장음표시 사용
161쪽
a enumeratorum: qui en m tertἰum locum obtinu t. cum conatus esset escere,
quod scelus in se habebat: nee tamen patrauit, per nae ignoratione ducebaturi pismus autem, cui persona nota erat . effecit. videt ut Igitur ex ambobus his cona tus est et Villa autem stat in huius eonstitutionis ostendit: rationemq; reddit, cur tantropere ipsam damna it declarans eam id Iti se habere, quod est alienum ὶ tragoedia carereq; illo, quod proprium ipsius est: inquit enim. Habet nanque In se quod nosarium est, ac consceleratum : ita enim appellemus . Hoc autem ipsum Inquam, si iam esse a tragoedia, supra quoque declarauit. cum coagmentationem:
illum,in qua maximae probitatis vir e secundis admodum rebus in valde aduersis c dit, non formidolosam esse, neque miserabilem, sed ut E in auit. Cuiusmodi vero facta hoc nomIne di gna sint, exemplo. quod hie ponῖti intelis gitur, cum se Ilicet aliquis se contaminat parricidio, aut huiuseemodi quopiam atroci scelere. Nec tantum, quum rem iam esseest, sed euam quum sacere aggre 3 itura violatur enim pietas cogitatione etiam ac voluntat et per ipsum nanque non stetit, quin res illa stet ratum exitum habuerit. PHmum Isitur hoc nomine improbatur haec ratio: deinde quia nihil tragicum in se habet ut Ipse adiungit. cuius etiam rei causam affert, car re ipsam dicenseo, quod voeatur meΘe,ut Ita nune ominem, tuod ipse uno uerbo appellauit : cuius uerbi uis dii Ietente animaduertenda hoc loco est: qu modo inquam vocet ἐπινε, e factum illud, cum aliquis prudens inteli gensq; caram personam inteficere voluit: neque enIm videtur sIe M', Θ ε valere sine assectit, Mmotu illo anImi turbido, qui vocatur -Θset eum enim id fili misericordia metus6s in animis eorum, qui vident, excItatur: aliquem scilicet furore Impulsum pene eo sceleris peruen sse. Quare arbItror potitis illud Q a 'c vocatum, quIa illIc non nascitur 'mer illud, quod est rexetoediae proprium t&quod ipse supra definiuit, id est
aut mors aut Vulnus: quomodo etiam paulo antea cepit ina υ cum inquit, pro A e τωe τ ι e m Θ.: planum enim est illic valere hoe verbum huiuscemodriniurias. Quod shoe verum est ut puto, pereipitur hinc et Iam ὶ contratio ipsum vocare tragicum factum, In quo existant neces & vulnera. quod valet ad confirma dum signiscare quod supra de EurIpide protulit, 'pi; omni, eum esse in ae G , superare ipsum ceteros poetas in hae re. Id est plures quam alij ulli huiusceni iacerbos casus in tragoediis ipsum complecti. Vitia autem huius coagmentationis cognita iam esse de ab omnibus damnata, ostendit, nulla alia de causa inirmans eam repudiatam este quum a priscis poetis frequentaretur,nis quia illis malis abundaret: ne quod proprium tragoediae est, Imphimim; talem eam.teddit, In se haberet. in quic itur. Quare nemo facit similitet ; id est nullus hae aetate inuehitur, qui res ita co mentet, rationem; illorum probet: nec quisquam est nouorum poetarum, qui ipsos in hoc imitetur, nisi raro admodum i declinant enim hoe tanquam scopulurn
aliquem. Sequitur nanque, Nisi rub atque Infrequentem. non enimisacile vete vitia atque errata extirpantur: semperq; atqua eorum vestigia restant. Exemplum verb huius rationis affert Aemonem Sophoclis, qui In A n tigona fabula Creon tem patrem Interficere voluit: tim tamen effecit, quod magno impetu animi eonatus est.
quia pater ictumultauit, fugaq; sibi salutem quaesiuit. Tota res it se habet Aemon
Antigonae amore flagrabati quae cum a Creonte, quod fratrem illa sepellissiet, mora damnata foret, conatus est infelἰx amator precibus salutem eius a patre Impetrare. quae preces cum duriter nimis ab eo repudiatae suissent statuit ille unam virgInemoti: & in eundem tumulum se contulit, quo accepto. serb delinitus pater, eo cucurrit, reuocarem stustra filium studuit ab eo proposito: ille enim nodum persuaderi se passus sit, responderitq; ipsius orationi despuἰt in faciem patris reductoq; gladio interficerς ipsum voluiti cum tamen ille periculum id segadeelinasseti Vnde postea vulnus, quo si rore percitus, patrem petiuit, sibi inflixit, atque ita se vita priuauit et
haec enim sine dubio sententia est eorum versuum: docente hoe etiam summo hoc nostro doctore: quae nanque excogitata sunt a Greco homine, qui apud poetam do clarare eum locum voluit, inania sunt ac salsa: labitur enim, ut In multis aliis loris, quosis holiis illis suis illustrare se putauit. Sequitur apud Aristotelem. Egisse nim secundum est, vo significatur tatius peccaturum poetam, si quem induxerit
162쪽
atrox facinus patrare volentem finxerit ad GIrum consitum suum perduxisse, atque effecisse quod nefarie conatus est: quamuis enim hie aliquia sit, uod non satis acae commodatum est tragoediae, quia haec constitutio habetin αν, inest coutinet in se quod est sceleratum ac nefasium, habet tamen eadem -ΘM: quod nascitur ex facto: consilioq; illo nefario impleto & ad finem perducto: vel potius Ipsum illud factum est: huiuscemodi enim aliquid vocat auctor hoc In libro plerunque παΘμ, de quos aulo supra accuratius disputaui. Adiungit autem statim, quod huic etiam, m tori sane priore, anteponendum est, atque inquit. Melius autem est nescientem quidem egit te: cum egerit autem, agnouisse: nam proximus uicinus casus fulteius, qui sciens, in ligensq; quid ageret, egisset. Hic autem nesciens aggreditur rem, ac peragit: Rationem vero eius, quod dixerat, reddens est. Non enim scelus illi faiacto haeret: dc agnitio res est, quae stuporem gignit. Abesse autem scelus inde: nee posse id factum, ut nefarium insimulam, dicit, quia perionam ignorans: nec sciens selluli sanguine coniunctum esse, Id fecit: qui autem nolentes inuitiq; huiuscemodi aliquid committunt, non se scelere contaminant.
Optimum autem e postremum, Tico autem, ceu in Crasthonte mea rape parata erat filium interficere: non interficit autem , fessa erit. Cr in
Iphemia soror fratrem: oe in ueste filius matrem Aessiturus, agnouit.
Omnibus tam eonstitutionibus, modisq; declaratis: nee non gradibus duorumptiorum indicatis, cum a deterrimo incoeperit, ter ij gradum vimq; expoest: qui e teris omnibus antecellit, atque inquit. Optimum autem est extremum intelligenseonstitutionem, quam ultimam posuerat, cuius gradus est altissmius. Nequis a tem error nascatur, tribus exemplis illam declarat: quorum priora duo manifesto sumpta sunt ab Euripidς: tertium verb, cuius auctoris sit, non apparet . Euripiade, enim scripsit fabulam Cresphontem quod testimonio Ciceronis intelligitur, qui in prima Tusculana inquit. Qua est sententia in Cresplion te usus EuclpIdes tuta ctoritatibus praetere ricorum scriptorum in re plana supersedeam: nam de secundo. eum fabula in manibus sit, dubitari non potest inquit Igitur. Dico autem cedin Cresphonte Merope interfectura filium erat: non tamen Interfecit, sed agnouit Huius retoris Meropes, quae ignoratione ducta filium penE Interfecit, putans eunt esse hostem, meminit Aristotcles in iij. libro de moribus ad Nichomachium: nee nori Plutarchus IH libello secundo de carnibus vorandis. Alterum exemplum est,cum inquit, Et in Iphigenia soror fratrem : intelligit autem IphigenIam, quae nunc vocatus in Tauris, ut ab altera eiusdem poetae Iphigenia, distinguatur: illic enim virgo hic Agamemnonis filia, parata erat Orestem imolare ad aram Dianae, ut institutum eo ii sacrorum seruaret, quibus ipsa praeposta erat, cum eum fratrem suum elIe nescitetuantequam tamen id faceret, cognouit ipsum, atque eo periculo liberauit. Erudiatus vero de ingeniosus poeta praeclare & ipse vidit vim huius loci. nam fletum inde etiam excitauit, usus persona Orestis, qui in ea fabula quaesiuite sorore, si, quod fato quodam iniquo pene factum est, ad exitum peruenisset, ut ipsa manibus suis se trem interfecisse quanta illius miserae temeritas tutura fuerit illa autem men leve satis, quid periculi subierit, ec quanto penὰ scelere se inquinarit, Ita respondet: nam necem etiam illam nefariam ac coniceleratam suturam suis te signiscat. δε- ἰτ αγ.δω,πτ υ ἔμει σιγω. ησα; -- ηιέ ω ἰλιερον πιόσιn f i λα. xspia . Nilum exemplum e fabula, quae vocabatur Helle, acceptum est, illle enim sui narrarAristoteles: neque enim quicquam alibi de eo legimus 3 filius matrem in potestatem hostium traditurus, cum eam matrem esse ignoraret, antequam id faceret, eam uena b i 14 agnouit.
163쪽
Intelligi non potest. Significat autem hoc verbum aliquando dare seruos ad qua stionem: ut contra i πιι ειν, poscere illos in iudicio ab heris eadem de causa. aliqua do etiam valetin manum dc potestatem aduersariorum tradere. Nisi fabula I ars xumq; eius coagmentatio, periisset, quae notio hoc loco foret eius verbi, non falle ret. vi autem suppleam in locum huius, quod amissum est, exemplum fatis et sans. Euripides in Ione fabula eodem pacto res coagmen tauit. Jon enim Creusae scelete comperto, cum sensisset eam sibi interitum procurasse, vi esses initi iam illam studebat. Cretis a vero in aram confugerat: nec tamen cestibat Ion omnia facere, ut dolorem suum expleret: ac verbis, cum aliud non posset, matrem laedebati quam tamen matrem esse adhuc nesciebat: ut neque illa Ionem ex se natum dum autem Illie, fieta sanctitate loci, manere vidit cistellam cum monimentis, quam Pyth ia serebat: ruibus cognitis: cum illis enim olim Ionem expositierat, filium agnouit: indeq; dem filio sedit Iesum ex se natum. quare placauit illum, qui nisi ipsam agnouisset, prorsus immani scelere, maternoq; ianguine se imprudens polluistet. Animadueris tendum autem, quomodo assi et optimum esse postrem uni argumentum, in quo res ad exitum non peruenit,&antequam aliquis caram sibi personam imprudens oecidat: huiuscemodi ve aliqua iniuria afficiat, ipsam agno stat, cum supra improbarit magnopere rationem illam Sophoclis in Antigona : dixeritq; illud non esse tr si cum , quia careat facto, & sacto illius generis , quae sunt matella tragoediarum. Quomodo igitur haec constitutio potest ceteris omnibus anteponi, quae habet in se quod tragicum non est: hoc autem, quia non est impletum, quod geri est coeptum, nee -bia illic existit. An nihil vetat tragoediam ὀptimam esse, quae tam atroces c sus in se non contineat: videmus enim Vsum praeclarε sentire de Iphigenia in Tauatis, quae sine dubio huiuscemodi est : id enim quod in ea fabula crudeliter coeptum est fieri, exitum non habuit, sed intercedente agnitione interruptum sui it quod usto meritb potuit displicere in impetu illo animi Aemonis, tentatum est ab Ipso sciente. Sive qui semel aggressus est facinus Miluod in argumento alicuius tragoediae,masis seruit illi poemati, si ad finem consilium suum perducit, non alia de causa, nisi quia saeui illi, & acerbi casus , necesq; demum, materia sunt tragoediae: qui tamen, cum nesciret, quem Violaret, cum prope accesserit ad finem illius facti, minuatamen quod voluit, peregit, codem pene pacto consternat spectatorem,&pletati simul consulit, quae violatur aliquo modo, si aliquis etiam errore ductus, sanguine suorum se commaculauit. Quantum verb motum animorum gignant etiam huiu- semodi casus, docuit Plutarchus ipse in facto illo Meropes tradendo, eo loco, quem indicaui: cum enim illa securim in fillum sustulisset, ut in interfectorem mi ij, atque et plagam instigere properaret, voce etiam edita, quae odium suum in Iulum significaret, theatrum omne, ut narrat, cohorruit, ne ictus manum senis, qui impediit, praeueniret, atque ira misera mater innocentem filium necaret. Co siderandum praeterea quomodo velit coagmenta conem hanc rerum esse opclmam, eum desinat In bonis rebus: videtur enim cum hoc usu uenit, exitus illius duia casus non malus esse: neque enim conatus ille finem nactus est: Ipse autem maiagis probauit trag iam, quae transit E bonis valde rebus, in valde malas, quam eontrariam . Nec tamen non idem intelligitur multis modis non alienus fuisse
ab Iphigenia in Tauris. ut eodem redeamus : placuissest, ipsi mirificε hane fabulam, in qua manifesto hoc usu venit : componunturque ad extremum Illae turbae fine vi lo magno malo, constat. nisi aliquis contendat, aliis de causis illam ab ipso in primis laudari.
164쪽
Propter hoc enim, quo sene iampridem dictum in , non circa musto familias tragoediae Junt: quaerentes enim, non ab arte,sed a case, inuenearum huiusicemodi conficerem fabulis. Coguntur igitur da has domos o
currere, quibuscunque Missice Is casius arroces contigere . Ne congia
tutione quissim igitur rerum , m qualis quasdam esse oportet fabulas, doctum ea satis.
Reddit nune raconem eius, quod aliquibus admirationem pignere potuisset et quodq; ipse supra fieri in hac re significarat. Cur inquam paucae familie seges & materia sint tragoediarum: vel potius ostendit hoc e superiore disputatione elici, si quis
diligenter illam attendat: causamq; Inde intelligi, cur non magnum numerum d morum illae comprehenderent: quam tamen causim ipse explicat: fertq; id declarat. quia poetae, qui nuic studio incumberent, cum quaererent toto animo, quomodo id praestarent molirenturq; in tragoediis, quod proprium ipsarum est, indeq; expin cur, id est quomodo metum misericordiamq; excitarent in animis spectatorum, non auxilio at xis, cuius expertes erant, id inuenerunt: neque ipsius praecepta inminuamg ndo secuti sunt, sed fortuito casucs, in id inciderunt. culpam verb hoc & imp xitiam priorum tragicorum declarati illi nanque si rationem nutus rei veram tenui csent: artemq; ducem sequi voluissent, non coacti suissent tanto studio perscrutari reas has, pro si io suo accommodatas, sed ipsi fingere ac comminisci potuissent. Adiniungit autem Aristoteles eos cogi illa de causa, quia, scilicet non artem duce habent, sed fortunam, recurrere ad ealaem domos, quas primo aliqui viderunt incidisse in eos casus, qui sunt apti tragoediae conflandae: neque enim in omni memoria plures familiae: illustresq; domus, tam glauia mala perpessis sunt, ut commode inde trago dia scribi possit: ac si quae consequentibus temporibus ita a sortuna vexatae sunt,qua αθντω,quo verbo fgniticatur necessitas, quς ipsi ostendit eos destitutos arte: neque ipsius pretcepta sequentes In his angi isti is versari, atque ita se gerere cogi. Qiiς sequuta tur sunt ab auciore prolata, ut indicaret se ad finem peruenisse huius disputationis: cum enim supra proposuisset tradere, qualis esse debeat constitutio sabulci ae qui sequenda in ea, quςq; vitanda serent, docet se hoc affatim effecisse. inquit igitur. De constitutione igitur rerum,& quales nam oportet esse sabul as, lictum est satis.idem autem significari videtur utraq; nac sententia: posterioremq; declarationem esse prioris. Nisi aliquis putet uno tempore Ipsum respondere duobus, magno spatio inter se remotis, locis, quibus in ambobus de fabula disseruit: diuerso tamen consilio: nam priore eoru docuit, quomodo res coagmentandae forent: posteriore verb de vlatute aut vitio huius rei disputauit. Quum igitur hic inquit. isti Ge n. πραγμα - ,πιο . intellexit fortasse locum illum,quii est.
vero addidit mr tiουα πιν- μνου δῶ orae μυne, est qui multo post sequitur ιυ A J- ωχααή δῶ mx 2M . Probo autem consilium Pa ij. qui sustulit hinc coniuncti nem uia, quae interiecta erat inter ati e & τε - in Aldino exemplari: arbitrorq; idipi viri sectile secutum auctoritatem calamo scriptorum librorum. ipse certe in nullo cum ipsam inueni. abesse vero illam inde deuere, declarat, quod frequens usi tusq; hic modus est loquendi apud hunc auctorem: cum enῖm mali vocet, qualitate tantum insignitos, eo nomiae quod additur, Ostenditur quaecunq; illast: ac se non
stat rς tunc, quales omitino illi sint, dummodo quales sint,&ὸ numero eorum aliqui: quamuis hic testetur hoc pacto se superiore disputatione declarasse, reiectis tetis parum aptis qualitatibus, cuiusmodi esse debeant sabulae.
165쪽
IN L LIB. ARIST. DE POETICA 1 3
Circa autem mores, quattuor sium, quae vertet sigiproponere. D quidem ae primum, ut benisint. Habebu autem mores quidem,si, quemadmodum dictum est,feceris manis iam oratio is actum, electionem quanaam: malos quidem , si malum: bonos autem si bonam . in autem singuluin generibus: etenim muber ese bona merum: oesi fortasse horum hoe
quidem deteritis: hoc autem omnino malum est. Secundum autem com
nientes: est enim fortis quidem indoles ac natura sed non conueniens m keri sortem vel acrem e p. Tertium autem similes: hoe reum diuersom ab ea, quod est , dos mores m conuenientesmgere, quemadmodum dictum est. Quartum autem aequabiles: quamuis enim inaequalisis quida ueris,
ip set imitationem: tabi indole ac moribus fictus siste tamen qualiturer inaequabitum Fortet esse,
Traditis Ili, quae perunent ad optumam sabulae constitutIone: quae5; In ea finge
.la, aut persequenda aut fugienda sunt, explicat, eundem locum In alia materia urgens, quae in moribus animaduerti accus diri debent: his enim aut illis moribus praeditae finguntur personae, quae in fabulam inducuntur: ut sane in vita ipsa colenda inomines esse consueuerunt: hi enim natura procliues ad hane rem sunt: illi vetb ad aliam. Docet igitur quattuor esse, quae in hac re attendenda sint: quaeq; poeta toto animo, ut consequatur, prouidere debet. Vnum autem eorum, atque id quia dem primum, esse dicit,videre ut mores boni sinit eorum scilicet, qui inducuntur in sabula. quim artificio poetae exprimuntur: hoc enim uitae prodest,nam qui spectant eum haec in fabulis laudari, plansuq; excipi vident, ad ea facta imitanda excitantur,1 quae ab illis moribus proueniunt: conantum; & ipsi tales evadere. Unde inquit hoemum esse omninm, quae in indoleiae moribus attendi debent, quia maiores vitas gignit, si seruatum diligenter fuerit: eontraq; nocet, s poeta Id neglexerite malisque moribus praeditas personas induxerit. Quare ea de causapoetae maiorem laudem aut uituperationem afferre potest. Cum autem admonuisset poetas, quid
timum ipsos in hoc sacere o orteat, locet quomodo persona aliqua morata ab ipsansenda sit, & quae his aut illis moribus praedita esse intelligatur. si quis sorte hoc
nescireti rationemq; , qua praestari potest, non teneret: hoc enim primum Gre opus iest inquit igitur. Habebit autem mores, scilicet aliquis In fabulam Inductus: neq; enim tradit nunc Aristoteles qui sermo&qiue actio mores habere dicatur, ut nonnulli acceperunt: contra enim illis utitur tanquam signis quibusdam quae declarene eius, unde maliaue in t , mores. Habebit Igitur, inquit, mores aliquis, Id est praeditus esse his, aut illis moribus intelligeriir, si, ut dictum est, sece it manifestum oraotio ipsus sustum ve aliquod, electionem quandam, id est quae, reiectis ceteris, Ille probati ipsisq; gerendis se dat. Duo igitur sun t indicia ingenii hominum, quod o cultum aliter esset, oratio &sactum aliquod ipsius: haecq; sequi & attendere in eam existimandι debemus. Sed quialta mor in in persona aliqua. si indicat ipsa or .
166쪽
tione factove aliquo suo sensum an Imῖ sui praulina, vis probum IndIcaret, adiuti si i iii improbam voluntatem ostenderint, improbos esse mores: qui vero probam . probos. Exemplum vero illustre personae moratae. In qua oratἰo ipsa indicet v lii latatem eius qui loquitur ae quaerat aliquis, inueniet apud Euripidem Iphigenia in Tauris: ubi enim Pylades cum sodali suo Italoquitiar: asleueratini se
Orestem magis mortuum, quam viuum amore prosecuturum, specῖmen verbis suis dat verae amicitis: multa autem eo loco adiungit, qilae idem aperiant ac testentur.
Hippolytus et Iam eiusdem poetae In fabula ab ipso vocata, videtur luculentum exonplum elle alterius partis: quum scilicet mores aliculus intelliguntur susto aliquo ipsius: temperatem enim se prorsus esse Hipp0lytus indicauit: abhorrere q; ab omni amatoria leuitate, quum, inultatus ab Ipsa, copiam sui sacere pulcherrimae mulieri noluit. Declarat etiam hoc singulῖs in generibus seruari: genera nunc appellans sexus conditionesq: hominum, ut exemplis patet : fit enim. Etenim mulier est pro ba & seruus: docens hoc reperiri etiam in his, In quibus rarius id est de infreque
rius: nam cum bona indoles ac natura plerianque in vitis reperiaturan uenitur tamen
aliquando etiam in mulieribus ac seruis . Addit autem, quod dixi ossendere volens: id est hoc bonum rarum esse in his generibus, quamuis non eodem pacto ambo illa ὶvirtute remota sint. Et si fortasse horum alterum genus est indole moribusq; de
terim: alteram autem omnino malum: mulieres enim viris deteriores natura sunt:
serui verbundiq; mali. In I x. libro do historia animantium Ipse multa viva muti bris sexus collegit, In quae illae natura proeliues senti quod nune et tam videtur significare voluisse : nam seroos tanta fortunae iniquitate oppressos , nihil gerere pi runque, quod speciem ullam probitatis in se habeat, mirari non aebemus: extincuenim sunt in illis omnes Ignieuli ulmi is . V t autem dc hic & supra, ubi docuit quid esset inquit illic manifesto de oratione loquens: hic vero ut opinor, detersona, quae in sabulam inducitur, ita quoque In problematibus, quo loco e pedit nodos quosdam, qui ad harmoniam pertinenticum enim causam quaererer, rex omni genere sensilium, solum illud quod auribus percipitur, mores refert re rumq; imaginem quandan; secum portat, inquit, ἰΘα mmae a. quod non contingere statim accurate docet in iἰs, quae allorum sensuum materia sunt; id est eolore. More. meo sed etiam, quod huic loco illustrando accoma inodatum est, iri extremo illlux quaest otiis inquit, actiones est e significationem, ii
dicium'; morum, quia ut arbitror, illae declarent mores & quasi indolem earum rerum. unde proficiscuntur: hi enim videntur esse illi posteriores motus, de quibus illic disserit: quos gignit tantum hoe sensile aurium: nam priores motus non absunt ab ullo genere sensitis: & color enim & odor, & suetis, excitant&ipsi suos singuli sensus longe alia ratione. cui motui in sensili aurium comitatur alter ille motus. Se cundum, quod praecipit, ut diligenter seruent poetae, est ut mores conuenienus personis inducant, sine quo ostendst superius praeceptum fructum nullum fere: is poste deniq; multis modis In hoc a poetis peceari: si qu senim cum viderit indolem, moresq; probos laudari: Intelligens sertitudinem partem esse virtutis, induxerit mulierem seriem, atque omnia periculapio dignitate subeuntem: bonos quidem ni res ei assinget: est enim indoles qu dem sortis, ut ait, quae laude digna est: non tamen ipsi conuenientes,&qui congruant ei sexui, ut testatur. Sed non est dicens in Gles congruens apta p, mulieri, fortem eam, aut acrem vehementemsi; in rebus gereridis esset hoc eniim quod posterius duobus Latinis vocabulis notavi,' ualere hic a bitror Tertium esse inquit, quod seruandum in hac re sit, videre ut mores similes sint. Non docens autem quomodo natura similis accipienda sit, declarat hoc diuersum esse ab iis duobus, quae tradita iam sunt:quemadmodum supra quob; ostendit indolem congruentem personae alicui diuersam esse ab ea, tuae bona ab Ipsi, vocata suerat. Sed tamen maior est labor tertium hoc ὶ primo secundoq; distingus . ipse igitur arbitror mores similes vocatos, qui diuersi alentq; non sunt a moribus eius tempotis, quo inducuntur: ac respondent moribus, quibus mulieres viariq, eius seculi praediti sunt. Sic certe supra vocabulum hoc ipse cepit ubi de natusam moribus, quos imitamur poetae, differens, rei illustrandet causa similitudine picto
167쪽
IN L LIB. ARIST. DE POETICA A J , ,
eumvsus est: assii mau N; idem ipsos facere, quod pictores renumero enim o ct rum Dion1sum dieit si miles ipsos penicillo exprimere solitum . id est quales illis mit, quos penicillo exprimeret, cum Polygnotus meliorest Pauso uitem deterio res ipsos fingeret, quam veia essent. Diuersum veri, hoc est a seciinda natura indoialeq;: congruentes enim mores sunt, qui conuensunt illi personae , citi assinguntur: non cum viriles mores tribuuntur mulieri alicui qui autem id committeret quod vicosum esse hic docetur, peccaret, quia sue viris sue mulieribus, assingeret mores valde diuersos a moribus eius seculi: Nam quomodo hoc etiam ais erepet a pfimo. apparet: mores enim dissimiles amoribus, quibus praedit I vulgo sunt homines eius sectili, possent probi induci : atque ita primum vitium declinaretur, cum In tertio precepto offenderetur, si illi longo ibteruallo sunerarent probitatem, quae in homunibus eius seeuli perspicitur a quarta autem indol non din inguit tertiam hanc, quia illa nondum tradita erat. Sed antequam quartam regrediamur, in tertia hae subiatiliter animaduertenda, exoritur scrupulus hic: si nἱnque smile. Θti voca It, quod alienum non si,disparq; amoribus hominum, qui time viuiunt, atque Id laudauito seduloq; ὶ poetis exprimi debere dixit, Quo modo hoc facere potuit, qui1m tragici meliores, quos imitentur, studio suo reddant: quod p ter quam quod supra testaritus est, Infra quoque praecipit, rationemq; eius Messicietidae tradit, ubi inquit. ἰαὐλ μ - ,σὰ - - με. τιυμ & qua .sequuntur. An ita pellitur haec dissicultas. quia smilitudo seruatur, quamuis set et aliquid addatur. Vt significauit ipse, quu, de instituto pictorum loquens, inquit. Mim ιγ . Sed his nune relictis, quartam ita re sequitur. Quartum enim quod seruarri oportere in mortibus inquit, est, ut illi aequabiles sint, a perpetuo eundem tenorem seruent, nequcidissentiant a semetipsis. Non explicat autem hos mores cuiusmodi sinti sed rei a gendae gratia studensq; ostendere, quantopere hoc praeceptum custodiendum sit. Mimat, si quis sorte in sabula aliqua verius distimilisq; sibi inductus semel sit , eum talem in omni facto totius fabulae seruandum eis ut aequabilitas ἱ poeta custodiatue in natura illa inaequabili ostendenda: quod non fieret, si aliquis leuit, mee in eodem Imposito permanens inductus spaulo postea firmus de obstinati animi fingeretur. i morum igitur inaequalitas, natumq; inconstanua constanter seruati sa est . quanto magis natura indolesq; stabitιs, par sibi ac iugis ad extremum seruari debet. Ania maduertendum vero hic ita ipsum loqui, ut supra locutus est, ubi derecta & viti se rerum coagmentacone praecepta dedit. inquit enim. L A . . --ὲς δῶ λαώχω, quamuis hic posteriorem partem non addat: & tamen facit hoc, id est ostendit, quae opus sit cauere paulo post, ubi docet, exemplis positis, qui poetae in hoc aut in illo peccarint. Miu.σιν autem, dicitur aliquis , cum eius natura vita*ὶ poeta exprimitur: est enim ille quem sibi summo studio imitandum proposuit. HVie reiου αν hic valet vatij mores ac discrepantis a se ivss, d qui nunquam in eadem
Τ autem exemplum improbitatis quidem morum , non necessarium
Ceu Menelaus in Oresse. Eius vero, quod non Aeceat GP nim cenurasiae
sibi ipsi. lamentatis talysiis in Scissa menaypae dis utatis . M rum autem inaequatam, Iphigenia in oculis: nudam enim in Tartem similis est ea, quaesi pliciter orat posteriori.
Cum quatuor morum d Terentias tradidisset: aequar serua I In illli oportet, d e luxti exempla nunc contrariorum vivorum ponit, ostendens quantopere pecca-
168쪽
tum in illi s a non nullIs tragicis si t, qui ea praecepta neglexerunt. Primum autem in
dicat Euripidem in primam culpam lapsum, qui in Oreste sabula Insgniter Impr
bum finxerit Menelaum, atque id sine iusta causa, secetit: sine tanta nanque clari vi. ii turpitudine sabula ad exitum commode perduci poterat. Quam uIs igitur iam praecepisset, quid sacto opus esset in hac re, non contentus vetitatem explanasse, patefactis et ii viiijs reuocare poetas ab l cvoluiud umento enim nobis sunt peccata illorum, ne huiuscemodi quicquam comittam . Exemplum igitur valet insigne In ea re peccatum: nihil enim excogitari potest tantopere abhorrens, de quod omneu numeros eius viiij in se contineat, quam quod illic secit Euripides, tantam indolis improbitatem asngens honesto viro, & qui reliqua in v ta eum laude se gessisset: timidi enim atque ingrati animi illic inducitur Menelaus t findatusu; demum omni macula, qui fratris filio, in tanto periculo constituto, quod patris sui necem, eius. deniq; Menelai ipsius fratris vltus esset, auxilium non tulerit: eiusq; preces repudiarit. Non necessarium autem id appellat, quia, ut supra testatus sum , sabulae finis inueniri poterat sine hoc tanti viti dedecore: neque enim P principio res ita constia tutae suerant, ut hoc inde sequi necesse seret . Et sanὰ Euripides notatus est: maleq; a superioris exi m aexatis grammaticis aeceptus,qiti hoe in Oreste effecer i r cunis ctasq;, una excepta, personas improbas illic, culpaeq; alicui magnae amnes, indux rit: quod tamen non omninis verum est: quin tamen . quod de Menelao memoriae
procliderunt, ita se habeat, d ubitas non potest: In omni enῖm oratione factoq; su ille signa non parua dedit, quod fratris filium non subleuaturus esset. iusta etiam mulio Aristoteles, non longe a fine huius ilibes,eiusdem huius Euclpidis peccati methtionem secit, assirmans quoque illic Euripidem finxisse in ea sabula Menelaum lasiis gnis nequitiae sine ulla necessaria causa. Secundῖ praeeepti & Usius neglecti, id est . morum, qui non de aut personant illam, nee ei ullo modo quadrent, ipsi ad tribu
totum exemplum esse inquit lamentationem Vlylla in Scilla arbitror autem hoc ab aliquo tragico commissum fuisse,quῖ cum illac cum nauibus transeunt induceret Vlyssem, finxerit illum muliebriter lamentantem, necaequo sortiq; animo malum. illud ac periculum leserantem,eum tamen virille ab aliis poeila omni in vita tria tur patientiissimus suisse laborum : neque enim mihi videtur hoc secille Homerus. qui commeti rotat 1 ipsum magno animo se in illo casu praestitisse: auctoremq. suisse sociis, ut patient et ferrent id incommodum, ac memoria veterum laborum illos consolatum esse. Fortasse ita illum in aliqua fabula induxit Euripidest nam alterum hi ius vit exemplum sne ulla dubitatione, inde sumptum est:quamuis ne illie quidem poetae nomen positum sit - Videtur autem Cicero pςnὰ huius viiij Sophoclem I . simulare voluisse, qui in Trachiniis Hetrculem intoleranter dolentem, ut ait, Indu ixerit: nam quod eundem etiam tactum sutile dolore dicit, habet hoe in se iustam
reprehensionem: purgari tamen nisi fallor sicilius potest Sophoclest magna enim
vis est coloris dolorum: nec humana natura par ipsis tolerandis est: illos velli sui iam se acerrimos ita fgnificare poeta voluit, cum vir sortissimus, atquc omni vita me
ritus grauissimis laboribus, illos sine lamentis, vocibusq; lugubtibus sustinere non
potuerit. Quaerere etiam non insul e , ut arbitror, aliquis posset, cur non hoc exeo. plo usus Aristoteles fuerit: magna enim persena est Herculis: nec quicquam minus videtur conuenire, quam ipsum muliebriter lamentari. Vis posterioris exempli, quo declaratur itidem poetam peccasse contra decorum, atque id quod conuenites personae, est subtilis acclirataq; disputatio Menalippes in tragoedia ab ipsa vocata; ut
enim illa. quaea patre falso virgo putabatur, vitium sibi oblatum a Neptuno, seque
pepesisse tegeret, ex opinione Anaxagorae, qui omnia in omnibus esse assirmabat, probare studuit infantes instabulo ab ipso inuenios, quos ipsa illic ediderat, e b bus sane nasci potuisse: nec esse id monstrii: quare non opotere Ipsos interimi: patet enim prodigium esse putans comburere parabat. Tam acuta autem quaestio, S quet vix percipitur a viris, qui multum temporis consumpserint in studiis sapient Me, nul Io modo conuenit puellae. Tota res diligenter exposita est a Dionysio Halicarnati , ubi praecipit de oratione figurata. Aptum etiam valde huic vivo declarando a sumentum est, quo usus Orestes apud eundem poetam, probare voluit initio orationis
169쪽
IN L LIB. ARIST DE POETICA l q
sonis suae contra Tyndarum accusatorem se recte fecisse, qui matrem ne iit, ut ulcisceretur interitum patris: docet enim se magis patri, quam matri obligatum sui se, eum ex eius semine procreatus esset: mater autem tantum alimenta praebuisset ι magna enim quaestio est in Ier physicos, an mulieres semine adiuuent generatione siue exceptum tantum uiri semen foveant, atque ita is tum nutesanti P rum Igitur eonuenit adolescenti, reconditis literis minime instituto, haec subtilis de obscura quaestio. Perspicitur ver. exemplis, quae ponit. peccari posse duobus modis in haera. de siquis deteriores morea qu m propiij suiq; illius sin i, personae licui assingat, di liquis etiam meliores. Nam VII sies, quum inductus esset muliebriter flere, deteriorum morum , quam erat, fingebatur :& Menali pre, quaesiibtiliter disputauit de rebus naturalibus, melioris ingenij morumq; .iquam in muliere sint, indum erat. Videbatur secundo vitio declarato, exemplum ab Aristotela poni debuisse alicuius qui non seruasset id, quod ipse servanaum, diligenter docuit: sed contra mores disiimiles Mnxisset alicui morum, quibus mitempore condiciones illae gem, qui 1mpicaretur nanc tartem cleiecisse. Quarti errati exemplum elle inqueum sellieet indoles ualde dissentita semetipsit nee sensat eundem quemctipiti norem , Iphigeniam in A ulide i explicat autem ipseM, Guamq; asseri, ir Fere In doles illa, moresq; inaequabiles apprilari debeant: ait enim illam spissi virginem, it primum inducitur a poeta, nullam similitudinem habere eum Ea, quae postea snsitur: primum enim indolis illi iis inducit ut , Suus sere uirgines sunt, iri est tImῖMan I ac mortem ualde resormidantis : postea vein incredibil I serti rudine praedita, ne quant xvi xin visu ima enitur: nam & morti se offert, &gloriae desiderio flagrata
tanta verb & tam subita naturae immutatio consentanea non videtur. Animaau tendum autem; uno excepto, de quo non constat cetera omnia exempla horum uti
artet autem oe in mori in maamorum σ o rerum conssumimne emper quisere' vel necessarium, vel verisimile, adeo ut ladem taba
: Cum quattuor esse ostendisio , quae In moribus personarum fingendis, a poeus spectanda sint: exemplaq; continctorum his virtutibus vitioru posuitiet, addit nune idem in hac re, quod in rebuscoagmentandis, praeceperat . custodiri oportere . illieaiuem docueratquida uid sequitar,proficisci debere a su perioribus . antumq; ab it, Iis rebus esse: ut quod postea fita mucatur vel necessario. vel veris militer ex rebus pertinent los morestum'; ut aut ventimile viri aut agi desbuisse ab hominibus praedicsillestidiae. Quod inquit d cere in agere, reseondet supeliori sententiae, cum dixit Phabituram esia perionam aliquam mores .si oratio aliqua ipli . factum ve voluntatem ipsius indicari iraequid deniq; ille lixanimo suo statuerit de rebus exputendis, hut fugiendis: in quo animaduertendum etiam est, viam h res diciano im limi eius ingenij, ita ipsoab illis motibus ingenim proficisci: nisi enim hoc fieret, essent illae, signa eorum motum, neci aliquid vale.
170쪽
rent ad eox signifieandos. Adiungit autem, postquam tradidit hoe praeceptum, quae ad ordinem pertinent, quo haec in tra vilia gerenda sunt: ipsum enim quoque dilia genter custodiendum docet. Inquit igitur animaduertendum esse a poetis, ut quae facta finguntur, necessarium sit, aut verisimile illo ordine gesta esse. Pertinet vero hoe quoque ad mores, in aliqua persena expressos: quaecunq; enim ab ea fingunturdlat aut geri, &Ipsa ordinem suum retinere debenti nec ullo modo hic quoque a poeta aliquid committendum est, quod non aut necessiario, aut verisimiliter illo tempore dictum factumve esse videatur. H c autem sunt, quς sedulo nune piscipiuntur ab Aristotele, in quibus plura verba, maioremq; partem huius sententis, restitui rquq ei incta verba desiderabantur in excusis libris: accepi autem illa E calamo exu ro libro , ulla immutatione facta. Sed eadem etiam leguntur In altero exemplati. parum variari: qui sane pusilla varietas, nihil immutet lenient Iami vi dubitandum non arbit ter de veritate huius lecti onis. Sed oris p aetiam huius errat I apparet: l psus enim filii libratius, quia tres comprehensones in eadem voce desineban t. omia sit igitur secundam; partem: omniaque illa, qua inter primum ac saeundum Mἰς
manifestum euur, quod σθωumes fabularum exlsa oportusa.
Iuli contingere π non , quemadmodum in Medea, a machinae or in Iliade, ea, quae pertinent ad renavigationem. Sed machina Mendum eg
ia ea, quae Iunt extra arma r siue q-cμns ante acta fluere, quae fieri non potest ut homo fiat : siue s cun possea, quae egent praedictione ac μgnificatione. omnia enim triἴui τ' A s videre, Asurdum autem nihil 1si in relus. Si in, extra tragae iam ceu quod est in Oedipo Sophocias .
I Cum accur te nuper do Eset, qui pertinent ad mores,ita aptaesse debere a sumtioribus, ut qui hoc aut illo modo moratus inductus est, & dicat &faciat ea, quae conueniunt hiis motibus, atque inde merito expectast poterant, quia aut neces la rium sit aut verisinule, talem talia dicturum vel saliurum fuisse: quod repetit in constitutione rerum priceptum. Uteanus se, adiungit, quod inde liquido esici possit rhoe enim,valet quo utitur. Aperiumagitur est: si nanque cetera, quς illic nunt, Sehoe etiam eodem modo fieri debet. Cum enim asti siet in moribus non minus . atque In fibula eonstituenda cuncta seia debetae alterutro eorum modorum, vere dἐxere potuit con staminde talem quoque esse debem exitum fabularum: nam ceter tum paruum nulla pertinet ad texturam tragoediet: quod igitur in ambabus his contingit, in omni tragoedia n ecessario usu venit. Pret terea si hoc minoribus in rebus diali genter seruari debet, quanto magis in re tanti ponderis ac momenti, quanti est concisio totiugi fibulla. Adiungit igitur, exitum etiam fabaeq&illius quasi modi dissilitudinem nata itidem debere e fabula ipsa, is pretierita rerum coagmentatione re potestateri tunc ictaitus comportaret: id est histrionem qui petitam eius agat: ille enim simulatus d in non