장음표시 사용
91쪽
palmularum,nael Anacardsiium,Scc. Non quod proprie mella sint,sed quia subst
tiae sim qitudine,consistentia, ec dulcedine, proxime ad mellis naturam accedant. Eriliis Anacardinum ibia conii sientia mel aemulatur, sapore uero plurimum d1Πcri.
DE SA cc HARO. CAP. IOA. QSal Inrus, ident saccharo. Sed olim non poterant Accum exprimere, a tichomam tantum usiurpabant.
siue Σάκχαρ,quod Arabes Zachar oc Zuchar,alii Sale Indum,Mel Calain .minu oc Mel Canne appellam: mel cit ut Arabiae loeIicis N Indis hal undinibus quebus da in grumos Emicas co escens. Cuius duae stuat praecipuae disserentior. Alteiuenim sponte sua in harundinibus istis concrescit,de quo hic Dioscorides agit. Alteruearunde harundinum expressi, igne densato hi succo: 1llud hodie rarissime alientur, ideolmedicis in nullo est usu: hoc uerὀm tanta copia aduehitur , ut nemo es possit qui rem non cognoscat. Nihil enim disteri nostrum Zacharum a Zacharo anitiquorum,praeterquam quod nostrum igne artificiali densatur: illud uero sole natuaera succum eIiciente elicitum densante. ita nos non pudet cum Gentile, Herdia no Nicolao Castellano,& Vincentio Caprili pronunciare, idem eme nostrum Tuis charum cum antiquorum Zacharo, sola autem esticiente causa ab eo disterre. Quani nisna,Atumuis Manardus repugnet,uir abit ullaconti Ouersia in omni disciplinat um gene opinio reare doctissimus oc exercitatist mus crumi insuper cognitione haud uulgari insignis, futatur. qui pluribus locis epistolarum suaru Obtinere contendit, Zachar antiquorum a norastro Zacharo, Materia efficiente, forma, fine 5c uiribus differre,& prorsus rem diuersam esse,haud contemnendis rationibus argumentis inductus,quibus non paucos traxit in suam sententiam. N os uerὀ cotrarium semper credidimus,& adhuc adsit uiis mus.Ouare si quid rei certo cognoscendae gratia dicturi sumuS,id tueritatis amor,nulla erga uirum docti itimum ec ulta iam defunctum simultas, dicere nos compellet: ex animo enim semper complexi sumus eius scripta plena reconditae eruditionis,ct maximae utilitatis,ut ob id solum charus nobis elle debeat Manardus: nisi multo chariqiem nobis redderent obsequia,candor, & amicitia quibus parentem nostrum famiis liariter prosecutus est,cum quondam Ferrariae mcdicinam profitentem ipsum atque Nicolaum Leonacenum praeceptores haberet. Ostensiiri igitur nostrum Zucharuex eadem fieri Canna, qua ueterum Z achar colligebatur, ait ide prorsus cum hoc esse.quod materiam,consistentiam, qualitates di facultates attinet:oper precium duximus hoc uti ordine,ut Primum argumenta, quibu* nititur in confirmanda sua opiis nione ManarduS,enumeremus, deinde cacouincamus. Ultimo uero ut nostram tentemiam firmioribus argumetis defendamus. Argumentis autem eius hinc inde ex ea pistolis medicinalibus in unum collectis,possitionum disputandarum modo numeae ros adscribemus ut legentes clarius uideantcontra quod quoquo loco disputemus. Sunt autem quae sequuntur. Zacharum uulgare non modo Galeno,sed Θc omnibus medicis eo uetustioribus, Argum his&nonnullis qui per multos annos eum secuti sunt,penitus fuit incognitum:quoniam ta
Nonnulli nenominis quidem mentionem habent.
Alii nominat quide,no tamen vulgarehoc intelligunt,quod plantae succus est,sed melleum rore supra harundinis foliaconglobatu,a Manna uocata parum differente. Vtrum enim hoc est) Mannata antiquorsi Zacharum sub roscido,seu quod idem est) aereo melle tanquam genere continetur. Nam Zacharum non est cannae succus: sedIndus&melleus ros,in harundinibus
In hoc tamen Manna a Zacharo differt:quod Manna super alias plantas 5c petras cadit: Zacharum uero super harundines in India dc Delici Arabia. zachao
92쪽
ANNOTA . VALERII coRDIVILTachariatitem ueterum 8 nostri uulgaris differentia est, quod ueterum Saccaarum supra uerat hariindinis folia in India,scelici Arabia,ec monte Libano concrescat. NUrum uero in plantae cuiusdam pulpa latitet.
Disseruntetiam,quod nostrum priusquam coquatur colore potius sit nigricans aesubruffum, quam candidum. N ec dentibus fragile,sed per succum,non per dentium attritionem,deglutiendum.
Differunt quom causa efiiciente: siquide nostri efficiens est, primum forma, uis plantae suae ex qua premitur: secundum artifex calore ignis cocoquens ec defaecans: Veserum uerὀ Zachari noctis primo frigus adglutinans: dehincsuperueniens sosiis calor obdurans. Di eruntpraeterea, quod antiquo Zacharo materia eadem sit qus melli, hoc est, ut ipse dicit Ros: nouo uero seu nostro,plantae cuiusdam succuS.
Disserunt postremo etiam forma. Antiquum enisi, alis: nouum, inspissati liquo tis sormam habet.. dicit. Quin etiam succus e cannis expressiis, hoc est nostrum Zucharum, nullum cum antiquo Zacharo, preteter dulcedinis consertium habet. XIII. Non tamen penitus Galeno incognitus fuit Succus Indicae har dinis radicibus pressus,cuius Varro meminit,si ad memoriam reuocauerimus,id quod quarto Ithro de simplicibus medicamentis salptis mandauit: radices scilice calamorum, praecia pue Aegypti,dulces esse.
Necp tamen Galenus,nem Varro,nem Solinus, qui harum quo cannarsi menationem facit, succum per earum pressionem elicitum, Sacchar uocauerunt aut es scripserunt. . '
Disserunt quo cannae utriun Sacchari: nam cannae in quibus Saccharum antiis quorum concresci uerae sunt harundines,leues,durae ec intus uacu. e:cannae uerὀ ex quibus nostrum Saccharum exprimitur, uerat cannae non sunt, quoniam exteriore tantum specie harundinibus similes sunt, intus uerὀ minime cauae, sed pulpo ,gr ues,molles, dc succi plenae,ati Milio potius Indico quod Melicam uocant quam harunditii similes.
Secundum Avicenna Tucharum Athusiar quod est Manna cadens super planae tam Alliu ar) idem elicum antiquorum Saccharo: easdem enim uires et Avicenna tribuit, quas ueteres suo Saccharo adscripterunt.
Eadem igitiir est materia Mellis apum, Mannae, dc Sacchari antiquorum etiam secundum Avicennam.
: Veteribus etiam qui Mellis speciem Zacharum esse tradiderunt, Alexander odiseus secundo problematum suoru libro in haec uerba subscribit. Quod Za- i indi appellant, mellis coagulum est,solecogente,conuertentem admellis dulcecinem,quod idem etiam in monteLibano fieri certum est.Fit Sacchar id proximum glebulis,candidum,fiagile,&c.
erapion etsi annos sexcentos Galenum sequutus sit, dum quatuor aut quinque , Uchari genera enumerat,vulgare hoc penitus praeteriit.
93쪽
IN DIosco RIDIS LIB. Ic het ex eadem materia hoc estharundine concisa) utranss costare,uidelicet ant iquoqvim Saccharum ec nostrum Eucharum.
Repugnat etiam Vincentius Caprilis omnibus antiquis medicis quod dicis: Lia ectinter mella a Dioscoride,Plinio re aliis antiquum Zacharu enumeretur,non ideo tamen hoc facium,quod eiusdem materis putauerint,sed quia consueuerunt compta
Consueuit quidem Dioscorides diuersarum rerum capita,ob quandam uel natuarae uel figurae uel alterius rei similitudinem, inuicem copulare , ut toto eius libri proεgressu uideri potest:sed uno eodem capite de diuersis toto genere rebus nunquam eum uidebis tractantem.
Quam igitur uno capit libri uidelicet secundilaxii 3.cui tituIus unicus est,de meste,cum tribus mellis generibus de Saccharo scribat, clarum est quod mellis speciem putauit,quod ipse etiam modus loquendi,uerba aperte mons rant.
Postquam enim egit de melle Heraclio, subdit: uocatur quoddam Saccharim, quod mellis genus est in India foetici* Arabia concreti.
t Prima autem positio Manardi eatenus tantum locum habet, quatenus factitium hoc est) exprelli, cannarum succo coctum Saccharum intelligir, quo Omnes utum istumeatitur.Ea enim exprimendi ratio antiquis medicis incognita fuit: Varroni uerd, Statio priminareat aliis probe nota. Antea enim lectorem monuimus,duplex esse Zacharum,alto nardi. xum sponte in harundinibus concrescens, Gle cannarum succum eliciente,'in salis
.issitudinem densante. Alterum uerὀ,quod postea coepit ex iisdem harundinibus exprimi,& igne densari,humana industria naturae uestigia sequente. Quemadmos dum enim natiui Sacchari efficiens est solis calor: ita factitii, hoc est , nostri Zachari efficiens est ignis. Materia uerὀ utrius p eadem existit, uidelicet cannarum istarum dulcis succus, in natiuo paulatim inuento circa M s meatu erumpens, tum per se, quia turget: tum etiam solis attrahente facultate elicixus. In factitio uero Cylindri ab aqua obiter uersati,ut in quibusdam locis fieri comperimus, aut alia quapiam uiolen, tia repre u .Cum itam oc solis oc ignis calori idem sit in densando assectus, utrum peandem nactum materiam,eande essicere necesse est: a sole uerὀ elaboratam suauio,. rem Sc tenuiorem euadere,quam quae ab igne facta fuerit,omnibus puto notum esse. Concedimus igitur Manardo nostro,sectilium Zacharum Galeno,eo uetustiorisbus medicis,incognitum: natiuum uerὀ quod sola efficiente causa ab eo differt pro , he notum fuisse. Sed circa hanc positionem no uersatur summa disputationis.Nam praetet id quod dicit Manardus noste uulgare Saccharum Galeno,eom uetustiori, bus medicis ignotum fuisse,totis uiribus obtinere conatur, res penitus diuersas. notantum efficiente,sed re materia,forma,sine ec uiribus esse: quam opinionem a ue ritate maxime alienam esse sigillatim in sequentibus positionibuSconuincemus , ea tamen modestiaec temperantia id fiet, ut nemo bonus re ueritatis amans calumnia isti possisinos tanti uiri authoxitatem, famam,ac fidem incessere: quem nos impensius semper amavimus,quam quiuis alii qui honorificentissimam eius in scriptis suis mentionem faciunt. Quod autem in hac prima positione dictum a nobis est,eandem esse materiam antiqui Sacchari oc uulgaris, oc utrumm ex earundem harundinum succo fieri,postea suo loco ostendemus. Secundum argumentum ne Manardiopis anipnem firmat,necp nostram destruit. Etiamsi enim nonnulli ne nominis quidem meminei int, non tamen inde constat diuersum penitus esse ab antiquo Saccharo nostru uulgare. Quod uerὀ in tertia dicit quosdam nominare quidem Saccharum, no stamen vulgare hoc intelligere: at Sacchara hoc natiuum,melleum esse rorem,a Mantana uocata, parum disserentem : certissimis inditiis moti, pernegamus. Nullus enim unquam ueterum eius rei suspitionem nobis in scriptis sitis reliquit. Sed solus Manax dus noster Alexandri Aphrodisei diuersas res quodam loco colandentis,erronea ompinione deceptus Sc seductus,id longis scriptis adstruere conatus est. Quod autem
Alexandri Aphrodisset Sacchar cum Manna confundentis opinio falsa sit, ec quod
94쪽
Sacchatantiquu no sit ros melleus,in hac tertia positione simul declarabimrs, sum,
Ptis argumentis a materia, conlistentia, forma,sapore,quantitate ct aliis quibus didifferentiis,utrius p uidelicet Saccharici Manliae. E quibuS si aliquot non compro, hala certis rationibus reliquerimus,ea omnia repetemuS,cum quid sit Saccharum antiquorii in calce huius commentarii dIcturi sumus. Dicimus igitur Sacchari antiquois rum materiam succum eise suae cannae,ec non melleum rorem, quod postea expci tenuria confirmabimus. Consistentia autem Sacchari solida est,dura,ec licca,quemadmodum sal fossilis, ideoq; similiter dentibus contritum crepitat, ec corruptioni non est obnoxium sit in siicco sertietur loco. Mellei uerὁ roris iam densati, laxior, friabilior, humidiorcp est consistentia: quare neque inter dentes crepat, necpuetustatem ferre potest: sed cito bonitatem amittit, re tandem putrescit,amissis colore,saporis gratia. ec uitibus ecastitis alienis quam tumuis diligenter reponatur, qualitatibus,nigro colore, is acoro oc acrimonia. 1 orem aute melleum non ei te Saccharum,ipsa etiam sor, via indicat: Melleo enim rori cum in micas concresci forma est ro tunda,ec globosa. quemod modu singulis roris oc aquae guttis: ut omnes quibus ueram Manna uidere licet, deprehendent. Saccharii uero nunc Oblongam nunc globosam,nunc Mannae si sura habe ceu Mastiche,Thuris micae,5c aliae quedam plantarii densais lachrymae, ut manifeste appareat harundines id lachrymasse re no a coelo descendente melleum rore excepisse. Sapor etiam Saccharo non est idem qui melleo densato rori, hoc est, Mannae. Saccharu enim synceru admodu,ta minime mixtia sapore praeseseri, oc totuin ore saliua dilutum liquescit. M annae contra non syncerus,sed mixtus est, ueluti siquis melle' exceptam Similaginem gustet, ut etiam sacra scriptiira testatur, nec ita
facile liquescit, sed inter dentes lentescit, Sed obiiciet fortast e nobis quispiam: et si mutrumcpmateria melleus est ros: saporem tamen, consistentiam oc formam utristi diuersas accidere pol se,us ipsius Manardi uerba obiiciemus. Saccharu ab alia Manana eo tantu differre dicentis,quod illud supra harundines cadat, lisc uod super alias quascuns plantas N petras:qus Manardi uerba si uera sun necesse est neu materia. ne*forma,necpmagnitudine, ne F sapore, neu aliqua alia qualitate ista inter se diis ferre,prsterquam rerum supra quas se demittunt diuersitate. Sed illud discrimen nullus unquam inter Saccharu oc Mannam posuit praeter Manardum, cui etiamsi nihil nobis esset quod responderemus, in hac re fidem minime habituri essemus,cum ipse huius causae sit actor, ec ad causae suae defensionem solus id dicat quidem, sed non probet. Magnitudo praeterea aperte indicat Saccharum nullum rorem esse possie. Sia quidem omnis ros paruis decidit guttis: oc si melleus sit,in paruas concrescit micas:
Saccharum uerὀ in multo maiores quam ros aliquis micas concrestit: ut etiam non raro maximae auellanae magnitudinem aequet. Forsitan hic quoque obtrudetur no is his in Manna frequentes esse micas,Fabarum dc auellanae quantitate. Respondemus nobis certo constare Mannam in tantas micas concretam non natiuam,sed dolo ima postorum confectam esse. Nam uera Manna suis constat granis. Micarum quoisque Sacchari paucitas declarat, id rorem non esse aut fuisse. Ros enim cum decidit, numerosis densis guttis decidit, omnia late obtegens Sc conspergens, instar pruiis
nae, ut etiam sacrae litetae testantur. Saccharuero si melleus esset ros, non tantum in harundines caderet, sed in alias quoque uicinaS arbores,seutices, herbas ec gramen. Cum igitur nullus aut horum id testetur, necp eXperientia comprobet, sed in solisti rundinibus inueniatur concretum, ros esse non potest. Cur enim hic in harundis nes tantum caderet praetentis tot aliarum plantarum generibus, maiore spacio faciis litis hunc excepturis . Sed dicit Manardus noster aptiora esse harundin.s folia ad tolerandum maiora Sacchari frustra. Atqui si robur foliorum harundinis causa est, utin haec decidat hic melleus ros, quaeso respondeat cur non in plures alias arbores re herbas se demittat, quarum foliata robore dilatitudine multo maiora esse costat quam harundinis. Nos uero muniuersum non concedimus Saccharum in foliis haὰ
rundinu inueniri. Nemo enim id unquam prodidit Prster Manardum,qui hoc ex Iobito ab sep ulla probatione dicit. Inuenitur enim quod experientia sensibus nostris exploratu habemus) Saccharu no in foliis,sed in ipsis culmis, qua oculi&germina egeniculis prodeunt concretu. Si aut e ro. esset , non ab erectorum culmoru supcisciead Iaa
95쪽
IN DIosco RIDII LiB. II asadlatus itergente exciperetur, sed foliorum latitudine coelo expansa, si modo ear pandaeissent. Quoniam uerό maxima eorum pars cne dicam omnia recta mucrone suo in altu attollutur, ueluti in nostris paludibus Tiplis N Caricis solia,minime apta sum coelo decidentem melleum rorem excipere:nisi quis ea mucrone suo,himc iniciriperecausetur,quod plane absurdum est . Sed hic quo* obiicetur nobis, Manardude uera harundine loqui, cuius panda sint folia : nos uero de Canna Tuchari nostri; quae plurimum inuicem disserant . At nos paulo post demonstrabimus: non differre
Cannas nostrum Saccharum fundentes,a Saccharum antiquum ferentibus harundis nibus. orem postremo non esse Saccharum coaetionis ei resolutionis causa quam Physica nos docet) clare ostendit. Melleus enim ros omnis diurno calore in pingue liquorem excoctus,nocturno frigore in micas densatur occoncrescit. Notum autem calore rursum distatui quicquid frigore concreuerit: utrum hocmelleo accidit ro αri, ut etiam ex saeris literis dicere possumus,quae manifeste testantur rorem illii melis Irum,ubi sol incalueri liquefieri. Si igitur eadem materia constaret Saccharu ec melis letis ros,& eadem ex causa concrescerent,necesse ei stet Saccharum similiter sole incale
scente aut alio calore quopiam sicco distatui Sed hoc non tantum non distatuitur,sed durius solis calore evadit. Quod aute Saccharu efficit&densat, melleurore dissoluit 6c destruit. Quapropter Saccharii nihil minus est quam melleus ros coelo in harundanes delapsus. uod aute scribit M anardus parum a Manna differre Saccharii, nemiis nem persuadebit,cui liscqus modo diximus,probe intellecta fuerint. In quarta ait 4. tempositione,non opus est refellere quod tradit tam Saccharum antiquorum,quam
Mannam sub roscido seu quod ide est aereo melle tanquam genere contineri: siquis demiam ostendimus Zacharum non edierorem.Porrd si Saccharum roscidis mellis species non est,nemo illud sub hocceu genere contineri affirmabit. Hod autem sin quinta dicit Zucharum non esse Cannae succum, postea falsum esse ostendemus, cum quid reuerasit Saccharum dicendum uenit. uorem uerὀ non esse iam ostensum est. Omnium autem maxime inuiti legimus,Manardum affirmare etiam Galenu puistasse Saccharum melleum esse rorem: cum tamen nusquam hoc uel minimo iudicio prodiderit. Si enim Saccharum melleum rorem esse putassiet, proculdubio de alimentorum facilitatibus libro tertio eius mentionem fecisset, ubi satis prolixe de roscido melle disserit, Saccharum omnino praeteriens: libro ueia septimo de simplicium meis dicamentoru facultatibus in mellis capite seorsim de Saccharo, tanquam. re diuersa a
roscido melle a git his uerbis: - το Σάκχαρ δε-' ιν in αρ τε
quorum sensus est. Et Sacchar uocatum,quod ex India 5c stetici Arabia affertur, adis densatur ut aiunt circumsusum harundinibus: est autem 5c hoc mellis species. bus uerbis no innuit Galenus, rorem esse de coelo cadentem supra harundines: sed quomodo rore putare potui rem,cuius origo eum latuit Dum enim dicit ut aiunti dubitat an addensetur in harundinibus Saccharu.Sed quod maxime urget, est quod Galenus dicat mellis esse speciem. Nam ita argumentatur Manardus:Mellis materia est ros: Saccharti est mel:Ergo Sacchari quom materia ros est.Per mel aute 1n maiore positu mel apum intelligit. Verum ad hoc resipondemus, no ualere argumentationea specie ad specie.Sed nondum costat,mellis ab apibus collecti materia rore esse. Etsi Plinius id affirmare uideatur,&Galenus c5generem rori mellismateriam credat, de quare post dicturi sumus.Esto aute,quod mellis generaliuocabaeo tu mellis speciesc5tinentur,Mel apRMel roscidu N Saccharum,non tamen necesse est ollines eiusdegeneris species ex eadefieri materia.Exempli gratia:si quis Diphryges metallicumedicamentu sibi proponat, quod tanquam genus tres habet spccies,sed materia pluriis mum differentes.Primat enim materia lutu quodda est: secund Pyritis lapidissecuis lenta& terrestris substantia: tertiae ipse Pyrites lapis. Sed non solum singulae eiusdegeneris species diuersa nonnunquam materia constant. Apu enim examina non Iola
nasci constat ex Iuloruin salice,Populo,Alno, Corylis nascentiu luteo succosocppolline in fauis reposito, uerumetiam e strangulato re putrefacto uitulo, ut Vergilius Q IOcn scriptureliquit . Quare no est mirum aliam esse materiam Mellis a I, re alia
Sacchari: quod tamennd proprie, sed aequivoce mel uocatur, quoniam insidapum
96쪽
ANNOTAT. VALERII c ORDImellis dulce sit,quemadmodum V rtica piscis ron quod herbs Vrticς similitudineo habeat, aut eadem materia constet sed quia Vrticae modo laetam cutem urat. Mai nam ueta in hoc tantum a Z acham dissei 1e,quo d illa super alias plantas ec petras caudat: hoc uero super harundines,ut in sexta dici antea quoque negauimus. Sed pro terquam quod Manardo in hac re credendum non sit, quonia primus S solus id diacat ad suae opinionis defensionem,multa sunt quae ostendunt,alias eoru ditarentias. Videlicet,utriusi materia,consi itentia efficiens, forma, sapor,quantitas, concretii nis cauta ecalia de quibus supra diximus,cum ostenderemus Sacchari materiam no esse melleum rorem. Saccharuuero antiquorum a nostro distinguens in septima,per inde nobis non satisfacit: praesertim quod dicit,id supra uerae hariindinis solia conacrescere. Sed cum tot sint harundinum species, quae 1ingulae uerae sunt hai undines, miror ualde quamnam ueram ipse intelligat. Vcteres simpliciter harundinem esse dixerunt,ec non speciem indicauerunt, in qua Sacchar gignitur. Multo autem magis miror quod dicit etiam in monte Libano, Sacchar supra harundinum folia concroscere,cum tamen nullus prodiderit unquam,ex eo monte Saccharum peritu, nedum In harundinibus co cretum, quibus natura est montes euitare,ct in planis, aquosis ocpalustribus locis nasci. Sed decepit Manardum Aphrodiseus, Saccharum cum roscis do melle confundens. Roscidum enim mel,hoc est Mannam,crebro in Libanu monetem delabi etiam Galenus testatur, quod multum a Saccharo distare antea indicauio 8 mus. Odiaua positione in Manardo nostrum Saccharum ab antiquorum distinguente,aequu iudice dejderamus. Debebat enim ambas res iam persectas oc sol naa sua adeptas, inuice conferre, Sc non crudum succis Sc rudem materia nostri Sacchariantiquoris Saccharo co ferre. Postquam enim re nostru forma sitam acquisiuit,perii de candidit dentibus , salis modo fragile euadii: ut non opus lit per siccii, sed etiam chm dentiu molestia attritu, deglutire. Disterentiam utrius* Sacchari per efiiciente causam ponens,impegit uehementer M anardus,quod dicit,uetus Saccharum primo nocturno frigore adglutinari,dehinc superuenienti solis calore obdurari. Quod quauerum si t ipse melleus ros sole incalestente laetus docet : noeturno frigore enim co .cretus superueniente solis calore rursiim dii luitur ,& diffluens perit, ut omnes no uerunt, qui matutino tempore serenis aestatis diebus in sylvas prodeunt. Testantur etiam sacrae literae,sole tactam Mannam, quae idem est quod melleus ros, liquefieri. Quare absurdum admodum est,inderem aliquam indurari, qua emolliatur ec deo
struatur. Sole autem non indurari constat, quoniam Israelitae eam mane antequam sol accederet colligere, in umbram referre cogebantur, alioquin delapsium succum ec minime rem induratam inuenturi. Porro contraria causa Mannana seu melleum rorem in cit : ascendentes enim e terra dulce: halitus in aerem eleuari a terreno purAEgantur,atque serenis diebus calore selis in dulciorem succum excochi sequenti noctissfrigore concreti, ante diluculum alterius, roris aut pruinae instar decidunt: ut Galeis nus etiam ipse indicat libro tertio de alimentorum facultatibus in capite mellis, ubi aerei quoque mellis meminit, dicens : peritis naturae interpretibus uisum esse , hali rus e terra at* aquis prodeuntes, selis calore exacte attenuatos ac coctos, a frigore sequentis noctis in unum cogi ac densari. Debuisset ergo Manardus altius rei nati l o ram 8c efficientem causam considerare. D starentiam autem inter antiquum nostrum Saccharum a materia sumptum ponens, ideo suam non probare posse sentenariam nobis uidetur, quoniam argumentum sumit a re, cuius origo authoribus ex cte non constat. Dicit enim,antiquo Saccharo eandem esse materiam quae sit melli Mellis autem materiam rorem essecontendit. Sed nos contra probauimus, Sacchari materiam non esse rorem. Forma nostrum Saccharum ab antiquo distinguens, digna haudquaquam scribit : quis enim unquam uidit densatum aut sole aut igne succum, aut liquorem aliquem cuiuscunque plantae , forma nostro Saccharo simialem: Omnes enim sit ire liquores cum igne,ut Saccharum uulgare densantur,spitis,glutinosi,lenti,tenaces,minime friabiles, ad contundendum contumacissimi& nianiores evadunt,ceu succi Glycyrhizae,Gentianae,Centaurit,utrius y Lycii,Hypociasticis, oc quoiquot alii igne densantur: Saccharum autem in omnibus his densatia
97쪽
siccis aduersatur stiabile enim,contusu facile,&candidum est.Praeterea asipe stu candore, splendore,dc crepitu ipso inter dentes adeo Sali est simile,ut non possit esse similius: de bono autem loquimur,quale est e Canariis Insulis adueetum, quodcunm aliud a fine nomen habet: re non de foeculento,impuro,& industria ab imposioribus adiecta spuma sua adulterato: res enim ad Persectionem perductae ec formam suam
iam adeptae,inuicem conserri debent. Addit succum e cannis eXpressum,hoc est,notastrum Saccharum,nullum cum antiquo praeter dulcedinis consortium habere, quod tam infirmum est argumentum ut seipsum distatuat. Si enim dulcedine consortium habent,necesse est etiam temperamento Suiribus non discrepare. Ex sapore enim maxime rerum temperamentaec facultates iudicare,Galenus nos docuit. Quare si uiribus perinde ut dulcedine sibi haec respondent, non dulcedine tantum consortium habent. At nos addimus etiam materiae consortium habere. Utrum enim succus
eiusdem est plantae, ut postea indicabimus . Quod uero σedit Manardus Galeno nostrae Sacchareae cannae succum labentius incognitum suisse dicenti, calamorum, praesertim Aegypti,radices dulces este, libro quarto de simplicium medicamentorii facultatibus , a veritate est alienum. Minime enim sermo illi est de Cannis Saccharum ferentibus , summa propemodu dulcedine,ut mel,praeditis:sed de uulgaribus harum. dinibus at y certo eoru genere dulciore, di de aliis quibusdam rebus aqueam dulcedinem dum uirides sunt praeseserentibus,inter quas etiam Gramen est,ta plerarum arborum germina. uod autem per dulces Aegypti harundines,non intelligat C nas Sacchari, perspicuumst Theophrastum sex quo hoc de Aegypti harundinibus sumpsit Galenus)legentibus libro texto decausis plantarum,cap. xvi. ubi causam inis dicat quare nonnullis herbis dulces sint radices, reliquae uerὀ earum partes, quae su
νων. Quorum sensus est: Aut econtra propter siccitatem eorum quae sunt superiora: quemadmodum gramen re simpliciter omnia harundinacea: siccae enim sunt horum partes superiores, inferiores uerό humidae. Haec autem Theophrastus de uulgariabus harundinibus in Europa cognitis scribit: aliu iis etiam quae harundinibus non sunt dissimilia aut foliis,aut geniculatis culmis, aut utrisin, ut Sisyrnichium, Gladio lus palustris,&c.per inseriora autem earum herbarum Theophrastus intelligit radiaces quae dulces sunt. Per superiora uerὁ culmos di folia. Hunc autem locum ideo ex
Theophrasto exscripsimus,ut sequentia de Aegyptia harundine facilius intelliganis
quod est:Propterea etiam ubi plus est boni alimenti,etiam sisperiora eorum quae nais tura sicca sunt,esui apta sunt: quemadmodum in Aegypto harundinis eius uidelicea. quae est in paludibus: habet enim quandam dulcedine etia alioqui summitas, sed
perexiguam,omnium:haec aute propter alimenti bonitatemhcopiam, tcnera praecsteris est ac dulcis:habent aute&radices eam dulcedine usquequo exiccentur, resiccatae uerὀ minime. Quibus uerbis Theophrastus doce Aegyptiam illam harundiis nem natura siccam θί insipidam esse, quod ad solia calamos attinet: quoniam uer3 inpaludibus nascatur, alimenti bonitate fit ut parte sua superiori,tenera θc dulcis euadat.Nili enim aqua natura dulcis est: quo fit ut plurimarum herbarum in paludibus eius circa nascentium radices edendo sint oc dulces. Ita ip si eade harundo extra paludes proueniret, dulcedinem illam in iummitateno haberet. Sed utut res se habeat, constat hanc Aegyptiam harundinem non esse eandem cum Sacchari canna, quoniailla per accidens propter alimenti dulcedinem dulcis evadit: haec uerὀ natura talis est: illam Theophrastus dicit aliquamhabere dulcedinem, hocest,non magnam nec insignem: haec ured maximam oc cum melle certantem: illa minime tota dulcis est reh ui admodum parte in summitate qua tenera adhuc est,'humida: haec per totum calamu diffusam dulcedine habet:illius radices eὀ usque dulces manent,donec humidssunt, exiccaue uer4 dulcedinem amittunt: canns uerὀ Sacchari cum radices tum c
98쪽
ANNOTAT. VALERII coRDI la etiam exsecatae dulcedinem suam seruant. Quapropter nobis non persuad hit Manardus, Theophrastum aut Galenum petr Aegyptias harundmes Sacis chari cannas intellexisse. Quod uerὀ neque Solinus, neque Galenus, neque Varis
ro succum cannarum Saccharum uocauerint, aut ei se scripserint, nihil impedit quo minus eaedem cannae tam factitium quam natiuum Saccharum fundant. Illud etiam ex libito dicit, nulla nequeauthoritate, nequeeXperientia fultus, quod scriabit harundines, in quibus antiquum Saccharum concrescat, ueras esse harundines, duras leues intus uacuas. Putat enim Manardus ueras esse eas harundinestanatum quae apud nos in Europa nascuntur oc concauae sunt. Sed meminisse debebat Manardus etiam inter uulgares Europae harundines squas ille tantum ueras este
credit certum genus,quod non cauum si sed solidum densuml: qualis quae νο c.e Graecis a soliditate, ec Latinis Sagittalis uocatur . Authores autem simpliciter tirauia re indefinite tradiderunt in harundinibus Indiae &Delicis Arabiae Saccharum con fetitia f. crescere: nec dixerit nostras aut uulgares esse harundines, sed Indicas, etiam Varis
rone scribente: Indica non magna nimis arbore cresistarundo. Illius euntis premitur radicibus humor: Dulcia cui nequeunt bucco contendere mc a.
Porro Theophrastus ubi resinIndia nascentes enumerat,scribit nulla omnino ast rem nullum frutice, nullam herbam in India comperiri similem his quae in Graecia proueniant, paucis exceptis, quod AleXandri, res in India gerentis comites , reuersi retulerunt. Quapropter haud mirum alicui uideri debet, Indicas etiam harundinea non per omnia in Europa natis similes esse. Habet tamen India eadem arborum, fruis mentorum leguminum genera, quae apud nos proueniunt, ut tradunt authores: fert enim Nucem,Ficum, item, Oleam, Castaneam,Palmam, Triticum, Hordess, Milium, Fabam, Lentem, Lupinum, Smilaces fativos,oc alia pleraque quae ad no, strarum 'plantarum genera resciuntur, sed specie re magnitudine a nostris differunt. Minime igitur absurdum est harundines quoque Indiae a nostris differre, quamis uis Cannae Sacchari, tantum succi dulcedine, crassiitudine& crebrioribus genicuistis a Nasto uocata in Europa harundine distent..Plinius et certe adeo non dubiis φαρ 33. tau: t diuersas esse a nostratibus Indiae harundines, ut etiam prodiderit singula eius internodia, alueo nauigabili ternos etiam homines ferre: aliam eis naturam quam nostris & arboream amplitudinem tribuens: at ne fabuIam scripsisse uideatur, adis dit: quales uulgὀ in templis videmus. Res enim peregrinas uisu raras 5c insoliatae magnitudinis publicis locis reponi solent: quemadmodum apud nos quoque uidere est in templis Indicae testudinis immanes testas, ac horrendae uastitatis Balsis zucebam narum ossa. Ratiocinatur etiam in hunc modum Manardus : Zucharum Alliuis P an far est Manna cadens supra plantam Athusiar, cui easdem uireS Avicenna tribuit. quas Graeci suo Saccharo. Ergo idem est cum Euchara Allivsar Griaecorum Sacis charum: ex quibus adhuc colligit Saccharum melleum esse rorem . Sed miramue uehementer ipsum suffragia ab Avicenna petere, quem usqueadeo detestatur , eccuius nullam facit authoritatem, nec siqua sit admissurum se protestatur, nisi id ingratiam amici faciat. Nos uero haud temere Avicennam hoc dicentem reiicimus. etiamsi contra nostram sententiam scribere uideri possit. Ideo autem hoc Manardi rubosicen argumentum reiicimus, quoniam per Hahoster, quod idem est cum Athusar Auia cennae, non eandem omnes plantam intelligunt, aliis rectam ec proceram qualiadam plantam , aliis certam Tit mali speciem sic vocantibus. Praeterea non conis uenuini inter se in definiendo Eucharo Albular authores. Avicenna enim dicit id Mannam esse, quae cadat supra plantam Albular. Serapio contra authoritatem Abrioniis, scribit Zucharum Hahoster egredi ex oculis ramorum suae plantae, rea locis foliorum eius, hoc est, qua solia a planta sua re oculis Vascimtur. Quare cum ille Mannam esse dicat, hic uerὀ lachrymam ex Hahoster Manantem , non dum composita controuersia nullum suggerit Manardo argumentum. Nos ta men credimus Hahoster plantam esse, cannae Sacchari non dissimilem: quae peris
inde ut Sacchari canna Saccharum ab oculis emittat, sed sui generis di minus dulisce quam uerum Saccharum atque adstrictione di amaritudine etiam ab eo disseis
99쪽
is D 1 osco RIDIs LIB. IL otens: Si autem contingit etiam Mannam supra Hahoscer cadere , poterit haee
Manna Allius arvocari,ut etiam Avicennae salua maneat fides ct authoritas. Quod uero eadem sit materia Mellis apum, Mannae, dc Sacchari antiquorum, haud quaa
quam concedendum putamus. Diuersa autem a Manna esse Saccharum antiqvolarum materia, antea ostendimus. At hoc loco demonstrabimus aliam a melle pum materiam habere , atque adeo etiam ipsum apum mel non esse rorem , ,ed plantarum succum ' Saccharum e singularis S cuiusdam certae harundinis oculis instat Gummi oc lachrymae alicuius erumpit. Mel apum uero non in una aut cerael sed omnis generis plantis gignitur, iam arboribus quam seuticibus ec herbis. Saccharum in sole positum durius euadit , Mel apum solis calore liquescit diis
fiuit. Saccharum cum ad formam suam peruenerit, salis modo in minutissimum puluerem redigi potest. Mel apum in puluerem haud quaquam tundi potest. Praeterea sol in unam cademque materiam unam ec eandem imprimit operationcm: Clarum autem est solem aliam in mellis apum , aliam in Sacchari materia operationem exercere. Illud enim in liquidum coquit succum : hoc uero in durum, socialidum, crepituque dum constingitur, aut dentibus conficitur, dis ilientem,uellitisa Iem, conuertit. Quare si eadem esset materia Melli quae Saccharo , alterum alterisimile eisset, oc utrumque aut liquidum aut durum euaderet. Nam ubi omnes aut praecipuae causae sunt eqdem,idem etiam effectus sequitur. Propterea unum idemscum sit 8c mellis Sc Zachari effciens, solis uidelicet calor , eadem etiam consistenistia Sc Melli Zc Zachari esset, si eadem materia constarent. Iam uero quia alia Melaelis, alia Zachari est consistentia, etiam natura materiam horum inuicem disterre necesse est. Postremo si utriusque materiam rorem ueteres esse credidissent, haudquaquam Mannam, Δῖο μελι, id est, mel roscidum uocassent. Nam dum Mannam ros uocant roscidum mes,ad disserentiam mellis apum, siImunt apum mel rore non conistare ut Mannam: nuc ad alteram propositi partem uenimus,ostensuri mellis apum materiam: γ Rationes uero Sc argumenta , Ussius id demonstrent , non asserunt,
quod enim Plinius ea de re scribit libro undes o , nulli Philosopho altius melis lis naturam perscrutanti satisfacit. Quὀd autem diuersa sit mellis apum materia a rore, multae mellis oc apum proprietates palam 2 stendunt. Mel enim semper quo
cunque ueris θά aestatis tempore in floribus reperitur. Mellei autem rores non lemaeper,sed rarissime apud nos decidunt.-Mel tam stu quam interdiu in floribus reis peritur. Melleus ros tempore tantum matutino.Mellis circa Meridiem plurimum
instoribus deprehenditur: Melleus ros incalescente sole statim perit: Mel dum in floribus continetur semper est liquidum: Ros melleus concrctus est. Mel apum in floribus continetur: Ros melleus super folia plantarum decidit : Meluetustatem
non tantum per se ferre longam potest, uerum etiam omnia alia quae hoc excipiunis tur in multos annos conseruare, quod Theriaca, Mithridatium, re aliae huiusimodi consectiones clare ostendunt. Ros uero melleus , hoces'Manna , ne solus quidem incorruptus unum atPalterum annum durare potest, nedum alias res a corruptione tueri. Itam in fauis etia, aut fauis expressum mel,breui corrumperetur,si melleus rosapum mellei materiam praeberet.Praeterea in Septentrione apud nos maxima mellis
estcopia,ut in Lithuania,Livonia,et uicinis regionibus,in quibus tamerariissimi mellei rores conspiciuntur. Porro si ros est mellis materia, quaerimus qui fiat, quod hic in flores tantum decidat. Coelo enim delatus in ea potius se demitteret quae Iaista oc expansa sunt,ueluti folia plantarum,oc minime in tantillos flores: quoniam uel τὀ mel non in foliis plantarum sed floribus reperiatur, at pins non totis, sed abstonis ditis eorum anseactibus oc posteriori tantum parte atque recessis, haud uerisimile est: mellis materiam roreconstare, quomodo enim his praeteritis latissimis etiam foliis, in florum ultima penetralia tanquam surtim irrepens at p ex industria in latebris se absconsum recipere potest e Postremo constat omnibus , qui usque ad extremam senectutem apum naturam scrutati sunt rusticis, apes ipsas mellificaturas, tantum essoribus collectumliquorem in fauis reponere. Rores uerὀmelleost cum decidunt,
b ud quaquam ad os reuehunnquod ipsi quo puerum esse deprehendimus.Prpe '
100쪽
ANNOTAT: VALERII coRDIterea mellito rore delapso ad hunc frequentes quidem conuolant apes,minime ut euin alvearia reuehantsed tanquam ad cibum ec Pastum: quo adeo se replent, u i prorosus inertes eliguatis reddantur,mulis emoriantur.Itacprustici dicere solent,mellitos rores bona quidem pastum apibus prsbere, sed ad mellificatione minime coducere. Interim enim dum roris suauitate allects cibi auid ς detinetur, nihil ad alvearia conuehunt. Quapropter nemo nobis persuadebit,rore,mellis apum materia esse. Cuuerὀres ipsa constet,neces . est alicunde materiam re originem trahere. Nos quidem creadimus,haud absurdis rationibus moti, Mel quod apes colligunt,nihil aliud esse qua dulcissimum cuiuscunt plantae succum,a sole ad extremas eorum partes quales,no res sunt in elicitum N perstete excolatum re excoctum, dum per tantum spacium ad flores trahitur.Ita cum tempestiuos imbres serena coeli constitutio sequitur, pluriamum mellis gignitur,imbrefiiccum Sc materiam plantis praebente , sole uerὀ induliscem liquorem excoquente. Nonnunquam uerὀ cum melli signendo aptissimus suoxit annus,mel non tantum in floribus latitat, uerumetiam e surculorum dependenatium apicibus,oculis oc nodis destillat, ut aliquoties in Malo & Quercu obseruauiam :& ut certo sciremus an hoc mel in ipsis gigneretur surculis, uel an ros esset melis leus surculis exceptus,mel ab usdem surculis pluribus diebus abstergentes, singulis
diebus inuenimus renascenti melle eosdem surculos madefactos etiam cum nullic derent mellei rores .Pomcm 6 rursum abstersos surculos incidimus,et intra corticem
lignum c si eundem liquorem deprehendimus. Niliis autem ab alio melle florum do. liolis*calicibus contento distabat hic liquor. Quapropter non est,quod credamus
mel,quod apeSconvehunt,rori cognatum esse,aut ex rore materiam sumcre. Sed
Iongius quam locus postulabat hac de re diximus. Quoniam uel ὀ ndnihil ad rei coisgnitionem hec facerent,& Manardi argumentum diluerent, cstare ea legetes noluiis Alexandri mus. Alexandri ueta Aphrodiset authoritas haud quaquam confirmare potest Aphrodisti opinionem Manardi, contendentis, Saccharum rore constare, squidem mancum,pNM mutilum*confusum chaos,eius in Ocempla ec prorsiis sui dissimile tum quod oris dinem,tum sententias attinet. Tres enim Alexandri huius problemata interpretati
sunt, uidelicet Georgius Valla, Theodorus Gaza,oc Angelus Politianus, sed singuli diuersum nacti sunt exemplar.In duobus quide eorum, a Georgio Valla et Angeisio Politiano uersis,prorsus non leguntur haec sequentia uerba a Manardore Fuchissio in subsidium uocata. Quod sacchar Indi appellant mellis coagulum est, Ie coagente rores,conuertentecp ad mellis dulcedinem,quod idem monte etiam Libano fieri certum est. Fit Sacchar id proximum salis glebulis, candidum,friabile. Solus aute Theodorus haec in suo exemplari inuenit. Sed non pertinere ad id problema liscuerha,manifestetestatur problematis argumentum quodqusrit. Cur mel commendetur quod acrius sentiatur.5 cur amarius,incalescens reddatur: ad cuius questionis is lutionem nihil prorsus facit meminisse Sacchari oc albanorii mellis, uires eorum recensuist e. Adiectitium igitur est quidquid ultra quςstionem eius*solutionem pro hiemati adscriptu est Quin oc ipse Theodorus eoru uerboru quibus Manardus nititur interpres, palam indicat in praefatione ad Nicolaum , qui tum summum pontifiacem agebat, hoc opus non esse Alexandri A Phrodisei, sed alicuius multo recentiois ris. Quapropter cum minime constet,ad quem authorem haec problemata referri deheant,&cum exemplaria uarient plurimum,ut Prorsus sibi dissimilia sint quis credet notha haec Alexandri uerba Manardi opinionem confirmare posse et Serapionem uero quatuor aut quinc p Zachari gener λ enumerantem, uulgare hoc penitus praeteriisse nemo concedet,qui nouerit quid sit Zacharum Tabarzet,ita enim appellant factitium aliquoties despumatum,donec purissimum, solidissimum candissimum euadat. Porro Vincentius Caprilis haudquaquam Plinio ec aliis antiquis repugnat.
Sacchari antiqui re uulgaris eandem esse materiam dicens: Θcucteres non ideo Sacis chari in mellis capite meminisse, quoniam eadem haec materia constare crediderunt, sed quia cognata congeneribus adiungere consueuerunt, hoc enim Vincentii Caprilis iudicium nobis admodum pIacet. uemadmodum enim nullus e ueteribus diis xit Saccharum rorem esse,ita etiam nullus eorum eandem materiam utriusq; Saechari esse negare potuit,quoniam natiui tantum meminerunt. Vulgaris uercisaciendi rationem