장음표시 사용
601쪽
IN ORBE GusTARUM. sti Cortesius ob seditionem totam iusserat concrema. ri, augustissime totam nouam aedificari voluit, unde etiam Palatium Caroli vocatur urbs ipsa. In nota structurastro quoque orbe ut id obiter dicam multas & veta Caesaris io, bes S arces construxit Carolus Caesar, puta Caro- no tiro or Glo montium,Philippopoli im,Hesdinsertum urbe Cameraci, Gandavi, Vltraiecti,arces validissimas in Belgio,atque alibi complures alias. Legatus Indicus noui orbis Anno Domini isssiter septem milliones auteorum Carolinorum coronatorum siue ducatorum million significat decieς centena millia Carolo Caesari obtulit, Vt pri- i , uilegium &legem quandam Carolinam abrogaret. Totidem milliones eorundem duratorii etiam Philippo Caroli Caesaris filio alter legatus postea Ob opes faen
tulit. Ex ipso nouo orbe septem de cades militonu al, auri feruntur in Hispanias relatae, de totidem de cades millionum auri ex margaritis, gemmis, unionibus & reliquis lapidibus & rebus prcciosioribus no ' ui orbis: quae summa si rite supputetur, pene incredibilis evadit: sed sunt magnae opes illarum regionum. At multo maior summa pecuniae, demptis tamen his auri summis,in milites & pr sectos C saris annis quadraginta in nouo orbe subigendo & muniendo consumpta est. Per hos autem auri millio- ines hoc loco accipi debet purum putum auriam Castellanorum ducatorum Carolinorum.
Et quidem in Australiori veteris orbis nostri pla- Orbis notoga,trecentis quinquaginta leucis vltra caput Bonae νυ repertis Spei,nouae noui orbis Carolini plagae & vastitates repertae sunt,quae magnitudine spatioru loge apud ,- sectum Magellanicum in Orientem & Occidentem& Austrum porrigatur,adeo ut nouae quotidi ξ te rae noctu &interdia emicarint in mari.
602쪽
COMMENTA Ovs. BREVIs R L R V MPorro in nouo orbe sep em Carolus C sar esse voluit amplisti mos Senatus, quorum quidam Cancellaril vocantur:nempe,in Fano Dominici, in Μ xico,in Guati mala & Nicaragua, in noua Granata, in Regibus ciuitate Peruaca. In Cuba est Gubern tor,& in noua Galicia sunt quatuor Pr tores, Qvo cantur Alcaides maiores. Constituit quoque duos Proreges,alterum qui prusit mari meridionali & ei' littoribus & locis mediterraneis, habitatque Regibus in prouincia Peruaca: alter' in qui dominetur mari Aquilonari R eius latictimis littoribus, & locis ac prouincijs mediterraneis, nabitas in Mexico. Sunt quoque Gubernatore; plurimi siue proconsules,ut in Bori queno,Panama, Cartagena,Vcnezucta. Sunt Adclanta di pr sideς prouinciarum. Sunt& praesides urbium,itemque Consulares prouincis, qui in maioribus ciuitatibus habitant, quorum et chio ad duos supradicitos Proreges pertinet.
In Fano Dominici est Archiepiscopus, ct habet septem sub se Episcopos,videlicet,Xalis contu, Mecha uacanum, Guaxacam, Tascalam, Guatim alam, Chiapam & Nicaraguam. In Regibus, quae cst urbs reghi Peruaci nobilissima, est Archiepiscopus, cui inter cetteros subsunt Episcopi, Custonus, Quiton'& Charcas:& quotidie plures creabatur. Porro rex Castellae est patronus omnium Archiepiscoporum, Episcoporum,dignitatum & beneficiorum Ecclesiasticorum noui orbis:& ipse illos designat permissu Romani Pontificis. Nouus ille mundus Caroliniis in mari Boreali indimensione littorum obtinet septo in millia leucam
communium G ndauensium,quarum ter septe let cor conficiunt unum latitudinis siue altitudinis gra.
dum,si a septentrione Boreali in Ausu alum plagam
603쪽
aginta milliaria Italica. Porro vetus orbis noster baisbet trecentos sexaginta gradus: & totidem dies numerant noui orbis incolae in anno uno: sed illis in terserebant dies quinque, quos habebant toto an no celeberrimos,ut nos Palcha nostrum. In mari autem Australi noui olbis dimensio con a tinet in se ter mille quingentas leucas communes. Noster vetus orbis, quacunque cas, conscit septem Ma iitu omillia leucarum communium. Si singulis climati- orbi 'ula bus mille leucas attribuas, septem erunt orbis cli- mata. Si decem parallelos singulis climatibus ii ij' cias,& singulis paret telis singulas leucarum centurias ad ij cias,septuaginta parallelos & s auaginta ce- l .uturias leucarum orbis habebit. Unde coniiciuntur 36o. gradus Ptolemaici, quorum singuli continent ter septem leucas communes Gandauenses,in quos Ptolem iis orbem partitus, spatia telluris marisque . distribuit. Est autem omnino verisimila & fere ne se
cesse, in Australi noui orbis plaga, hoc est, ad pollu
antarcti cum & sectum Magellanicum,ubi arae & columnae Caroli Quinti costitutae sunt, ese latissima, vastissimaque terrarum spatia. Fuit quidam Sebastianus a Cano appellatus, qui ultra aequinoctialem egressus cum naui Victoria di o C μ' cia,triennio unde egrcssus suerat nauigans, in Pli Myt q. Danias reuertit, ac in tellure utrorunque Antipo-n' dum ancoras fixit. Atque ille quidem multa Asiae, Aphricae,Europae littora circunnauigauit, ultra li- σneam quinoctialem se extendenς, quam veteres inhabitabilem ob qstus nimietatem falso putabant: sed ultra virosque Septentriones, Boreales scilicet 'R Australes,noluit aut non potuit tantillo tempo-
604쪽
184 COMMENTA Rrvs BRnvrs RRRuriris spatio progredi. Certe non desunt viri grauissimi, qui contra veterum opinionem dicant, mundutotum no solum habitabilem,sed etiam habitatum, idque multis modis probant. Aiunt vero alimenti inopiam,& libertatem itinerum interclusam, magis vitae hominum impedimento esse,quam solis ardo . res,aut polorum frigora & hyemes: constanterquo assirmant,esse antipodes & an toecos S pcri cos, nec diabitant dicere orbem nouum Carolinu compi qhendi ltero mundi hemisphqrio,& nostro esse .Prari, C qualem,inique in aequilibrio respondere. cia maiores Eius Orbis septem sunt prouinciae maiores siue noui bi bis Consularcis,quarum maxime borealis est Florida,' cuius latera cxtrema amnem Neuadum & terram Laboratoris attingunt, & Groniandiata Issandiamque ad ducentas leucas respicitat. Altera prouincia,est Hispania noua Tertia,est terra Firma: Qua ta, Aiadalousia noua: Quinta,Bresilia,quae paret Regi Lusitaniae:& hae prouinciae omnes positae sunt ad mare Boreale. In mari Australi,unica est Peruaca, ip-- uincia sexta,in qua sunt Chile, Quilo, Custo, Re
ges,Platana,LOxa,Portus vetus, Guayaquilo, Gua nucum,Pax,Valles,&s miles urbes ac dynastiae. Septima Prouincia est,quae nuper reperta est, coni
Caput Bonae spei obiecta,& freto Magellonico l5gis lime respondet,veterem & nouum orbem respia
. Porro septem horis ante lucescit sol apud Hi- spalim Hispaniae urbem,quam in Mexico, & ijsdem scptem horis prius eclipses, solstitia & aequinoctia
apparent in limito nostri veteris orbis, quam noui, Carolini. Et quidem anno salutis is14.venit in ciuia tatem Alexi canam frater Martinus Valentinus cum - ' duodecim monachis tanquam vicarius Papae rolo
605쪽
IN ORBE GusTARVM. . tolo Caesare illic cum authoritate eiusdem ntisita Christi ai cis missus: eodemque anno predicauit ille in . noui Orbis terra continente Euangelium Christi, & ma i. gnos illic progressus magnaque incrementa fides Christi accepit,& quidem caiisa fides, quam Ge mani & pleriq; alij Europli, a Martino Lutero &alijs sectarijs male persuasi ut Papisticam reij ciunt. Baptizabantur illic multa hominum millia, ct cum antea plures simul uxores habuis en dubitareturque
quam ex omnibus retinere deberent, codem anno
Mexicana habita est Synodus solenis, cui tanquam Papae Vicarius presedit Martinus Valentinus,in qua 'tandem definitum est,quod qui fidem Christianam cum omnibus Romanae & Catholicae Ecclesiae riti
bus complecterentur, ex omnibus uxoribus 'unam '. tantum quam vellent,ducerent ritu Christiano. Ιdola omnia ex teptis exturbabantur, crux Christi &sanctissimae Mariae virginis imago in templis 'reponebantur, Eucharistia populis ostendebatur, Misce sacrificium a Martino & collegis duodecim patetieba Euangelium Catholico more pie & pure annunciabatur.Inde vero paucis annis tot bapti, Multitudorabantur,in ea noui orbis plaga,ut alij septies dena bapti u racelena milli ,alij quaterdecies dena centena homi num millia in solo illo Mericano regno baptizata retulerint. Magna etenim in eo noui orbis traditu est hominum copia,adeo ut in insula Fani diui Do minici quindecies centena hominum millia suis: reperiantur ;& quandoque in processione centum millia hominum se Christiano moro ccciderint vir gis. Eodem anno Ist . misit Coriosius ex Meetico Carolo C sari per Diegonem de Soto septuaginta millia castellanorum ducatorum aureorum,unamque μbrim colubrinam argenteam, quadragintanouem milli- aram ea, O O 3 .us
606쪽
Et 6 diuinam prouidentiam, o terribilem Deum in conflijs super filios hominii, septimo anno post
natum in Germania dogma Luteranum, in nouo orbe Martinus Valentinus vitae sanctitate & miraculorum operibus inclaruit,& cqcis gentibus Euan
gelij lucem synceram,quam Germania Martino Lutero apostata infami duce fastidivit,inuexit. Qua de re Catholici quidam hos versus scripsere:
Inuito potuit Romano praesule Luter Sacramenta Dei vellere,non premere. SeptempoΠ annos validus Martiniu in orbe Illa tuo repetie Maxime Carte nouo.
Iste duodenis sociatus fatribus psum
Prototypum sequitur legis Euangelicae. Huncsequitur quennamsequitur Germani Caesar. Et certum est omnes Indos & noui Oribis Carq-
lini incolas & accolas, fieri quotidie magis ac magis Christianos. In archivis Caroli Caesaris lectum est, unum quendam sacerdotem septies centena homi num millia baptizash:alium ter centum millia, aliu; . hi sta centum millia:alios plures,alios pauciores. In solo regno Meri Mexico reserunt multi summas de dignissimi tri cani. ginta fuisse dynastas,quorum quilibet habuerit subi se centum millia hominum,aut circiter: & tria millia toparcharum,qui & alios sub se haberent clientes sidutiarios,& beneficiarios Vasallos, valva res& valvasinos: qui Dynastae certa anni parte familia suam alebant in ciuitate Mexicana curia regis Mo- te uinae:& ex ea non licebat illis discedere ad suas prouincias,nisi regis permisu, ac relictis siue filijs siue fratribus suis in ciuitate obsidum loco:&,quod yymenta Elictu horrendum est,mille pleruque homines Unos i in ciuitate Mericana immolabantur Sed omni
607쪽
idola exturbata sunt,d monibus silentium indictu, oracula & pr stigiae conticescere iussae sunt, plura
litas uxorum in unius consortium redacta, leptem illis facramenta & caeteri Romanae Ecclesiae ritus reuerenter traditi sunt, nobis interam in Europa de
horum contemptu & nouorum dogmatum complexu petulanter nobis applaudetibus, & tanquam mirifica reperta luce gratulantibus. Sed Deus p potens, spretis nobis contemptoribus, suam gratia offert illis barbaris & ignotis gentibus,& ut hircita ci tabescant, omnes illas facit Romani Pontificis obseruantissimas,& veteris religio is studiosi imas. Solentiactare isti temulenti noui Euangelij pr co-nes,sic Romano pontifici modis omnibus velle incommodare: nec vident miseri,ut ipsos irrideat qui habitat in caelis,& tanto Romanum Pontis cena in remotissimis noui orbis regionibus faciat maiori studio ac veneratione assici,quanto in Europa apud plerosque minori in precio est.Nostrum erat, iuxta Pauli doctrinam,obedire praepositis nostris,perma
nere in ea religione, quam a sanctis Maioribus nostris accepimus, exercere nos in operibus bonis, so-
brie & iuste & pie vivere in hoc seculo, & omnia
peregrina dogmata vitarc. At dum ista nos negligimus,ecce Christus se cofert ad Indos & antipodes, offerturq; regnurn Dei gentibus facientibus fructu illius,& nos hic in tot sectas & errores distrabimur,
ut referre pudeat O nos miseros, cI. in summa quo que miseria nos se liccs & beatos putamus. Quod autem in nouo orbe usqueadeo propaga
ta est fides Christi,vel maxime illii strem reddit Carolum C sarem, cui utique id pr cipue studio fuit, ut fides catholica illic modis omnibus disseminaret . Diccbat aute peccata nostra meritaste ut Ecclesia
608쪽
Dictu Caesa discinderetur, Si ut authorem ostenderet, Vnus r. d. .. mi homo,inquit,nobis scribendo perdidenat rem,Luterum videlicet signiscas.' enim ab una interdum scintilla vastissimum oritur incendium, sic ab uno Lutero faces subministratae sunt,quibus totus apud
nos conflagrarct orbis Christianus. Quam autem hoc sit verum,taedet rcferre,cum res ipsa id plus sa-tῖς testetur Sed noster Carolus non Lolum nouum
sibi subiugauit orbcm, sed etiam nominis sui fama
celeberrima,cx multis robus feliciter gestis compa g rat si Mauritanorum,& Libycorum, & Tartaro-- εν - ' ruth, 3: Scytharum,& Sophi regis Persarum,& Pi Proianis,qui est potentissimus Acthiopum rex,legationibus perquam honorificis assectita est. Fuit at . . . tem idemipse magnae temperantiae in cibo & potu, ut plerunque ad mensuram & certas uncias biberet, 'Τpq ' δe ad pondus comederet. Nec unquam vestitui ni mio indulsit nusquam purpura Tyria,nusquam pro
et i a & regalis vestis in usu vitae eius quotidiano apparuit: sed atra lanea veste & diu lugubri, pr sic tim a coiugis obitu est usus,ut &in re omni famili-- ari attentus,nusquam immodicus esset. Nusquam preter modum lauta utcbatur supellectile nusquam mirifici inccndebatur odorcs,nusquam mensis epira. lae conquisitissi nare inserebantur,nisi certa ratio aliud hortaretur. Et in mensa plerianque solus&tacu tus sedebat,ita ut conuiuia eius sine conuiua, moderata, litaria,honesta,non opipare apparata, esse constaret. Nunquam pecuniae preter causam prodigus fuit,cuius expendendae magnam semper rationem habendam censuit, non ignarus, quantam pecuniae vim bella absumerent. Α vinolentiae, vanae gloriationis, & voluptatum. viiijs adeosim perfuit alienus,ut quί illum pu-
609쪽
IN ORBA GEsTARVH. s89.ro optime nouerant,eande illi tum indolem, quae Pudor ita nunc in sene & extrema qtate apparuit, etiam infan- nuutiti,& ephebo,& adolescenti, &iuueni, Se viro suis eas firmen t,ssemper in eo pudore ingenuo miri face res lucente. ruit humanitate, morum suauitate& cle- imentia in omnes singulari. Familiam suam omnem praecipue charam habuit. Erat natura Valde placa- .
bilis & exorabilis, idcu sua lenitate de bonitate ast cuius est, ut saepius ipse ab hostibuς laudatus sit, qpi--h alij Principes ab amici ς& ciuibus suis. Cum ad So- blym annum Turcarum principem quidam Christi . . nus dynasta tras fugisset,& ab illo interrogatus, cur relicto C sero ad ipsum perfugisset, ille tribus de causis,puta auaritiae, libidinis & iniustitiae Cassiari sum iaci se responderet, Solymannus ait, nihil horti sibi ' .
posse de Carolo persuaderi, quippe qui diu perco- ἴ
tando & indagando cognitam haberet C saris vita qtam, nec polle horum vitiorum labem in illo haere Vxo, qui tam sancto & pie leges caeremoniasquc Dci . S Maiorum suorum obseruarcet: iustitque homine Solymannus a suo conspoctu remoueri, S post caetiam odij s&proscriptionibus cum est persccutus, . de ex tota Turcia exturbauit. Est hoc insigne testimonium ab co redditu,qui non Caroli tantum,sed totius Christiani nominis hostis infestissimus css et, Multas Caesar callebat linguas, quod illi ad multa . . magnas attulit commoditates. Itaque in bello ditarer uerso utens milite, cum Germanis Germanice, cum ρη t in Hispanis Hispanice, cum Belgico equitatu Gallice, cum Italis Italice, cum Neapolitanis equitibus mi
aetim loquebatur: ad Hungaros, Bocmo S,Dalmatas, Macedones varijs sermonibus utebatur. Imperium& imperiale diadema semper non 't patrimonium se suum possidere,sed ut magistratum gerere proiitebatur,
610쪽
s o eo ΜMENTARIus B rvrs RERUM tebatur, idque quam humaniter & benevole acce pit,tam liberaliter ac munifice reddidit a ciuibus a Arsu abo ceperat. A risu suit ab ho res,quod idem de Carolo Orret. Magno legitur: interim tamen in apophthegmat bus,´,salse,breuiter, facete dictis valcie et gans suit, sic ut Atticus quidam topos in eius sermo ne SNestorea cloquentia appareret. Ita enim labi js compressis sua verba distincte,articulate & tractim pronunciabat,ut singulae & syllabi & consonantes, de vocales,& diphthongi audirentur.' His adiungebat pronunciationis dulcedinem, cum summa modestia & grauitate coniunctam. In ipsis autem apoplithegmatis suis ita se c6 paraba ut essent sine ioco ioci. Atque ex ipsa natura magis ad condolendum& collachrymandum, quam ad subsannandum aut, irridendum vitam aut mores hominu procliuis si Condol ita it, quae quidem rara est virtus. Inde accidit, ut non erga mise- raro in lachrymas solueretur, cum pro hominibus νοι. calamitosis ei preces offerrentur, & plerunque magis ipse fleret,quam pro quibus rogabatur.
Preces quo, Quotidie suas mane horas Canonicas, ut vocat, tilianae. legebat, easque ita extendebat, ut bis tantum sere, quantum presbyteri,semper mane legerit. A coena temper redibat ad longissimas preces tuas, quae duarum plerunque erant horarum, sicut & matutinae.
Non cnim suis viribus fidebat potenti si mys Princeps,sed totus a summi Numinis ope & auxilio p dcbat, quod sibi precibus tam longis quotidie conciliare studebat. Et hinc tanta illi in rebus gerendisse licitas, tam insignes victoris: adeo ut ob multa fortissime gesta, Galli cum H crculi, Germani Carolo Magno,Itali Dauidi, Siculi Africano, Hispani Alexandro Magno,Turcae Iulio Caesari, Afri Hinibali compararint. Multi cum aduertissent eum & domi