장음표시 사용
161쪽
CONTRA MONARCHIAM. III Optaremus. Longe . n. maiore is vituperatione
dignus est , qui praesenti fortuna vincitur, ne
se continere, nec moderatae fortunae bonis uti
potest, quam qui in rebus aduersis quempiam
a meit iniuria. Homines enim saepe nil mello ca lamitatibus, non voluntate, ad peccandum,at 'que ad propriam commoditatem persequendam impelluntur: illi vero Yoiuntate ac proposito contra utilitatem ineontinentes sunt. Quis vero cogitaret, eos recte aliis imperaturos, auti inaduersa, fortuna constantes fore , qui nec vi 'la animi simplicitate praediti siunt , nec recte muneria, qEib. aucti sunt metiri possunt: Nos igitur, qui nihil horum sustinuimus, quiq; nihil
praeter ratione facere cupimus; sed, quod pti mum esse videatur, sequuturi sumus, de ho c ipso consilium capiemus. Libere tecu aganR. neque enim aliter quicquam possem dicere. Euna, enim te esse noui , qui mendaciis 3c assertatione audiendis minime capiaris. Iuris aequabilitas, & nomen habet sanctissimum , dc opera iustissima. An non aequum est, ut quietus dem & naturae & nationis sunt, atque itidem &moribus & legibus educati, quique commu
nem corporum animorumque usum patriae conferunt, alia etiam communia habeant Neque enim decet alterum anteponi alteri,
nisi propter virtutem : quod par nascendi c-ditio, parem quoque distributione desiderat: quasi consequitur, gaudet: sin minus, dolorem ca
162쪽
Isi Ag RIPPAE ORATIO at, atque ad eos rediturii sit , sursum spectat, nec semper uni homini subesse vult : nec ferre
potest,ut laborum, periculor Em, impensarum particeps sit, a praemiis aut e & utilitatibus ex cludatur. Ac tametsi huiusmodi ferre cogatur eum ockt qui vim affert, eumque quacunq; oc casione ulciscitur. Omnes enim homines principatus cupiditate tenentur : idcirco ex parte dominatum patiuntur , nec tamen opprimi se sustinent, atq; ob id etiam iidem ipsi alios opprimere non coguntur, gaudentq; iis honori bus qui ab aequabb. ipsorum eis tribuutur poe nas etia laudant, quae legib. inseruntur. Hoc igitur rerum statu, bona &mala esse c5 munia arbitrantes, ciuium neminem laedi volunt, ei D
'ue Optima quaeque semper optat. Quod si quis
aliqua virtute praeditus est , ipsemet eam& li benter ostendit, & alacriter exercet. Si vero in aho eam elucere cernit, intrepide fouet, augere
studet, I magnifice praedicat. Quod si quis improbuo sit, eii omnes odere: eius vero qui malis, remitur, omnes miserentur, damnu& ignominiam quae eorum causa accipit ciuitas: com Inuma arbitrantur. Haec popularis status forma et 'At in tyrannide omnia cotraria inueni untur. Sed quid opus est plurib. agere In sum-naa,nen o est qui in se aliquid praecia tu esse videri velit, quoniam ei omnes fere domini ea ob rem inimici sunt: mores principis, legem Vitae suae omnes faciunt: ac φ fine periculo supera- Ie se potic cogitant, in eo elaborant, qua rati O
163쪽
CONTRA MONARCHIAM. II 3 ne inducti , plerique omnes priuatis suis utilitatibus student: cqteros omnes odere, eorumq; felicitatem in propriis damn:s , calamitatem Vero in commodis ponunt. Quae cum ita se habeant, cur ad principatum appetendum moueare, non video: quippe qui praeterquam quod populis molestus est, tibi quidem multo mole-itior sit futurus. Nonne vides Vrbem, eiusque res adhuc perturbaras esse Z ac difficile fore populum nostrum, tot iam annos in libertate ver santem dissoluere: neque mirius difficile socios& ve stigales nostros, quorum quidam olim iamuis legibus utuntur , alii a nobis ipsis libertate donati sunt, in seruitutem redigere: cum prae sertim tot circa nos hostes hab amus Atque ut ab eo quod primum,& breuissimum est, exordiar, multa tibi quacuq; rat: one pecunia inuenietida erit:quod praesent os facultates cu ad alias res, tum maxime ad aledos exercitus satis es se nullo modo possant. Q aae difficultas quaquam in populari statu etiam inuenitur: quod nulla respublica sine sumptu cise possit: ta inenin eostatu plerique multa libenter conferunt, quod quidem maiorum honorum cupiditatenistitant, ex eo digna praunia capientes. in dsi mitim necessaria tributa exiguntur, sib ipsi in eo satisfaciunt, feruntq; non grauate, Vt qui propter profriam Vtilitatem pendant. In prin 'cipatu autem, omnes aequum ex Istimant principem, utpote opibus affluentem , sumptum omnem sustinere : eius facultates diligenter
164쪽
AGRIPPAE ORATIO nquirentes, at non pariter sum putum rationes subducenteέ. Itaq; intii te priuatim singuli quidquam conferunt: sed nec libenter tributis co munibus amentiuntur. Nam illud nemo faceret; ne se diu tem esse proderet: nec etiam principi utile esset, si faceret in quod statim is propter Cpinionem , quam obtineret popularis , sa
perbia elatus, nouas res agitare studeret: alterum vero, nimirum in commune conferretri
buta, multis graue&molestum est : praesertim eum illi detrimentum, alii emolumentum capiant. Instat uenim populari, qui tributu pe dunt, magna ex parte militiae nauant operam rex qua rursum eadem pecunia quodam modorn eorum redit marius. At in unius principatu, plerunq; alii sunt qui terram colunt, qui nauigant, qui Rem p. gerunt, a quibus magna pecuniae pars eXtorqui tur: alii vero qui bella gerunt& pr mia accipiunt. Hoc igitur unum ex iis est, quae tibi negotium facessent. Alterum est, quod exponam. Qui scelus concipit, eum puniri oportet: bona enim hominum pars castigari nee obiurgatione , nec exeptis possunt: Ged omnino aut ignominia, aut exilio, aut morte mulctandisu ut , quae in tanto imperio tantaque hominum multitudine , ac praesertim in Rei public. mutatione solet accidere. Hi vero son tes , si eos aliis iudiciis tradideris , absoluentur, maxime si ex iis fuerint, qui tibi infensi es se credantur: tunc enim iudices se potentes es
se putant, si quando contra priueipis sententiam tu.
165쪽
CONTRA MONARCHIAM. et sam iudieent: si qui vero condemnabiantur, tuo impulsu eam calamitatem sustineti videt, n-tur. Sin ipse iudex eris, te in aeqmJes tuos multos animaduertere necesse erit. Quae res ab hominis felicitate aliena est, videbere t ue prorsus a nonnullis ira miras quam ae Qui zate poenas exigere. Qui namque vim ponunt afferre, a nemine aequa iudicia facere putantur: existimant enim Cmnes , eos imaginem atque umbram tantum Reipublie. prae se ferre, ac legitimorum praetexis iudiciorum sudis explere libidines. Haec ign. urin unius nominatu accidui.
In populari autem administratione si quis aliquod scelus priuatim concepisse arguitur, is etiam ad priuatos iudice; cHusam dicit. Sm publiee peccauit , etiam ex similibus ei iudices, quos tulit sors proponuntur: quo fit, ut qaicquid accidit, facilius feratur : quod homines
iudicis nec potentia nec gratia coactum quic 'quam se sustinere aroitrentur. Deinde piae ter eos quι alteri iniuriam faciunt. plerique aut genere , aut opibuS , aut alia qHauis re es ali, quamuis in alios improbi non sint, tamen unius potentiae aduersiantur. Ncino autem qui huiusmodi homines crescere sinit, riuus potest vivere e nee si eos coercere velit, id iure potest. Quonam igitur pacto huiusmodi hominibus utereὸ quomodo illos tractabis Θ Nam si stirpem illorum delebis, si opes minueris,
eoru inque altitudinem depresteris , nciliam
bratiam apud ruos tibi conciliab is. Nani qui
166쪽
amari possis, cum nemini nec bene nasci, nee iure diuitiaS acquirere, nec Ite fieri, nec magnanimum, nec sapientem liceat Z Quod si harecrescere sueris, post haud facile eis uti poteris. Si namque solus & Rempub. & quae ad bellum pertinent administrare posses, nec ullo collega aut ad ut ore ulla in re opus haberes, alia ellet ratio. Nunc autem omnino tibi multis sociis in eis administrandis opus est, in tanta praesertim mundi portione: parque omnino est, ut illi ipsi sortes & sapientes sint. Itaque si in horum
manus exercitus & imperia tradideris, an non tecum Rep. in extremum periculum coniecerisὶ fieri enim non potest, ut insignis aliquis &magnus vir sit , quin idem excellat audacia: nee infima servilique conditione quisquam fere magnanimus esse porcst. Vbi autem quis audere coepit , illico in eo libertatis cupiditas odiumque principatus innasci iiir. Sin vero his nihil credideris , maluerisque Vulgaribus uti hominibus , statim in aliorum odium incurres , quod eis fidere nullo modo videare. Praeterea hoc pacto in rebus maximis cito offenderes. Quid enim recte homo imperitus atque ab ectae fortunae faceret λ a quo hoste non contemni retur Z duis sociorum ei parere velletὶ QRis miles tali homini subesse non in il gnaretur Sed nihil opus mihi
omnia mala enumerare, cum tibi notissima sint, quae ex eo solent euenire. Illud tantum necessario dicam : si huiusmodi homo
167쪽
CONTRA MONARe HIAM. III nihil recte gereret , tibi id maius quam hostibus a Trret detrimentu)n : sin quod opus est
faceret , superbia, propior ignorantiam tuam inflatus, post tibi terrorem incia teret. In pΟ-pulari autem Repub. nili diale inuenitur: sed quodit o es & fortiores sunt , eo uni honoris appetentiore, ἰ idcirco augent ciuitatem, atque cum in eos ipsos, tum in ciuitatem Vtilitas cum laetitia redundat: nisi quis ad tyrannidem spectar: tunc enim seuere in eam animadue titur. Haec autem ita se habere,ac multorum administrationem Unius potentiae an is teponendam esse , G aec ae deiIaonstratur exemplis. Nam dum valuS nutu omnia gerebantur, nunquam magnas res gessi runt: postea vero quam in illam alteram popularem potestatem deuenerunt , clarissimi euaserunt. Idem quoque aliorum exemplis demonstrari poteste quorum quidam sub tyrannis degentes, semper seruiunt, semperque suis dominis insidian tur. Qu. da vero annuos , aut paulo diuturniores magiitiatus habentes , in libertate legibus utentes propriis, peueuerant Sed quid
exter S exemplis utor, cum domesticis abundemus' Nos enim Roma i , cum priore domina in fracti essemus , postquam inulta asipera sustinuissemus , in I bertatis desiderium veni mus: quam ubi fuimus consecuti, ad hanc ma.
gn tudinem nullis alias quam Reipubl: e. freti bonis , progressi sumus. Senatus enim primum censebat,post populus iubebat: exercitus pIae
168쪽
313 AGRIPPAE ORATIO sto erat, gloriae cupidi Imperatores : quar n rerum nulla in unius dominatu similis reperietur. Has quidem ob caulas tantopere maiores nostri oedere , ut eum dominatum execrabilem & detestandum esse sanxerint. Atque ut haec missa saetamus , si de his quae ad te pertinent, loqui volumus , qui tot tantisque rebus dies ac noctes gubernandis durare: quod si etiam bona valetudine non fueris , qui fatis esse poteris ὶ quo autem hominis naturae consentaneo bono frui l His autem priuatus bonis, quonam pacto beatus eris ξ & quanam re oblectari possis Θ quando vero sine magna molestia futurus3 Qui enim tam amplum habet imperium, eum multarum rerum curam metum.
que habere , paucissima vero quae oblectent sentire necesse esse semperque omni in loco in Olestissimas res videre & audire, facere de pati. Quas ob res quosdam G raecos & Barbaros, sibi oblatos principatus resipuisse arbitror. Haec igitur prospici cs, delibera priusiquam ingredia-Ie. Nam vituperabile est, semel ingressum pede Ieserre. imo neri non potest , ut qui semel in eo im mersus est, emergat. Vide ne te fallat amplitudo potesta tis, possessionum copia, multitudo stipatorum, let uotum turba. Qui enim multu possiunt, multum quoq; habent negotii: & qui multa possident , multum iumptum faciant neccile est. Stipatorum vero caterua , propter insidiatorum multitudinem reperta fuit: assantatores citius homini caula erunt. Πλέα
169쪽
quam salutis Hasce igitur ob res, nemo quidesi sapiat,fieri Princeps cupiat. Quod si quis imperium expetendum putet , quod in eo opes sint, quod quos iam seruare post , multaque bona facere, etiam mala , si ei videatur : hic in
magno errore, versatur. Nam improbum esse,
aliis nocere, quam sit diis hominibusq; inuisum, quamq; periculosum, nihil attinet dicere, quod nec tu talis es: nec ut talia posses, eligeros principatum. Nec mihi nunc propositum est dicere, quanta mala is faceret, qui no iuste vel let dominari: sed potius quae facteda & patien' da sunt etiam eis, qui recte pote sta te vie se tu r. Ad id autem quod dicitur, posse in eo magna mortalibus bona conferri . fateor, hoc esse defi-derabile. Sed cuin priuato homine est, tu honesta, laudabilis, gloriosa & secura res est:at in v-nius dominatu ea res non est par aliis, quae in ea sunt, malis, adeo ut propter id ea mala eligantur , cum praesertim eius beneficentiae fructus in alios, malorum vero dolor in eu redundaturus sit. Non est praeterea ea res tam facilis, quam alii putant: quod unus omnibus egentibus explendis satis esse non possit: qui enim se dignos ducunt, qui ab eo beneficium accipiantii fere omnes mortales fiunt, etiamsi nullum ab eo beneficium promeriti fuerint: omnis etenim homines natura sibi placent, voluntquaab eo qui potest, beneficium accipere. Verum quae dari possunt,honores videlicet, ac dignita- tibi atque interdum etiam pec nis, pauci lina
170쪽
rgo AGRIPPAE ORATI osunt, si cum tanta hominum multitudine eom. parentur. Quod cum ita fit,plus odii ab iis qui cupita consequi non possent, consequeretur, qua beneuolent ae ab eis qui ea obtinerent. Hi enim quasi debita accipiant, se haud sane magnam gratiam ei qui beneficium dedit debere arbit Iantur: quasi nihil p arici spe in suam inuenermi . Praeterea tardi ad gratias agedas fiant, ne ob id beneficus acceptis indigni Videantur. Qui vero quod cupiebant consequi no potue-Iunt, molestia m duabus de causis accipi u t. Primum, quod se priuari putant re propria & sua: omnes enim suam esse, quod cupiunt existimant)de nde quod si patienter repulsam fetut se ipsi eo beneficio indignos esse videntur deputare : quod qui iuste huiusmodi res distri
buit, cuiusque merita diligenter videtur expendisse: & alios honorare, alios contemnere: ldis circo ob eius iudicium aliis superbia, aliis do lor, vel ex ipstarum conscientia accrescit. Quod si quis hoc metuens , sine delectu & modo ea vellet distribuere, erraret omnino : quoniam improbi praeter meritum honoribus affecti, deteriores fierent, se aut laudari quasi boni essent, aut delim ri, quasi formidab. les, arbitrat :bom vero nihilo plus quam illi accipientes, sed se illis aequari ornentes , magis dolerent ob eam aequat onem , quam gauderent , quod aliquod beneficium essent consecuti. Quam ob
rem rerum meliosum usum relinquerent, ac sese potius deterioribus applicarent: quo fieret,