장음표시 사용
131쪽
pescerent illos, qui in se aliquid molirentur: atque ad se repentinum quemque impetum se-emum haberent, quo se recipe: ent, perfugium. Equidem consilium hoc, q, iam peruetustum de usitatum siet, improba tum nolim. Nihilo secius aetate nostra vidimus Nicolaii Vitellium j duas, quae Tipherni erarit arces, ut ditionem illam retineret, diruisse. Guidus Vbaldus Me- . talarensiuin Princeps, in principatum unde a Valentino fuerat eiectus, restitutus, omne is ill lius prouince arces funditus euertit. Illis enim sic euersiis, existimauit dissicilius prouinciaillam iterum amitti posse. Bem moli, Bononiam
Iecuperatam cu rediissent, eadem consilia sunt sequEtL Ex temporum, itaq; conditione arcessunt, vel non sunt v sui: si qua autem in parte quid boni inde ad te redit, in altera maxime laedunt. Hoc sene sic examinari licet. Principi, qui populat L sivis magis quam exis
ternis magis ova a populi S mntuit, abes' prae-rμr initti flebent. Plus enim bellorum intulit,irlaturumq; est S fortianorum familiae. Medio. lani a Francisco S fortia extructum castrum, qua quod uis aliud in eo dominatu admissum erratum. Proinde propugnaculum quouis alio
qui in od um populi incurrit, tametsi munitis smas possideat arces, eum tamen liberare non possvnr. Populis enim cu iam arma ceperint, nunquam deerunt qui suppetias ferant exteri. F Nuu-
132쪽
xetet NI C. MAeHIA ELLI Nunquam aetate nostra obseruatum est, principum cuiquam eas profuisse , praeter uni Catharinae Foroliuiensium dominae eo tempore, quo Hieronymus eius vir fuerat interfectus. Potuit. n. per illam, quam retinebat arce popularem impetum effugere, subsidium Mediolanensium expectare, & ditionem uniuersiam recuperare. Temporum etiam talis erat tunc co-ditio, ut alienus Princeps non posset auxilio ense populo: veruntamen nec ei profuit, cu in illam Valentinus impressio ne feci siet, ac populus ei infestus , extero principi est adiunctus. Ouare securius illi fuisset tunc temporis , &Ie quam arces possidere. His itaq; perspectis, probabo equidem , cum qui arces condunt, tum qui de illis non admodum laborabunt: accusabo tamen eos, qui illis consili, parum aut nihil ducunt populari odio premi.C A P. XXI.
suo pacto Princeps gerere se debeat, quo existimationemmi comparet.
NVllare una magis princeps comm edatur,
quam rerum proantiu tractatione,& raris exertis inter alios elucere. Hac nostra arta in re Ferdinandum Aragonium,nunc Hispaniatu lege habimus. Is sere nouum i rincipem dice
Se quia nosset: cum ex imbecillo Iege, eo & δε-
133쪽
mae,& gloriae processit, ut inter Christianorum reges facile primus euaserit: si quidem suarum
rerum gestarum rationem spectabis, maximas utique, & extra ordinem nonnullas deprehen des. Initio enim sui imperii Baeticum regnum inuasit, quae expeditio illius fundamentum ex titit. Primum eam otiosus,& ab omni, qua posesset impedire interpellatione, securus confecit. Castellani vero regni procerum animoS Occupatos in ea continuit: qui in id bellum intcnti. ab innovandis rebus animum auocabant: ipse autem & authoritatem & imperium in eos, sic nec opinantes, interim sibi comparabat. Potuit copiarum exercitus sacris, & populorum pecuniis alere, atque diutino illo bello ad militiam suam firmandam quae postea celebrem illum
reddidit j fundamcnta iacere. Ad haec ut majora aggredi posset, pietatis nomen perpetuo prae terens, ad piam quandam si e uitiam animu co- uertit , semiiudaeorum secta C toto regno eiecta. Hoc exemplo nihil aut mirabilius, aut rari us esse potuit. Hoc et pallio tectus, Aphri eam est aggressus, in Italiam expeditionem confeci te omnium postremo Gallias est adortus, atque ita semper ingentia facta contexuit, qui b. populorum animos suspensos, & admiratione Obstupefactos, atque rerum euentu occupatos dctinuit. Hae autem omnes illius res gestae , ita aliae ex alii sena a sunt, ut nullum qiuescendi, nullum ad eum oppugnandum sipatium homin bua reliqueri z.
134쪽
Hέ Nic. MACHIA vhLLI Plurimum item refert, puncipem rara deseexempla in urbana administratione prςbere:&quae proxime iis accedat, q Bernardi Mediolanen fis suis e dicuntur, cum scit. occasio alicuius sese offert, qui aliquid praeter morem, &ciuilis vitae consuetudinῆ, vel honeste vel turpiter gesserit, rationemq; inuenire ad illum vel praemior honestaridum, vel snpplicio
qua multum, diuque loquamur homines. Illud in primis dilige ter studeat Princeps, ut in omni
vitae suae ratione, famam existimationemq; de se magni & excellentis viri excitet. Eo etiam nomine maxime commendatur Princeps, ubi proprie Auiem amicus. vel inimicus uerit: hoe est, si abscismo omnium rerum respectu, fautorem alicui in quempiam alterum sese declarat. Modinusilium liusvis ea erit, quam Mi-lcain ne utam partium inclinare.
Nam si inter se duo potetes c5ssigant, tuam qui attingant regionem quale sicunque illi fuerint, siue t altero debellato sit tibi a victore ti.
medum. siue non .auilius siem per foret iri ut q
tui ius rei conditione, si ac patefacto apertum utim eras. Si quidem primo taeo nisi te a. perias, semper eius, cui victoria cesserit, eris
praeda, maxime cum Victi, tum voluptate, tum iucunditate, nec ullum ius, ullam verationem
habebis, qua aut defendi aut secipi possis: nam belli victo sit pectos amicos, 'usque in rebus ad uel sis auxilio stii esse nolunt, negliget: qui autem domitus iacet, is eum tu armis arreptis eius
135쪽
PRINCEPS. Iaseius alea sequi nolueris, te recipiet nunquam. In Graeciam Antiochus transimiserat, ab AEtotis, ut inde Romanos expelleret inductus: legatos ad Achaeos Romanoru amicos misit, hortaturos Vt neutram in partem inclinarent. Vicissim Romani eis suadebant, ut arma pro se caperent, res ad Senatum Achaeorum deliberanda deducta est: ibi Antiochi legatus, ut neu tram partium sequerentur, eis suadebat: cotra Romanus legatus excirens ; Id, inquit, quod optimu m, atq; ex Hii vestrat Reipub. m axime fore isti dicunt ne vos sci licet hoc nostro bello implicemini. nihil est.* vobis magis sit contiarium. Ouando auidem si ab sa: gratia ast; existimatione ulla bello abstiteritis, victori h praesmium resinque mini. Nunquam non euenter, rvt qui tibi haud amicus est, non contendat a
te, ut neutrius partis esse velis : at amicus qui est,id a te petet, ut arreptis armin pallam prodeas. Principes vero qui sunt animi dubii, ut qui
cernunt praesentia pericula vitent, saepenume- Io eam sequuntur viam, qua neutri habeantur: ex quo etiam fit, ut non Laro periclitentur. Veiarum cu Princeps audacter alterius partis fautorem sese aperit, si is, cui se adiunxit, victoreis uaserit: ta metsi piae potens habeatur, & ad eius
fieti vinculum Re amor pro is plerea iam intercedit cociliatus, homines praeterea non adeo inhonesti sunt & iniqui, ut lato
ingratitudinis exemplo illu opprestum velint.
136쪽
rac NIE. MA HIA VELLI Ad haee, victoriae ipsae n5 ita feliciter parantur, quin victor aliquam cogatur habere Iationempi a sertim iustitiae & at qui tatis. Porro si is, cui adhaerendum iudicauit, Victoria cadat, recipi e rurgamen Hud -t facul tas, nunquam non aderit suppetias laturus. Deinde in socium tute adscribis eiusmodi fortunae,quae
iterum facile erigi potest. Secundo loco, si illi qui armis congrediuntur, tales sunt, ut tibi ab altera partiu, quaevi'ctoriam sit consequuta, non si timendu, maioris etiam prudent ae fuerit, si te eorum alteri
peret, seruandus erat se, ut adepta victoria tuae relinquatur voluntati, nec fieri potest, quin tuo subsidio fultus, victor euadat. Hic autem principi cauedum est, ne, ut dixi,
niterum offensuros . Ascat societatem esse ineundam , nisi necessitas cogar, eum eo, qui sep telaum seu iuci t. Il l i us enim arbitrio squod plane principibus omnibus obnixe fugiendu
relinquitur tractandus. Societatem Veneticum Gai lis coluerunt contra Mediolanen fili principem , quod tamen ne fieret, vitari poterat di id autem postea attulit eis calamitatem &exitii At si euuari non potest, uti accidit Florent in S, cum Pontifex & Hispani Cisalpinam Galliam sunt adorti: tunc enim in alteram partium ob ea S quas commemorauinius causas, deseendem
137쪽
Nee illud unquam quisqua sibi persuadeat,
ut in iis reb. certii consilium capi possit: imo omnia ambigua cogitet capessenda. Quando' quidem rerum ordine id maxime cernitur, Ut quo quis studiosius discrimen unum declinare contindit, eo magis in alteru incurrat. Verum
ibi prudentia conlpicua fit ubi quis disc minis natura prospicit, atq: iniquae rationis quod est,
id tanquam comodum ad rem p Iariente arripit. Viritum erat terea amator haberi studeat Princeps tax ira unaqUnq; niri iam 'dic it rex viis ros honoret. Ad haec ciuib. suis muta Os adaar, quo sperent se tranquille si1a negotia , tum mercaturis, tu in agris colendis, nec no in qAO-cunq; hominu, vel studio, vel c5 mercio exerce re posse, ne ab agrorum cultu, eoi si alteri direptionis opinione, alteri ab instituenda noua aliqua mercaturae ratione tributorii magnitudine deterriti, abstineant: quin imo.praemia 1i on stiti rar qui niar La o Crri rari ', Irar ciuitatem & ditione quacunq; ratione augendam putabunt.
Statutis item anni temporib. populos detineat ludis,& spectaculis occupatos. At cu ciuitas Q. mnis in artificum naanun ut in trib. sit distribu
gregetur, atq; humanitatis, & magnificentiae spectinen de se illis dare studeat: suae tamen dignitatis maiestaten perpetuo ac constanter retineat. Haec enim nulla in re, neque ullam obae Praetermitti, aut negligi debet.
138쪽
De iis qui Principibus fiunt a se retis.
Non est minimi momenti iudelecitu habendo principis ara udicium, eum ad eorum electionem, illius de prudentia se iudicium fiat. Prima cnim vincium quam det
cognoscinit. Oui si rerum periti & fide praediti
striat,pa:ud 'ns dc ipse potest quod o a z-iouc .eos iudicare fore viros idoneos, potueritque eos prudenter sibi fideles retinere: secus autem si fuerint, nunquam non perperam de eo iudicari poterit. Primum enim erratum, quod admittit Princeps, in eorum delectu habendo maxime cernitur. Nemo erat, qui An tonium Venafrum Pandolfi Petruccii Senen sum principis ministrum cognosceret, non ar-bjiraretur Pan dolium summae prudentiae viis, is V., s m apud talem retineret administru . Caeleium cum tripit, ha,tam imi sit itigeniorunatura ; unum per se intelligit; alterum, cum fuerit ei praemonstratum; tertium, quod ne admonitum quidem , nedum per se id praestare potest. Primu illud maxime excellit: quod huie additur,excellit quidem : at quod tertium est, prorsus inutile. Necesse itaque erat, ut Pan dol- fas, ii non piimum, at certe secundum Obtineret
139쪽
ret gradum. Oauties enim qui s. ea.quae fiunt, quaeq; dhelmista rectain praua suo quodam a L
stro tamen, quae gerantur recte turpiterue,
facile percipit: & illa quide effert, haec vero de prime do corrigit. Administer, deinde, cu illum falli posse diffidat, in sua perstat probitate. Iam vero ut adminis ri agnosci possit ingenium, mois
dus ille affertur minime fallax: eum illiam si him aegis deprehendis-quam tibi p* sp δε--vel le , quique in omnibus rebus gerendis suam quaerit utilitatem, hic sic comparatus, nunquaprobi administratoris fungetur ossicio, nec Vnquam illi fidere poteris. Qui enim alteri ' principatum in manu habet, nunquam de se, sed de principis commodis cogitare decet : nec.quid aliud, quamquod ana altiuscadit,illian tem re care. Vicissim principis est, quo illum virum in probitate contineat, de administratore suo cogitare, honoribus & diuitiis, sibi illum
deuinciendo, honorum item , atque obeundorum munerum communione iungendo, ut multiplici , tum honore, tum diuitiarum co pia cumulato causam afferat , Iae aliuSi aut, oricares, arat Atraitias expetat. & quae illi sunt obeunda multiplIcia munera, adigant illu, ut reruvicissitudinem reformidet, cum sine principissariore cognoscatsic ansistere non posse. Cum igitur sic fuerint comparati, & princeps, & minister, facile alter alteri fidere possunt: secus au
140쪽
r3s NI C. MAeHIA VELLItem, nunquam non pernieiosus fuerit vel uni. vel alteri exercitus. C A P. XXIII.
De ratione fugiendi a sentatores.
EAm partem, atqi errorem illum praetermitisti nolim , a quo vix Principes, nisi summa praediti prudentia, &lacri praemuniti in delige-do iudicio, se tueri possunt, nimirude assentatoribus: de qui b. fugiendis monimenta fere omnia referta sunt praeceptisia Homines enim adeo in reb. suis sibi indulgent, adeoq; se falli sinunt, ut vix ab hac hominum peste sibi ea uere velint. Vt autem se defendant, periculum estne in contemptum cadant. Nam nulla alia ratione αλ non rari ni hias G ven Alcar qnix potest qua vi homines intelligant. se non ossensum jti. sui bl liutit una Icm dacant. At si hoc ab omnibus fieri liberum Dei ir, in m r immi uetu ruistimatio. PIinceps propterea qui sapit, tertiu quendam modum constituet, &eos in suo principatu eligendos curabit, qui rerum
tantinuod deliberandum videatur: de omni b. tamen eos sciscitari debet,eorumque audire sen-