[Civitates orbis terrarum. Tomus quartus]. Vrbium praecipuarum totius mundi

52쪽

ZVT PHANNIVM.

UT PHANNIVM, Geldriae ducatus frequens,&aquis munitum Oppidiam ad dextram Istulae propagati a Rheno fluuij, qui Rheni etiam ostium constituit, & a quibusdam,Plinio,& Mela, Fleuo dici existimatur. Quorum hic, Rheniam ad dextram & sinistram spargi, atque ad dextram Fletio, vocari scribit. ZUtphannium

autem, a paludibuS nomen habet quas Tellen, inferiorum Germanorum Vulgus appellant) vniam ex praecipuis Geldmci ducatus oppidis. Cum enim is , ad viginti duas habeat Urbes moenibus circumdatas, earum quatuor primaS Obtinent. NO UIO magUs nimirum, Riare munda, Arnhem siue Arnhemium, Aquilina, Tacito. Arenatiam,&haec, in qua modo versamur, Tutphannium ciuitas, si quaepiam hoc

terr zorio alia,populosa ac diues,situ,&arte firma quam Berchel fluuius perfluit, & Hulae ibidem miscetur, ic qui milliario abest Dorisburgo, Canonicorum Collegio insignis. In quo M praepositus est, atque De canuS, quorum ille, quondam Abbatis, hic vero Prioris, quando Canonici vivebant canonrce, VicCS Gbibar. I inter cae Cros quoque praestantes dignitate viros Ioannes Vorthusius vixit Praepositus, Da ventrICnssis, Vir egregie doctus,& mirus antiquitatis indagator, qui pulcherrimum illud opus, Phoenix inscriptiam , in lucem edidit. Prodiit hic itidem Gerhardus ille celeberrimus Gymnasij Agrippinensis professor, saCrarum legum Moctor, Orator δ Poeta percelebris,qui eruditissimis lucubrationibus,posteritati nomen sibi illustre

reddidit. Lombardi namque sententiarum libros commentariis illustrauit. De interlota animi Viri Um reforma lon de ascensione spirituali, elegantissima conarmentaria. Sermones etiam coram populo habitos, licerarum monumentis Commisit. Ecclesia summa, dedicata esst D. Walburgi,elegans, sumptuosa,per Uetvitae structurae& artificii. Et quidem obscura;vis olent prima fundatione, dum templa excizarentiar, a C Religio Christiana, pietasque exordium sumerent. Putarunt enim maiores nostri oratorIa Obscura , depreca-ils tertiorem promouere,eiusdem Ecclesiarum forma in Italia se passim exhibet. Comitatus insuper dignitatem, LutPhannium obtinet, a quo Rex Hispaniarum Philippus,cum caeteris quoque dignitatum elogiis, titulum obtinet. Is autem hac ratione, ad Geldriae Comitatum, nunc Vero Ducatum peruenit. Nam, anno

Christi millesimo,trecentesimo, vicesimo sexto, Ob Reinaldi Comitis magnifice gesta, abs LUdo UicOImperatore, Francofurti ad Moenum, in Comitiis Romani Imperii, in Ducatum est euectus. Vicharcius eius nominis tertius Geldriae Comes, Anno Christi m1 desimo, vicesimo quinto filiam habui tunicam, Atheida, quae a subditis post obitum patris recepta, Otthoni Nassovico nupsit, quo ille matrimonio,in Comitum est seriem receptusas ex Athelida, filium habuit Gerhardum, qui ipsi in Comitatu successit. Mortua Atheida, duxit alteram Uxorem Sophiam,filiam Uichmanni Comitis Tutphanniensis, ex qua Gerlaciam habuit, qui auo in Comitatu Lutphanniensistaceessit. Et idem,cum masculeam prolem non relinqaeret, hinc inde V Dque ad nostra tepora, Comitatus Zutphanniensis penes Geldros remansit, ratione matrum orarj OzthonisI.& filiae Geriaci Comitis Zntphanniensis circa annum Domini M. LXXXII.sub hoc Otthone, esdri m-

signia sortiuntur, Leonem flauum,in Scuto coeruleo,quae etiamnum retinent. Mortuus est anno Im Deri j

quadragessimo sexto,&saepiritus Tutphaniae in Ecclesia collegiata. Huius autem Comitatus fines, ad Wesssiphalos usque protendebatur,& fallum Tutphanniensem, ac huius vicinos tractus verisimile est Sicambros,tempore Iulij Caesaris,occupasse.Nam,quia Comitum illorum fines etiam Kestphaliam atti ngebant,

plurimique scriptores Comitatum illum in IV estphalia posuerunt, credi potest, hinc errorem illum pullulas Quod quidam Sicambros qui reuera Geldrii) Westphalos vocitent, forte ignorantes , quod il la pars

Sicambrorum cisrhenanis hodie sit coniuncta Comi latui porro Lutphannico assignatae fiant Vrbes & praefecturae ordine sequenti: DuSburgum, Durecum,Lochem,Groll,Bredeuorde,BrOckhors , hae qtardem Vmbes, praefect Urae autem eae, quae nomen ab his urbibuS sortiuntur, atque hi S rursum praeest summus unus

praefectus, quem lingua vernacula Tutphaniensis Comitatus Drossarium appellitant,quin & huic parti adscribitur urbs 1sherembergensis,&ipsa ComitatuS nomine insignis. Zutphannium in spiritualibus paruit Epi copo Vltraiectensi, nunc Vero,post nouorum Episcopatu tam in Belgio constitutionem , subes Episicopo Dauentriensi, qui Traiectensem Archiepiscopum recognoscit.

53쪽

aeas Leriae is catis

55쪽

BOI SVARDIA.

LS VARDIA unico miliari a S necaversus Septe trionale distat, a Leouardia vero tribus, hance vetustam,&a multis annis fiat si e celebre, alis praneralia argumenta & indicia attestatur hoc, Od una cum egregiis maxime q; inclytis ciuitatibus emporialibus foedere illo cotineatur, quodas a Germanicam, vulgo indigerant. Quocirca in comitioru consessibus & aliis conuentibus ci- huius patriae primo post Leo uaroiam ceniet ut loco,&secundam C brinuit dignitate, Agerca eam planUS pascua habens laeta, paulo censior S necano Ipsum oppidu vallo firmo fossi que

o fundis bene munitum est. Huius Ciues & incolae a multis annis magnam exercUere mercaturaud exteras & maxime orientales ciuitates, inque regnis Septe trional bus, nauibus onerarii S Co

cti, quas ipsi, suis impensis sumptibusque inter sese communicatis, abs ue alioru sere opidano- adiumento instruunt & adornant,cbmmoditatem illis ad hoc suppe cinate portu Maccumesi, qat Vm Rr i tau G. itaque pecuniosi stant ut plurimum & locupletes. Ciuitatis status hactenus bene consti tutus fuit. Napraecer Rel; g; One D me Qiocrite 'dita ferunt tempora florentem, & iusti tram sit satis Cultam administrata .q; etia pauperrum ib dem cura habetur dii gens, erectis & colliciatis in eum finem tribus aedibus amplis, iisdemq; bene dotatis annui S pro Uentabri S. RPrOPrer nemo :n eo habita ias, meridica to vivere, atq; ostiatim victu quaerere facile permittitur.Non procul ab hac V omzliris pagus zst orta Cypriam Uonte se iis Staperi clarus, qui V. Iur. D.& Poeta Laureatus carminibus quibuida editis celebris, Spirae ibide adi : istor Camerae Impr rialis, b jt non multis abhinc annis .Paulo longius unius vix miliaris interuallo, a ciuitate abest pagas Minna erri, naralis locus Ioariis a Roerda nobilitate, eruditioneq; clari Hic V. I. D. etia Camerae Imperialis aliquot annos nomine Regis His . adsiessor fuit. Sed desiderio patriae duchus, ut necessariis suis, adeoq; & toti patriae consilio,& ope in t Usce rerum motibus praesto est et an me annos paucos isti officio valedicens,in Frisiam rediit,ubi nunc senatoriori mere sangi Ur, in numeru consiliariorum Regiorum pol Suaria disserimitia, pro Regia maiestate &dulcissima patria toler ta. magno suo meri ro ad l O t tus. Ortu hanc patriam illustrauit Sufi dos Rodolphus Sterchiburgius, qui accuratam gentis Fimsiae historiam collegit. Petaus Iacobi Thabcrita Mathematicus & Geometer insignis , qui h3storiam etiam Frisiae patrio sese tirone collegit, Ab anno Domini 781 quo Chtilli fidem Prouincia recepit,vsque ad annum a 321. Et FrancilcasAdvortensius Triumpho vir eraditus scriptis publicis clarus.

ST Α vn1Α , duobus a Siste no milliaribus in ipso littore maris Australis in longum prouecta iacet, ad orientalem parcem a maria uersam, qua terram speetat agrosque, vallum habens & stam sed ea non magni momenta, nec ad auertecios

hostiles insultus satis firma. Ager finitimiis planus est, minime altus , sias multis & paludibus intercisus. Emportu olim fuat, opibus & auctoritate florens, Anta Germanicae membrum. Et licet ante annos multos rerum commutatione tasta, omnem alii is erit splendorem antiquam tamen fruitur aghuc apud exteros, praesertim in Gallia & maritimis Germaniae orientalis ciuitatibus priuilegiis multis. Magnam fuisse eius urbis amplituginem, praeter alia indicia & documenta euidenter Ostendunt literarum instrumenta, quae publicis etiamnum eius continentur archivis. Pastorem habuit temporibus prisci S. Odolphum, cuius adhuc hodie Venerabilis est apud Frisios & sacrosancta memoria , cum ob siangularem virae Sanctimoniam MProph ticum Spiritum, quo pra: ditus fuit, tum vel maximὀ, ob indefessum studium, ac labores eius in propaganda asserendaque Christiana religione. Cum B. Fridericus Rudbodi Regis F isiorum ex filio A delgildo pronepos octauus Vltraiecti no rum Episcopus circa annum Domini 82'. vilitatum in Frisiam profectus suae dioecesi subiectam, comperasset Arianam haere iam sentim in ea pullulas ere, Vltraiecto ad 1e accersitum Stauriensi ptiefecitEcclesia: ad extirpandam haeresim praedicta. Isthoc. munere summa cum laude fungens, moriasterium insigne extrui fecit iuxta Flevum fluuium, cuius nunc nullae extanzreliquiae, quae quidem obtutibus humanis conspici possiunt, fato no tantum ipsum monasterii soIum, sed & omnem late cir-Cam iacentem agrum fluctibus suis furentibus iam n ultos annos operiente. Abbasenis loci interitum futurum conspicatus, cum itiis religiosis Stauriam concessi aedificato cce nobio in subui bio,& inde rursus, propter maris aestu,ad praepositura dim-lum, monialibus, quae ibi erant alio traductis. Hodie ciuitas nil ut magnificum habet, praeter arcem validam portui maris imminente, cuius fundamen raiecit Georgius Scheiichius a Tauten bing, gubernator Frisiae nomine Caroli , Imp. Anno i 22. flagrante adhuc bello Geldrico, ut Burgundi haberent oportunitate traij cendi eo militem, &caetera bello necessaria e X Vici nis Hollandiae ciuitatibus.Staurienses fuerunt Petrus Poetinus; Nanno Philosophus, praeceptor Radbodi Episcopi Vltraiectentis,eguis tibiis se Dosi,& Andreas Cornelij, qui octo libris res gestas Frisiorum populati sermone compleaeus esz

AR LINGA , longo a caeteris maritimis spacio, Septentrionem versus ad Fauces Australis maris sita est , non pio cul a - F a Che iR, a qua unico tantum miliari distat in tractu fertili, habente agros insignes, non tintum alendis pecorious sagi andisque Proper pascuorum ubertatem , verum etiam segetibus ferendis aptos, tritici in primis hordeiq; & leguminuta

feraces Sant Cnim mediocriter

tiles quali protuberantes se es ealti, α plani q aidam, sed ita tamen, ut sparsim multis in locis colliculi quidam ammini &ueni. Arcem habet in signe in ta valui e contra hostiles instillus munitam,Vna cum porLU c

SIO natὶigant bHS peropporruno, non tantum propter amplitudinem & capac1tatem, verum etiam propter ipsum loci si tum Nam Venientibus e X regnis septentrionalibus Frisia, ω ,ermania: orientalis maritimis ciuitatibus postquam superarunt, M s longa iactatione trilis. ina propter plu-l landria frequentes confluxerunt. Quoruigenter incumberent , opp1dum Uehe- eius eri tendendis procerCS In multis aliorum menter auctam est

ciperent cogitare δίt ori mim freque ita, onibus & sedificiorum splendore ta, ut de pom Ceri; S eiuS eaetenden c azere. Fuit templum parochiale extra valli fossaeque ambitum, Una cum Sa et dotum & πone porrae arce dantur ab ingte1Ju opidi. Nunc vero ter ani ita sunt promoti Mextenti, Ut illis omnibus, una clina multis agris adiacentibus adsumptis,intraque vati iam concluus , OEλoumruut 1Ο malus sit factum.

ΥΤ IVDΣLOPIA, non longe a Stausa, promontorij mstar, in mare protendoriar, non fronte tantum, sed lateribus e Gam a mari uis flactibus o biecta rumdem ne inti stati m exposi a. inocuca Vix aegre ab interica defenditur, aggermia S nr-

56쪽

rulus mTrsia

Foederis si

58쪽

R ISIA Occidentalis quae &Westfris a quae eadem & Vera,ac antiqua Frisia est, Scs Ola, ut Historicorum turba affirmat, iisdem sindlbUS nomen suum tuetur, in quattuor status vulgo dividituri, qnorum eminentior Grun ingensas , reliqui fiunt Co mitatus de Ostergoy , Comitatus dc Westergoy, & Comitatu Sseptem Saltuum, vulgo, Seuem l ii Uestergoyensii S dicio cultinima est nullos in se saltus contines,

aut loca arenosa, stetitia,vel uiculta bique oppidis, pagis , & villis frequetibus co-tiguisque eleganter ornata, nisi quod in Australiore sui parte multos,& amplosia cus habeat, qui tamen in frugiferi non sunt, sed ob insignem piscium omnis gene

ris multitudinem, accolis vehementer Velles. In hac ditione, duobus a Leouardiami Iliaribus germanicis magnis, occidentem verissis,dissita est SNECA, loco humili,&tractu plane aquoso. Nam ager totus circumiacens, humilis est & depretius , n iii, qiuod 1 Septentrionali parte,ubi a des fuere Ioaan ni tarum , pauluna adsiurgi Gideoque nec segetibus feren d;8, nec Vlli alicui rei, quam pecoribus alendiscido neus: Oppidum non tan a aggeribus, quam natura de ipso loci II tu i Dunietam noctu est, sicut & alia pleraq; hu ius patriae, Utpote nondum ducentis anni S ciuitatis donatum iure, M priuilegiis, Caeterum, progressu ten)poris tanta incrementa sumpsi ut in praesentiarum nulli Opidoriar a Frisia CCdar, praeter solani Leouardia omnium reliquorum caput hue amplitudinem Cpectare velis, Staedium mulsis Udinem splendoremque una clam ciuium Aia mero, siue platearum dispositionem aptam, Vna cum aquarum Commoditate & abundantia, siue alia istius 1 Dodi ornamenta Illud, prae Omnibus singulare habet, quod Praeter fossam, vallum, me adiocri etiam muto lateritio Cinctum sit: bonorum ingeni Ortam ferax: Nam,VL C. zzrOS,Omni Hierarum genere excultos omittamus,qui ex hac ciuitate Oriundi, diuersi, loci S etiamnum degUnt. In hac natus est , &educatus Ioachimus Hoppertis, non patriae tantum ciuitati S, sed Frisiae etiam, adeoque & totius De gu lume& ornamentum pene imcomparabile, qui antea OS non multos in Hispania, primus cum esset a consiliis Re ae Maiestati, viam ingressus est uniuersiae carnis, non sitne magno optimorum hominum dolore ac geia

mim. Ex hac item prodiit Petrus a Fritema Iureconsultus,qui praster nobilitateni generis, auitosque splenadores furtiniam habuit eruditionem, cum singulari anImi ProbIzare candoreque coniunctam. Hinc etiam oriundi Folcherus Samon1s, Rembertus Dodoneus celeberrimus Med1Cus, scriptis in professione sitia cla rus. Dominicus Benedixius, Albertus Hero Philosiophus&Theologus, Variorum auctor operum,&Gellius S necanus, quos hic obiter commemorasse sufficia cum Suffrittas Petri,Vir omni scientiarum nitore perpocili tus, elegans & absolutum opus de claris Frisiae scrip toribus meditetur,& ia mediderit.

D O C C V M, latine Docceium a multis dicitur, Est in oestergensii ditione, duobus a Leouardia millia:

tibus distans orientem versus, non procul inu maris, Ui Inter Ostergolam, terramque Grumngen sem procurrens Lauicam exiguum amnem eo decurrentem, seque CXOnerantem excipit. Ager circumiacic ns fert1lis est, non pascua tantum leta habens,sed & segetes ferens prinertim ab Austrati parte, ubi & are nosior videtur esset Paulo longius ab opido,cespites effodiuntur ad alendum agnem, id, quod Opidanis,& vi cinorum paσorum habitatoribus magnam praestae Commodi ratem. Abest a sinu prancripto, ex1gui miliaris interuallo, ex quo alueus per ipsum opidum fluit.Hinc mercatura illic florer. 1 empore bEIlI irae et Geldros& Bumundos, Geldris paruit,vallo, inque,Vrtum exigebant tempora, nae firmum . Caeterum tiris v ictis atq; ex oulsis per Ctes reos, vallum fosse iniectum& complanatUm est. Ab eo itaque tempore, immunitum lataculi ad annum Domini M. D. LXXXI quo inquieti patriae ordines illud denuo munierunt, ad auertendos Re is milites Antiquum esse inter omnes constat, estque martyrio & reliquiis quibusdam Sancti Bonifacii sociorumque eius decoratum. Hic enim, post decessum B.Willibrordi pi imi Vltraiectmorum Episcopi re Loto Archiepiscopatu Mogunimensi, Ultraiectum petiir,& Episcopus ibidem constitutus est, miro 1em petita ans dessiderio. conuertendi Frisios, qui tunc magna eX parce Christum non agnoscebant , licet Villi

sociis alio uot, ad eos contendit,& posteaquam cola prouincla peragrata,Vbi liae sementem Verolaminitis foeticiter iecisset, tandem prope Doccum cum fociis, ab infidelibUS caelus, martyrii coronam acteptus em Constructum est non multis post mortem eius anniS in ciuitato monasteriuna Canon1corum Regulari uni,

Guod progressu temporis, occuparunt Abbas & religiosi ordinis Praemonstrarensium. In eo adhuc usque

tu baIenta terra pora adseruaruna fuit Crataium martyris, inter zrtacidandum ab impus gladio res ectum, una cum baculo eius pastorali, calice, odige Euangelico, toroque druini ossi II hablzu, bc a Ctateo sicypho. Huius iam ciuitatis pastorarum sieprem anctos ad Cninistrauit S.I UdSCr Si nobili MDCCC nar S in Pro it qao pa-

'o Vr eruditu , & multarum linguarum peritus , qui postea primus Mol asteriensium Epti copus an Linem nazm circa annum 8o . migrauit naenerda, Imperiali Abbacia ad Raramna λpaltus. in in

59쪽

ρ Sci

60쪽

SLO TENVM.

SI OT E N UM,Opidulum pertinet ad septem sylvas, loco demistb & palustri litum ad mare australe, a

quo Vix quarta miliariS parte distalia Sneca Vero duobus milliaribus d Ager tamen, ab occidera zali pa r C, qua Geestertandiam spectar, paulum eleuari incipit, arenosius ibidem exi stens. Lacus illi adiacet magia Us,in quo est piscium Omnis generis copia. Secatur ut duas partes, aqua perfluente , quae duobus pontibUS con 'iungitur.Templum parochiale non habet, sed tantum Sacellum, lacerum pene hac temporum tempestare,& ruinam minitans, Hi si in i mpore fulciatur, repareturque. Patet aut cm Parochialibus Ecclesiis di Orum vicinorum pagorum. Id quod mirum pleterisque Videbitur,cum ciuitatis ius habens, a proprio rega arma gistratu,&non taneum natura,sed& Operibus egregie fuerit munitum quondam. Cunerus tamen EpisCΟ-pus Leo uardiensis, paucis abhinc annis, pastorem Illic constituerat aCello in parochiale templum commiὶ-tato Tempore nouennalis belli, quo Geldri ante annos sexaginta cum Burgundis, de Frisiae Principatu cO-flictati sunt, perpetuo fuit in Geldrorum potestate, qui illud quasi ογητη - costi tuerant, ex quo excUrsiones fecerant,& bella derivarunt in alias ciuitates, munitaque loca.Nam Id primo aduentu OCCOpartiΠt, Iniicque digressa,plura tentarum,& assectui sunt. Quin etiam nouisti me,cum vi & Virtute B Orgundioniam, caeteris castris,pagi sique exuti pulsi atque fugati essent, id tanquam asylum validum & firmum ad ultimum 1 sque ser

Darunt, natura loci potissimum freti. Itaque in Co factioni S istius coryphaei , antesignanique praecipui, Obsessi sunt,obssidionemque forti animo tolerarunt ad septimanas non paucas, nullam passi deditionis mentionem fieri, nisi prius egestate, fameque compulsi. Nec fuit victoria ista Burgundionis incruenta. Siquidem duo eorum duces praecipui Georgius Schen ch a Iaudenburch, Frisiae Gubernator,& Ioannos, Dominus Vassienarius copiarum Praefectus, durante obsidione sub noctis crepusculum , speculatum egressi, simul eo dem tempore vulnerati sunt,quorum posterior, paulo post deditum Opidulum, Leouardiae ex vulnere moria tuus est, non sine Frisiorum moerore. Incide uni illa in annum Domini 1123. Vallo deinde disiecto, aequatoq; 1olo, absque munimentis fui GVsque ad annum Is82. quo illi,qui se titulo Ordinum venditant , illud rursus valide, contra naturalem Principem, munierunt.

1L S TA,quae ab aliis sostum, & in literis quibusdam antiquis manuscriptis Iliacum dicitur, unius tan tum

horae spacio a Sneca distans,in longum porrigitur ab Austro in Septenim Onem, duabuS constans plateis, quas aqua,mediocris profunditatis, intercurrit,Nulla re insignis,nisi antiquitate , qua & Vicinam Sraecam,& alias quasdam ciuitates Frisiae superare dicitur. Nam nec vallum habet, nec munitioneS, nec lepimenta Vlla: Fruitur tamen iure ciuitatis,regiturque a proprio Senatu, habens ciuicam domum, opidorum instar. Q circa etiam optimo iure,inter Ciui taces num ratur. Multi excellenti doctrinaviri hac patriam Origine decora

runt. Quorum omnium accuratam enarrationem Suffri

dus Petri,peculiari opere,de illustribus Frisiae scriptoribus, dedit.