장음표시 사용
141쪽
apud sic acce priores fore, seq; praeter ipsos ne 'minem eorum auditurum , qui rem iam deli berata persequi audeat seq. a sua semel susce- qui fecerit, aut praeceps itur adulator se cau sa,aut siepius de sententia discedere coget rpropter sententiarum multiplicem varietate: inde exigua nascetur,quae de eo postea habenda erat,existimatio. Proferam ad hoc instituturecentis memoriae exemplum.
Lucas sacerdos, e Maximiliani hoc tempore Imperatoris familia, semel cum de eo verba f eetet: Maximilianus, inquit, a nemine cons Lucapit, nec tamen quod cupit , unquam efficit. Hoc sane inde fiebat, quod diuersam a inae scripta rationem tenebat. Suorum enim consiliorum tacitus est, nemini su i animi secreta detegit. neminem ineonsilium aduocat. at ubi primum in exequendo eius consilia aperiuntur,
tunc ab iis, quLlet: ipse vero, ea qua est ingenii facilitate, statima sententia discedit. Hinc fit, ut quod die e truit uno,altero couellata.nec quid tibi velit, aut quid an moverset intelligi potest, ncc etiam in eius deliberationibus vllum fundamentum agi potest. Quapropter Princeps de omnibus re bus semper consilium capiat, ad suam tamen,
non aliorum voluntatem ; imo omnium animos, a dandis vlla de re cosiliis se non rogitanteirorsus auertat. Ipse vero in consultado cre-E 6 bcI - es.
142쪽
ber esse debet , rerumque cons diandas quaa sproposuit, pia beat se vicissim Veritatis patic nistem n lirmi em Ora inui.qΠρmpiam nouit inter
Quoniam vero nonnulli sunt, qui arbitrantur principem , prudentiae de se qui opinionem afferat, sapientem existimari, non quod eius sic ferat naturae praestantia, sed quod viroruptu- dentum, qui illum circunstant, opi mis fulcia,tur consiliis. Hi sene sic opinantes sciant pro pterea se maxime falli. Quoniam haec regula certissima est, eneratimque traditur; Principi sui εr se non opitiata est a lia non ni , dari a osse. Foli1mo quidem ia ea sit 'Ocidam ita continge in posta , cum vni dum axat a totum rege tam a raderet, hac ratione optime regi posset: verum ad exiguum, breueque tempus du'raturus csset in principatu: nam statim moderator ille ab imperio principem ex tui baret. Sive Io plures quam unum in consilium Princeps imperitus reru adhibeat, nunquam inter se cohaerentia habebit consilia : nec ipse per se 1 At
Meias erit. Vt illac taciliet. Eorum aute. qiri stan rei a consiliis, de propriis comodis unusquisque
cogitabit, ipse vcm n eos cognoscere, nec corrigere poterit; qui aut illis meliores futuri sint, non facile inueniri possunt: nam nunquam novsu tibi veniet, ut homines in te improbi sint, nisi aliqua cogantur vi, ut sint probi. Illud itaq; maneat, nocessarium esse: Recta consilia a quo-cΗΠΩ
143쪽
ut factum fit, nonnullos Italos principes suo eiectos e se principata.
Si quae iam d. et a i unt prudenter observetur,ilet Ut nouu, Pi inceps antiquae videatur successime haereditati, eaq; ipsa si tura illum securiore firmiorem que in principatu constitue nr, quam si in eo conssenuisset. Noem in principis rerum administrationem intentiori animo ob seruant homines, quam eius, qui haereditario iure imperat. Quae rerum procuratio, si virtute excellere conspiciatur facilius homines sibi co-ciliat , magisque illos sibi deuiicit . quam ipsa
eorum fructu contenti, facile conquiescunt: imo omne de sensionem pro principe suscipiunt, modo ipse caeteris in rebus sibi non deesse velit. Hoc modo duplicatam iuriam consequetur: tu quod nouum principatum instituerit, tum quod eudem bonis legibus, armis, amicis, bonis deniq; institutis decorauerit armaueritque: quem ad modura plio an igno utimam reponabit, qui principum anguine natus imperitia rerum illum anuis.
itirpis antjquitas. PotiIra enimque in iis si commoda inueniunt, Nunt
144쪽
r3 . NI C. MACHI/VELLI Nune si qui sunt, qui velint eos principes, qui in Italia hac nostra aetate principatu amis runt, considerare , uti Neapolitanum Regem, Mediolanensium principe, & id generis alios, animaduertet in eis commutaem quendam in
paraudis arinis ut supra fuit expositum J desebum. Deprehendetur Praeterea eorumOnnul'lός maeult in dirii Rit1LLilinis x : vel si illam amicam habuerunt, ab iis tamen . qui potentiores essent. nesciuerunt se securos reddere. Nunquam enim sine harum rerum maxima imperitia, ea imperia amitti solent, quae tantum vi
xiii habeant , quantum sat est ad exercitum in aciem proferendum. Philippus Macedo non Alexandri Magni pater, sed quia T. Quintio superatus fui t habebat no satis amplum principatum , ad Romanorum, & Graeciae totius magnitudine, qui illum inuaserant: nihilominus cum esset vir bellicosus, multarumq; rem Vsu peritus, ad retinendos populos maxime idoneus,& qua se securum a potentioribus redderet rationis gnarus, plures anno S contra eos bellum sustinuit: & licet nonnullarum ciuitatum post sionem amiserit, regnum tamen retinuit. Quapropter hi nostrae aetatis principes Itali , qui diu principatum tenuerunt, non est quod fortunam incusent, si illum amiseri tir, verum suam ipsbrum socordiam. Nam cum tranquillis temporibus de eius mutatione nun ne est ammam dum tran quam cogitarint suod commu
145쪽
P R I N C A P s. quisitas adest parui ducunt aduersis tempo, ribus irrumpentibus nulla defensionis cura, sed turpi fuga sibi consulere cogitarunt: sperarum qu Dputa victorum into titiae permotos fastidicia i euocaturos. Quod sane consilium, eum caetera desunt, bonum est: at turpissimum videri debet ob id unum , reliqua neglexis se Ie media. Nunquam enim concidendum est ea spe, ut inuenturum putes, qui te postea erigat. Id quidem aut nunquam accidit, aut si fit, cum turpis sit tui illa defensio, nihil securitatis habet, nec a te pendet. Vnae illae defensionum bonae, certae ac constantes sunt, quae a te tua que virtute prodeunt. C A P. XXV.
uantum in rebus humanis fortuna paleat
sede ratione,qua illi obsistipost
HAud illud mihi obscurum est, eius semen
tiar complures esse , ae olim fuisse, ita rerum humanarum procurationem a sortuna omnino, ab ipsisque Deo teneri, ut ab hominia prudentia nulla ratione eorrigi queat: imo nullo posse occurri remedio Ib idaexistimat onse ri j j1r hunci ri multum laborari Aram ess , sed quo fortuna impellit. eo se ferri permitten du. Haec opinio maiori persiuasione his nostris temporibus, proPter Ierum multiplicem conis uersi-
146쪽
Iιε NI e. M A e HI A V2LLI Versionem, recepta est; quodq; nunquam non
vis e sint, quotidieque videantur mutationes, extra omnem humanam, quae capi posset, coniecturam. Hoc ego nonnunquam animo cum cogitassem , aliqua ex parte eo inclinaueramguatur, eam opinionem seqDor, Ut alteram nostrarum re ita partem fortunae a Ibitraria iudice
procurari . alteram vel paulo mi vis nobis ad ministranda relinqui. Fortunam enim monta
no flumini omnia prosternenti comparare soleo, quod cum praeceps fertur, in agros essenditur, arbores sternit, conuellitq; domos , hine terrae multu abripiens, alio idem illud regerit. omnia item prae se agit, omnia eius conspectu fugitant, omnia illius furori cedunt, sublata omni qua poli et ratione reprimi : nihilominus eu tali feratur ingenio , .ihil impedit. quo minus homines pacatioribus tempori biu possin robitabiu ,-a'gacibusque pinspicere ut iterum exundans canalibus dessia alia ut impetu repres
se tam effuse pernicioseque non feratur. Idem aecidit de fortuna , quae vim suam exerit, ubi nulla adest ad resiste taedum instructa virtus eo suos impetus couertit, ubi nullos aggeres, nul 'la impedimenta, quibus sibi obuiam iri possit,
nouit esse extructa. Iam vero Italiam haru co. uersionum sedem,&quar his motum excivit, si
quis consideret , facile intelliget illam vastam quandam, & sine aggeribus, sine obicibus de .sertam terram: quae, ii qua deceret patria virtu te suL
147쪽
PRINCEPs. 337 te suffulta esset, uti Germaniam , Hispaniam, Galliam cernimus: haec inundatio, aut in illam
non irrupisset, aut tot enormibus mutationibus ut fecit, non redundasset. Atque de ratione
qua fortunae obsisti possit, haec sint dicta. Sed ut ad ea quae speciatim dici possunt, arctius Ora tione dirigam, dico, huc vel illum principe hodie 'ideri feliciter agere, cras vero praecipite ferri; cum tamen, nec animum, nec ingenium mutatum videre possumus: quod ex iis, quas supra fusius disquistitimus, causis primum proficisci
arbitror; nimirum, quod qui fortunae tutus in 'cumbit .is.princeps ad illius conuersionem Aina edu. Illum to , a cuius Ieru gerenda tum V Ccuratione tepora discrepare videntur. Constat enim homines in iis rebus, quibus ad finem deducuntur quem finem ob oculos propositum habe nr, nempe gloriam & opes non una ratione deliberare. Nonnulli circumspecte quodam modo, alii impetu, complures vi ,arte multi; sun qui patienti animo, effrenato quam plurimi s& unusquisque his modis inter se repugnantibus eo peruenire potest. Alterum praeterea eduobus videmus cui in agendo obseruatio est, quo destinauit peruenisse, alteria nequaquam. Vicissim , ex duobus alteris videmus utrunque eo trariis studiis aeque felices fieri. Quae res aliunde nou manat, quata a tempOIu coudit onequar
148쪽
I33 Nic. MACH VELLI Vel repugnat. Hinc oriturqaod iam dixi, duos aliquando fore, qui pugnantibus consiliis aliquid conantes, ad eunde pene exitum veniunt Hriq;. Ex duob. ixem in quippiam aeque incia benti b. altera ad fine deducitur, alteri negatur. Hinc etiam bonorum vicissitudo derivatur. Nam si cui in rc b. suis procurandis, respectu,&sedato animo sese gerenti , tempora & rerum status ita circumuoluantur ut eius administrΞ-di ratio eum illis consentiens sit bona, feliciter
omnia contingent: at si tempora & res ipsie co- mutentur, & repugnem cum rerum procuIatione, is statim perit: quonia a gendo patio-ngillen---αauit. Nec quisquam reperitur,
qui ea prudentia sit praeditus, ut sciat cum hae
temporum natura vel congruere, vel consenti- impellita se 13 Lare non pol est,rrim quod non fa-
ita cile sibi persuaderi patitur . virectum sit ab eas e . ratione discedere . in qua perpetuo cursu insie, runs, nunqiram nori secam Glirirer sit actum.
Qua prcpter qui ex circumspectione agit, is dutempus adest, ut impetu feratur ad agendum, impelli non potest: hinc illius casus erumpit:
quod si cum temporum & rerum conditione naturam illam lectam commutasset, eadem &fortuna perstitisset. Iulius II. Pont. Max. in Visnaquaque re, quam suscepisset agendam effrenate se gessit, reperitq; & temporum, & rerum statum adeo cum eius agedi ratione consentietem vi
149쪽
tem ut semper felicem exitum fuerit eo sequutus. Perpendatur inceptu illud primu de expetitione Bononiensi : Ioannes Benti uolus eius it ibis Princeps adhu es tuebat. Veneti illa expeditione aegre ferebant , inter Hispania tu atque ac Galliarum Reges de ea re sermones habebatur: pse tamen ea, qua erat excitus ferocia, praesens adeain expeditione conficiendu profeci' est. Quo motu suspesos reddidit, ac ne quid rem
rum nouarum tentarent, in officio coatietuit &Hispanos,& Venetos: hos qui de metu, illos vero spe recuperandi totes regnum Neapolitanu. Parte alia Galliarum Rege ad se traxit: qui Rex. cum videret illum iam ad arma paratum, cu
piens in suam illum amicitiam adiungere, quo facilius Venetos opprimeret, existimauit fieri non posse quin illum aperta afficeret iniuria, si suas ei denegasset copias. Iulius itaq; ferox in illo motu ad finem usq; perduxit, quae nemo unquam Pontificum, quacunq; humana prudentia perducere potu sset. Nam si aliquot profectione ex urbe Roma protraxisset dies, quoad scilicet omnia rite fuissent decreta &sancta, ut sane quiuis Pontificum iudicasset faciendum, omnrm illius expeditionis felicem successum amisisset. Galliarum enim Rex sexcentas commentus esset tergiuer sandi vias, reliqui infinitis pene illum obruissent terroribus. Omittam reliquas eius res gestas, quae cum his prorsus similitudine quadam cohaerent , o 'mnes ex animi voto ei contigerunt. Vitae a '
150쪽
4o NI C. M A C HI A VEL LItem breuitas impedimento fuit, quo minus quae iis contraria subsequi potuissent,expetaretur. Nam si in ea incidisset tempora, quibas accurata consideratione fuisset agendum, eius exitium pariter fui siet subsequutum. Quado quidem nunquam ab eo , ad quod ingenio feroci
impellebatur,recedendum putasset. Stet itaque sententia, si cum fortunae vicissitudine pulchre consentit hominum obstinata in procurandis rebus ratio illa, & modus, seli 'ces dicentur. Contra, si cum illa dissidet, miseri sunt. Satius tamen esse iudico ferocem esse, quam circumspectione duc . Fortuna namque
nemina est; & ut quis eam sibi subiiciat, ne eec se est ut fuste eam subagitet, atque instiget. Nemo non videt eam libentius ab iis, qui ardentiores, quam ab illis, qui in agendo frigidi sunt,
pati s vinci . Proinde, qua foemina est, ea iuuenum amicitiam amplectitur. Minus enim Ierum rationem habent, & ad omnia sunt fero ctoros, sic, ut& in ipsam etiam fidentioriani mo imperium exerceant. C A P. XXVI.
Adhortatio ad Italiam a Barbaris liberan
CVamobrem perspectis omnibus , quae a
nobis supra sunt exposita, animoque Verinfanti, nunquid Italiae temporum cursus talis esse nunc videretur, ut nouo aliquo principe ad