장음표시 사용
111쪽
PRINCEP s. sermultitudinem digniores habentur, ita sentenistiam suam, quam semel pronuntiarit, ratam ac firmam haberi velit. ut ab ea nunquam deduci aut dimoueri posse pro certo teneant: ac talem de se opinionem siustinere ac retinere studeat, ut illorum nemo eo veniat, ut illum aut decipi,
aut flecti posse cogitet. Ille igitur Princeps, qui talem de se senteti.
tiam & existimationem in hominu mentes inserit, semper habetur maximi. Iam vero in eu, quem omnes magnifaciant, dissicilis est cuniuratio, d .ssicilis oppugnatio, dissicilis irruptio: modo fama ferat eum apud suos longe excellere, &summa obseruantia coli. Duplici enim metu teneri principem oportet: altero interiore& domestico, eorumque causa, quos suo moderatur imperio; altero exteriore & alieno pyopter eos, qzi potentes sunt, extraneos. Ab hoc se asserit bellicis armis probe instructus, &amicis. ORar arma si adsunt, nunquam non bonos amicos habebit. Domi autem firma erunt omnia, ubi firma sint, quae foris geruntur, nisi aliqua perturbentur coniuratione. Et tamen siquid nouarum rerum molirentur quae foris sunt,iam ipse, si ita instructus est, & vitae rationem talem instituit , qualem piae scripsimus,
sam per c modo seipsum non desierati omnem impetum feret ac sustinebit: quemadmodum Nabidem Spartiatam fecisse ostendit. At ab iis, quibus imperat populis, si quando externa quiescant, illud timendum est, ne qua
112쪽
xo2 NI c. MACHIA VELLI per eos coniuratio fiat : a qua qui dem se saeile
securum vendicab: t. contemptu re odio vitato,
populi sque per eum cumalate sibi satisfactum asseientibus. Quod ut sequatur lvi latius supra patuit) n 'cessariana est. Atqui omnium quod maximum consequi posset Princeps incina iuratores, remedium illud unum & praecipuum est, ii & contemptus a multitudine vitatio. S'mper enim qui in aliquem conspirat, is sibi persuadet principis morte multitudini se satisfacturu At si in ea fuerit opinione, ut eredat id fore apud eum sibi offensioni, nunquam id audaciae sumeret, ut talia aggrederetur moliri co- sit a. Coniuratorum. n. quς sibi immineant di ficultates, pene infinitae sunt. Re ipsa profecto cernitur, multos quidem coniurasse: quibus vero feliciter cessierit, perpauci admodum fuerui. 'enim coniurat, nec solus esse, nec socium
sibi asciscere potest , nisi ex iis, quos offensos existimat. Verum ubi primum offenso cuipia
animi tui consilium aperueris,facultatem concedis, qua sibi cumulate satisfieri possit: quandoquidem detecto animi tui cogitato , in eam ipse spem venit, ut omnia sibi inde commodar alliceri queat. Hic itaque quaestum ratum M
certum eum videat, illic vero incertum, & periculis plenum, par est, Vt aut rarus sit amicus,
aut quo tibi fidem seruet, pervicaci odio in principem sit affectus. Vt autem rem ipsam ad pauca redigam, coniuratorum partes metum duntaxat, sol icitudinem,
113쪽
p κ 1 N e E P s. tu/inem, poenae for midinem, perpetuos comi tes habent. At a principis partibus stant imperii maestas leges; ab ami eis & toto principatu de sensiones: qua: Omnia adeo aduna tum reddux, ut si his popularis accedat beneuolentia , fieri
non potest, Vt quis eo temeritatis erumpat, Vt
in illum conspirare velit. Nam fere assolet, ut coniurato cum ante admissum facinus sit timendum, in hac re eius causa ea est, ut post patratum scelus, etiam sit illi extimescendum: tam iam ex commisso scelere infensam habeat multitudinem, nec propterea possit sperare vi. tum perfugii locum Possent in hanc subiecta in materiam infinita exempla proferri se d illud τ-num , quod patrum nostrorum memoria coli tigri, statis mihi fuerit proposuisse. Annibale Benti uolo, huius Annibalis qui nunc est, avo, penes quem summa rerum apud Bononienses erat, a Canneschis, qui in illum coniurarunt,
inici iacto, Dcc vlla ex sc quam Ioanne tunc in
cunis agente relicta prole, statim a patrato ho micidii scelere excitata est multitudo, quae totam Canne schorum familiam eaede sustulit. Quod sane a populari illa in Benti uolam gentem, qua illam complectebantur beneuolentia, prose etiam esse constat. Quae quidem tanta fuit, ut eum nemo ad principatum regend si superesset, indicio accepto, quod Florentiae es.set, qui e Benti uolorum gente genus duceret,
ad illud usque tempus fabri filius habitus, eo illum accersitum profecti sunt Bononienses.
114쪽
ro NI C. MACHIA ELLI eique suae ciuitatis administrationem detulerunt: quam quide rum diu est moderatus, quo- ad Ioannes ad aetatem imperio regendo idoneam peruenister. Dico itaque cou iuratione Sin eum fuerit propensa umbi rastar eo infenso
& qui sui hostili odio flagret, omnia sunt & ab
Principatus praeterea, qui bene sunt constituti, principesque ipsi omni diligenti cura statuerunt, ne eoIu vir primarix sua causa ad desperaeionem adigerentur: nec quicquam quo multitudinem aequam ac tranquillam retine Ient, negaretur: nam haec omnium grauissima est, quam tractet Princeps materia. Inter ea regna, quae hac nostra aetate bene constituta sunt, quaeque prudenter procurata, Galliarum regnum annumeratur: in quo mul ta sunt sapienter praescripta, a quibus regis MLbertas,&securitas pendet: quorum primum est ipse Senatus, eiusque aut horitas. Quandoquidem qui illud regnum instituit, cognita po- uentum ambitione, eorumque insolentia, cen-
nimaduertens quo odio esset multitudo in potentiores metu duntaxat innixo, cupiens eos securos reddere, nescivi muntasa uossess-yὶ ira ivr omni apud regni proceres liberaretur
Obad tertium quendam constituit iudicem,
115쪽
PRINCEPS. Iosqui sine e semidia dime aes aer'r, R τρο- nuiores tueretur. Nihil melius, nihil sapientius hoc decreto esse potuit : nec regni, aut ipsius Regis potior securitatis causa. Hinc alis terum, quod notandum est, elici potest : ut nimirum ea Pranceps aliis procuran decerint ι,
qua inuidiam parere possint : sibi et i ro qua gra-
i sibi o- Compluribus fortas e videri possunt, hute
meae opinioni pugnantia exempla, cum ex Romanis multorum imperatorum vita, & morte
perspecta, aliquem inuenerint, qui, & si egregie v xerit, & ingentem animi magnitudinem praese tulerit. imperium tamen amisierit: aut a suis, qui in illum conspirarunt, fuerit intersectias. Cupiens itaque ad haec, quae obiici possent, respondere, nonnullorum imperatorum mores& ingenium disquiram, & causam cur perierint, examinabo, quam causam non dissimilem his, quae proposita sunt, ostedam. Tum ea cos deranda proponam, quae res gestas illorum temporum legentibus digna sint, quae notentur. Mihi vero fatis esse vel tan, eos omnes imperatores oratione coplecti, quibus imperii siue-
cessio obuenit, a Marco Philosopho ad Maximinum usq; initio ducto, qui qui de hi recensentur: Marcus, eiusq; filius Commodus, pertinax, Iulianus, Seuerus, & Antonin' Caracal-
mationem si orum pro 'mrri principitio esse habendam. ita tamendium conciliet.
116쪽
Nic. MA NI AVELLIIa eius filius, Macrinus, Heliogabalus, Alexin 'der,& Maximinus. Illud principio obseruandum est, eum vni
cum certamen duntaxat in omni procuratione principatus cernatur potentiorum sellicet am hirici , pupisorum insolenς ingenium , Romani Imperatores tertia quadam assiciebantur dissicultate, quod illis fereda esset militumeri A lira rum aritia : idq; cum dissicile esset, causam exitii multis attulit. Nam factu haud facile est militum & populorum votis satisfacere. Hi enim quietam & otiosam vitam traducere cupiunt, ob idque principes, qui mode- si sint, complectuntur: milites vero eorum studiosi sunt, qui bellicoso animo, in Elenti, crudeli,& rapace sunt insignes. Quae omnia in populos cupiebant ab imperatoribus exerceri quo sibi duplicatis stipendiis, auaritiam &sat uitiam suam explere possient. Hinc factum est, ut qui talem de se natura, vel arte partam opinionem imperatores, nonIsserrent, qua Vtru
que hominum genus freno compescerent, ii ruina oppressi interibant. Atqui eorum maxima pars cilli praesertim , qui tanquam noui principatum inibant) perspectis utriusq; gentis diuersis ingeniorum naturis, eo animum inclinarunt, qII Liam i litibus gratificarentiar, in re
Iias Eopuli contemnerent Quod quidem consitum necessarium erat. Nam cum principes vitare non possient, quin in aliquorum odium incurrerent, illud in primis contenden dum
117쪽
p R I N e x O. r dum erat, ne multitudinem sibi insensam Lemrent: id autem si obtinere non possent, in id o
mnium maxime incumberent, ut et Us m ni ilia
dinis offensionem declinarent . quae essient po tentimum.
Hac de causa imperatores, qui ob prinei pa
tus noui rarem sto iii q& riore extra ordinem
opus habebant, militibus libentius, quam populis sese adiungebant. Id tamen vel damnum, vel commodum illis afferebat, ut Princeps ipse dignitatem suam & auctoritatem retinendi peritus erat. Ab his causis profectu est, ut Marcus,Pertinax, Alexander, viri modestioris vitae, nitate & comitate pristit tristeis exitus sint consequuti, praeter unum Marcum, qui quidem longe honoratior vixit, & idem obiit. Imri perii enim laeeessio h at reditario iure ei cu obtigisset, non erat cur a ut naili tibiis alit popu lis
acceptiam ferret. Tanto praeterea Virtutum comitatu, quavillum venerandum &augustum effecerant, septus cum esset, semper quoad vi ait, Vtrumque ordinem, ab omni odio, &siui contemptu liber, intra ossicii fines continuit. At Pertinax repugnante exercitu fuerat ad imperium euectus: qui exercitus, eum sub Commodo assuetus esici dissolute vivere, non poterat id genus honcstae vitae, ad quod illum cupiebat adduci, aequo animo ferre: hine odio sibi eorum conflato, cui odio sui neglectus ciam senex esset j cum accessisset , inter initia
118쪽
delati imperii concidit. Hinc & illud animaduertere licet, h nestae atque ac turpis vitae Antaria in me ei liari. Quocirca Princeps imperium qui saluu velit, cogitur non unquam esse non bonus: quandoquide, si ea multitudo; quae sit populi,aut militum, aut Optimatum, cuius . que opera ad imperium sustinendum se indigere cognoscat, fuerit deprauata obsequi eius stadio villima orem gerere necesse est. Quo quidem tempore , quae factu forem honesta, principi vehementer essent contraria. Sed veniamus ad Alexandrum, in quovis tanta extitit probitatis, Ut inter alias laudes, quae illi tribuuntur,illa accenseatur, quod toto illo I 3. annorum sipatio, quo imperium fuerat moderatus, nemo unquam indicta causa fuerit interfectus. Nihilominus cum e minati animi fuerit habitus, & qui maternis consiliis sineret se duci, ob idque in contemptum delapsius, ab exercitu in eum conspirante fuit interfectus.
N unc vicissim mores & ingenium Commodi, Seueri, Antonini Caracallae,& Maximini examinantes, atrocissimos illos deprehendemus, rapinis inhiantes. Qui ut militum cupiditatem explerent, a nullo iniuriarum gene re, quod in populos committi posset, fuit ab illis temperatum. Omnibus tamen, Seu ςro excepto, tristes obtigerunt vitae exitus. Seuerus enim tanta excelluit animi virtute, ut militum
animos in se propensos postquam cotinuisset, tametsi
119쪽
iam etsi populi essent a se duriter oppressi, potuerit tamen imperium feliciter , semperque retinere. Illius namq; virtutes ita illum in conspectu cum exercitus , tum reliquarum gentium suspiciendum essiciebant, ut hi attonitis quodammodo haeretes animis, &stupore pe1-culsi, illi vero eius reuerentia tacti aeque quiescerent. Et quoniam huius viri res gestae praeclarae fuerunt, paucis ostendam, quam desue vul-im induerit: quorum ingenia & naturam, principi
Seuerus cognita Iuliani imperatoris ignauia, persuasit exercitui, cuius ipse in Illyrio ductor erat, optimum fore, ut Romam Pertinacis imperatoris caedem Vindicaturi proficiscerentur: a praetoria ua enim militum cohorte fuerat interfectus. Sub hac itaque specie, ne ad imperium aspirare videretur, exercitus contra Romam moui ac prius in Italia transmisit,quam de illius ex Illyrio discessii fuerit rescitu. Cum autem Roma deuenisset, Senatus metu adductus, imperatorem illum, Iuliano vita functo, declarauit. Post haec principia duo supererant Seuero ad absoluta imperium occupandum :alter u in Asia, ubi N iger exercituum Asiae praefectus, imperatorem & ipse se statutare iusserat: alterum in oceidete ab Albino, qui vicissim de imperio occupan o animo coeperat agitare. Verum cum perspiceret perieulosum fore si se
120쪽
HoNre. M A cIII A v ELLI in utrunq; hostem declaratet , statuit Nigrum adoriendum. Albinum verum dolo circumue n re:adque propterea literas dedit cum ab se natu imperii procuratio fuisset sibi delata, se statuisse eam dignitatem viriq; commune fieri: atq; Caesetis titulo ad illum inita, ex Senatus decreto illum ad imperii procurationem collegam sibi adiunxit. Quae omnia ab Albino pro veris bona fide suerunt aceepta. At Seuerus, deuicto atq; interfecto Nigro, orientisque rebus probe compositis, Romam reuersus, contra AI- esset molitus apud senatum coquestus est: ob idq; sibi fore necessari uin, ut eo se conferret, Scde illius ingratitudine meritas poenas sumpturus: inde in Galliam ad illum profectus , Vna cum imperio vitam illi ademit. Qui itaq; huius viri res gestas exacte animo reputabit, eum leonem ferocissim si dicit, vulpeculamq; maxime subdolam: adurassi Meum
adhibitam: Sc ab exercitu nec spretum, nec co
temptum unquam fuisse intelliget: desinetque mirari, si homo nouus cum esset, tandiu impe riti retinere potuerit. Nam summa eius digninas & exiitimatio semper illum ab omni popu-IOrum odio, quod ex rapinis in se concipi potuisset, vendi carunt.
Eius filius Antoninus, atque ac ipse pater, Virraestantissimus habitus eii : ac multis rebus