De dialectica sancti Joannis Damasceni

51쪽

- 45 hendat , nedum ambiguis et obscuris locutionibus ossendatur et

haereat.

Damascetius , in tractatione Dialecticae, primum de simpli cibus nudisque vocibus, tum de ratiocinati0ne disseruit. Sed maj0re studio ad hanc partem V0lvendam incubuit , quae circa verborum vim et significati0nem Versatur. Neque vero li0c Satis osse duxit, dum describeret qua lege bona et valida sit desinitio, unde sumenda sit, quibus demum terminis c0neludenda, atque etiam dum praecipua phil080ph0rum Vocabula, ut sunt univer salia et pro di amenta, solveret Sed l0cutionibus ign0ti0ribus. quaecunque inciderent, quibusque siniti0ne opus erat, explican

dis curam impendit. Nam multum interest eos qui de optimo genere phil0sophandi scribunt, vel de arduis sublimibusque

rebus inquirunt, hanc verborum sollicitudinem capere cum Saepissime vocibus utantur, aut vix aut perperam a lectore intelligendis, quia obscurae sunt et ab USU abh0rrenteS; quaeque, nisi apertissime explanabuntur, ipsi taedia asserent, et animum impedient, ne clara luce operis prop0situm dispiciat. An non ea causa frequens Si cur Scripta n0nnulla , in qui bus p0tissimum metophysicae quaesti0nes indagantur, licet exi mi d0ctrina praecellant, abstrusiora tamen et bscuriora epraebeant, ut meditanda diu , non legenda sint ΤOpera vero hujusm0di neminem offenderent , si primum inter auct0rem et legentem conveniret , 0n modo quid sit id de qu0 agatur, sed quae Significati vocibus parum usitatis, atque etiam iis in consuetudinem cadentibus, cum ambiguum intellectum esserant, subjecia it. Hae verborum enodationes, quanti sint pretii, et quam a gnam levationem intentioni mentis praestent, ex insigni Damasceni exemplo aestimare licet. B. 0ct0r , ab X0rdio operis circa upenam verba phil0Sophia versetur inquirit, atque illam univei Salia tantum curare

52쪽

declarat; postquam Ver0 variis quaesti0nibus ad divisi0nem definitionemque spectantibus abunde SatiSsecit, ea universalia verba, quae, ut genus, SpecieS, disserentia , magis philos0phiae sunt pr0pria, juxta P0rphyri ISag0gem, unde excerpta sunt, inter pretatus est praeterea alid eadem pr0nuntiandi m0dos, nempe praedicati lati0r, aequivoca , in quid, in quale quid attexuit. His abs0lulis, et jam Arist0 telis capita aggreSSuruS, quibuS-dam Damascenus insistit vocibus, tum ab externis Philos0phis, tum a sanctis Patribus , in hujus universalis generis significa ii0nem , quod caetera sede ac dignitate praestat, frequentissime adscitis substantiam ουσιαv dico, naturam Ἐρυσι, et formam μορ ρη, tum individuum ατομιο, personam προσυπυ, et hy-p0StaSim 'ποστασει). Qu0rum termin0rum usum ab his et illis dissimili ratione receptum accurate definit, sanetorumque Patrum auctoritati et judicio obsecutus , liorum interpretati0nem habet prseponendam, et in ea inhaeret. Quin etiam illa voca bula erant, in quibus maximorum certaminum et up Sti0num Summa constiterat : noster igitur eadem tum a sophisiarum cavillationibus , tum ab haeretic0rum malignis pravisque S0lu

ti0nibus purganda studiose curavit l).u Si fides B. Doct0ri adjicienda est , externi phil080phiis eodem modo οὐσιας et φυσεως disserentiam statuerunt ουσια, quidem usurparunt pro esse absolute et simpliciter : ρυσια, vero, id est naturam, dixerunt HSse usiam per SSen- tiales disserentias specificatam , quae cum e qu0 absolute

i In iisdem vocibus substantiam dico, naturam, subsistentiam, personam . enucleandi diligentem Operam posuit S. Thomas. Quaestio XXVIII , XXIX, I pars, passim , et alibi. - Non abs re prosecto esset huc desinitiones ab illo institutas adducere; sed istam mihi altam et prostandam necessitatem remittas, Oro quippe cui peculiaris disceptatio solvendae vix sufficeret Pauca tantum e B. Thoma loca asseram, ea scilicet quae cum Damasceni essatis vide

buntur melius esse conserenda.

53쪽

omni variatione alienam riginem , et cauSam et vim uni cuique specie a Summo opifice rerum insitati per quam m0 Veri Seu operari p0SSit . . . Hanc , inquam, naturam appella- si runt hoc est specialissimam speciem : puta angelum 40 minem, equum , canem et hi Similia ; quae veluti genera

si li0ra hypostases complectuntur, inque Singulis hiu)0stasibiis, si quae Sub pSi continentur, perseque ac Sine ullo desectu existunt. Itaque quod particularius eSt, hypostasim voca u runt; qu0d autem generaliuSAESt, ac hyp0stases comprehenu dit, nuncupaverunt naturam denique existentiam simpliciter dictam nominaverunt οἰum, , id est substantiam. At Sancti Patres, ait rursus Dama Seenu , prolixa acu ineptas contentione missas facientes , id quod communere est, ac de multis dicitur , id est specialissimam speciem substantiam et naturam, ac formam appellarunt, ut ange u lum, equum , canem et hi Similia... quod autem particu- lare est individuum et pers0nam et hyp0StaSim nuneupa re runt, ut Petrum et Paulum l). Vari Sensus vocis si Seu substantia, hic inter se conse

runtur. Sed illud mentem disturbabat, qu0d Damascenum quidem ad Aristotelem 2), ut ei cenS0riam notam inureret ,

i Fons Scientiae, I Pars, cap. XXX, p. 56. 23 Quod externos philosophos, ait Damascenus, ἰο ia nihil aliud

condidisse quam ,αρξιν simplicem vereor ut obtinere possit. Et enim οὐ a in capite praecedenti demonstravimus ab Aristotele aliisque vulgo philosophis maxime propria notione individuam ac determinatum substantiu in signis caro. P. Petavius, De Trinitate , liber ΙΙΙ, cap. II, p. 52I, Om. 2.Cujus tamen dissicultatis alibi hanc praebet solutionem clarissimus auctor, a quo illa superiora excerpsi a Ου , Sive substantia aut

54쪽

- 48 attendisse, hi in vero ista reprehenSi0ne immeritombjurgatum fuisse existimarem. Haec enim verb0rum inepta contentio, quam queritur DamaScenuS, neque clara neque eXpl0rata apud

phil0s0phum mihi esse videbatur , ut ei vitio vertenda esset. Siquidem . 0ct0r ait extern0s phil0S0ph0s, quod particu lare sit, hyp0StaSim n0minasse , qu0d autem generalius hΙp0staSe comprehendat, OeaSSe naturam, ac demum existentiam

simpliciter dictam, substantiam nuncupasse atqui hane tripartitam substantis divisionem , neque exc0gitasse Arist0telem, neque illi acquievisse c0njicere fas est. Sed qua ratione licet res n0ta est et apud 0mne pervulgata ipse eadem tractaverit, paulis verbis inquirere juvat. En in ambas parte primo divisit, substantiam scilicet et accidens tk quae divisi juxta naturam rerum convenienter

et apte statuta fuit aliae enim per Se SubSiStunt , ut men , corpus. . . Alia autem quaSi quodam columine nituntur, cui inhaereant, ut figura, rotunditas. . . Unde Aristoteles tum substantiam, tum accidens hisce definitionibus declaravit priorem quidem appellat, e qu0d Si Subjectum posterius autem quod est in subiecto. Et rursus e Substantia est qu0d

essentia idem est ac τό is absolute. Nam acciden proprie non estu τ ον, Sed τολοντος assecti quaedam Sola vero substantia esse dici tur et, o Vocatur, ac Secundum generalem illam notionem, et ut summum categoriae genu S, cum παμει con Venit, quae est X- stantia rei absoluta universeque spectata qua per genera subjecta,

earumque species et individua sive hypostases dissunditur. Sunt

enim haec Omnia οὐδε quaedam . quia Sunt et existunt, et οντα, id est entia proprie dicta , et primaria nominantur. At φυας, ut ibidem Damascenus ait, est quae proxime continet hypostaseM, nempe species ultima quae Communem et infinitam τῆς οὐσίας rationem ii certa ac determinata notione desinit. Hunc nos Damasceni locum, quem Supra commemoravimUM, O Sen Su capiendum esse arbi tramur. Id. de linit. lib. IV c. ΙX , p. 59l, t. 2.

i Lib. de Categ., c. 4 et 5.

55쪽

est et in quo aliquid inest oecidens vero, qu0d in alio inhaeret l . Deinde Substantiam bipartito distribuit, nempe in primam et

secundam : primam Substantiam πρ ωτη, υσια, vocaVit, quae nec de subjecto ullo dicatur, nec in aliquo subjecto sit, velut hic homo , hic equuM Secundam autem δε τερα ουσιας dixit natura communeS, Ut genera, SpecieS, quae in individuis consi

durantur. Nomen ρυσι mult0ties in quadStionem VoeaVit Aristoteles,

qu0d hi se desinitionibus declaravit et Natura dicitur essentia

eorum quae Sunt ... v Tum recen Sitis alii naturae accep

tionibus , sic concludit Ex his quae dicta sunt colligitur naturam primam et proprie dictam SSe eorum essentiam quae in seipsis habent principium m0tus, pr0ut ipsa sunt 2 .n Haec ab illis vix mihi discrepare videntur, Summalim vim et causam unis utque Speciei in Si tam , per quam m0ve i possit, significantibus. Inde conjici illam v0cem ρυσι apud Aristote lem, ad ea tantum quae materia et s0rma e0nStant, applicari, neque aliud S0nare quam species Specialissima, Seu secunda substantia. Caeterum hoc mihi assentiuntur locupletissim aue tores 5 . Aristotelem igitur persuasum habe non aliam subs-

i Metaphys. l. VII, c. I et 5. 2 Not 2 , in cap. xxx Font. Scient. I' Pars), p. 56. 5 Philosophi interpretes conser u Dicendum, quod secundum philosophum Metaphys. l. v, ex. 5. ynomen naturae primo im-u positum est ad significandum generationem viventium, quae diu citur nativitas. Et quia hujusmodi generatio est a principio in trinseco, Xtensum est hoc nomen ad significandum principium ii intrinsecum cujuscunque motus. Et sic desinitur nutura Physic. . l. ii, ex. 5.). Et quia hujusmodi principium est sol male vel mu- teriale , communiter tam materia quam forma dicitur natura. tu quia per sormam completur essentia uniuscujuSque rei , Commu- niter essentia uniuscujusque rei , quam significat ejus definitio

56쪽

- 50 tantiae partem , praeter qua in libr0 Categ0riarum statuerat, affinxisse. Quam0brem, Ut e reVertar , Unde praetergreSSussum hujus disciplina a Damasceni reprehensione abesse mihi videtur, quippe quae illa articul0sa et contentiosa divisi0ne substantiae, quam Xterni philosophi acriteri Doctor exprobravit, Valet.

Mir0r igitur cur Damascenus haec talia commenta externis philosophis adjudicaverit et quaesitu dissicillimum est, cui scilicet eadem restituantur dum in ea dubitationi haud medio criter perplexus haererem, hac suspicione pereulsus sui . Doct0rem ad eoplat0nicorum Sectam censuras destinasse quam0brem quid in ista pini0ne credibile s rei experiri volui sed in coeptis parum seliciter pr0ceSSi, et res e0njectura agenda est quae tamen inter legendum unimadverti, hic breviter ex-

Philos0phi qui Sch0la alexandrina prodierunt, in hoc ope ram contulere, ut Veteres Graec0rum disciplinas ab initi inter se repugnante , pacto amicitiae aliam cum alia e0nSociarent,

ii vocatur natura. Iliomas, Quaest xxix, uri. i. Illa eliam apud veteres commentarios in universam Aristotelis philosophiam in rem aptissime cadunt: u Ut reliquas ejusdem vocabuli natuti a notiones quae plures sunt Omittamus, accipitur natura pro viventium generatione , quae nativitas vocaturri atque haec estu prima et crin una tam apud Latinos quam apud Graecos vocisu significatio dicitur enim natura quasi e nascendo Graecis vero φυσις, το του φυειν, quod est nuSci ut enim quia generati abii interno principio oritur, dei ivatum est naturae nomen ad signifi- candum cuju8que rei principium , unde unaquaeque res primo Se habet ut moveatur. . . Haec est autem natura quam Aristoteles hocti loco Physic. l. 2 , cap. I. , et alibi Metaphys. l. V cap. IV.) de si uixit, quae, ut in progressu patebit, materiam et sormam comprehendit. Commentarii collegii Cori imbricensis, Societ. u Jesu , in universam Aristo t. philosoph. , Pars I', p. 264, 265 . Lugduta , ID: Op. n

57쪽

atque ex earum Senientiis quae SSent 0mmune , in unu nic0nflatis, novam recentemque doctrinam procuderent , quae

omnium relligionem ut fidem in se converteret; im Christia. n0rum placita adsciverunt, ut ea ejusdem s0dali latis fierent con-s0rtia sic ab illis dogma Sanctissima Trinitatis mutuati sunt: qu0d quidem suis sicli0nibus acc0mmodare annixi, inr0Smela

physicas insuderunt ij seu Ver pr0pius iam dissidentesipi

nione c0nnecterentur, Omnem curam adhibuere in subtilibus

partiti0nibus instituendis , et in varia multiplicique uel riua

si is e que i 'on volt 'evident dans es crit publies par estioli scipies, 'est qu'Amnaonius a prosesse non e platonis me pur u ni, platonis me nou Veau mais tin system compos de plus ierit so doctrines, et connia dans l 'histo ire solis te nona de Neoplatonisu me , quoique et te designation Oit clie-ni me ires-ilia propre nua iter iis t. de 'Ecole, Aleaeandrie t. I, p. II. - Le Alexan- drin pretendaten possederi qu'il Davult de ura dans te christia- nis me, auxque is iis sirent de em pruni asse non hi elix. . . Iis S u saycrent de se approcher u uel ques gariis ... du dogme de lati Trinite, to ut enci' alterant proson dement ni Salinis et Scorbi ac, Bisto ire de a Philosophie, p. 99. - D reste , quelque Sole Xa H di in s. entre aut res Proclus sellai fatent a retro uver leur riade eriplus leur objut , si 'en juge par es par Oles : ... Jam vero in C -u dio rerum omnium centro quale est anima, haec omni u Connec tuntur , honum , usi uin et pulchrum ... eque solum in ejusmodi trinitate est hic sermo verus , verum etiam in alii quoque mulo ti3. . . Non omnis compos entis compos est vitae , neque Vivensu omne statim est mente praeditum, sed vicissim intelligentia olai u ni Vivunt atque sunt. Viventia Vero sunt quoque vivendo. Cum i ver talis sit in extremis per trinitatem ejusmodi disserentia , in auima confluunt, ubi eris quidem et vita ut intellectus existit u ita vero est intellectus et essentiari intellectus autem et essentia si in iliter est et vita ... n Procli perii philosoph. , edit. V. Cousin, t. ΙΙΙ, p. 266, 267. - 'ai spere tin momoni re contre la divisionde a substanc ei trois pari ius apporte Parci . Damas ene me Sreuherches Ont eiu infru Diueu SES.

58쪽

c0ndenda mu0rum Subsidio , quamlibet diSciplinarim qua parte tractabiliorem SeSe praeStaret, a SSUmebant , et in Hommunis institulo rapiebant phil0sophiἴd l).on vetor pinione augurari h0rum c0mmentorum artifices, ad Dialecticam ea mente studia applicuisse , atque Substantiam trifariam sic dispertiisse , ut narrat Damascenus λUt ut est . vide0r408Se contendere B. 0ctorem, nedum Aristotelis praecepta expl0deret , ipsa contra OhSerVaSSe e caeteris pr0posuisse , iis quidem vocabulis in illorum formulamasSumptis, quae S. Patres, ut allaces adversari0rum subdinios pr0pulsarent, in h0nore duxerant. Itaque Dialecties initia repetit ex Entis resolutione, quod in Substantiam et Accidens dividitur hanc vero maximi momenti distinctionem, in operis decursu iterat, ne ex animo lectoris excidat.- . At Substantia quidem p0tior est το- ριωτ ξρο, et ut quae in seipsa ei n011 in altera existat Accidens ver est quod in seipso nequit, Sed in ali consideratur. Substantiae enim tanquam rerum materies, subjecti rationem habet

4 Accidens autem illud est qu0d in Substantia velut in subjecto

consider3tur.

Ens dividit in Substantiam et Accidens , 0n ut genus in Specie , Verum ut 0 aequivocata Seu ut ea quae sunt ab uno et ad unum, scilieet, ut ipse conjicio, ab esse απο ου ἔψαιὶ ad e0rum quae Sunt Scientiam, quae ipsamet phil080phia est 2). Peripatetic0rum doctrinam , ut patet, DamaScenu con Sectatus sui insuper qua desiniti0ne Substantiam declaravit Arist0teles , eam quoque ipse retulit tum exempli causa Deum resque creata prop0SUit , 0 Vero Subnexo temperamento 4 uanquant Deus ejusm0di est Substantia, quae substantiam

i) g Bouvier, Histoire de a Philosophio, t. i, cole ' Α- lexandri e Logique. et Fons Scientiae , ' Pars, cap. XLVI.

59쪽

et innuia excedat I .s Inali loco ea leni paulo quidem uberius nuntiantur Deus simplex est, nec comp0SituS; quod autem si ex multis et diversis c0nflatur compositum est. Qu0circa Si increatum a principii exspertem esS: Si inc0rp0reum , im-

mortalem , diernum , bonum , rerum omnium Opificem

si caeteraque id genus, substantiales Dei disserentias dixerimus: pr0 secto quod ex tam multi c0nctabitur, n0n Simple. Sed, c0mpositum erit ; quod extremae impietatis luerit assere

u re 2). Sed melius de Supremo Numine dicendum est :

Ex omnibus, rursus inquit Damascenus, nominibus quae Deo tribuuntur , nullum aeque proprium Videtur atque 5 v. . . Nam totum esse, velut immensum qu0ddam a nullis termi re nis definitum essentiae pelagus , complexu u ipSe conti u et o).

Negat etiam . Augustinus Substantiam apto de Deo dici, quia nullum in ipso est Accidens 4).

Deus, ait S.Ih0mas, non est in aliquo genere, Sed Stextra omne genus o . Deum igitur neque in genere SuhStantiae c0mprehendi, neque hac voce universali nuncupari decet. Hoc mihi etiam e0mpertum est illam Substantia divisionem ab Arist0tele institutam, in primam scilicet ac Seeundam , de qua jam in transcursu actum est , B Doetori ante eulo ob versatam fuisse ; sed quoniam alii e inepta ac prolixa eontentione v alii vero quorumdam terminorum pravis interpretalio nibus , illam sere sustulissent , eamdem ad magistri normam retractavit et v ibus probatissimis signandam sategit. --que PhiloS0pinis, p0stquam υα α, imprie dictam quae nee de

60쪽

subject diceretur , nec in aliquo Subjecto inuSSet, ut Petrus, Paulus, pronuntiasset, S0lum individuum Substantiam esse proprie dictam innuere videbatur l). Inde actum est ut haec

Volabula λια et πυσταο ς, eumdem SenSum primo habuerint , ambobus Scilicet rem subsistentem , Substantiamve

quamlibet indiscriminatim esserentibus 2). e Tota secularium i litterarum sellula, ait Hieronymus , nihil aliud hyp0stasimu nisi usiam novit. AEadem refert Theod0retus Secun- dum extraneam Sapientiam υλπια et υποστασις n0n diserepant; i usi eni in id quod est Significat, et hypostasis quod subsisu tit 5). , atque etiam apud Christianos pristibus sequiis mus invaluit, hanc pro illa promiScue usurpandi, ita ut quem- libot existendim0dum ut Sic loquar alterutrius usu declararent. Ista verb0rum consuSi inter auctores grave dissidium movit, quod tamen compescuit B. Athanasius in Conditi alexandrino Ann. 562 p0stquam de termin0rum comprehenSi0ne , 0n

autem de rerum Sensu OS 0ntendere agnovisset.

Sed verisimile duc homines malev0los tunc temporis X stitisse qui Arist0 telis disciplinae obtentu christianae fidei insidias

Defendit S. Thomas personae des nitionem ii Boetio excogitatam. Persona est rationalis natu is individua substantia. Inter alias hanc radici puam causam attulit , u quod substantia accipitur com- muniter prout dividitur per primam et Secundum , et per hoco quod additur individua trahitur ad standum pro substantia pri-o n. UdeSti XXIX nrt responsi ad secundum. AEt rursus in ullo loco sic de opostas disputat Quia nomen substantiae ii quod secundum proprietatem Significationis respondet hypostasi, aequivocatur apud nos, quandoque Significat essentiam, quandoquei hypostasim ne possit es, erroris causa, maluerunt pro hypo Si las transferre subsistentiam quam Substantiam , Quaestio XXIX,