Nicolai Machiauelli Florentini Princeps

101쪽

At si quis C. Caesarem diceret sua liberalitate ad imperium peruenisse, aliosq; complures, quod & essent,& haberentur liberales, ad altis

mos honorum gradus fuisse euectos, dicerem te, aut esse iam principem, aut ad eum dignitatis gradum iter esse ingressum. In priore ratione haec tua liberalitas tibi foret fraudi, in altera necessarium sane est, ut liberalis habearis. Caesar aut ex iis erat, qui ad Romanu imperiua spirabat: veru eo occupato, si superstes fuisset, nee sumptibus fuisset temperatu, totum illud

imperium profudisset. Atq; iterum si quis diceret multos extitisse Principes, qui suis exercitibus res magnas gesserunt, qui tamen illa beneficentia excelluerunt: dicendu eit principe .el

de suis, vel de aliorum bonis sumptus facere. Si primum, parcus esse debet: si secudum, nee esse

est ut nullam parte liberalitatis praetermittat. Atqui principi in expeditionem exercitus educet, qui exercitus praeda. direptionibus, tribu- hae e liberauita alioquin milites illa no sequerentur. Quod aut non est tuum nee tui populi, id liberalius conferri potest: vii a Cyro, Caesare& Alexandro factu constat. No enim id, quod de alienis bonis insumis, tibi existimatione adimit, imo eum uiatiorem reddit: sed a propriis opibus absumptis tib detrimentum venit. At-

ciue nihil est magis seipsum conficiat, quam

liberalitas, qua inter utendum facultate utendi amittis,atque ad egestatem redigeris, aut ad tui

102쪽

NI c. MACHIA VEL Otu contemptum : vel . pauperiem -iussiem iis tandam, tunc ad rapinas te conuertis; atque ad odium tibi conciliandum. Iam vero quod omnimn maxime principi est vitandum, illud est, ne aut neglectui, aut odio habeatur, ad quorum utrumque beneficentia illum facile impellit. Quare sapientius est nomen perparci sustinere quod infamiam absque odio parit quam ut beneficin dicaris, velle raptoris nomine notari, quod quidem infamiam summo eum odio coniunctam contrahit. C A P. XVII.

De trudelitate se clementia: ars stivinest amari,quam metui

I Am ad alia eorum quae supra recesuimus deuenienteS, Unicuique principi optabile foret, ut clemes, no erudelis haberetur: nihilominus cautio adhibenda est, ne hae abutaturaelementia Valetinus immanis existimabatur: eius tamen. immanitas totam Flaminiam in integrurestituit, eamque in unum collegit, atq; ad pacem & fidem redegit. QAod sane si probe cost. deretur: Florentino populo deprehendetur illum itiorem fuisse : qui ut erudelitatis nomen e L fugerent. suerunt Pistoriensum urbem euerti. Parui itaque ducat Princeps tari irim nomen quo cocor es s ox in figi r riri. nr Paucissimis

gnim exemplis clementior eris, quam qui nimia

103쪽

PRINe AP s. st rata lenitate permittunt, ut reru perturbationes sequaturi unde cae ies aut rapinae naicatur.

Totam enim multitudine hae offendere solent, ubi illet animaduersiones, quae a Principe proficiscuntur, prςcipuum quendam,& singularem tantum laedunt. Atqui inter alios Principes, ille potissimum qui nouus est fieri non potest ut inelementiae nomen effugiat, cum noui dominatus adeo periculis sint reserti. Hi ne Virgilius sub Didonis persona ex nouitate regni inhumanitatem excusat:

Res dura, inquit, ct regni nouitas me talia cogut Moliri, ct tale es custode tueri. Nihilominus grauitate quandam adhibeat,

quo minus temere omnia credat, aut moueatur, aut sibi ipsi metum iniiciat: verum ita rerum administrationem prudentia &humanitate temperet. ne nimia confidentia incautum

aut diffidentia non ferendum efficiat. Oritur ex hoc q estio, satimne sit amari, quam metui,an metur, qua amaris ti um que dici posset fore necessariu: veru difficile cu sit ambo simi coniungi,tutius est si altero est carendu metui, quam diligi. Na de hominibus uniuerse haec affirmari possunt, eos ingratos esse,in consstantes, simulatores, periculorum fugitantes, lucri cupidi : dumq; de eis bene meritis, ac necessitas procul abest, tui oes sunt studiosi, sanguine pro te effundendu offerunt, fortunas, vitam, liberos. At ea premente, ut supra docuimus,cosestim desciscunt: Priuceps vero, qui O-

104쪽

9 NI c. MACHIA VELLImni alio apparatu nudus, eoru pollicitationibus verbo tenus factis penitus nititur, in praeceps desertur: quandoquide amicitiae, quae ii 5 animi magnitudine & praestantia, sed pretio comparantur, debetur quidem meriti S: at quo eas possideas, aut in tempore in usum tuu adhibere possis minime habetur. Homines praeterea minore respectu offendunt, qui student, ut diligatur, quam qui metuantur. Nam amor quadam ossicii lege continetur: at homines cuomni improbitate laborent, ad quamcunque proprii commodi leuem occasione, illam perfringunt. Cotra metus, formidine perpetua instantis poenae, nunquam non animo obseruans retinetur: ita tamen se metuendum exhibeat

Prjm 'ax ut ciuile Ii Beneiacit citia non concilie-trar o liram lamen vitetur. Nam satis pulchre

cohaerere possimi, timeri, & in odio non esse: quod quidem nunquam non erit, si suorum ciuium,& populorum bonis abstineat, & mulierum pudicitia. OIod si quando in vitam alicuius fuerit animaduertendum, id tunc ne vereatur facere, cum &facti ratio,& quae deceat manifesta purgationis causia afferri potest. Sed illud omnium maxime tenendum erit, viso. inuis alienis temperata fuisse cognostatur. Nam citius paretia in ca se oblinioni dant

Ad haec erip:endi aliena nunquam non ad Clut causae. Qui etia rapinis victitare incipit,perpetuo causas tae quiret, quibua alienaa Opes occu-ῖς i.

105쪽

ΡRINCEPs. pet. Contra,sanguinis effundendi rarIores sunt causae, citiusque praetereunt, atque deficiunt. At principi iam in exercitu versanti, atq; multitudinis procurationem habenti statue dum o-

endum mi mictet re ei e re psteae Inter atia diagna omni admiratione quae gessit Annibal, illud quoq; recensetur, quod cu copiosissimum, peneque infinitis gentibus refertum duceret exercitu, in alienas terras militaturus, nulla un- qua aut inter se aut in ipsum duce luem suborta seditio, idque constanterm uti aque fortunae conditione tu aduersae, tum pro spelae fuisse faei v. Quod sane quam ab illa eius cifera saeuitia aliunde profici sci non potuit: quae una cu caeteris eius virtutibus, in conspectu totius exerincitus augustu atque terribila reddidit. Ad quam quidem rem caeterae illi virtutes sine hac satis no fuissent. Caeterum scriptores parum considerate has eius res gestas admirantur quide, cu ex altera parte potissimam earu causam accusent. Caeteras aute illius virtutes ad id no suffecturas,facile est id in Scipione viro singulatissimo perspicere; nec solum eius tempestate, Verum in omni reru quae scititur memoria, cuius uaruae

milites cffccerat lcnitati nimiiu elua nimia: id

exercitus in Hi 1s an iis ab eo deuiuerunt. Qlicentior- quam militari disciplinae par est

106쪽

se NI c. MACHIA v ILLI quod postea in senatu a Fabio Maximo filii tuli exprobratu Romanae militiae corruptorem illum appellante. Locrenses a Scipionis quodam legato euer s non vindicauit, nec de illius legati insolentia poenas siumpsit, quod omnino ex illius facilitare ingenii nascebatur: adeo ut illum excusandum quidem eum sussce-psset, multos, inquit, esse homines, qui melius

errata vitare, quam aliorum errata corrigere

nossent. Quod quidem ingentu tempori S progressu violasset Scipionis & nonnen &glo Nam, si eum eo in imperio retinendo perseuerasset: sed senatus decretis parenti, haec vitiosa eius affectio non solum latuit obscura, Verum ma almae gloriae fuit. Vt autem eo nostra redeat oratio, ad metum scilicet, & amore, quo quis aut diligi, aut me. tui debeat, dico: cumua omines ad arbitrium

se viri aruent. metuant autem ad princἰpis Voluntatem: Princeps, qui sapietia valet,eo quod

lud duntaxat omni dii gentia curet, ne in ali inrum odium, aut offensionem incurrat. C A P. XVlII.

Quo pactosides a Principe sit seruanda.

oeam sit omni laude dignum in principe

pactam fidem seruare, atq; vitae integritatem sine ullo dolo malo retinere, nemo est qui voam teligat. Vegum

107쪽

PRINCEPS. yy verum, eum sint duo genera decertandi, V-um iure legum, alterum per vim: cumq; illud roprium sit hominis, hoc belluarum , confviendu ad posterius, si non satis est vi superio-Proinde necessarium est, ut Princeps rectum triusque, & belluae & hominis usum teneat. nuolucro quodam haec pars principibus est aeteribus scriptoribus tradita, asserentibus Α-hi Rem compluresque alios ex priscis illis prin-ipibus, hiloni Centauro educandos, atq; inius disciplina fuisse creditos. In eo enim quod Z r.eceptorem mixti generis, & hominis &uae habuisse dicunt, nihil quam principi fore ,

taque principem magni referat sui num in-no Ienium scite inducere, ei tum vulpis, tu leonis quores assumendi erunt. Nam leo sibi a laqueisaon cauet, lupos vero vulpecula resermidat. Quo itaque laquei sentiantur, vulpeculam agere oportet; lupi vero quo deterceantur, leo inninum ingenium est subeundum. Qui igitur leonis vestigiis simpliciter insistunt, ii sane rem ipsam non tenent. Princeps propterea qui sapientia sit praeditus, de t ea promissa uitare.

quae fiat comm Ais conrva Mascire videt. Atqui

homines si probi fuissent oes, praeceptum hoc plane fuisset inutile: verum cum improbi sint, diligenter eorum improbitas perfidiaque erit eludenda. Iam vero nunquam homini b. dela

lorem inducant. In hanc rem fere infinita pose

E sent

108쪽

ent recentia proferri exempla, atq; ostendere, heuot pacis foedera, quot promissa & conuenta uelint perfidia irrita & vana: qui vero sagacior fuit a ulpinum ingenium mellus exprime

ret, ei felicis somnia ce ad runt.

Verum hane naturam plurimum refert , ut quis rect norit enicii eves ire. cum smulando,

tum diis mulando et homines enim a deos m-plices sunt, adeo praesentibus necessitati Hobsequentes, ut qui fallax, & firmitationis artificio eruditus sit. statim si habiturus qui se illi decipiendum tradat, quo magis tales homines cauendi erunt, eorumque artificium arte frustrandum. Nolim Alexandri sexti Pontific Max. reces εxemplum silentio praeteritum. Is nihil quam mortalium imposiorem egit, nihil quam ad omnem malitiam & flaudem l quo hominum genus fallereti mentem suam ex ei cuit. Atqui

reperit subiectam quam tractaret materram. In assenerando autem qm magis futili efficax, it iusiurandum. vici D6m qiae qui mi uire praestiter i . nemo unquam

61iti nihilo secius doli nunquam non commΟ- de ei cesse iunt. Hanc enim fallendi artem, moresque hominum .probe callebat. Proinde non est quod Princeps eas omnes superius descriptas virtutes ostentet : sunt inim aduersius tales dissimulandae saepenumero, cal lideque tegendae. Quocirca ad omnem ventorum & fortunae conuolsionem ver facile ingem

109쪽

lictu est ab eo, quod bonum Utine discedat: at si neeessitas urgeat, edodi' sit,& malu auertere. In id itaque Princeps acrem curam, diligentiamque omnem adhibeat, ne quid ex eius ore excidat quina: illis iam minareratis partabunnon sii r fertum . atq4 ita conspiciendum , au'diendumq; exhibeat. ut pietatem fide 4nwlerς videatav. Atqui nihil est quod magis pret se

ferre oporteat, quam postremam hanc virtute: fere enim homines magis specie & colore rerum, qua rebus ipsis per mouentur,& ludicant. Nam videndi facultas, omnes attingit ; attIectandi Vero, paucos duntaxar. Nemo reo videt

quid prae te serax: at parici 1 uiarsi. quod sis senia supercipiant. Qui quidem pauci i caudent multorum opinioni , qui defendantur imperii maiestate, aduersari. In hominum autem, praesertim principum actionibus , ubi nullum habetur constitutum, ad quod vocetur iudicium,

rerum euentum pleri'; Obseruantes expectant. Vitam igitur Princeps tueatur, Cui eique impe rium coseruare: qui b. autem id fiat rarion: bHs, eae, modo honesti speciem prae se feranr, nunquam non honore dignara audibusq; existi ima buntur. Ducitur nai uec aptium perpessuo

nihil quam vulgus toto in orbe versatur. Illi vero pauci ibi locum ob euient, ub plurimi non habent quo nilautuI.

110쪽

NI c. MACHIA VELLI

C A P. XIX.

Principi tum contemptum sui, tum odium esse

fugiendum. T quoniam inter disserendum de prinei pis

dotibus, quarum superius menti Mnem fecimus, de iis duntaxat tractatum est, quae maioris visae sunt esse momenti, reliquas nuc breuiter sub uniuersa quadam tractatione disqui-ia: v. Princeps scilicet cogitet ut nonnihil superius attigi, ea fu tenda. quae insensima M n' iam reddere possunt. Quoties autem hoc declinauerit sua laue parteis ab luerit, Eeque a caeteris infamiae notis vllum . quod sibi immineat periculum .e ridet. In odium omnium mari me, ut dixi, adducunt bonorum da uio,&, quo cuique temperandum est, sua- Ium raptus mulierum. Quotiescunque bonis parcitur multitudinis, & honori, praeclare secum agi ducunt homines:& id duntaxat fit re liquum oppugnandum, ambiam itu patr-corum, quae multis modis, nulloq; negotio re primi poteri. Spretum deinde & contemptum res Ait si varius. si leuista es eminatus . si timi-

du . si deniq; habeatur animi dubius & inceradus quae omnia tanquam scopulos fugere studeat Princeps, adnitaturque, Ut in Omni cura Mone & administratione rerum, animi magnitudo, spiritus ingens, grauitas tartitudo elueea nec no apud eos qui interaeliquam suorum multi-