장음표시 사용
111쪽
3. In Thucyd. Narrat. Pestilentia.
deficio, iuxta ueterum notionem, unde deductus est etiamsλοιμος, idest, pestis,quae morbo interficit, uel potius a lego legon,quod est obdormiens in mortem, precipue uero ab oli. gos,quod est paucus ablata litera o, quasi qui paucos reddat uiuentes. Sophocles in Oedjpo per metaphoram duobus nominat uocabulis, primo φοίνιον σαλον, idest funestam tempestatem, dc idest, signiferum Deum:
istensa periis erumpens urbem a cis Vbi Scholiastes exponens uerbum eti7υρφορος,ait: ο λοιμος ο ρετοφορος, τον γαρ πυρε νον Πυρ καλούα, ψ το ἐναντίον, ωρ ομη οὐ πολλον πυρουτον, id est, Pestis est febrifera: febrem e . nim igniem uocant,& contra, ut Homerusaffert multam seis it L, -lLatine dicitur pestis, pestilentia,pestilia.
'- tas a Lucretio proptermetrum, item aegror, & clades morttifera: dicta est etiam contagium a contangendo,Vergili dir
mala vicinipecoris contagia udant. .
Dicta etia lues, quasi labes, vel luctus, quod omnia inficiat, &luctu omnia repleat . Dicta etiam a nonnullis recentioribus Inguinaria, si uel utilia, quod in inguinibus potissimul a , h. xymores quidam eZcitentur,vulgo Ghiandia; o et Pla,cDAaGiiush, HI Hebraicinicitur ' Deber. Quo vocabulo utitur bis,hi. David in Psah 9o. verum quia Septuaginta Jnterpretu tem' poribus lingua Hebraea scribebatur sine punctis &potest etiam sonare Dabar, ideo verterunt primo loco agro ταραχωδ' ia , quod Latinus mox Interpres dicit a verbo , spero. Sed vera interpretatio habet a peste. Sic Iustinianus Genuensis in Octaplo sic illi fere omnes qui lingua callent; D. Hieronymus vertit mortem, secutus Chaldaeam fortastis versionem, quae habet in udi Mimotha, idest, a morte: quo
in loco cu dicat Dauidni n inti Mideber auoth,videtur ideexpressjsse, * Thucydides verbo φθορα: nam A. Steuchu Eugubinus vertit a pestilentia interitus,& Iustinianus a pς stilentia deuastante, SI Auen Esra ut autumat etiam Sted .chus) putat dictam pestilentiam Hauotli,quasi tumultu a tem accelerantem,quia celeriter conficiat,ut dicatur a posti lentia
112쪽
lentia horribili,celeri, cito conficiente . Alter locus est pastib insta, quod reddiderunt Septuaginta Interpretes,arnego
cio perambulante in tenebris, απο supra decepti, teste Ste acho φ egerunt Dabar, I 6 ebet,quod etiam verbum significat dc rem τοπραγμα. quod negoctu vertit Latinus InterpreS Grςcum enim verbu 55 re negoctu significat; Vnde dicunt πραγματα ατα--, i, idest, negoctu M facescere. D. Hierony mus reddit a pe stilentia In tenebris a imbulantea ustinianus a peste In tendi 'bris ambulanteu Cuius quidem Deber nullam e mi rationem eruditiores tradunt inueniri multi tamen dicunt ita appellatum,quod seruet Ordinem,&aequo pulset pede pauperum tabernas, regumque turres,Vt ait Poeta: hoc enim verba significat etiam ordinem,alij, quod in desertum,ac vastitate
redigat ciuitates, idest, a verbo qnu Midabad . alij postremo iquod idem fere sit cum morte,quae ijsdem literis paulo mutatis punctis dicitur 'ar Daber : quare etia mn Mauet, quod est proprium nomen mortis pro peste usurpatur apud Hebraeos, ut etiam supra dictum est in versione Chaldaea, quae dicitur Thargum esse factu, quod videmus-aput Arabas euenisse; quae lingua valde amnis est Hebraee: na Haly ponit
mortes pro pestes,ut lib. 3 Theor c. i I. quo pacto inter Graecos videtur usurpasse Dionysius Halycarnassaeus lib 9. locosia pracitato,qui coniunxit νο σορ σοι θανατορ idest mod
bd pestilens,& mors, pro eo quoa dicit hoc loco Thucyd, des λοιμος, χρα quod Zosimus dixit απωλ αν, idest, perditionem; vulgo etia materna lingua usurpamuS dicetes, La MVyt ita. Steuchus in explicatione Psalmi ante memorati dicit lonatha in Chaldaica versione appellasse rinan κInaidest, Gherida Dimaleach Mota, Sagittam Angeli mortis, mortiferam,iςthalemq; sagittam,ipsam pestilentiam inte prςtans, quod videtur ab Homero sumptu, qui fingit sagit ijs Apollinem pestem immisisse Graecis. Etymologia porro huius vocabuli Graece tribus modis ex
R hi, &μ , quod est nimis inquirere,di indagare, quod in Graeςst, quςςt nihil relinquat intactum, sed omnia vestigia abditoruῖς similatur, του o, idest,addito ex abundanti O lb
113쪽
o In ses d. Narrat. Testilentia
tera. Postremo LMMOtiquod est fames,ob similiti ldme,quii idest fames m ρυ, itast, cibi indigentia, Abiiii vero ενδ e. idest corporum indigentia,quod non esse a Grammaticis regulis alienum Ostendit, cum multa in clinenta verbis per diphthongon enuciatis,& ipsa simpliciter insteistantur, & e contra: Latine autem dicta est Pestis a pascendo quod quasi fera venenata, aut efferatus rabie Lmpus Ciuitates,populosq; depascat,Vt per metaphoram eam appellauit Galenus in lib de Theriaca ad Pisonem, & Arta xerxes in epistola ad Paetum,de qua re alibi dicetur,clim te.
pus feret . lodem pacto steste Isidoro in v Etymao dicta
est pestilentia, quasi pastulantia. Franciseus Thomassius in Tractatu de peste, nouam affert pestis etymologiam exingenio suo depromptam sui arbitror)ait enim, pestis dicitur, quasia post naturae, artis commoditatem laedens homines,& inte ficiens,quasi scilicet neque natura, neque ars iuuare,&vendicare a peste possint, praesertim ira diuin immissa ..is.1ή Pestis porro Vocabulum apud Scriptores transfertur saepe quq signi ad varias res significandas per si militudinem, quarum nomsicada tras nullas paucis perstringemus: significat ergo mortem qua sex xvr ' cumque uiolentam , siue Ctiam naturalem. Vergilius in 9. '. ., ' Aenead . de Rhamnete augure : Sed non augurio potuit depellere pestem. Liuius lib. 23 .Fusa est Romana acies, sed adeo ne fugae quidem iter patuit, omnibus uisis ab equite insessis , ut ex tanta multitudine uix mille euaserint , caeteri passim alij alia pesta absumpti sunt. Pro pernitie usurpatur Vergilius in 3.
Inachi Iuno penem 1neditata Iuvencae.
Sic Cicero disit: i Penes Reip. confides malos. Pro igne Vergilius in s. de nauium incendio:
ta sapor, o toto descendit corpore periis. Iro Amore Vergilius in Aenead . de Didone: uram simul ac talipersensitperie teneri . Et mox de eadem :---. Psi deuota futura. idest, amori. Idem furias uocat pestes, Ir. Aenead. Dicunturuminaeperies cognomine dirae. Et mox: Hanc versa infacie si Turrissepsis adora
114쪽
no viiijs ponitur,idem Vergilius in 6.
Non tamen omne malum mi feris, nec funditus θηηnes
Quare ponitur pro corruptela morum; unde apud Comicu Leno dicitur pestis adolescentium. pacto Graece dixit Dionysius LonginuS, τοιαυτu λοφιαιο τοὐ est, iii hac pestilenti uitae corruptela, Augustinus Steuclaus Eugubinus in explicatione Psal. 9o. dicit significare pestilentiam hominem sycophantam, impositorem,fraudolentum, uel derisorem,ac linguacem:quod genus hominu in primo Psalmo uocatum est a Davide n)x, Legina, ubi Septuaginta interpretes uertunt λειμων, idest pestilentiarum; Et in cathedra pestilentiarum non sediti Tandem ad omiae malum tam animi,quam corporis significandum transferri potest,& ad omnes res pernitiosas, periculosas, ut etiam adnotauit Massarias in primo libro de peste ; quod probat ex Ch
Sed caeteris scriptoribus relictis , uideamus quid pestis si- Pestis gnificet apud Medicos . Auctor Et ol. dicit λοιμον significare primo, dc proprie τδεν λοιμικαν νωον, id est, pestilentem morbum, metaphorice uero τον αερα, idest, aerem noxium. Horatius Augenius uir doctissimus, mihiq;'coniunctissimus lib. 4. Med.epi sit: Tom. a. epist a. notat pestis,i& pestilentiς uocabulum apud Hippocratem,&Galenum tria significare: primo,constitutionem pestiferam,sive anni statum pestilentibus morbis obnoxium: secundo,congeriem, siue syndromem omnium morborum contingentium inconstitutione pestilenti: tertio, unum morbi genus, ac praecipuit ex multis in constitutione pestilenti adueniens, quod dicit esse febrem pestilentem: nam in libro de Flatibus duplicem facit febrem,pestilentem, & non pestilentem; pestilentem uocat κοινον idest, comunem febrem ; quia ρ , b ure inquinato, qui omnibus communis: deinde
nibus est,quae uocatur pestis. Laurentius Ioubertus in libro ψς peste, cap. i dicit pestem tria significare: primo, aereum ustaenum αερορ-Galenus loquitur: secundo, morbu
d eo illatum 1 postremo bubonem ipsum pestilente, a qui' u rursum diuersam esse dicit febrim pestilentialem uoca
115쪽
a In Thuyd. Narnat. Pestilentia .
1tam; quam etiam dici pestem uidimus. .aidam sunt, qui
vestem a pestilentia distinguant,dicantq; differre,quod mi hi uideretur potius ridendum, quam animaduertendu, nisi Medici alioqui eruditissimi id facerent , ut praesertim Sauo narola mag1ii nominis olim Medicus,qui dicit pestilentiam esse actum, siue effectum pestis ι pestem uero esse disposstionem uenenosam in aere contingentem, ad quam sequi.
tur morbus pestilentia dictus, reprehenditque etiam Gentile, quod non distinxerit a peste pestilentiam ; sed ibi multa e tiam profert in nominibus ridenda eruditis,sed excusandus fortasse potius,quam accusandus,quod Grecς linguae lumbvie carebat,& politiori doctrina,ut illorum temporum fere. bat institutum, quod non ita facile condonandum his, qui nostro seculo scripsere; qui non pauci si int. Trunconius in
primo libro cap. 3. recitat hanc Savonarolae opinionem, &aliorum : deinde suam mox sententiam, quasi arbiter controuersiae proponit,quam apud illum potestis legere, nos cuGaleno contentionem de nominibus reij cientes tanquam superuacaneam ad reliqua properabimus. ψ. Neque corruptela, stragesq; tanta hominum. J Non uno potuit reddi verbo Graecum ς α, sed duobus fuit opus,quorum alterum vocis Vim,alteru ΠΟ-tionis exprimeret: videtur autem Thucydides hoc verbo Volnisse quodammodo complecti definitionem pestis,quae nihil aliud esse dici potest,qua inpio te, vel νοσορ φάοροποι. γ hoc enim est preta orationis,&breuitatis artificiosς munus,Vel Vnico verbo rerum definitiones amplecti,teste Aristotele in 3 . I hetori c. quare ia res videtur postulare, M locus, ut quod sumus in Praefatione polliuiti praestemus,& pestis definitio Definitio eZplicemus. Ex Thucydidis ergo doctrina, & verbis haec
pestis ex erit pestis definitio, λοιμορες φθερατωνανθρωπων, des , peThRUdi est corruptela, stragesque hominum, a quo Galenus suas accopii desinitiones, ut videbitis, sed dissimulauit: na nihil aliud easesse cognoscetis,nisi declaratione,& paraphrasim quamdam huius Thucydidiae definitionis.Tribus in locis inuenis definitam pestem a Galeno: in a. Acutor. coni. v. definiuix Mιμον ἐπιδημiανολεhin, idest, pestem esse Epidemiam pernitiosam , quod nihil est aliud, quam epssone, in Comment, in
primam L pid alijs quidem verbis,sed eadem sententia,ρ λη
116쪽
titi ἔπιὸ ἡμιον ἐςἰ νο se, idest, pestis est epide micus Irbiis pernitiosus, quod idem est . in 3. Comment. in 3.
idest, morbus vulgaris, qui multos perimit . unde fluxit illa, duae circumfertur pestis desinitio G Galeno νοσορ ἐπιδΛιχωρ,ήQuibus omnibus in locis Galenus no vi definiens pronunciauit: sed quasi per transennam praeteriens, δί obiter attigit, ipsum credo Thucydidem, in hoc quoque imitatus: quare qui negauerint hanc esse Thucydidiam pestis definitionem, poterimus nos quoque illas esse Galen cas inficiari, neque etiam debet quispiam dubitare Galen cas definitiones esse Thucydidias, quod non expresserit vethum illud hominum, Galenus: nam subintelligitur in Galenicis: potissimum in hac postrema, ubi dicit, πο υρ αναιρs,idest, multos perimit, non quidem asimos,aut lupos, sed homines: quod explicatis verbis proposuit Thu' dides, ut Historicus, quo significaret se hominu gesta persequentem,illorum quoque pestem describere, non brutorum; vel etiam quia existimauit pestem esse tantum hominum appellandam, non brutoru m: de qua re mox dicemus. In quo etiam possiimus illud dicere omissum a Thucydide Verbum νο ορ, sme ,όσημα in definitione, quia fortasse iudicauit malus esse quid pestem :& ideo non morbum, sed simpliciter φθοραν, idest, corruptelam esse nominanda, sed haec extra rem ad definitionem aggrediamur. Inhac definitione Galenica, ex Thucydidis doctrina depropia, genus esto morbus ; morbum vero ex Hippocratis, Galeniq; doctrina id debemus intelligere, quod naturales corporis primo laedit,ctiones, siue ut vulgo Medici loquuntur in operationeS, ρια
πραηscilicet,&affectum praeter naturam, sensabilem ,.ac marni estam, nempe quae sensibus ipsisdeprehendatur, laesiosae inferens ad excludendam αGπαθών,ex Galeno in arte medi'ca, siaue sit morbus similaris dictus, possitus in intemperie, Velhmplici quattuor primaru qualitatu', Velcia materia colun- , Vel com posita etiam, & complicata, sime si morbus in instrumentis, nempe obicesse aut confirmatione aut num e IO,aut magnitudine,aut sit siue sit comunis utrisque,quod
est solutio continui, siue sit ex omnibus his complicatus, Ut ri posse ostendit Galenusu. de differentijs morborum, Κ ali-
Galeni ex Thucydi dia desumptae. Definitionis explicatio. Genera morbora quattuor.
117쪽
alibi: siue etiam sit morbus dictus a tota substantia κατα did ολαρ ρυσίας, de quo an detur in Galeni doctrina, postea sub loco disputabunus: prima differentia est ἐπιδ smoe, siue inb: utroque enim modo dici recte posse, &scribi apus Hippocrate ostendit Galenus, quod Latine verti potest puepularis, siue vulgaris : quo verbo reijciuntur morbi Graea Moxbi σποραδω,vel νοσοι, idest, dispersi, qui no vul π ά communiter Omnes, sed seorsim, Prjuatumque quemqι speis, qui comprehendunt,Vel Vt dicitur indefiniti Ombus medicis, io
Omni tempor &loco fiunt; quorum causa potissimu est error in ratione victus Graece dicta αριαίτν, perquam Galcinus,& in Comment. de nat.hum & de ratione victus in acutis,& ita Epidemici et jntelligit commoderationem,atq; m0dum in sex, siue septem rebus, quas vocant Medici non naturales: sunt yero, des naredicuntur hi morbi, cum eodepit:m porta n e dem regione; vel ciuitatem orbi natura discrepantes priuatim homines inuadunt, cum hic febribus conficitur, ille podagra; alter laborat ophthalmia, alter vero 'senteria,& similibus: de quo genere locutum Thucydidem vult Galenus in primum Hippocratis E pid. cum de iuuens bus dixit .i Vere autem alij in alia ciuitatjs parte dispersi porterunt: de quibus loquitur Hippocrates in primo de salinbri dista , contex. 9, & dicit esse periculosos prae caeteris, his
Verbis, quae profert, enumeratis acutis quibusdam morbis, pleuritide, peripneumonia, phrenitide, lethargo, cauis: λο
cum pestilentis morbi nulla speties eommunis vulgabitur, sed dispersa fuerint morbi non siimiles, ab his morbis porimuntuP plures , quam ab alijs omnibus ,Ibi duo debetis, mea sententia, adnotare: primum, quod morbos illos aco tos in superiori contextu enumeraloontet dispersos intelligit: secundum , quod hos anteponit quidem om nibus alij morbis,sed non pestilentibus quos excipit: quo in loco lenus in Commentario dicit, opponi hos morbos, & qu/ii aduerso respondere pestilentibus, Epidemicis, & End
micis, licet in primu Epid. dicit opponi solum Epidemisi μ
118쪽
meterea excludit haec differentia, ill ud etiam morborum geias, quod licet sit παγκρινον totius alicuiusceagionis; non tamen Gmnes regiones invadit, sed solbs incoalas illius regionis ut plurimum vexat,ochi vocatur morbi,& Moro, uel uel etiam λ&-Latini patrios dicunt, uernaculos regionales,in-
quilinos,ut Athenis erat podagra,&arthritis; in Achaia lippitudo; in Aegypto elephas,de quibus Lucretius lib 6. Est elephas mortat; qui opter flumina Nili
Gignitur ε eg minui dia, nequep terea quam: eae tibi tentantionsus, oculiq; in ob eis Firtibus; inde ali stan locus eri inimicus
Partib*s,asi membris, varius concinnat id aer.
Sic Bronchocele uexat Narbonesem Gallia, de quo Aetius Tetrab. . lib. 3. in Lusitania quibusdam in partibus uernacula est;hthisis,struma in quibusdam Hispaniae locis, Ronare hemitritaeus, Tridenti pleuritis, Venetijs ut multi tradunt Medici in Haemorrhoides alij in alijs regionibus, & locis, dc de his agit Hippocrates in libro de aere,locis,& aq utS.ΡΟ- strema differetia,addita est uel idest pernitio sus,laethalis,uela π οχ.ουe rampi,ide'qui plurimos tollit, necat, ut distinguat a morbis Epidemicis salubribus, quoruingens interdum copia, & uis solet grassari, dc licet aliquos quoque conficiant, non tamen pernitiosi dicuntur, neque pestis, nisi magna pars, imo maxima eorum hominum, liiic ripiuntur illo morbo, intereat. Sic solent interdum grassari febres quaedam,dysenteriae,erys pelata,catarrhi, dc simisi quae nomine generis nuncupantur, scilicetepidemici, si1-ueuulgares,& communes morbi. Et hactenus cum Thucydide, lippocrate,& Galeno definita est genera tim pestis, diploprie. Nam definitionem, Theologorum quoque, M Iurisconsultorum confirmat, de probat auctoritas, qui nihil aliud addunt in ea. Diuus enim Augustinus summus I heo, ut scitis, ita definit in Comment. in 1. Psal. Pestilentia est morbus late peruagatus, omnes, aut pene omnes inuoluens , & Petrus Tholosanus Iurisconsultus egregius in m/gnoillo uolumine , quod inscripsit, Syntagma Iuris uniuersi, definit pestem cum Galeno Epidemicum morbum P nitiosum .Qui uero plura addenda huic definitioni arbi-Κ a trantur,
119쪽
trantur, hi nescientes in species sensim delabuntur, & a te inere recedunt: nam qui addendum putant, ita definitione quod sit febris idem esse putant febrem pestilantem cupeste,ut om nes fere A r bes, qui eos sequutur, hi profectoil speciem unam complectuntur: est enim febris pestilens pe istisi pecies, sed non genus, vel potius sym ploma quoddam, quod potest adesse,& abesse in peste; quena ad modii &con. tagium, de quo mox dicetur: quare etiam in FinitionibuLPestis desi. Medicis simili pacto definitur,non adhibitis neque febri,ne
est, Pestis est communis affectus multorum,eodem temptare per urbes , de nationes acuta pericula, & mortes inferens.
Quae quidem definitio nihil est aliud, quam quaedam pars phrasis quodam modo, & explicatio Galenicae definitionis, ut illa Thucydidiae: ex Arabibus solus Haly Abbas uidetu
Galenum secutus,qui tib i. Thmricae definitione hanc mistatis uerbis retulit, quam refert etiam Conciliam diff. ρι Pestis est morbus multiplex, subitus, un0 M eodem ternipore hominu multitudini comunis et in quo tamen itide tubille non alis expressisse illud uerbum' , pernitiosunt In memorato libro Fin. med. duae adhuc leguntur definitiones pestis,qllae non probantur,quia unicam tantum causam attingunt Aniuersalem, nempe aerem, cum a multis possit pestis oriri,ut dictu est in Praetatione nostra,& patet ex Galeno in Epid. I. COmen. Qitia uermnliquete sint,dc occasione' fortasse dederunt multis recentioribus errandi, in studioso ru gratiam recitabo. prim a est, εἰς νοσημα ἐπὶ παῶseps
α drouυφαι, id eli, Pestis est morbus, uel omnes,uel plurim08 inuadens,ex aeris corruptionς,ita ut multi pereat: altera est,
Pestis est mutatio aeris, ita ut non seruent tempora propristordinem,& multi eodem morbo intereant: ex quibus de Error eo- nitionibus inulti sunt decepti pestem arbitrati sunt solgidii tad Lorruptela. Ex antiquis fuit in ea haeresi Phyi.' ἡ . z Ion Hebreus,qui libro de Mundo,uocauit pestemri pestem. ν, idest, aeris mortem, ut refert etiam Joannes Heuryiμβ
120쪽
libello de peste, M Ingrassias, qui eum citant, Ex recentio
tibus complures, in quorum numero est Antonius ab Aliato mari uir alioqui doctissimus, Philippus etiam Ingrassias, qui in hoc fallitur, quod putat id ex Galeni doctrina colligi,inisi forte existimauit librum hunc esse Galent; in eadem uidetur esse Marsilius Ficinus cap. l. qui definit pestem uaporem an aere concreatum uitali inimicum spiritui, specifica quadam proprietate, non elementari, & cap. 6. Galenu imia latus, qui ferae comparat, dicit esse draconem cum corpore aereo, qui uenenum contra hominem spirat. Sed. maximeoninium Fernelius, qui sitam definitionem, uidetur ex his hausis e procul dubio quς est hςc ut recitatur a Porto lib. I. cap. . pestis est pernities,dc uenenata qualitas e sublimi,cς litusq; in aerem demissa, quae quasi fera uenenata inuolat in uulgus,dixista recitari a Porto, quia paulo secus legitur in lubris impressis Venetijs: cui subscribere uidetur Ioubertus in libello de Peste, ubi dicit eant esse uenenum aereum: ita etiam definit, pestis e suenenosus quida uapor,in aere conceptus,qui xii talis piritui omnino aduersatur. Et mox sic: Postis est aereum uenenum ex putrium uaporum admixtione, uel infelici Planetarum eoncursu in pernitiosissima animantium generi conditionem dira conuersione mutatum.
Heurnius in memorato libello de peste, eandem sequitus sententiam, sed aliam quoque causam admittit, nempe uenenum in corporibus genitum: ita enim definit, Pestis est lues cordis ab aere uenenato per spirationern,uel immissionem illata, aut ueneno intus genito effecta: unde diris symptomatis infesta est, contagiosa,ac plurimis eodem tempore funesta. Qui tamen uidetur addidisse duo illa a nobis reiecta,tanquam differentias febri m, contagiu,quae ab alijsxζῆς'tioribus explicatissimis uerbis proponuntur, ita ut eas Rςςςnxi 'specificas iudicent,& quae pestis substantia, naturamq; perfiLiant, sime quibus esse illa, & constare non possit, ex ingenti quibus fenumero duoru m,aut ad summum trium vobis afferam de bris,de eo
festiones, Antonius Portus lib. i. de Peste ita definit pro-
lassus ex Galeni, Hippocratisq; sententia definire: Pestis est 'Is
Iobris contagiosa uni Ciuitati et pluribus communis,anu ponatur. irimentorum, vel aeris corruptela proueniens quae putre'
macm excellentem in contentis a corde, vel in ipsius cor pore