Nicolai Machiauelli Florentini Princeps

91쪽

PRINCEPS. 8 Ideret, sui seu armis instruxit: quae in humeros Vbi Dauid sibi iniecta sensit, reiecit, nulla esse eum illis, inquiens, sui corporis ad pugnam expeditum usum: hosti propterea, qua esset ilitus funda,& gladio congredi, statuisse. Summa

illa sir. aliena Irmn. aut, humeris decidunt aut sunt tibicine ti, aut te constrictum tenent.

Carolus VII. Aloisii regis pater, cum Galliam fortuna & virtute duce ab Anglis libera L set, hanc sui muniendi propriis armis necessitatem sensit: instituitq; per totu regnum & equi rum, & peditum ordines: cuius filius Aloisius pedestrium sopiarum sustulit ordinem, atque Helveticae genti stipendia dare coepit. Ex quo errore, que posteri eius t ut nuc re ipsa constat

secuti sunt, mnia et iis regi i pericula eminarunt. Nobilitatis enim Heluerit s. vii fore pror- siau om-m sirinita rem mi istarem effecit: peditatum vero in uniuersum sustulit, equitatum autem alienis armis alligauit. Militare enim cum Helvetiis cum sint assueti, nunqua se vincere posse sine ipsis existimant. Hinc fit quod

Gallis aduersus Helii etios non satis virtusuppetit, & in alios sine ipsis periclitari nolui. Gal-l; ci itaq; exercitus mixti sunt ex mercenariis,&propriis. Quae quidem arma in unu coniuncta meliora sunt iis, q mercenaria simpliciter sint, aut auxiliaria, longe tamen propriis inferiora: cuius rei exemplum satis sit, quod est superius adductum. Nam Galliarum regnum eXCaroli aucto, vel saltem retento instituto, fui L

92쪽

sti Nic. MAeHIA VELLI set inuictum. At hominum minuta prudensa

aliquid inceptat, quod quia boni nonnihil tueprae se serie videtur, non aperit ibi ut supra de hectica febri est dictum quod delitescit venenum. Quapropter sapiens vere diei non potest

Princeps, qui non nisi mala eum nascuntur,ognoscit: id autem longe anteuerti posse, pau

cis conceditur.

Iam vero Romani imperii prior eversio siccius deretur, non aliunde initium sumpsisse quis intelliget. aua quod Gothi mercede conduci coeperunt. Ab eo enim principio vires Romani imperii m firmiores sunt redditae: & quae illi adimebatur virtus, ea Gottiis tota tribuebatur. Dictu sit igitur, nullum principatu propriis armis destitutum unquam fore securum: imo a b una constantia quod virtute careat, qua protegatur totum pendere. Atqui in ea semper & opinione & sententia suerunt sapientissimi viri, nihil leuius, nihil ea potentiae fama infirmius, quam quae non propria sit suffulta virtute. Arma itaq; propria ea sunt, quae costant aut ex iis qui tuo subiicissitur imperio,

aut ex civibus, clientibusve, reliqua omnia aut in mercenariis, aut in auxiliariis numerantur. Iam vero modus ad ornandam, distribuendamque domesticam militiam facilis inuentu fuerit, perspecta ordinum, quae a nobis stupra posita est, distributione, atq; quo pacto Philippus Alexa iri Magni pater, nec nomuliqRes p. R Principes sese armarunt ac instruxerunt, ad quam

93쪽

quam ordinum descriptionem prorsus lecto

rem remitto.

C A P. XIV.

id ad militia usum habere principem

conuemat. Ihil aliud itaque ob oculos sibi statuendu bri ducat Princeps, nihil curς.nhil quo se exerceat artis, quam bellum, quam militare S Ordines, quam deniq; ipsam militarem disciplinam. Ea enim sola ars est imperantis. Est autem tantae virtutis, ut non solum eos qui e principusanguine genus ducunt, sustineat, verum & qui priuatae fortunae inter mortales habentur, ad eum gradum sublimes ferat. Contra vero perspiculi est, Principes qui magis delatas qu-bel l leas arteis procurarunt ..principatum am iusisse eius autem amitte di prima eausa est Eui us. t iplim m g 's. Vt aequirendi. eiusdem est professio. Franciscus S sortia armis instructus, e priuato fortunae statu in Mediolanensiuprincipatu fuit euectus: cuius filii militiae molestias atque incommoda detrectantes, e principibus ad priuatam conditionem reciderunt. Nam inter alias maloria, qu se te armis denudatum et rcumsistunt causae, subest et illa, quae tui eontem tu parit. Quod sane ex iis praecipua est turpitudinis nota, si sunt priueipi ut dicetur) summo studio effugiendae Nullus. n. p Io- Portioni 1 modus Inter aimatum cadit, &mer-

94쪽

84 N re. M A e NI AVELLI mem: nec et ratio ipsa patitur, ut qui inermis

sit, securus inter armatos seruos versetur, quo niam fieri non potest, ut inter eos recte agatur,

in quorum alteris indignatio, in alteris suspicio resideat. Proinde nulla dignatione aput mili-rcs haberi potest princeps . qui militiae sit ignarus, quod ad alias lut dictu est j infelicitates accedit me e tuto se illo tu fidei committere. Nunquam propterea cogitatione ab hoc b lli stu dio auertendam existimet:& pacis qui de tem pore acrius in eo qua belli sese exercere debet. Id aut duplici ratione essicere potest. re ipsa sciti. Quod aut ad rei v-uibus praeest ita retinere debet, ut probe sint ordinati & exercitati. rum et venandi ludiis ius iter ipse incumbat: vi& corpus laboribus assuefaciat, & locorum natus a addiscat: tu quo modo assurgant montes: vali u item ora quo pacto aditu admittant: diffusi campi uti pandantur. fluminu praeterea naturam,&paludu intelligar, atq; in hoc sumniam iudicet adhibendam curam. Quae cognitio duplicem affert utilitatem, tu quod explorata sibi pateat tota eius ditionis regio, meliorem notitiam praebeat, qua.parte illa defendi possit: tum ex illius iudicio, & locorum usu, δε-

dum sibi.propositum. animo complecti potest. Nam qui in Etruria verbi gratia siti sunt colles, valles,camporu aequatς planities, flumina,

di paludes, habet cum iis q caeteraru sunt prouinciam

sum attinet, praeter id φ q

95쪽

PRINCEPs. 8s uineiatu, smilitu sinem quandam: ut ex unius

prouinciae suu ita aliarum etiam cognitionem

deuenire pollit. Princeps aut equi hac carear praecipua denudatur, qua parte belm Dux instructus esse debet: Quoniam haec hoste inue ni re,castris locu capere, exercitu ducere, diem indicere pugnae: urbes d cnique docet cum utili tate, obstidione cingere. Philopoemenis Ach o- Ium principis, inter alias quae a scriptoribus ei tribuuntur laudes, ea una est, quod pacis tem- uersaret, atq; campos cu amicis peragrans, saepius gradum sisteret, unaque cu ipsis dissereret. Eho quae inquens, si forte collem hostes illu tenerent, nosq; hic cu exercitu con si steremus, uter nostrum superior esset 3 Quo pacto seruatis ordinibus, tuto eos aggredi possemusZ cupientibus item nobis pedem referre, quo id consilio tacta gendum Θ Cotra si ipsi reuocare gradum vellent, qua ratione instequi possemus Z Atque ita proficiscens,omnia quae in exercitu missu euenire solent, illis proponebat, eorumque sententias intelligebat, suam afferebat, ac rationibus confirmabat: sic, ut ex Lata togi-

non haberet quo occurreret remedio.

Iam vero quod ad mentis agitationem spectat,principi euoluendae sunt historiς, in illis'; praestantium viroru res gestas inspicere, quidqque in bello gerendo consilii tenuerint: victo-

96쪽

rό Nic. MΑcΗIA VELLI Tiae item,& detrimenti accepti causas disquirere, quo & has fugere, & illas imitari possit. Ιllud in primis faciundum curet, quod olim cuidam ex praestantibus viris factitatum est, qui si quem ante sua tempora laudibus & gloria ornatum audiuisset, eum sibi imitandum proposuit, illiusq; semper & res gestas & actiones apud se retinuit, quemadmodum Achillis Α- lexandrum Magnu, Caesarem Alexandri, Cyri Scipionem imitatorem fuisse dicunt. Atqui a Xenophonte descriptam vitam quicunque legerit, facile inde intelliget in Scipionis vita,

quantum ei ex imitatione illa gloriae accesserit, quamque in castitate comitate, humanitate &liberalitate Scipio ad ea, quae a Xenophonte de Cyro prodita sunt, sese conformaueri v. Id generis modos retum peritus Princeps obseruare debet, uec una uam tranquillo am: pacato

tempore otiosam vitam traducere: veru summo studio eos omnes in pretio habere ut In rebus aduersis sibi usui esse possint, atq; sortuna reflante, ad Omnes eius ictus declinandos, propulsando'; instructum se sentiat. C A p. XV.

De iis rebus,quibus homines, tum maxime' principes aut laudant Ar aut vituperantur.

REliq aum est, ut videamus quaena instituta dii μιξι cile debcant, quaeque vitae quori

97쪽

perio populis & amicis. Et quom a multos non ignoro m hoc genere scribe di operam dedisse, vereor ne 3c ipse ad scribedum animu de eisdeIebus si intendam, id arroganter es. f ctu dicant, alienam praestitim, si a comuni aliorum ordine de hae re disputationem instiruam. Verum cum animus si ea scribere, quae intelliget i

est, veritate te . quam vel eius simulacra A e Iimaginem quandam sequi. Et sane complures Resp.&principatus quosda animo effinxet ut, qui nunquam sub aspectum ultu venerui, tanis

tum abest, Vt reuera eXtiterint. Na tantum abest ratio, qua homines vivunt, ab ea qua aequuesset ut viveret, ut sui negligit suod fit. sequuturus quod esset faeie dum suibi ruina potius in addiscendo accersit, quam quod suae saluticosultum velit. Qui enim se visum bonum omni b. partibus profiteri studet,eum certe inter tot non bonos periclitari necesse est. Necessarium est itaq; principi, ut perceptu habeat si se saluum velit in qua raticine possissi in bumas,

non conuertat usum. Quapropter posthabitis, quae de principe duntaxat animosiantemcta, deq; iis quae vera sunt dissetes, dico omnes homines cum de his est sermo principes prae se tim, q, editiore in loco positi sunt, haru rerum notari aliqua solere: ut alius liberalis, restrictus& tenax alius dicatur: quida munificus,raptoralius

98쪽

gg NI c. M A C HI A VELLI alius 1 nonnulli crudeles, alii clementes: aliqui foedifragi, religiosi alii; partim e Geminati&molles, contra alii viri fortes & feroces, inulti humani, stuperbia tumidi alii; complures tibi. dinosi, castitate praediti nonnulli: in non Dauia cis vitae integritas, fraus nocentissima in multis cernitur; moribus asperi sint quam plurimi, facilitate & lenitate quidam ornati, nonnulli graues & seueri, ex contrario qui leues sint, dissoluti: pietatem colant multi, contra sunt qui plurimum aduersantur,& his similia. Nemo non fatebitur scio, fore rem summis

laudibus celebrandam, si omnibus his princeps esset ornatus, quae ex iam dictis bona existimantur. Verum cum nec haberi, nec aduersante humanae vitae conditione, seruari pocsint, necessarium est uti ea prudentia, qua eorum vitiorum infamiam fugiat, quibus illi im. perium adimi posset. Caveat etiam ab iis, si fieri possit, quae nihilominus non auferent: sed si essici non possit, minore detrimento omitti possint. Nec multum sane laboret, si in eorum vitiorum infamiam incurrat, sine quibus dominatum non facile tueri posset. Nam si diligenter animo usque quaque reputabitur, reperientur quaedam, quae virtutem prae se ferre dicantur, quae tamen si sequaris, id tuo magno malo fiet : contra vero nonnulla deprehendentur aspectu vitiosa, quae si assumas, in tuam & securitatem, & incolumitatem sint

redi Iura.

99쪽

PRIN CEO. CAP. XVI.

De liberalitate, o parsimonia.

I Nitium itaque mihi sumens ab iis, quae interiam dicta primum locu sunt sortita, non negarim fore optimum, ut Princeps habeatur li-ruaris. anem best Nam si ex virtute, utque par

esset benigne quis cui gratificatur, id obscuiuiacebit, nec contrarii vitii infamia ab eo decidet. Quapropter, ut apud homines beneficentiae nomen quis retineat , necessarium erit, Vt nullius generis luxum omittat, adeo ut qui sic fuerit comparatus Princeps, nunquam non Ο- pes suas & fortunas sit profusurus, adigeturq; tandem lsi beneficentiae nomen sibi conseruatum velitὶ ut mirum in modum in suos populos grauem ac molestum se exhibeat, nec non ex aliorem agat: tum demum omnia moliatur, quibus pecunias sibi congerere possit. Inde initium ducitur, ut suis, qui suo parent imperio, maxime sit infensius , atque ad inopiam redactus, in minore apud quoscunque habeatur existimatione. sc. ut eompluribus hae sua liberalitate laesis paucis contra beneficio affe- ictis, ad primum quodque incommodum per- , moueatur, atque ubi primum discit minis quid sese offert, statim pereat: id quod cum ipse inditelligat, & ab incepto desistere cum velit, in ii confestim auaritiae crimen incurrit, ut habea tur Iesu. ctus & tenax. Pioinde Princeps si hac

100쪽

so NI C. MACHIA VELLI beneficentiae virtute i sic ut omnibus perspicua fiat j sine detrimeto uti non pote in plat,pansimoniae notam non reformidabit. Nam progressu temporis, cum perspectum fuerit ex eius

parsimonia abunde sibi vectigalium suppetere: eum posse rem suam ab iis qui bellum essent illaturi, tueri, no grauata multitudine res aggredi insign es, tunc, inquam, munificentior habebitur, ideo ut in omnes illos beneficus censea

tur qui pene infiniti sunt j a qu b. nihil ademe-rlr: in reliquos aut, qui pauci sunt, dicetur fui se parcus, quod in eos nihil contulerit. AEtate nostra nihil laude dignum vidimus es se factum nisi ab iis qui perpaici sunt habiti, reliquos autem extinctos esse. Iulius II Pont.max. postqualiberalitatis nomme ad pontificatu aucupari. dum satis superq; cognosceret se fuisse perfunctum illius eon eruationis postea securus abiit Galliarum regi bellum din tutos, totque bellis gestis, nihil aut Ddu haut vectigal s extra ordinem quod ellet, eli unquam imperatum : nam immoderatis sumptibus si bministrauit eius diutina parsimonia. Hispaniarum qui tunc regnum obtinet, si magni fitentiae nomine commendari voluisset, nunquam tot res ger re, Victoriisque potiri potu .ss t. Proinde Pr racep . ne

parui fac Iedam ducet. Nam vitiorum id est visnu, quod tui me impeditur dominandi ratio.

At si