장음표시 사용
121쪽
posita est. Rabbi Nathan insignis doctor ea sic colligit.
tia. Rabbi tribuitur sapietibus terrae Israel, quibus iiDposita suit manus illic in conciliis eorum: quod dic ut propter imposaonem manuum seniorum, qui imponunt alicui manum,&vocant eum Rabbi,quod est Magister mi, &faciut ei potestate cognoscedi causas mulctatilias. Rab autem est sapientum Babyloniae Rabbinorum scilicet exulum) quibus imposita est manus in scholis eorum. At homines Priscae aetatis, qui maximi erant ac praestatissimi,no opus erat ut magistraretur per Rabban, quod est magister noster, nec per Rabbi, nec per Rab, sed solo ac simplici nomine appellabantur. Alio etiam loco legitur, lanaa lan )anet m M ian and N a: izet, Ianet. Hoc est, Rabbi maior quam Rab,& Rabban maior quam Rabba, maior tame quam Rabbaia, est qui simplici nomine appellatur.
t pla d zan* Nasi 'as. Quod est, Mar, id est, dominus tribuitur sapientibus AEAmalotarchis vel principibus exulum,qui sunt in Babylonia. Rabbana dominus noster,sapientibus domus David. Abai & Aba, hoc est, Pater mi,& Pater, sapientibus iam senibus. Ex his facile horum nominum ratio atque ordo cognosci potest: & mos praeterea manuum impositionis, qui hodie quoqi apud Hebraeos seruatur in Rabbinoris,
122쪽
ut vulgo loquuntur, promotione. Hinc etiam cernere licet, cur interdicat Christus, nequis nominetur Rabbi, nec Pater. Vnus enim est verus Rabbi, magister&doctor noster Iesus Christus: Unus pater, a quo adoptati fratres Christi eius merito efficimur. Nec velim quisquam haec a me in alicuius ordinis c tumeliam dici putet,cum authoritatis conciliandae causa, ne passim omnes vel insulsa, vel impia 'adant,necessaria propemodum in Ecclesia sit dignitatis ac titulorum usurpatio.
Di v ac multum magnos etiam Theologos exercuit locus ille Matth.f. de Raca & Concilio:qui ad mores Hebraeorum &publica iudicia pertinet, ut ex eorum libris debeat explicari. Sed praestat Euangelistae verba proferre in medium. Audistis inquit Christus,quod dictu est antiquis,Non occides. Qui vero occiderit, obnoxius erit iudicio. At ego dico vobis, quod omnis qui irascitur fratri suo tomere,obnoxius erit iudicio: Et quicunque dixerit fratri suo Raca, reus erit Cocilio. Qui autem dixerit fratri sio
Fatue,reus erit gehennae ignis.
Hic considerandum est quid sit Iudicium, quid Concilium, quod Graece est πωε ον, quid Raca, &postremo cur dixerit, Audistis. Nam cum quasi delictorii gradus constituerit Christus, ut grauius peccet qui dixerit
Fatue,quam Raca, quaerenda eius rei ratio est. Porro ut haec omnia, quae ad Hebraeorum mores pertinent, planius intelligi possint, de iudiciorum ratione paucis agedum est. Ea vero depromi non potest,nisi e libris Thal-
123쪽
Loc I Hnaudicis, in quibus iura omnia humana & diuina Iudaeorum exposita sunt.
Extat itaque in Thalmud Massecheth primmo, id est,
αυε ων vel cociliorum. Quod ita esse qui Graece & Syriace sciunt,facile concedent. Solent enim Graeca verba in Thalnaud & commetariis aliis, praesertim ubi Hebraia cum non reperitur, usurpare, ut illa ostendunt, P ap --
proconsule, pzan ἡγεμών Dux, u'paz 'ς Senatus,ri, o et2ικώνιον triclinium, S)zma miri ἀα libere, re votis ειν Amylum, da a n i αυ- hydraulus, aliaque sexcenta,quae afferre possem. In quibus accurate Graecae orthographiae ratio seruata est,ut apparet inritat & πανεθιοnut ne accentum quidem densum praeterire voluerint.
In eo igitur libro Synhedrion, quae a iudicii consessu id nomen inuenerunt legimus Iudiciorum genera duo esse, quoru unum vocant niat:* 'ara Dine Mamonoth, alterum ni aza ura Dine Nephasoth, id est,Iudicia pecuniarum, &iudicia animarum: Latini iureconsulti iudicia pecuniaria,&capitalia vocarent. Porro Iudicu clas.ses tres sunt. Prima dicitur nu'm p pnnia,Beth Din scelsceloscia, domus iudicii triumuirum, ad quam minores causae, ut serti, iniuriarum priuatarum, malae tractationis, ac denique Dine Mamonoth deserebantur. Secunda appellatur πρ 'm d 'diu': P rva, Beth dinstet escrina victostia, domus iudicii vigintitrium, vel napp m inρο synhedu quelanna, Synhedrion paruum:in quo cause maiores, nempe capitales, cognoscebantur. Tertia ac praecipua, instar Atheniensis Areopagi, n
124쪽
3s NOVI TESTAM.had, domus iudicii Septuaginta unius, vel Mam mmosynhedrighedola, Synhedrion magnum,in quo cause grauissimae,quae pertinebant ad summam Reip. tractari 1olebant. Nam sic eodem capite scriptum est, N, Pan PN
: Insad y Π dici rTrna. Id est, Non pronunciant iudiciude Tribu, nec de pseudopropheta,nec de summo sacerdote, nisi de sententia curiae Septuagintaunius, vel At αδερο υν . Nam hae causae omnes, nempe totius tribus, pseudoprophetae sum que sacerdotis, magnae sunt,quaeque ad
Reip. statum ac dignitatem spectant. Caeterum Septu gintaunus illi Iudices siue Synhedri,quoru Synhedrion Ierosolymis tantum ius dicere poterat, alia parua Synhedria vigintitrium,vel triumuirem in aliis Tribubus coistituebant bella decernebant, urbe diruta reficienda locabat, resque omnes publicas administrabat. Quod Iosephus in Antiquitatib. aperte docet, lib. I .cap. I7. Cum enim Herodes caedis postulatus esset,quod Ezechia praedonum duce occidisset, cum Galilaeae praesectus esset, personamque publicam sustineret, Ierosolyma accitus est, ut in Synhedrio causam diceret. Nam maior erat,
quam quae a priuato iudicio diiudicari posset. Ipse porro Herodes rerum potitus, Synhedros omneis, praeter unum Sameam, interficiendos curauit.
Ex hoc loco perspicue cognosci potest, quid sibi
mona. Nam omnia,quae ad rem pecuniarum pertinet, hoc nomine censentur. Cui cum Graecum nullum apte respondeat, Syriacum vocabulum efficaciae causa reliactum est: vi facile dispiciamus, cur Christus dixerit,Parate vobis amicos de Mammona iniquitatis.
125쪽
Sed ad id unde digressi sumus, redeundum est. Cum
sciret Christus ordinem hunc esse Iudiciorum,& veteres Iudaeorum ritus cum Christianis moribus coserret, ait, Audistis,quod dictum est antiquis, Non occides:qui vero occideri obnoxius erit Iudicio:intelligens secundam iudicum classem, qui iudicia capitalia exercebant. Verum maiorem in Christianis persectionem cupiens, non modo de grauibus iniuriis & caedibus, sed de conuiciis etiam,&tacita ira iudicium sere ostendit, de diuino iudicio humano more & parabolice loques. At ego, inquit dico vobis,quod omnis qui irascitur fratri suo temere, reus est iudicio triumuirum scilicet. Et quicunque dixerit statri suo Raca, reus erit concilio, quod est Synhedrion paruum vigintitrium .Qui autem dixerit ei Fatue , reus erit gehennae ignis, id est, summo Synhedrio
Septuagintavnius, quo diuinum iudiciu inteisgimus. Nunc explicandum quid sit Audistis, quid Raca. Dixerit quispiam, Audistis,propterea a Christo dictu. quod filii a parentibus & sacerdotibus legis praecepta audire solebant..uod nec ipsi negamus. Sed alium subesse sei sum credimus huiusmodi. Apud priscos Iudaeos triplex
fuit ratio diuinas literas interpretandi, ut in Thalnaud saepe obseruare licet. Primadicitur friv*3 scemaala,quod est ἀκρ&ας vcl auditio,cuhistoricusensu exponimus, que audisse satis est.
Altera vocatur uN Aggadia, siue extensio, cum historicam sententiam mystica expositione dilatamus.
Tertia est i n* Mithle, hoc est parabolica, cita parabolis utimur, quod passim in Evangeliis Christus facit. Porro Rabbini populo historiam tantum, hoc est auditionem,explicabant, qui propterea dicebatur audire.
126쪽
Hinc ergo patet,cur dixerit Audistis,quali dicat verba tatum intelligitis, mysterium non item, quod ipse postea Christus explanat. Iam superest, ut dicamus de Raca,
quod D. Hieronymus optimer reddit Inanem : una tamen ac vim non aperit, quod e veterum Hebraeorum
sermone cognosci debet. Nam in Massech et Beracliothaliquoties hoc verbu legitur, quod seribitur npra Rica.
Est autem conuicium non acre, sed familiare, ut cum maior minorem pro authoritate familiariter castigat, vel leniter obiurgat. Cum enim Rabbinus quidam plebeium nescio quem orare in loco periculoso animaduerteret, increpat eum dicens,npra Rica. Vt cum vulgo errantem vocamus pauperem stultum, non quemlibet tamen , sed inseriorem tantummodo. Caetertina, in vel fatuus, acrius est conuicium, Syriace 'ueti, Sote,quod in lingua Gallica defluxit:inde verbii ηρUs asti infatuare, frequens in Thalnaud. Raca itaque est,que ob inanitate, solle vocitat. Fatuus,Vel potius excors, Sole,hoc est,cuius mens a ratione abalienata est:vt verbum Syriacu sonat. Cum igitur nec Graeca lingua nec Latina nomen vllum habeant quo indignationis lenis significatio exprimatur, relictu est ob efficaciam, verbii Syriacum Raca. Cur vero Raca non rica in Evangelio scribatur, ratio supra exposita est, cum docebamus Syriace per a pronunciari, quae Hebraice peri proferrentur,ut Mitiam, Mariam, Migdal, Magdal:sic Rica Raca. De Publicanis. CRebra fit in Euageliis Publicanorum mentio, quorum ordo Romae honestissimus erat, nempe equestris dignitatis,ut multis locis ostendit M. Cicero: Ieroe.iii.
127쪽
solymis,& in tota Iudaea infamis sere habebatur,ut illud indicat Esto tibi sicut Ethnicus & Publicanus.
Eius itaque rei ratio ex Hebraeorum iure petenda est: idque explanandum, qui potuerit Matthaeus Euangelista &idem Levita esse Publicanus, cum Romani latum publica vectigalia licitarentur atque conducerent. Iudaei igitur Publicanos Syriaco verbo vocant PNaagabbain,quod est exactores. Porro in Thalnaud Masse-chet Synhedrin, Perec Zeli borer, ubi agitur de Iudicum reiectione, in hunc modum scriptum est, impan in a s: r iam PSaan Pyrin,Hoc est, Hi reiiciuntur in iudicio.
Pastores Publicani,& Dioecetae. Hos enim una cum su-ribus & foeneratoribus, aliisque infamia notatis personis, legitime reiici posse docent Thalna udici doctores.
Nam isti omnes seres atque impostores a Iudaeis habebatur . Caeteriis quidam erat princeps Publicanorum, qui dicebatur res Gabbae: is vero Romanus vel ciuitate Romana donatus erat. Caeteri simpliciter nominabantur rNaa gabbain, Publicani, qui Romani necessario non erant,sed ex ea prouincia vel urbe a principibus Publicanorum eligebantur, in qua vectigalia exacturi erant. Nam ff. de pubi. & vect. &com .LI. 3 hic. Omnes qui quid a fisco conducunt,recte appellatur Publicani. In eo autem titulo alii vocantur domini, nempe
principes publicanorum:alii socii id est, simpliciter Publicani.vil .Socii vectigalium,si separatim parteis administrent, alter ab altero minus idoneo in se portione trafferre iure desiderat.Cu igitur Iudaei decimas tantum suis sacerdotibus pendere quotanis soleret, inuiti Romanoru Publicanos eorumqi socios Iudaeos videbant: atqob ea causa quasi publica notatos infamia aversabatur.
128쪽
ssa Itaque ut Graecorum prouerbiorum ratio in Graecis scriptoribus quaerenda est: sic Hebraicorum dictorum origo ex Iudaeorum petenda est comentariis. Multae enim sunt paroemiae Iudaeis familiares quae in aliis linguis absurdae vel obscurae videri possent. Quod quo melius perspiciatur, non se erit ab re adagia aliquot priscis Hebraeis usitata, quae in lectione Thalnaudica obseruauimus,afferre in medium. r : 'p'ρ sp i) Np' ' nola urbem oleribus sabundantem olera svenalia) importa .Huius dicti authore faciunt Mosen, cum in AEgypto Magos Pharaonis prouocaret. Ii Mosen deridebant ut ineptum ,qui in AEgyptum magicarum artium peritissimam, noua prodigia magicis,ut ipsi putabat, praestigiis importare vellet.Quibus respondit Moses hoc prouerbio, In urbem olerum abundantem importada esse venalia olera. Saepe enim fieri videmus,ut carissimast in singulis urbibus earum rerum annona, qua maxime abundant, omnibus ad alia loca exportantibus, atque urbem ipsam sere relinquentibus inanem. . pn Nax N 22 Nna n Nn aha NIn Nan Meliusest granu piperisacre,quam cista plena caryotarin Huius prouerbii plana sententia est,quae pluris esse sapientem uni quam stultos multos ostendit. acerrimum
enim est piper, ut contra fatui palmarum dactyli.
Si fuerint duo ligna arida,& unum viride: arida viride illud exurunt. Hoc est, plures mali pauciores bonos facile superant.
i Adulteriu domi est sicut eruca Sesamo. Vt enim Sesamus
129쪽
L o C I qanes vani & iactatores . Christus tamen pro elephanto,
quem pauci viderunt, bestiam Syriae notissimam Ca- metu dixit, quo res planius ab omnibus posset intelligi. De Effalba. Postulat nunc ratio,vi locutiones quasdam Euangelistis familiares, ac linguae Syriacae yroprias, quae in
alia nulla reperiuntur,exponamus,earumque usum d ceamus . Ac primum se offert verbum illud, quo Christus oculos caeco restituens utitur, εφφοι , effetha, quod Euangelista Mar. optime interpretatur adaperire . Iubebat enim Christus, ut caecus ille oculorum usum reciperet, quod Graeci dicunt αἰαcλέπιιν, ut in suo Pluto ostendit Aristophanes. Hic docendum cur aperiri Syriace id significet, quod nulla alia lingua usurpat. Nasi Graece dixeris δεουοσΓο , & Latine aperiri, nemo Vnquam intellecturus est, oculorum acie restitui. Id eo fit, quod peculiares sunt in singulis dialectis locutiones, praecipue tralatitiae. Quod enim Latini in vitibus gemam vocant, Graeci nominant ο αυ-ν oculum ue, Galli a trudendo boutonem appellant Itali thecam. Sic Graeciminis imam partem pedum nomine significat, ut Galli& Itali, Homerus et λυπιδά- zi ς ait, Latini radi- CcS nominant. Multae ac propemodum innumerabiles sunt Latinae tralationes,quas Graeci ignorant: ut plurimae apud Graecos Latinis incognitae. Graeci itaque eum, qui oculoru usum habet, appellant i παν-. Chaldaei mnaphetia,hoc est,apertum, tralatione apta,nec longe petita . Latini, quod ego sciam, nullum unum vocabulum eiusmodi habet. Si igitur caecus aliquis oculoru acie recipiat, Graece dicetur , Syriace dimas iisethalia,
130쪽
id est, aperiri. Oculos enim omnes habemus, sed caeci clausos atque obstructos, qui Syriaca phrasi elegantissime dicuntur aperiri,cum tegmenta illa recluduntur. De orthographia dictum est in Grammatica, hic tantum ostendendum, cur cum literam thau deciduam indicet daghes, ph non mutetur in p, sed geminetur. Id diserte D. Hieronymus in cometariis in Dan. cap. H. docet,qui ait apud veteres Hebraeos, ut hodie quoq; apud Syros &Arabes nuqua pronuciari p, sed ph vel simplex, vel si id orthographiae ratio postulet,geminu. optime ergo scriptum est ab Euangelista ες φαλα non εππιθα. Id dictum voluimus propter sciolos quosdam, qui, quod ipsi non intelligunt, statim deprauatum esse clamant. Sed monstremus huius verbi usum. In Vaticra Rabba,vel magno Leuitico,cap. 18.qui liber Syriace scriptus est legimus historiam de duobus viatoribus,e quibus unus caecus erat, alter apertus,vel oculorum acie praeditus. Quam, cum mirifice eam locutionem exprimat, huc transcribere
qui ascendebant in Tiberiadem, e quibus unus erat carcus, alter πnz phathia apertus, & deridebat ille apertus eum,nempe caecum. Consederui, ut reficerent se in via,&lectam herbam comederunt: ille qui erat apertus excaecatus est,& is qui erat caecus issatha,apertus est,hoc est, oculorum aciem recepit. Nec abierunt illinc,quod ille qui suerat caecus,derideret eum, qui suerat apertus.