Thesaurus casuum reseruatorum, omnibus poenitentiarijs, et confessarijs non solùm dioecesis Leodiensis, ... vtilis, & necessarius. Auctore Ioanne Chapeaville ..

461쪽

'Ciccatena, amoremque iure naturali praeceptum.

Deinde quia est directe contrivistitiam eodem Iure praeceptam violare autem stitiam , charitatem genere suo mortale est. Hoc ipsum patet ex poenis , quae tum iure canoni co tum ciuili falsarijs monetarum infligi intur.

Iure ciuili, qui sub imagine Imperatoris, ipsius uerimperatoris nomine falsam monetam Percusserit, igni comburendus est,L.a.Clae Falsa. iecundum communem eius interpretationem, quam ibi tradunt itis. νη-- omniaqueCm bona publicantur, ut eadem lege constitutum est. Si quis crimen hoc commiserit circanumismata Principis inferioris Imperatore punitur poena capitali lar defalsa nimeta secundiam

interpretationem Couari in collatione ererum nummarum c. ι.nu. 3. o. Iure canonico, in extrauagante Ioannis 2I.Vt refert S luester verb. falsar nu. r. exconi municantur falsari in regno Francorurn. Nouissime Pius; in extrauaganti, quς incipit, Cum ibit malu , Vult extremo supplicio puniri cudentem falsam molietam, non solum auream, sed etiam argenteam, cita ab omnibus, quibus ossicium iudicis commissum est in statu Ecclesiastico, vult iudicari, prohibens sub poena excommuni-Cationis, i se quisquam Dominorum tempora lium sic iudicantes impedire, inquietare, aut

molestare audeat.

Q ad hoc crimen obligationem restituendi secum

462쪽

secum annexam habeat, manifestum est; quia hoc restitutionis proprium est, ut laesionem, Mantur an illatam resarciat; sed falsari omnes, fue cudentes falsam monetam, siue iustam extenuantes, circumcidentes iniuriam Principi, proximo, reip inferunt, ut ex superioribus constare potest. Matim fiet manifeitum ergo restitutioni sunt obnoxij. Di cu ra,prima An qui menetam alias iustam insu

stantia, ct psti ere, priuata auctoritate cuditis charactra ν Principis reveatur ad renitur em pNauarrus putat non teneriis r D. Idem videtur docere Sylvester verb. falsariinnu. q.

Dicendu probabilius obnoxiu esse restitutioni, prim quidem Principi,in monetario, qui bus iniuriam infert,nam quo falsarius talis plus

de moneta adulterina exponit, eo minus Princeps nonetarius suam veram exponunt; v

de sit euidens Principi, monetario lucrum auferri, idque fraude, mendacio. Sicut ergo si quis libros imprimeret secreto sine licetia eius, qui priuilegiu habet , restituere teneretur arbitrio boni viri, quantum videlicet ea fraude impeditus est priuilegiatus a vendendo, licrai do ita cum Princeps, Monetarius soli ius h

.beant cudendi monetam, eaque via lucrum ca-I tendi, tenetur mapediens iniustias verisimile il-ud lucrum arbit o boni viri restituere Secundo, tenetur subinde restituere personis etiam priuatis; nam talis moneta non est Vera moneta, sed simplacaurum aut argentum non habes

ritu valore,quam ponderis, sicut quodvis aliud

aurums

463쪽

κri AisITATE CIRCA MONET. aurum, aut argentum 'ti igitur illam exponit pro pretio auri signati a Princi pe quod est maius, illud maius fravde proximo erupit 1altem illo casu adulterina moneta cognoscitur, , ne ulteritis exponatur, prohibetur.

Disscultas secunda an cudens monetam mi ris iusto pondare, qui prius inierat iusto exuberantioris teneatur ad restitutionem

Sylvester se raputat teneri, ex Hostiensi, Ioanne Andreae, Innocentio,in alijs. Quoa verum est, nisi forte idem, qui monetam minoris εonderis recepit, recepis tri exuberantis, hoc enim casu abest iniuria. Deberet tamen recipies monetam minoris ponderis moneri, ne illam expendat in alienum damnum, sed potius tantum de pretio remittat, quantum deest de iusto

pondere. Docultra tertia: In Princeps,ue Ressub teneatur ad restitutisnem,si maiorem imponat monetis alarem, quam

si ροηdin, o materia 'Quidam dicunt teneri, inter quos videtur esse Glossaini defatia moneta, & Bartholiis in I. a. f. r. I si certum petatur Ratio eorum est quia secundum illos, tantus debet essessimpliciter monetae valor, non maiori, quantus erat prius valor

materiae.

Ali dicunt non teneri, quod est longe probabilius. Sic Innocentiis, ct communiteriectores Ca-mnia in c. quando de iureiurando Ratio istorum est:

qui Princeps supra valore materiae potest aesti- naare expensas suas,i laborem nemo enim tenetur expensis suis monetam cudere ,

464쪽

Imb secundum eundem Innocentium potesξPrinceps ultra pondus, expensas, laborem,a- Iiquid insuper accipere lucri . modo illud sit

naodicum. Cuius forte ratio potest assignarita- Iis quia quod hoc metallum fiat res alterius ordinis, videlicet moneta valore excedens metallum ipsum rude, informe, perquam res appretiantur,in commutantur, imbomnia co- parantur, quod significat illud vulgatum secunia obediunt omnia , hoc habet ex signo publico Principis, poterit ergo Princeps etiam ratione illius clignitatis , quam moneta ab ipso habet, aliquid accipere. Neque necesse est limitare hanc doctrinam, ut vera sit solum, si monet no expendatur. 5 spargatur extra territori u ipsius Principis,quod

videtur velle Panor indictum c. quanto, de tueturan

do Quia ratio, qua ad id asserendura mouetur quia nimirum externis fieret iniuria, falsa est: nam talem monetam CXuberantioris, Ut apparet valoris nemo tenetur recipere pro illo, vel illo pretio, sed potest Princeps vacuatis, si forte excessus videatur, reducere ad moderatius pretium, d non aliter monetam illam recipere vel exponere in suo territorio Deinde, non est intentio Principis cudentis monetam , ut extra suum territorium deferatur, quod X eo apparet, quia frequentissime condunt illi leges ne pecunia extra territorium illorum dcporte ur. Discultas quarti Anfessiriis meta, vel eius haererreneatur rectituere Principi, vel 3 damnum passu si a Principe compraebensius τι requentitus erisoler, extremo

465쪽

qi AisITATE CIRc MONET. Videtur teneri propter rationem in simili allatam supra α3. Quia nimirum restitutio est iuris naturalis , ad quam falsarius tenebatur etiam, antequam extremo supplicio assiceretur, per illud supplicium non satisfacit partibus,qua inhonis fortunae laesit, scd solum scandalo, quod

reip. intulit.

Q Dd quidem verissimum est in foro conscientiae sed in foro exteriori non videtur habere locum fallem in his partibus, in quibus legibus municipalibus luit in corpore , Onhut in aere.

QV AESTIO SECUNDA . Qui incurrunt, vel non incurrunt hunc casum iEX praemissis sequitur, primo non incurrere

hunc casum Principes, vel eorum DUIUimu larios, qui reprobant monetam iustam , ut eam vili aliquo pretio emant,vi inde aliam fobricent, ei nihilominus priorem valorem constituendo Ratio est , quia hic niuia fit falsitas

circa materiam, pondus, formam ipsius monetae, scd fraus forte fit in mutatione pretij Quod si fiat, peccatum est mortale suo genere, sed norestruatum hoc loco, Ut patet. Dix forte, quia Principes possunt mutare, al-tCrare dc reformare monetam,in subinde eius prcti uin multis casibus absque peccato. Primo, siquidam cudissent monetam falsam, quae a PO Pulo ascra discerni non posset,potest,imbicro debri Princeps mutare monetam, veram Cri derca

466쪽

dere, seruato semper iusto valore, substantia, Mpodere, sic ut discerni possit ab introducta moneta falsa, per quam populus decipitur. Secun-db, si antiqua moneta nimia vetustate in substatia. pondere esset imminuta per continuant attrectationem, illo casu potest,i debet Princeps monetam nouam cudere, & simul prohibere cur1um prioris sic, ut dicti est, dilatinutae. Tertit, si materia cudenda monetae non possit

haberi tali pretio, quo prius solita est haberi,

tunc debet mutari moneta, vel constituendo alium valorem, vel fabricando nouam minoris ponderis, aequalis preti cum priore v. G. si uncia argenti no monetati aliqua ex caussa valeret nunc quinquaginta stularos,quae prius valebat tanti in quadraginta, eo casu dalerus habens unam unciam muta lus esset in valore, ita ut si prius latum valuit o stularos valeat postmodum so Aut cudenda esset noua moneta argentea minoris quidem ponderis, quae tamen valeret o. sttiferos: sic in reliquis monetis. Secundo neque illos,qtii moneta exuberantis ponderis circumcidunt, aut acribus aquis, sitae, Ut loqtriantur , Viuis extenuant, si modbiustum pondus relinquant Ratio est clara, quia neotae materiam, neque pondus, neque forma saltificant, imo verb, ut apparet, iustum podus restituunt. Peccant tamen grauiter, tua pri-itata auetoritate usurpant sibi ossiciuni rinci--pis, aut imonetari publici: illius enim est cxliberantem monetam ad iustum pondus reduc ere; tanenturque tales ipsi Principi, aut eius irrone'

467쪽

416 DA ALII TATE CIRCA MONET.tarib ad restitutionem. Tertio, neque illos,qui recipiunt falsam monetam pro Vera, scienter alteri obtrudunt; quia licet iniuriam faciant proximo, peccet mortaliter, si summa sit notabilis, non possunt tamen dici falsari , quia nimi mutant de veritate materiae, formae, ponderis. Non excusat illos a peccato , quod pro Vera

ab alijs acceperint, quia illor terror iiter nocere non debet. Dixi supra,scienter alteri obtrudunt quia,dura to ignorantia, excusantur etiam a peccato. a

Quarto, neque illos mercatores, qui moneta exponunt niatori pretio,quam receperunt,qua uis peccent contra septimum praeceptum decam logi, ρη furtumfacies, cum obligatione restit endi faciunt enim iniuriam Principi, cuius est monetae pretium pro rerum,in circunstantiarum exigentia augere,vel minuere, etiam pro-Ximo, qui forte minori pretio illam exponere debebit, quam ab eis accepit. Tamen qui an que materiam , neque formam, neque pondus

mutant, non possunt dici falsari j imo non peccant,si in uno loco pecuniam viliori pretio Currentem colligant,ut ad alium locum transferat, in quo maiori pretio exponitur, quia nemini faciunt iniuriam Licet enim unicuique ex sua industria ditiorem fieri, per qitas er Sytae Io

Quintd, e contrario sequitur incurrere him

sasum illo nummularios, doquoscuque alios

468쪽

qui cudendo monetam unum metallum substis tuunt pro alio, aut iustum metallo polidus iub- trahunt, nisi hoc fiat auetoritate Principis, Miusta aliqua de caussa quia tunc nulli fit iniuria. per i a qη prius rix M. Sexto, cillos, qui sine scitu Principis monetam cudunt, etiamsi illa sit iusta in substantia , . pondere, imo charactere Primcipis signata; quia character talis est falsus , significat enim monetam iussu,t auctoritate Pruacipiis cuiam. quod est falsum: Qua fraude tales homunes subinde &Principis, rei p. thesauros eXhauriunt. Septimo, cillos Alchimistas, qui auro , aut argento sophis icato nummos etiam iussu Principis cudunt, quos pro iustis, degalibus expo

nunt.

Dixi sophisticata; quia non incurrerent, si verum aurum, aut argentum per alchimiam facerent: uyd impossibile esse, simpliciter loquendo,d'cet D. Tho m. in a. sent. ι . . . . art. r. Quia secundum illum forma substantialis auri non potest introduci per calorem ignis, quo v- tuntur Alchim istae, ed tantum per calorem solis in loco determinato ibi viget Virtus naturalis. Verum secundum eundem D. Thomam a. a. q. r. arr. a. ad L. non est impossibile simpliciter.

4ed solum moraliter loquendo quia licet ΑΙ- chimistae inquit possint verum aurum facere tamen quia activa, lassiua, quae ad hoc necessaria sunt i ommuniter inuenire non possunt vix sunt aliqui veri Alchimistae, hoc est, callem

469쪽

vasunt obstruanda circa confessio m . absolutimmjalsi icantis manetam ICIrca Confessionem aduertendum PrimbNum mutarium, qui multis annis vacavit cudedis quibuscumque adulterinis monetis, aureis, argenteis, circumcidendis etiam prinhis, degalibus, aut acribus aquis extenuandis poscte confiteri uno verbo, dicendo, se talem statum tot annis exercuisse, instar meretricis, quae naultis annis corpus suum cuiuscunque generis hominibus venale exposuit, cui sum cit dicere secprpus suum sic, tanto tempore omnibus indiffere ter exposuisse, per illa,quae do ste, pru

Secudb obseruandum, quot socios in hoc crimine allexit propter scanaalum illis datum. Circa absolutionem obseruandum non posse absolui niti praemissa restitutione, quae inprimis fieri debet Principi vel eius Nummulario m xime si notabilem summam monetarum falsificauerit,d hoc quidem iuxta arbitrium boni viri, considerando quantum ipsi Principi, dc quatum Nummulario eius lucrum auferre potueri

Si insuper alijs lacteda sit restitutio, incertum sit quibus,t proinde veniat facteda paupe

poterit ipse falsarius si velit perέe restitutionem Lacere, neque ad hoc opus adhibere Episto-Fu,vc Ciatessariti ivt docet Sylvιst. er, restitutio 3.

470쪽

ηώ. Et Nauar. c.r . .ga ct alius in caum sit de Iudais

Quinimo si pauper est, poterit per Episcopu . vel Confessarium tanquam pauperi vel totum, vel pars donari. Neque erit necesse ei iniungere alia agenda pro animabus eorum, quibus restitutio fieri de-ouisset, quam iniungi necesse est alijs pauperibus, et illa, qua Nauarrinsura allegas.

De salsitate circa litteras alicuius Praelati inferioris Papa decimo septimo

casu reseruato.

Qui fassita hoc ιοι o ct qua falsitas circa litteras cinis missi hoc loco reseruutur

FAL iv A a qua quis falsarius,in crimen

falsi commisisse dicitur, est immutatio Ve- ritatis cum dolo, iniuria, t ex Hesteuhoe altri Canon sit superiore casu siιn imin. Crimen igitur falsitatis circa litteras dicitur Committere qui dolose veritatem illarum immutat cum alterius iniuria. Et sit multis modis addendo, demendo, mutando, radendo, lacerado, combrirendo,celado, nouas ossi gendo, sigillum adulterando, & alijs Modi falsificandi communiores habentur in licet a regimen dexrimine falsin. Et comprehendu-tur per glossam dicti c. relatis: Forma, Itylvi,stum membrana, litura figidum,