장음표시 사용
111쪽
me loquantur,praeterisse videmus. Nempe quia ad rem non faciebant: cum non quis,quantusue Christus serer, sed ubi nasci deberet, quaereretur. Praeterea pro Ephratha, venit,terra Iuda,quoniam dilucidior narratio sutura erat. Tum pro chiliadibus vel millibus quod Hebraei tantum intellexissent, apud quos populus per chiliades oppidatim distribuebatur sub suo Tribuno, ut Gedeon
inquiens, Chilias inter Manasseas tenuissima es' scripsit, Duces: quod facile omnes intelligunt. Illud vero qui sit dominator in Israel susus explicauit, Dux qui reget populum meum Israel. Vbi ergo sunt,qui Euagelistis obganniunt,quod perperam verba prophetarum citent, si vel una syllaba in uersa fuerit Qui mihi Iudaica superstitione non Christiana libertate delectari videntur.
Nunc cur,quoq; modo,aiente Propheta, neget Euangelista cum idem uterque sentiat, aperiendu est: si prius Osandri commentum consutauerimus. Is enim,ut Hebraice selus scire videatur, verbum 'uvae' sair, id est, pam uulus, in quo totus controuersiae cardo vertitur, contra omnlii, ut ipse quoque fatetur,sentetiam, interpretatur,
Parum est hoc modo, Et heus tu Bethlahema ephratha, paru est ut ss inter Chiliadas seu Chiliarchos Iudae,&c. Quam interpretationem si absurdam & salsam esse ostenderimus, alia quaerenda nobis erit Principio non est idem, parum est ut sis,& haudqua quam es: quod omnes vel mediocriter docti facile dabunt. Tum constanter afferimus sair in lingua Hebraica nunquam fgnificare parum: sed paruulum vel minorem,praesertim aetate vel dignitate: quomodo Arabice π x Pguer dicitur cum Aain notato unico pinu
112쪽
to,idemque est prorsus, quod Hebraicu γ ῆ, ut Hispani intelligunt, qui paruum vel non primogenitum et ca-guero vocitant. Verum parum, Hebraice dicitur uv*meat. Caeterum, ne id comminisci videamur, proseramus locos omnes Bibliorum, ubi legitur Nyx sisti ut etiam curiosis satistat. Vocabulum hoc viginti de uno tantum locis in vir
De filia minore Lot Gen. i9.ter legitur nn in haccei-ra. De Iacob,as. Et maior seruiet Nyx sasr minori. De Rachel, 29. Quae minor natu, quam Lea erat, legimus revusn, hasseira. De filiis Iacob minoribus natu, s. 'ppaesasr. De Ephrasin, s. qui minor natu erat ipso Manasse, 'vum hassair. De eo qui dirutam Iericlitantem reficeret, cui imprecatur Scriptura, Ios. 6.&s. Reg. 16. Vt in prim genito iaciat urbis landamenta, & ira a bifro in natu minimo portas erigat. De Gedeone, Iud. 6. qui ait, Ego v xn hassair natu minimus in domo patris mei sum. De Saul, i. Reg.9. qui inquit, Et cognatio mea nar vin hasse ira minima est dignitate scilicet j inter omnes cognationes Beniaminiarum tribuum. Iob,3o.loquitur, a )yxstitim minores me diebus vel natu me rident. Et Elthu, Iob sa. πνου Sair, inquit, minimus natu sum. Beniamin, Psal. s. seir natu minimus regit eos. πης, Psal. ii'. fair
Paruus ego sum de despicabilis. Paruus euadet in mille,
Esa. . minimus in gentem potentem. mere. Iq.potentes eorum miserunt zn yx seirehem paruulos suos ad aquas. Euersa est Moab, Ierem. 8. εἰ clamorem
sustulerunt nmi seirelia paruuli eius. Nis lingent eos Τ seire paruuli gregis, Ierem. '. 'pyx Paruulus es in millibus Iuda, Micn. S.
113쪽
x o C I a Et Zach. Is. reseram manum meam ad n vae sevim paruulos,vel non primogenitos.
Hi sunt loci omnes, in quibus hoc verbum legitur. Proserat ergo Osaander, aut alius quilibet vel unum locum, ubi r accipiatur pro parum,&triumphum agat. At dicat aliquis, istud non est nodum soluere, sed nectere perplexius. Dispiciamus itaque qua ratione aientem prophetae propositio m cum negante Euangelista coponamus. Quod planius percipietur, si superiora Prophetae verba
repetamus.In eo enim maxime errat Osander,quod posteriorem orationis partem prioris rationem esse putat. Cum apud Prophetam non αἰπο-οι sit,sed αναιτια --τικώς dicatur, Ut perspicue apparebit. Propheta cum supra de Iudaeorum exilio, de red istione eorum,atque Babyloniorum clade & excidio copiose locutus esset,postrem ὀ cap. s. ait,
Nunc vastaberis filia Turinae id est, Babylon bellicosa vel, ut quidam volunt, Ierusalem quae obsidione nos cinxit virga pulsarunt mala iudicis Israel. Et tu BethJJhem Ephratha minimus es in millibus Iuda: ex te mihi egredietur qui sit dominator in Israel. Hic nemo non videt urbis potentissimae,siue ea Babylon , siue sit Ierusalem, collationem cum obscuro atque ignobili oppido a propheta proponi. Tu inquit,vrbspotentissima euerteris, idque propter tua flagitia quod obsidione nos cinxeris,& iudicis Israel malam baculo pulsaueris. Tu autem BethJehem minimos quidem es,vel minimum atque obscurissimum oppidum in Chiliadibus Iuda: ex te tamen nascetur Christus. Deus enim deturbat potentes de sede,& extollit
114쪽
abiectos.Hanc veram ac germanam esse. Prophetae sententiam nemo comuni sensu praeditus , & in sacris literis vel mediocriter versatus, negauerit.Sed illud ostedamus oportet, cur Propheta non addiderit, me : quod nos intelligendum esse asserimus tam ex ipsa sententiae consecutione, quam e sermonis Hebraici proprietate: qui particulas quasdam interdum omittit, quae tame ad
sententiam, si in aliam linguam vertantur, omnino faciunt. quod uno aut altero exemplo commonstra lumest. David loquitur, Psal. 119.ogd. i8.Tnaxn Inaz pixm nyni xvi, Angustia &aerumna inueneruinae,praecepta tua
deliciae meae sunt. Quis hic non videt addendum esse, Tamen ε Contra, si quis addat,Quia, ut in Propheta facit
Osiander impia erit sententia : nec enim Dauidi obse uata Dei praecepta quicquam aduersi obtigit. Mox idem atterem N, Trimyn xa 'a oean, Multi sunt insectatores mei & aduersarii mei, a testificationibus tuis non decli- . naui. hic iterum intelligendum, Tamen. Exposita Prophetae sententia, Euangelistae verba perpendamus . Ille enim ita scribit, tu es minima,Tame ex te prodibit Christus: hic vero ait, Tu haudquaquam minima es: ex te enim exibit Christus. Quae duae orationes
idem prorsus loquuntur. Nisi quod Euagelista, qui illius
collationis Propbeticae priore parte non indigebat, nec erat cur de Babylone vel Ierosolymis loqueretur,posteriorem partem, quae ad rem faciebat, dilucidiusquam Propheta explicauit,addita ratione:Propheta idem sentiens alio modo orationem disposuit, sed paulo obscurius Hanc interpretandi rationem adeo veram esse credo,ut neminem tam impudentem aut praefractum esse existimem,qui eam audeat conuellere.
115쪽
Loci a 6 musca elephantum faciunt, & Euangelistarum authoritate, quae omnibus sacrosancta esse debet,ex uno ve bulo in discrimen adducuntὶ Vbi sunt qui non tam Euaelistarum amore, quam odio Patrum, illorum desenonem cum horum accusatione coniungunte
Alioqui 'ani,quod Caesare longe est potentius. Vbi sunt ergo qui e
De Hosanna. INuitat nos celeberrima in Evangelio vox Hosanna, ut rei originem paucis exponamus, in qua sibi adeo placet Osander.Cui quidem non refragaremur,nisi i ci obscuritas nos propemodu cogeret, quae nescio quos sic delirare secit, ut interpretarentur, Hosanna fili ODavid:vt esset casus vocandi. Habet enim haec res controuersiae aliquid, quae expianenda ac componenda est. Aliter enim vox haec apud vetustissimos Hebraeorum scriptores accipitur:aliter in
telligitur a recentioribus in precationum libello, quem secutus est Osander.Qui recte ait in sesto tabernaculorum cani a Iudaeis litanias quasdam, populo identidem respodente, Hosanna. uodam enim loco sic scribitur, zy m a nyoina: Na Sin iaVbi proculdubio Hosanna significat,Serua quaeso,vel
Sed si hoc recipimus, ut nobis author est Osander, quomodo, quod in Evangelio legimus de voce turbae clamantis Hosanna filio David,apte exponemus/Nam
Graece sic scriptum est, in οἱ oini οἰ-ὐ οἰ --
116쪽
praeeuntes & sequhntes clamabant dicentes,Hosanna filio David. Si enim uosanna significat,salua quaeso, quiderit, Salua quaeso filio Dauid ZAtque hunc nodum,quod
sciam,nemo hactenus soluit. Non nego apud Hebraeos esse precationem,quae dicitur m a Mumn Hosanna magnum: sed quaero quomodo intelligedum sit, Hosanna filio David. Iudaeorum quidem recentiorum, qui suam linguam non intelligunt, authoritas Christianis magni facienda non est. Videamus itaque quid Hosanna apud priscos Iudaeos, quorum plerique Christi aetate vixeriit, significet. Sed prius ostendendum est vocabulum hoc Hebraicum esse non posse, siue nomen sit,sive verbum. Ac nome quidem Hebraicum non esse, vel qui primoribus labris Hebraeorum sontes degustarint, facile concedent. Aleph enim ultimum planissime id nos docet, quod in hac voce ad thema non pertinet: cum, si Hebraicum nomen esset, necessariὀin themate futurusverit.Verbum vero qui quaeso erit,si analogiam modo se uare volumus e Na Na enim cum Hebraicis verbis nunquam componitur, praesertim cum ratio coniugationis
postulet vUin vel narum Hosta vel hosiali, ut in Psalmis
legimus. In Ieremia tamen cap. 3s. legimus, nim vom, zizy nN Hosa Iehoua eth am mecha. Salua domine populum tuum. Dixerit hic aliquis corruptum esse,vel potius per syncopen contractum,ut Elias docet. Ait enim ex Na nimn hosalina, quod crebro canebant Iudaei infesto tabernaculorum, factu esse breuitatis causa Navet an
Hosanna,quod mihi non displicet. Nec est quod quidam,qui vix Hebraica elementa callent, verbum Euangelistaru Hosanna, in Hosaanna mi d.ii.
117쪽
tent. Addit enim Elias hanc rationem, ut unam vocem esse intelligamus: quod fasciculos salicum fluuialtu ob crebras Iudaeorum vociserationes,qui identide responsabant Hosanna, iam vocent omnes Hosannas. Quod mirifice cum Thalna udicorum usu consentit, qui ut in mysteriis plumbei sunt, sic linguae suae proprietatem atque elegantiam accurate seruant. Audiamus ergo quomodo in Thalnaud vocabulum hoc accipiatur. In pe-rec Lulab haggagul sic legimus, i, an in re Nan in, Ins: m nia in, Way u Uin m) mi )2 Nnsta 'an NavUin Dixit Rabbi illis, qui nectae Hosanna domus AEchmalotarchae, vel principis exulum sis erat insigi quida Iudaeus) cum nectitis Hosannas,facite eis mangbrium. Mox etia scribitur, Mymna Na U N n NDixit Rabba ne decacuminet quisqua spatulam vel ramum palmae in Hosanna. Nemo hic noliviae Hosan napro uno ac simplici nomine usurpari, quod omnes Glossographi salicem significare uno ore disserunt. Porro quoniam salices passim inueniuntur:cednes imae, myrtique non item, obtinuit usus,Que pene una est,&vis& norma loquendi, ut omnium a in rami, quos in festo Scenopegion Hebraei gestabant, subinde clamantes Hosanna, id nomen nanciscerentur. Quod etiam in secundo Thargum Ester, cap.3. scribitur, Imav . Navenn pn , Et faciut sibi Hosana:& mox,Namina P m, Et circumeunt cum Hosanna , ubi aperte intelligitur salicum, aliarumve arborum fasciculus. Vt etiam Galli in sesto palmarum , cum propter caeli intemperiem oleas,cedros, myrtόsue non habeant, buxeos ramos gestare solent. Iam itaque intelligi potest, cur turbae Christum aduentantem hoc elogio excepe-
118쪽
rint,satentes se Hosanna,hoc est,salicum,palmarum, aliarumq; arborum ramos serre filio David, eum qi Deum ac Messiam agnoscere: quod tantopere Pharisaeos offendit. Quandoquidem haec vox Deo soli conuenit: non, ut quidam somniant, est salutatio, qua regcs Iudaei compellabant, ut illa vulgaris,Vivat rex. Vox itaque, si etymon quaerimus,sgnificat silua nunc, vel salua quaeso,quod Graeci dicunt,σωρον λ .Vsus vero nominis de s lice, aliisque arboribus, quarum ramos, Leti. 23. gestare iubentur Hebrari,intelligitur. Vtrunque optime conuenit Christo Dei filio, quod Deo tribuebant Hebraei. Nam&recte clamamus Hosanna,vt nos saluet, qui salutis solus author eiurecte etiam anibus gestamus Hosanna filio David,ut victorem ac
triumphantem ovantes ipsa comitemur.
Eceptum in primitiua Ecclesa suisse paulus i.Cor. I .ostendit,ut populus post recitatas preces responderet, Amen:quod neminem recte dicere ait,qui preces non intellexerit. Cui valde consentanea sunt. quae in libris Thalmia dicis leguntur. Sed prius explicadum,quid significet Amen, quod Septuaginta vertunt, Asom, fat. Nonnulli interpretantur, confirmetur, stabiliatur,qua iaizNl, resecta prima litera, quae ad thema non pertinet. Quods recipimus dura erit verborum illorum sententia, Amen amen dico vobis. Mihi qui lcm esse videtur adverbium affrmantis, vere, quod addita paragoge hedicitur nazs.Symmachus recte vertit,
Thalnaudici itaque suorum hominum somnoletiam carpentes,triplex dicunt esse Amen, netvv Iethom a pu-
119쪽
roer sopillum, naiun surreptilium, & nyaup sectile. Nam in Massecheth Beraclioth Perecellu desarim,sic legimus,
Quodnam est Amen pupillum t Rab Heuna ait, Est cum quis precatione tenetur,nec intelligit,quod respo-det. Surreptilium,cum surripit, & dicit Ame,antequam absoluatur frecatio. Sectile, cum secat in duas parteis, nempe oscitanter audiens,& alias res agens. Praeterea in Massecheth Succa scriptu est, xv U ndia 'ia: na*zn n m mina ni D n'ν Iziv nman lina vae:sa: IzN Niv lni l Iraa Suggestus ligneus in medio erat, & lector Synagogae in eo stabat,ut legem recitaret. Porro synagogae praesectus sudarium circumagebat , & ipsi respondebant,
Is enim mos diu permansit in Ecclesia,ut populus fiequens preces &caetera, quae in Ecclesia recitabantur, audiret, tum respoderet Amen .Quod iacit populus Israel, Deut.27. Mose Dei mandata exponente.Atque utinam nostri quoque homines in Ecclesia Amen non pupillu, non surtiuum,non sectile,sed legitimii ac pium respon. deret. Sic enim fieret,ut & attentius sacra verba audirentur,&intelligerentur exactius.Sed de his hactenus. De Rabbi Rabboni , cateris.
FRequentissimum est in Evangeliis hoc vocabulum:
sed quoniam vetat Christus, ne quis vocetur Rabbi, nec Pater, explicanda es huius rei ratio, quae certe intel
ligi non potest nisi e libris Thalniudicis. Legimus enim
120쪽
in Evangelio Aba, Rabbs, Rabbons, & apud paulii Ma
ran. In Thalmud haec omnia reperiuntur, & praeterea Rab, Rabban vel Rabbana,& Abai, quae omnia suntnomina dignitatis. Ac primum agemus de Rabbon pa , &ri: Maran,quae soli Deo proprie tribuuntur. Rabbon Syriacum verbu est, dominum non quemlibet significans, sed qui OG in m. ρ est, vel, ut iuriscosultiloquuntur,qui merum habet imperium. Hebraei in commetariis, & Misina siue Gierosi scribunt ita iribbon, ut illud creberrimum dictum ostedi Oiv ialan, dominus mundi, quo Deum describunt. Quae enim Hebraice initio habent i, ea Syriace cum a pronuciantur. Quod dilucide cernas licet in Mariam, quae Hebraice dicitur Miriam. Et Migdal Syriae oppidi Syriace est Magdal, ut Herodotus docet, qui scribit. Sic quod Hebraei dicunt Ribbon, Syri Rabbon pronuciant. Propterea Maria Magdalene Syriace Christum, qui iam resurrexerat, salutauit Rabbons, hoc est, Mi domine: Deum scilicet agnoscens,cum ante morte nemo eum vocaverit Rabboni, sed magistrum, id est, Rabb & dominum ,hoc est Mara. Sic Maran quod est dominus noster, Deo tantum a commodatur . Hoc tame interest inter Rabbon & Maran, quod illud sonat κιροον , hoc διαποτίω: illo intelligiamur filii, hoc serui. Vt pater filiorum suorum κυειος est,
Hinc Paulus cum solennia anathematis verba pron ciat, Syriace dicit,nnN nn Maranatha, dominus noster