장음표시 사용
81쪽
etiam eiusdem animali, lacte formati pascuorum diuersitate:
Iamrακν'oc est,Hippace ipso nomine originem suam profitetur. Est autem E quino lacte consectus calaus,Scytharum inuento,ut Hyppocrates scribit. Quidam Hippacem equinum eoagulum eisse dicunt: sed id hoc loco non uult Dioscorides, nuli ius enim animantis coagulum ad cibos ec alimenta expetitur,substantia tame coagulumi caseo nihil differt.
DE BUTYRO, EIUSQUE FULIGINE. c Ap. 8a.
Notum omnibus Butyrum est: quod quamuis a bobus nomen habeat, quoniatii exbubulo lacte conficiatur praecipue, non minus tamen ex ouillo quo hec caprino, eo quo rustici nouerunt modo paratur. Quapropter iid est quod Galenus Dioscois ridem miretur,ex ouillo caprinoo lacte Butyrum fieri dicentem. Fuligo etiam ex accenso Butyro colligitur,oculorum medicinae utilis. Nouimus mulieres quae etiam e suo lacte caseum oc Butyrum secerunt:era Butyrum hoc admodum flauum oc liis Quidum.
Lanae succidae nem crudae, neque ustae innostris pharmacopoliis usum habent,
quamuis multas in medicina uires habeant. DE OEsYPO. c Ap. 8 Earum tamen sordida pinguedo adhuc praeparatur, quam Graeci οισwτον uocarit.
Dodie uerὀ corrupro uocabulo Ysopus humidus appellatur, ut ab Hyssiopo disti matur. His pum enim herbam hodie Υsopum siccam nominant.
DE QUORUNDAM ANIMALIVM c OAGULO. c AP. ες. concretum in lactentium quorunm pullorum uentriculis lac,coagulum in , aco aetendo seu cogendo Latinis dictum: quod Graeci πιτυαν, Germani pariter Latinis a cogendo seu concrescendo Lup ec Kenne uocant. Videtur autem obscurus esse contextus Dioscoridis,animalia a quibus stimendum coagulum est, enumefantis. Reae censet enim Leporem,Equuna, Haedum, Agnum, Hinnulum,DPicadem,Platyce- rota,Dorcum Ceruum,Vitulum,Bubatum,ct Phocam.Vnde legentes facile induiscuntur, ut credant omnia quae enumerat suum peculiare genus habere, sed lin opsis nio absurda admodum est: nam quamuis Lepus,EquuS,Hoedus, Agnus,Minnumlus Vitulus Bubalus re Phoca unumquod F sui sint generis animalia,reliqua tamen non ita distinguntur. Non enim ullum est animal Nερρο ,hoc est,hinnulus. Nem Δορα κὰ: aliter a Dorco quam sexu differt.Ital per hinnulu,DOrcadem,Plalyce rota, Dor/cum 5c Ceruum.quamuis quini sint nomina, tria tamen animalium genera tantum intelligenda sunt. Nάβρου enim,hoc est,Hinnuli generalis est appellatio, oc ad Dorca, dem Platycerota, Dorcum et Ceruum refertur. Sut enim Grscis Nεbρ-,Latinis Hinnuli pulli animalium omnium quibus ramos a cornua sunt,quales sint cerui,Pla'ceis rotes Dama: dc capreae,adde etiam Alces. Quare coagulum intelligendum est HinnuliDorcadis et capreae foemetis.Idcirco coniunctio κροι quae sequitur uocabulum N.
ου superflua esse in contextu uerborum non immerito putatur. Pi ceteriverunt haec silentio in suis commentariis Barbarus & Marcellus Mobis uero digna uisa sunt ut exisPIicarentur. Porro animalia haec partim omnibus nota sunt,ueluti Lepus,Equus, Hoedus,Agnus,Caprea fremina, Caprea mas, Certius Vitulus. Platyceros uetaro Bubalus Phoca non perinde cognoseuntur. itaque operepraecium, nos citani hac parte iacturos arbitramur,si1 nostram de hs sententiam attulerimus. PlatyαPIabeo M. ceros ceruorum genus est,media inter CapreaS et Ceruos figura, maonitudine ceruo nonnunquam aequalis, huic cornua suntuesuti in palmas dilatata, e quibus ceu dis niti exeunt unde&nomen animali apud Graecos:eadem non ita tuberibus exaspeis rantur,neque fusca sunt ut ceruorum, sed lenia occandida.Germani unum Platycerotis genus em Damn btus appellant, alterum ein Renei qui inbuecia boum dici quorum modo iunctima a celeritate ingredientes ,currus , Thedas trahas oc iniex
82쪽
ANNOTAT. VALERII c ORDIda trahunt, praesertim hyeme, cum mare quo Codanus sinus ad Septentrionem de sinit gelu constiterit, tum enim recta negociatores per glaciem hinc inde iter facere su M. Consueuerunt. Bubalus, seu ut Gi arci dicunt Βουζαλις, nostratibus bobus non sed fassitur diisimile animal est,tabro superiori oc naribus aliquantulum resupinis : pilo uesti- cordus, ali tur in cinericio livido. Germani corrupto Latmo uocabulo em l appebus eum est lant.Tradit Plinius etiam Vr1s ab imperito uulgo Bubalorum nomen imponi, sedi cic μm Vri diuersum a Bubalis genus habent,omnibtis nostris qui ad Septentrionem habiv i tant noti,ia aliarum ferarum modo in sylvis uagantur. Eubali uerὀ aliunde ad nos Phq mittuntur. ei κν marinum est ec quadrupes animal, quod Latini pariter Graeacis Phocam & Vitulum marinum, ei mani ira GDebr dicio, Sueci cineste lanapapellant. Frequens in nostri maris insulis ec Noruegiae oc Sueciae scopulosis littoriabus. Est autem amphibium animal, in terra mari , umens. Catulorum Phocae pelotes ad uestes ecpuluinaria nostris expellitur. Pili hic tenera breues atl aurei colorisci fulgoris.
Adipis,seu ut Graeciuocant ἀατ uocabulo, quorumcunque animalium pinguedinem in genere intelligunt, siue duraec concreta, siue liquidadcfluida fuerit. Ita hac uoce Dioscorides hoc loco utitur ec Galenus libro primo de facultatibus simpliscita medicamentorum. Differunt tamen,si quis proprie loqui uelit adipes tum apud Graecos,tu apud Latinos, suis nominibus distincte: qui enim selidior existi et diis sicile liquescit,ec liquefactus statim concrescit,Graecis proprie Στεαρ, Latinis sevum, Germanis uocatur,qualis cst boum, Hircorum,Capra in illis r Im Ouium Ceruorum re similium adeps. ui uero et difficillime ad ignem ii, quescit,&difficillime rursum densatur, aut fluidus pei manet, Graecis πιμελn, Latianis pinguedo,Germanis 5 et o Eci mal Iliocesi , pinguedo ec liquamen nomin tui :ut est Ursorum, Melium, Canum, Gallinaccorum oceiusmodi animalium quae natura calidiora existunt. Porro eam differentiam ex nostro arbitrio non ponimus, sed Galerii sententiam sequimur, qui undecimo libro de simplicium medicamento rum facultate,ad huc modum pinguedinem a Scuo distinguit. Quanquam interpres pro Seuo speciei nomine, Adipem generis uocabulum reddiderit,sed improprie. c AP. 8 , ET SEQUENTIA CAPITA SEPΤEM, DE VARIIS ADIPIdus,
eorumque uiribus,curatione Cy apparatu aguuti DE MEDULLIS ANIMALIUM. c AP. 's.
Sunt Graecis duo uocabula quibus medullam significant, nempe λορ: sed quae inter se differant. Illo enim arborum medulla,ec farcta in fructibus quirihusdam semina indicantur: hoc uerὀ quae in spina re ossibus animalium continetita: medulla,quam Germani appellant.
Notus omnibus amarissimus est humo folliculo quodam hepati adnato insim sus,qui Graecis Latinis Fel,Germanis Gail uocatur.
Praeter Hircinum sanguinem nullum in pharmacopolus ad medicinae usum,hoc
tempore in Germania reponi comperimus. DE ANIMALIPH FIMO. CAP. ys.
Non opus est animalium excrementa in pharmacopoliis seruari, cum semper&' quoru hic si mentio) si necessitas requirat, fimii habere . . '' ' liceat excepto Crocodili terrestris:que,si eo ad extergendas oc tingendas genas m
i Ebhia n. bere. carere noluerinI,eX Aegypto petat. Non praetereundu silentio arbitramur etia ausi di uulgo agrestes homines Ciconiaru fimum contra comitiales potu assumere. Madisplic sarda aute priuatim dictu est Latinis Muciu fimus. Eius diis apud nos differentis euulgaria
83쪽
uulgaribus,& omnibus eo gnitis Muribus alterum: ec e singulari muris genere est irum admodum odoratum oc Moschi aemulum, quod in montanis locis colligentes rusticae mulieres uestibus suis Moschi uice,odoma gratia,interponunt. Idem ieredor ipsis muribus est ob id eos nostri abis Ain tueui ei hoc est, Moschatos mures apopellant.Porta Croco ditifimi, quod Croco dileam Plinius uocat,etia Ouidius men 1M cρο odia nitide medicamine faciei, cum dicit nigrior ad Pharii coniuge piscis opem, Pharii ea uia nim hoc est, Aegyptii piscis nomine Crocodilii intelligit,quamuis Crocodilea non
epide Crocodilo,id est,fluviatili, sed terrestri sumatur, qui Stincus di Scincus uocatur: de quo supra dictum est.
Notae uulgo omnibus Vrinae sunt,de quilius hoc capite scribit Dioscorides. Auisti Gluten quomodo ex Urina Sc Cyprio aere fiat, infra libro quinto inter metallica
medicamenta indicabit. Lyncis uero urina quid sit, ec an sit in rerum natura, multis L 18iis uris saeculis dubitatum est: scribtintenim Lyncem proiectam urinam terra obtegere, tan na. quam hominibus tam salutare medicamentum ita uidentem, quae deinde in lapidem Lyncurium dictum indurescat, sed fabula tantum est, quapropter bene Dioscoxis des quom illam damnat ec recte inquit idem ei se Lyncurion cum Electro. Quod ex Plinio e iam discere possumus libro octavo, cap. xxxviii. in hunc modum scribente: Lyncum humor ita redditus, ubi gignuntur,faciatur,arescitve, in gemmas carbunis culis similes,ec igneo colore fulgentes, Lyncurium uocatas, atΨ ob id succino a pleris in ita generari prodito. Quae enim alii de Lyncurio scripserant, alii de succino pro didere, nec immerito , cum nullum inter ea discrimen sit,ut alibi etiam Plinius resertlib.xxxvii. cap. iii post Succini historiam his uerbis. De Lyncurio proxime dici coigit authorum pertinacia: quippe etiamsi no electrum id est ,Lyncuitu tamen gemAmam esse contendunt fieri autem exurina quidem Lyncis, sed egestam terra, protianus bestia operiente cam,quoniam inuideat hominu usui: esse autem quale in igneis iuccinis colorem scalpim. Nec solia tantum aut stramenta ad se rapere, sed peris etiam
ac ferri laminas:quod Diocles quidem dc Theophrastus credidit: ego falsum idio tum arbitror,nec uisam in aeuo nostro gemmam ullam ea appellatione. Quod auatem dicit falsum id totum ecth non de succino intelligendum,sed de Lyncurio,quate rius gemmam esse contendunt. Sed di ex hac Lyncurii historia palam fit idem id este cum iu no, quia quae Lyncurio tribuuntur, alii de succino prodidere. Quin&illud hasic sententiam confirmat, quod tradunt Lyncurium non tantum solia ec stramen tu sedec aeris deserit laminas ad se rapere. Si enim id quod ista ad se rapit Lync rium libcatur; nihil in rerum natura repetitur quod Lyncurium esse possit,pr. aeter suffii ima. Id enim non tantum solia, paleas, stramenta, oc id genus alia, nec aeris S ferri solum laminas,sed et auri,argenti. iuscunque metalli,uti esse experti sumus. Nihil inim unquani reperire licuit quod non attraheret. Nam quod solos ocimi surtulos abo, non rapi scribunt authores, falsum comperimus. Idem Plinius libro eoden dicit, Demonstratum succinum Lyncurium uoca' , fierique ex urina Lynis cum best: arum e maribus,fulvum 5 igneum : e foeminis anguidius di candidum. Qiuod testimoniunt prorsus confrmat , quod hoc loco obtinere natur: ij enim colores succino sunt quos Demonstratus Lyncurioltribuit, quod idem esse cum suciscino et manifestius est,qtidd ipse Demonstratus ut Plinius refert, Succinum Lyn, chirium uocauerit. Porro cum nihil a succino Lyncurium differat, fabuloso nolmine in omnibus officinis Lyiκis lapides,falso dicti, ostenduntur,liabitu, figura o materia diuersi: alter enim pallida est gleba, oc nonnunquam fusca, candidis macu- potiri lis lapidis calaminaris 3c fornacaria: cadmiae modo)distincta,terra durior, A lapii l . dei talior: quae si historiae conseratur,non multum aphrygio lapide distabit. Alter lapis est teres,oblongus in turbinem desinens, colore alibi ferrugineus, ibi fuscutit φη alibi silccini modbfulvus 5 pelitici ius. Gigni hos in Pomeranialc Pruilia: fusciore UefiS ierrugine urrim Saxon1a, Germaniae regionibus,nouimus. Nam 5c ipsi eos obiter in itinere tritaenirem, . Sc industria effosses collegimus. Germani hos aspia uocant,quasi Incubi sagittam,creduntur enim incubo aduersari,no quidem ho
84쪽
ANNOTAT VALERII coRDIminum sed equorum , ξc iumentorum. uidam etiam votinerieule uocant, hoc
est,tonitrui cuneos Vulgo enim decoelo cum fulmine cadere creduntur. Plinius aurino tem hostFides Idaeos Dactylos appellasse nobis uidetur. Porro ista de Lyncuri. dixisse sussiciat. At cum de succini rei omnibus notissima materia & Origine uariem, re diuersia ceu data opera scribant authores, uisum est nobis peculiarem de eo com mentarium subiungere.
Succinum, quod Gi aeci uMκτρον 5c sabuloso nomine Arabes Karabeae Κakabre Galli Ambram seu Ambraciti inam:Germani ueteres Blesipunt Recentiores agis tein Θc Decrifieius Sudanti Geniar appellant inter praecipua numeraturquet Deus ad hominum usum codidit,medicins pariter o luxui multis' aliis usiuus
materiam praebens: quamuis nostra aetate magis ruendes sanitati quam luxuriae inseruit.Nostri succino a proprietatibus quas habet nomina indidere. Siquidem ueterea, Germani Blas j im id appellabant, quod si interpreteteris vitreum sonat: quoniami Olesin. lucem transmili x. Vitrum enim Ouib/ oc uitreum T Blaien dicimus. agisterii autem,id est Gagatem lapidem id vocamus:quoniam a Gagate niga Ο,mainteria, uiribus. 8c aliis proprietatibus nihil ditarat. Ibemii ein uerὀ, hoc est, aradens lapis nominatur, quoniam accensum ardeat. Est autem res omnibus cognia raec paratu facilis, praesertim caei eum N pellucidum,quod Romani auini colore Falernum cognominant. Candidum uel ὀ, cui olim nulla fuit authoritas, quoniam parcius gignitur, nunc auri precium aequat. Vera sunt quae Plinius libro natur lis historiae trigesimo septimo, capite tertio de succino prodidit: excepto eo, quod Pinei generis arborum resinam csse credat, ut paulo si ostendemus. Nam quod ad originem,hoc est,maicriam& generationem eius attinet,nullus unquam autho. rum uera tradidit. Ideo rem iucundam maxime , necessariam di cognitu dimidiis mam prodituros nos arbitramur , si de natalibus , causis re origine eius nostram quoque sententiam protulerimus : de qua cum multis doetis,p1 aesertim Georgio Agricola Medico , naturalium rerum omnium sagacissimo oc prudentissimo indaagatore, ultos iam annos contulimus,cam que longa deliberatione utrinque ita pera Pendimiis,ne quidquam de Origine cius temere pronunciaremus. Aediturus est propediem Georgius Agricola inter alia qua de ortu re materia fossilium rerum coninscripsit, etia di suum de succino iudicium, cui nos hoc commentario subscribimuscExistimamus autem nobis hominibus Germanis succinum in nostro orbe geniarum quotidie attrectantibus, eiusque naturam quotidiano usu ec experientia coisgnoscentibus, potitus alias gentes fidem habituras,quam Graecis:qui relicta Philotaphica in cons*deratione eius methodo, ad figmenta absurdissima & aniles &plus quam pucriles fabulas sunt conuersi: rem longe pulcherrimam, cuius cognitionem ingenio assequi desperabant, ludibriis releuibus fgmentis conspurcantes. Qua quidem in re non tam hominibus imposuerunt, quam suam in confingendis nugis leuistatem,lc electri ignorantiam prodiderunt: quantiis Grais ingenium, quamuis inrisis ore rotundo Musa loqui dederit. Etsi autem palam sit,ubi reperiatur succinum,ta- me quia et loca δέ natales perspecta habere ad rei cognitione non parum faciat,decrevimus hoc de electro commentario, primum indicare ubi legatur,oc ad qua littora plurimum,& quomodo feratur: deinde ostendemus non esse succum,net Gummi, rael resinam,quomodocuno eas appellent, arborum: postremo materiam eius,5cquid sit explicabimus. Et haec quidem ea qua licebit breuitate,ne si longius deeo disseruerimus,commentarius hic finem suum modum excedat: Codanus sinus appellatur Plinio immanissimus, a saeuo immenso monte, nec Riphatis iugis mi nore , qui ad Cimbrorum usque promontorium excurrens , resertus est insuIis, quarum clariss ima sit Scandinauia, incompertae olim magnitudinis, nunc uerὀcias, si bus nostris negociatoribus re militibus cognita &perlustrata tota: qui non inissulam, sed peninsulam pluribus Isthmis cohaerentem affirmant. In eo sinu inter Cimbricam Chersonesum ec Scandinauiam sparsae simi insulae: Burchana, Austrauia , Actauia, olim uocatae et ad quas fluctibus pesti electrum Romanae olim
85쪽
IN DIOsco RIDIS LIB. II. nolim classes deprehenderunt. Ideoco eam quam Germani Austrauiam uocaba Romani Glessariam,hoc est,Electride dixerui.Quinetiam prster hanc plures alis Gleis
sarie nominatae sunt. Vniuersum autem mare quod Codanus sinus complectit: Succinum habet,quod fluctibus nunc retro ad Scandinauiae, Noruegiae, Succiae OcGothiae littora agit: nunc ad insulas, ut ipsi etiam deprehendimus: nam re nos quora que illud in Burrhanae, Austrauiae,& Scandinauiae litioribus inuenimus. Nunc ad nostra littora, uidelicci Cimbricae Chersonesi,ducatus Mechel burgiaci, Pomeruraniae , Prussiae, Samelandia: oc Livoniae. Sed quamuis toto hoc nostro maritimo
tractu nori raro legatur succinum , exiguum tamin id est, in paruas micas conci
tum. Plurimum uerd, di maximis glebis constans, ad Samelandiam expellitii quae Pruseiae uicina est regio, oc Pruiliae Duci paret:ad eam tanta copia tempestaistibus sertur, ut toti terrarum orbi satisfacere possit, quantumuis multis usibus exmpetitum. Atqui non ad totum Samelandiar littus tanta vis Electri expellitur, sed ad eum tractum tantum, quem Germani das BranaWilcm uocant, non lonαoea pago Sudauis δέ Samelandis Κraxtepelle dicto,quod retinctum significat. Nini di enim homines retia uenienti Succino praetendentes, saepius fluctibus rctincti obruuntur, unde Pago nomen patria lingua secerunt. Locus autem quo tanta eius copia colligitur, patet tantum decem milia passuum , hoc est, duo Germaniaca miliaria. Habent eius piscationis gnari sua iligna oc indicta , quibus irenturi Electri copiam aestimant. Sunt aliae quaedam diuersi generis, sed maxime quaerudam cordis exigui imaginem referentes,& uessicarum modo inflatae: quae ii copiorasae ad littus serantur, plurimum succini aduentare certum, his enim inuolutum tangutiam retibus capitur.Cum uerd parcius hae algae littus appulerint,minus succini inse itur. Fluctibus deinde ereptum,Dantiscum uehitur:qus urbs praeterqua quod totius Prusiae caput sit etiam celeberrimum est emporium. Ubi primum certis uel ditur negociatoribus,ex pacto: praecium pro certa mensura, secundum glebarum magnitudinem ; Principi numerantibus. Rude adhuc ut colligitur asperum scarubrum est: tota superficie, ncc quidquam attrahit, quantumuis calefiat: levigatumuerὀ re politum primum rapere incipit, qui ex attritu calefacto admouentur Raraculos. Nam alia quacunque ratione praeter consticationem incalestens , perinde ut rude, rapere nequit, quas proprietates neminem antea prodidisse scimus. Nos autem id ideo affirmamus,quoniam saepius eius rei periculum secimus. Porro Ion-xum foret,omnia statuta leges succini gratia latas enumerare, quia alii ex nostris haec attigerunt. Nos autem quae antea tradita sunt relinquentes quod illi praeteriouerunt indicabimus. Nam neque hoc rescire necet sarium cxistimamus,quot haabeat succinum colore differentias, 5c quantam utilitatem hominibus adferat, non in medicina tantum , in qua magnum usum habet z uerum etiam in mcchanicis artibus, in quibus multo maiorem. Nunc autem antequam quid iit 2plicemus uuid nonsit ostendendum duximus: aliis succum, aliis Gummi, aliis Relinam aliis terram aliis lapidem esse contendentibus. Nam hae opiniones multa iam sariscula hominum mentes detinent. Sed lecturos istarum opinionum conlatationem prius nouisse oportet, succi, gummi, resinae, terrae, θί lapidum, dimentiam, materiam, qualitatem, oc alias quas habent proprietates et ita facilius dictumelis ligent S diiudicabunt. Succum autem cuiuscunque actoris alit plantae non esse suciscinum, sed neque urinam alicuius animalis, succi oc urinae substantia qualitates ostendunt. Constat enim utrumque aqueo humore: qui etsis solis aut ignis calore densetur, aquae tamen qualicunque infusus diluitur, ideos in mare delapia quamo Primum dii Soluerentur. Succino uero contraria est natura, nam liquidum m madire Pr1mum influit mox densatur. At hic locum non habet quod dicitur salem adisit cerect densat e succos, quod nemo concedet cui salis natura perspecta eli. da
li enim arido densandi sacultas , sed non tanta ut liquidum succum denset: atque ea dens andi uis nequaquam est propter adstringendi qualitatem, sed propter imai mendi aqueum uel similem humorem potentiam. Salisenim propriit sima narii Haist facillime aquam, uinum uel tale quippiam imbibere, cin tali quopiam luia
ore dissolui. duapropter quod conspersas carnes dicaseos densat, re otiatori
86쪽
ANNOTAT. VALERII CORDI res reddit,per accidens fit, non propria aut adstringendi facultate, sed quia carnes eccas ei recentes, aquoso succo turgentes , succum suum sali comb1bendum dimitarunt,quo sit ut haec deinde sicca duraque oc ideo densiora evadant. Succi uero MLqui cum nihil habeant terrenae conii itentiae, qualem carnes oc casei,sed toti aqueo humore constent, sale humorem quem appetit imbibente minime densantur , sed sui similes permanent, si serena sit, nec calida aeris constituto : si uero turbida humida, etiam liquidiores evadunt, sale humidum aerem imbibente & siicco cui mixtus est communicante : qtIOd manifeste omnos, ctiam densati coctura aut sol ostendunt succi, si sal admisceatur. Continuo enim humescunt ecdiffluunt, maxime humida ec frigida aeris constitutione. Ergo si aridus sal succos etiam spis sos liquidiores reddit, quanto magis liquidus sal, ceu mare est, liquidos siccos dissoluit re penitus dii sipat: Si etiam densatus succus esset succinum , aquae inco ctum distatueretur , ceu Aloe uulgaris, Hypocistis 5 eiusmodi: sed etiam si quis integro aeuo in aqua aut uino decoquat,nihil penitus tamen cliquari potest. Adipi uero aut oleo incoctum dis luitur, quod alienissimum est a succis qui aquei simi. o a his, ii quesit in Pinguia substantiaoci succis diuelsissima. Quod autem Ohus est. Gummi non si,ostendunt argumenta quae iam de succis attulimus. Nam ha equo*,cuiuscunque sint generis in quo uis a quo o humore distbluuntur,in oleo ueriro minime: eadem,perinde ut densati sticci,turbida humida aeris temperie humescunt ecdiffluunt, nec sine ratione,cum ui cosioc concreti calore succi existant. Quidα Quod non quid enim siiccitate densatur, humido retolui potes . Qui uero Resinam esse iure i , contendunt, propius ad materiae similitudinem dc naturam eius accedunt. Quemadmodum enim Resinae pingues sunt,ec ao elisiae flagrant, oleom incoctae distatuuntur omnes,ita etiam succinum flamma accensum ardet, Sc in oleo si coquatur re luitur, re accentum flagrar. Resinam tamen non esse , statim forma glebarum osten dit. Restiis enim partim paulatim distillant,ec in paruas micas guttaSi concrescunqui Lentisci,iuniperi procerae,quam Sandaracam Arabes uocant: ilius masculum,ec quod Orobias ab erui figura oc magnitudine uocatur. Partim ex pluribus guttis longo temporis interuallo collectis in massas scabras,porosas, dccauernosas concreascunt,ut Pins,Abietis, Piceae, Piceastri oc eius nodi arborum quamuis oc hae hequenter in paruas micas densentur. Succino uero diuersius est a resina habitus: ne* enim in guttas oblongas densetur, quae ex arbore se pependisse indicarcnt, neq; in scabra, cauerno sal,& guttis compaeia fragmenta coalescit, sed solidas glebas. Glebarum etiam magnitudo resinam esse negat: siquidem Plinius Romam allatam scribit trede, cim librarum pondere, perlibi a duodecim uncias intelligens. Nos uero scimus mulato maiores interdum inueniri: oc nonnunquam etiam in continente ultra uiginti mistia palsuum a littore aratris excitari: Scin fundamentis a disciorum essedi, quibus undecim,duodecimoc tredecim cst unciarum pondus. Ita*maximu glebae pondus nostra memoria inuenti librarum fuit septemdecim ct unciarum quatuor. Hs autem grandes glebae poculis splendidioribus a magnatibuS apud nos expetuntur, que
Munb i. admodum olim apud Romanos ex Oriente Murrhinum: quod Sc ipsum sine dubio et Gebet. ad Succini genus referri debet, ut Georgius Agricola et in suis libris de rebus metalis
A fi bla in i icis in d icab it. Puerile autem est credere, in tantas glebas concrescere resinam aliqua: l. ira amor ac multo puerilius,credere tantum ex arboribus defluere posse resinae, ut maria& litte O. cur rora oc terram in continente impleat. RecIamat etiam experientia , nulla enime μη prorsus in nostro littore simi Pinei generis aut resini serae arbores , a Cimbrorum
L, . pi OmonxQxio usque ad Scandinauiae Isthmum, quo Asiae maiori cohaeis. i. hoc est, toto illo immani sinu Codano, nullae enim temere in littore arbores
c., ph. Ali OS N COxylos, uisuntur. Oderunt etiam natura resinisers omnes salis
iubalai. 1 Iim aut mari irriguis,solum. Simili modo necpin Noruegiae, net Scandinauiaemia f., es e trioris neque Suecis littoribus ulIo uisitur resin era aut Pinei generis arbor , quate. de bui uni nus nos eam oram lustrauimus. Sc quatenus militigatis&negociatoribus nostris co
stulo qnita est, qui quotidie totius legunt Scandinauiae littora. In montibus uero procul si' rpreta: mari magnae sunt Taedarum, Abietum Plaeastroi u sylvae. Sed ex his impossibile
87쪽
est ad uiare delabi resinam. Praeterea si in initiis cautibus starent hae arbores, ut sis
qui ueterum prodidere, in terram oc rupes delaberctur resina. Et si maxime ex rupi bus aestu raperetur,ut Pinariis ci edidi ordidum totum esset,calculis,arenis,foliis de aliis rebus mixtum, sed rarissime reperitur quod tale quippiam coplectatur. At neshoc rationi consentaneum est,ex arboribus e praecipitus in mare procumbentibus destillare: tum enim paulatim oc guttatim destillaret,ec in paruas tantum guttas dens retur: sed impossibile est,tot in praecipitiis stare arbores, ut tantum resinae fundant. Adde si hoc modo distillaret,ne pranas,necplacertas, necps OrmicaS,musca S,culiceS, aut quidquam tale complecteretur. Mirum etiam esset si resina sit, non inueniri in eo Pinei generis folia,cum in aliis resinis sua solia stequenter deprehendantur. Esset etiapraeternaturam eo loco resinam in tantam soliditatem densari cum quae uis aliae resinae siue fisida siue calida aqua densatae, maxime falsa, aridae friabiles V cvadunt,ac sponte dissiliant. Qiiod si olfactum consillas,eXacts nullum resinae odore fercipies, sed medium quendam inter Bitumen & Ambram, lus res in terra gignuntur. Quod aute paleas et alia similia attrahit, magnu est argumentu, mul tum id a resina disserre. Nulla enim id prsstat resina. Disserunt etia uiribus resinae,&succinis Nam hoc preaeter alia, quibus ab illis discrepat,etia comitiales suffitu deprehendit, & eos collapsos
excitat,quod in nulla unquam deprehensum st resina.Facit etiam ad nostrum arguimentum coloris diuersitas: nam si certar alicuius arboris resina esset,cundem semper colorem haberet,ut Terchinthi,Laracis, Lentisci, Abietis,Pini,&aliatu resinatis,qus semper sui sitiat similes. Succino uerὀ nuc Sero limilis, nunc cereus,nunc futuris,nunc turbidus,nunc omnino pellucidus, nunc niueus, nunc ex quibusdaeoru aut simul o/mnibus mixtus,5 ceu conuolutus, nunc omnino niger est color . Nam Gagates ille
lapis paleas attrahens,nihil est aliud quam nigrum succinum: quare eodem eum Germani uocabulo, quo aliud succinum, appellant,adiecto coloris discrimine. Necesse agitur est,rem ditiersissimam a resina esse. Qitapropter non possum non Graecorum Uanum commentum carpere,qui etiam certa non tha arboribus succinum ferentibus indidere,eas alias Electrides, alias Aphitacoras nominantium, quo uocabulo Indis praedulcis suauitas significetur. Omitto reliquas fabulas, quibus ipsi sua uanitate Ninconstantia palam fecerint. Q.ii aute resinam non essecocedimi, lapide esse corio Quodnota tendui, quonia uulgὀ Germanis lapidis nomine ueneat sed nihil in eo est quodcu lapide comune habeat: lapides enim omnes terreni sunr, nec quicqua in igne amititit, nisi alterius cuiusda rei participes sint nccp acceduntur,nem in pinguedine aliqua dissoluuntur,aut igne in sublime feruntur,necpleues sun ut aquae innatent: quae Omnia . Succino sunt propria: quod usque adeo tenuitate a terrena lapidum materia distat, ut certa ratione totum in uaporem B liquidissimum oleum dissetui queat, quod neomo ante nos inuenit aut tentauit: uariis enim ingressi viis sumus, ut naturam, origi nem, oc materiam eius inuestigaremus. Praeter eos qui lapidem est. credunt, odibilis sunt Z qui terram esse dicant: quod ne per somnium quidem alicui in mentem pox 'um. tuisse uenire sperassemus. uoniam uerὀ haec opinio his annis a multis est a cepta, iisdem est confutanda argumentis, quibus lapidcm non esse probauimus: quamuis id paucis uerbis egerimus, cum non existimemus sanae mentis &iudicii homines eo erroris delabi posse, ut lapidem esse credant. Decessit hoc anno, cum haec conderemus, admodum confectus aetate Gregorius Duncherus, uir haud uulgari experientia praeditus: qui multa etiam in Succino obseruauit, quae nostrum de eo iudicium confirmant: tamen in eum errorem incidit,ut crederet Succinum ueteribus Samiam terram fuisse dictum, regionum nominibus deceptus: nam haec Germanis
ora, qua Efflui habitant, hodie Gam cland nostris hoc est Samia regio uocatatur, perinde ut Samus Insula in Aegaeo mari sita. Nihil enim commune succinum cum figulina creta habet, qualis est Samia terra, ex qua Samia uasa fiunt. Nam ut aistia praetereamus argumenta, Argilla tenax est Samia terra, ex qua factae ollae, igne in lapidis duriciem coquuntur, nulla sui amis, parte, ut plia quaevis figulina terra. Succinum uer0 ignis impatientissimum existit: flamma enim accensiim eὁ usque flaαgrat, donec totum in ful iginem abeat: prunis autem impositum aequs ut flamma a censum consumitur,siquidem totum in uaporem Iesbluitur. i
88쪽
ANNOTAT. VALERII c ORDIPorro hactenus eoru cdfutauimus opiniones,qui Succinu,aut shoeum, aut Gum mi,aut Resinam, aut terrain,aut lapidem esse tradiderunt: quamuis plurima quae ad rem facerent reliquerimus:maxime quod ad diluendam scriptoria authoritatem pertinet . Nos uero minime nuda authoritate, sed rationibus 8c argumentis rem traetandam esse censemus. Nam quod Solinus scribit,Germanico Cssare omnes Germanis oras scrutante, compertam esse arborem Pinei generis,cuius medulla autumni tema Pore succino lachrymet falsum penitus est,ut ca quae antea diximus testantur quemaadmodum Sc hoc quod tradit. Germanicum Caesarem omnes Germaniae oras scruκtatum cilia. Qtiar Solinus de Succino scripsit e Plinio excerpsit, quibus suum addit Q ' si commentum. Restat igitur nunc ut nostiam de matcria o gine eius sententiami qμ' ς naturae studiosis communiccmus,qui seivpcr credidimuS,succinum liquorem ' in mare fluentem, arcanas ac nondum compertas ob causas paulatim in e
' soliditat. in dure centem, quod Georgius Agricola etiam sentit NGregoriuSDunckcrus,cuiuS modo mentionem iecimus, omnino affirmat, natione
Samelandus, qui in eo littore,ad quod maxime expellitur,ultra quinquaginta tres anno S uixit, maxima*cura rota uita sua eo incubuit,ut originem es materiam eius per disceret. Nam hic eos quo ψ reprehendit qui arborum lachrymam esse prodiderun clariSi uerbis dicit,liquidum primo esse liquorem e terra m mare fluentem. Quod tanquam certissimum omnibus est amplect endum. Adstipui antur nostrae sententiae ctiam ueterum nonnulli ceu Nicias,Philemon, Adarubasoc Mnesias, quos Plinius citat. Nicias enim solis radiorum sticcum csse succinum tradidit, quos circa occasum uehementiores in terram actos credidit, pinguem sudorem in ea parte Oceani relina quere, qui deinde in Germanorum littora eiiceretur, haud absurda opinione. Non
quod hic si cus ipsis solaribus radiis nillil pice tei qualitatem existentibus insit, sed quod radiorum seruore,pinguis ille terrae sudor foras eliceretur. Vuod plerisq3 in locis apud nos sitatis calore,ct ueris,autumni o tepore in liquido bitumine deprchendimus. cuius speciem succinum quoi esse diximus .Litumen enim hoc in terrae poris latitans,paulatim soras sole terriam calefaciente,& pinguedinem eius eliquanto in laitacus,puteos 5c riuulos emanat: hyeme uerὀ praeclusis terrae meatibus 5c dinsata pinae guedi te nihil prorsiis emanat. Philemon fossile este S in Scythia erui prodidit canis didi,cerei,& futui coloris: proculd tibio comperta scribens. Nam in Parthia quom Si Germania Murrhina,quq abis dubio succini genus sunt e rerra inodiuntur,qus nullus unquam resinam credidit. lare cum fossile sit succinum, quae est amentia resina id es contendere,cum apud reos quot saepissime grandes glebae inter arandum exucitcntur, & e puteorum& aedificiorum fundamenti seruantur, multis i littore pas: suum millibus: Nos tamen eas ibi minime natas, sed in terra,mari ut pleii scp in locis contigit,longius a continente recedente,relictas iudicamus, quamuis plerim ibi ge nitas credant, in quorum numero etiam fuit Gregorius Dunckerus. Allamhas, qui Plinio scribente adhuc uixit,apertius rem prodidit,tradens: iuxta Ailanticum mare este lacum Cephisida, quem Mauri Hectrum uocent, hunc sole excalefactum e limo dare electrum fluitans. Astarubar subscribit Mnesias ocii quenda Aphricae Sicyone iocans,ct Cratim amnem in Oceanum affluentem e lacu ibi eadem ratione nasci quam Cephisi de lacu Assarubas tradidit. Nos utruml uerissima scripsisse credintus,non uanis argumentis inducti: primum quidem, quoniam apud nos eo de modo sole exissuh uri cale lactae lacunae reputei,elimo emittunt Bitumena lus innatans. Deinde quoniam etiam in certo comperimus etiam in Aphrica reperiri succinum: id* ea parte qua Canarias Apinea. spectat insulas. Nam eam Aphricae oram Atlanticum mare alluit. Misiit ad nos ex
tituet pia Aphricani succini unam ais alteram glebam Gruningus natione Frisius, qui ea loca lustrauit, ct ipse id in ripa fluminis cuiusdam ibide legit.) Nostrati adeo
similem ut dignosci nequeat, quas inter caetera quae chara nobis sunt eo lihentius reis
posivimus, quoniam 5 Mnesiae 5 Assarubae fidem 5c authoritatem firmam nobis faciunt. Quare immerito Plinius eorum tradita aliorum Graecorum commentis adnumera Te uidetur. Gigni autem in terra Aphrica num succinum quo necesse arboruresinam,uel inde perspicuum est, quoniam nostrati simillimum colore, substantia Si
qualitatibus cum sit, eandem quoqν originis causam habere necesse est. Si igitur Placet aut
89쪽
IN DIosco RIDII LIB. Iv ncei aut generis arborum resina esset, quales arbores in Septentrione uisuntur, necessee Iet etiam in ea Aphricae ora easdem naici arbores,quae similem Sc eiusde speciei resinam i ichrymarentur .Cum uero experientia constet,nullas ibi resiniferis similes prouenire arbores: non male raciocinamur,id resinam minime esse. Qtiarenina ibi roueniunt arbores, nostratibus dissimili mae sunr,ut referunt qui ea loca inspexerui. rscipue autem abundant Sandali, Prasilii,Gaautac Sceequs sanguinem draconis dictam lachrymam fundant. multaei, aliae nostris, quia nondum usus alicuius gratia expetuntur, incognitae. Etsi autem Gregorius Dancherus quo deprehendeta Quod is rit,e terra fluentem liquorem eisse,non tamen eXPlica cuius generis cuiusue substanα B tiar aut naturiae sit hic liquor, quod nobis est nuc dicendu. Liquores omnes seu fontes qui e terra ac motibus fluunt,ad duo prsci Pue referuntur genera: aut enim aquei sunt, aut olei modo pingues. Aquei autem multum disserunt secundum terrae per quas
fluunt diuersas qualitates, hinc alibi dulces, alibi nitrost,alibi falsi, alibi Chalcantho
infecti sentiuntur: ad nullum autem horum reserri potest Succinum: quare necesse est ad alterum liquoris genus id pertinere, quo a pingue existit,oc olei aemulum. I iis quor autem hic pinguis suum apud auri, Ores nomen habe nempe Bituminis, cuius species solidum dic liquidum,quae Nipsae in plures disterentias diuiduntur. Este auratem Bituminis genus Succinum eius materia,colores,odor,medica uis, oc ignis rapacitas ,manifesi e conuincunt. Substantiam enim si consideres,deprehendes pinguem, flammas facile cocipientem, atque ut Bitumen. Atqtu antea a nobis dictu esst pingue cons lim terrae liquore Bitumen elle,tale autem consistentia Succinu habet. Quamuis praeter tuti
Bitumen etia aliud quippia th terra genitu pingue sit,uidelicet Sulphur. Sed ad hoc referri no debet,quonia metallicu est medicamento pluribus a succi nci differens. Colores etiam totide succino, quot nitumini: est enim nigru quod da, Gagates 5c Thracius lapis dicta, ut uulgare nitumen: est fustum in purpura,ut Iudaicu Bitumen. Est suiuum 5c perspicuu quoddam, ut Naphtha fulua,quae liquidissimum est Bitumen. Et candidum quod da, u andida Naphtha. Si autem olfactst consulas manifeste Bituminis qualitatem o dore percipies. Quod uero suauius oleat alio Bitumine puritati substantiae referendu est,qua tantum a uulgari differt. Vires etiam originem Sc mau Vircnteriam eius pro diuit. Nam ulcera glutinat,mollit, istu,olfactu uuluae strangulatione correptis mulieribus succurrit. Comitiales prunis impositum deprehendit, ecdeprehens s rumum restituit.Menses cit,uenenis aduersatur. Concretum in thorace
sanguinem disictiture resoluit: dysenteria laborantibus succurrit. Tullis S a capite in subiectas partes destillationes scissitu sistit: dentisi dolores mulcet. Omnes denim
facultates nostri in succino celebrant, quas ueteres Bituminis sipeciebus adscripserui: praeteri, has alis etiam succino tribuuntur, quas consul id praeterimus, quoniam eas Meteres non nominatim recensuerunt,sed in genere indicauerunt. Quod enim factos calculos excernit, oc Ictericis medetur, Succinum,ex incidendi,extenuandi, absterigendi,aperiendi, discutiendi facultatibus procedit: quas Bitumini authores assugnant. uinetiam quotidianus eius in re domestica&mechanicis artihus usus, Bituminis genus esse testant ur.Hoc enim ' statuo clauorum capita,ac alia ferramenta, in nigrum colorem tingebantur, in quem usum multi nostrorum ubi abundat Succina recipiunt.Expetuntur etiam lucernarum luminibuS,ut Bitumen, ramenta eius .Prsisterea rapax admodum est ignium,ut Bitumen.Et certu eius genus,ut Callistratus Plinio citante prodidit,Chrysolecti si uocatu,quo d sti rapacissimum ignium,&, si iuxta
fuerit celerrime exardescens. Quod de nulla unquam alia re authores tradiderunt,
quam Naphtha, quς Bitumen est liquidissimu:in hunc enim modu de Naphtha Dio
ον RP.hoc est uim habet rapace ignis: adeo etia ut minteruallo r piatillum: idcirco est Callistratus id succino tribuat quod Naphthae sit propriis, quis alii quam Bituminis generi adserabat Accedit postremὀnatalio uicinitas , ubicula penim Succinum ibide etia Bitumen gignitur,ut in Perside, Parthia,Carmania,Aegypto, Mauritania,ec nostro Septentrione. Omnia aute argumentorum, quae iam adduximus,firmissilismu est quod interdu molle adhuc 5c flexile inueniatur: interdum omnino liquidum in Ciperficie solum tenui crusta uestitum. Inuenta est ante paucos annos in Prussias littoIe
90쪽
littore obloneta gleba stircae figura cuius alterum cornu mollis ceri instar flexile sulti Ouin oc ipsi Lipsie apud avunculum nostrum Ioannem Rallam Pharmacopolam indoeino ePrustia recenter allato,septimo hinc anno,inuenimuS glebam, in qua conaclusa utinouo ueterascenti, humidus adhuc fluctuabat liquor. Ducti ita iei antea non comperta nouitate glabam conti egimus,lenui crusta lepidissimum ec prorsus licuidum humorem continentem: deprehendimus autem crustam duccino uulgaR Ita milem lictiorem uero N aphiliae fuluae,id est Petroico similem, paulo tamen crassici, rem odore succinum prunis impositum omnino referentem, oc nihil minus quam resinae alicuius habitum praeferentem. Cogitantibus igitur nobis per quam resolutiois nem Parteς Quibus constat succinum ab inuicem discretae palam heri pollent: tandem hoc anno arte inuemmus qua id fieri pollier: deprehendimus igitur in hac arte in parates di elementa sua rei oluriim magna ex parte in Bitumen transire, uero ludaico mitumini adeo simile,ut nccp colore,necp pondere, Usubstantia,nel odore, nec qua*- cunmalia nota ab eo distingui possit. Quinctipii nos ista dignoscete haud polle, n mus t nisi ludaici Asphalti glebulis misceretur: ut autem alia omittamuS, etiam con 'udis fractum,ceu alatu A pennarum fibras Iudaici modo ostendit. Quapropter cum
substantiae similitudo,colores,odori S qualitas,uiritim proportio, gnsS rapacitas,Daή talium uicinitas,quotidianus usus,di manibus nostris attrectata, sensibusi diiudicata materia ec singulari arte deprehensum meo Bitumen, Succinum Bitumini cognatum esse testentur,nec ulla sit nota quae repugnet: clarum tandem di perspicuum est,nem resinam neci' gummi,nem arborum succum, neqUe Urinam, neque lapidem, note terram ei se: sed purissimum,leuissimum,oprimum , 5c Sc siti generis Eitumen.)uemadmodum de Ambra 5 Camphora, quod huius loci non est multis argLmcntis demonstrandum.Porro qua ratione lacertaS, ranas,culices,musicas alia insccta Qitie in eo translucent , at metallica etiam medicamenta qusdam,ceu aluminis,chalcanthim uenas, quas ipsi in eo deprehendimus, inuoluat ec complectatur, hoc com/ mentario praeterimus: quemadmodum di hoc, an in iPso maris uado,aut liuore, an utrolloco eius sint sontes.
Mellis uocabulo 5c propria eius significatione dulcissimum illum liquorem intinhelmus quem apes ex arborum,seuticum di herbaru floribus colliguncta ceracore positis fais reponunt, omnibus cognitum, di medicitas ct hominum etiam in sani, tale usui expetitum cuius multae sunt differentiae,secundum florum,e quibus colligis
Hir Qualitates uariantes. Omnium autem Odoratist mum, ct maxime aromaticu est,
ou e Thumo Thymbra, Satureia, Serpillo, & id genus herbis collectum fuerinideocii primam bonitatis notam Attico &Hyblaeo author adscripserunt. In Geramania uul statissimum est,quod ex Ericq sugitur floribus,manulosum gustu no adeo 'ucundum ideooenon multi faciendum,in medicina saltem, e Luneburgensis duca, tus Ericetis allatum Quod uerὀ Saxones t rudeboius alii 'isti certaineu bonisvppellant. id est aromaticum & uirgineum mes,no multum ab Attico differt. Suavisestinumuerὀ est cum gustu tum olfactu, e Prussiaxiuonia,&Lithuania allatu, quod fere e solis Titiae floribus apes colligunt. Est autem hoc quo ,ut iam dictum est, a, romaticum solidum & densum,sed multo candidius. Sardinium uero mel cuius Diosscorides memini ad nos non persertur,id amarum est: quoniam Absynthio states Insula a uua nomen habet. Sentiunt etiam apud nos quidam tractus Absynthio inunis dantes hoc uicium, maxime in Hungaria. Ponticum postremo uenenatum cum sit, Descentes interimit, aut ad insaniam adigit. Colligitur id e Nerii & Aegolethii flo,
ymus natura uenenosiis &cersis temporum constitutionibus maius uirus contrahentibus' Tale autem est proprie uocatum mel, quod fit apibus florum succum sorbet libu, Suni & aliae quoque duae insignes mellis species Αερ ι &- non ab udibus copectae, sed quarum illera ex acte descendit,altera uero in harimdinibus ouibusdam Indiae atque foelicis Arabiae concrescit, de quibus iam dicturi sumus.
Porro mellis uocabulueransfertur etia ad fructuum quorundam, tam dulces quam inesticos succos. coctura in mellis spissitudinem densatos,ut est mel passulatum, mespalm