Hieronymi Cardani ... De rerum varietate, libri XVII

101쪽

i3 DE RERUM UARIETATE, eum qui decem passibus minor erat, non posiemus transit,

re cu tamen ta id uallidissimi iuuenes, qua a certamine pro, posito, experrreia: r. cterre,cillato ri n. Is prorimior est inii,

tib tanto ualidior. o id ualidiffvni up H no; Boreas, CirvEti sereni. cius Corus. Ob id etiam serenis, imi, nili ob n: miam frigiditatem cis de iles steriant , humeelaxerint. 2 An etiam acie contrari) siniti per ans, quia ut dixi ti generales insetus t aeris suida, quoi ut elementi. Idcia aut in contra eria imi ferri non potesti. Q sit aut mi cetrarii, quot sintuenti, dicitu est in secundo super Ptolemaei libros de Asero,

Venti hu- natura ferme eadem es ,ret etiam Eurus siri serenus. Humi amissi. di ea ratione, Lybs quia Carias Carias humisus, qlilaatio italidus, ut nubes ferat, non adeo rialidus ut expellat. Venti sicci . Quea ratione Subsolanus. Siccus Corus, o oppositus ei Eurus sed in ne ob dicta causam, furtis humidus i. BIVenti neba reas atat o Aquilo , ob uehementem frigiditatem nebido Iosi. sunt. Grandan Oi,fri dissimis Boreus, Circius atque Co, venti fi igi- rus: ualidi enim ciἰnt Dat o frigi a gran i ita generat. Sed dissimi & o ijdem coruscatione tim etia A in lo. Nam ipse frigigrandinosi. dus est,ars robustus. Aestuosi Aulier, Extat Phoenicius, Venti coru propter regignes mi eveniunt: quunrobrem et ianubes ad se antes. ducunt. Calidiores agi sunt orietates occidentalibus , quoav.ti calidi. niam orientales Em Solem sequuntur, illius habita ratio, ne tardius mollentur occidentalibas , ob id φ magis calent.

Ostiens in est: etia aliί oriens ipsum caligitis esse occiden, te. Originem uentorum diffrili una est sentire, tum quia ab initio sit exiguuς, tu exta feratur esublimi per transueras mi,ut dictum est: ob id uerb origo quandoque sentitur in montibus. Est enim triplex, a specubus , ab exhalatione,anibratione. Aut aut quo coiraria ratione tepori .sse a

102쪽

gnos calores istesceti,sis nimb&s a terra rnasse acta. ἡ lsr aut mari us es tepore Nisi et, ut pali 0 ante in e mora, ut uapores elelieatur. Di A perycur ut, sIta nec calor, nec

materia deficit Corra Orci obiae cr ipse Boreales u. ti, Lycdieb. ab hIemaliso stlitis ines italidi, nec pcrpetrii, prop ercaloris imbecillitatem. Initia uero uetarum C fine necessfario ab dura a terest uento sunt: qui vemum aer praecesi co siti equitur. Quod uero vitermittat Micissim ac reflet, causa est plerans impetus uapsi si, aut locorsi angi ita. Intinari aut uentus generatur, qua si semper, ob concussionem aquar: . Verruit bis relictis, de ordine tractationis potius disseramur. Omnis quaestio circa duo uersatur. Hsrupri- Duo quaesia inum est: an quod dici rur, uerum lit in nrilis, an in omni an tota gene in aliquo in aliquo autem nan. Vel ti an miraculu ali, ra. quo an omne,an nestu prorsus ut Epic&rai. Videtur aut raro omnem si nec lege; Ubirmant, omnia qua refersitur miracula,uera esse. Sed in nullo, maior es dis cultas. Quod

vero in aliquo sic, in aliquo aut non, adhuc habet gubitationem in quo G aut non. Non sint autem uer contradicto, ria, nullum o aliquid: uel omne, ex aliquid non: se olant secudunn opinione: quom a nos rascientia ex ambobtis conairdiciorijs co lat. Similiter er in tepore, an subito,an tarade, au a mediocri tepore aliquid pro ciscutar,ut dolor astititur in sua basdam extremum Militis, tit ini morte lentitudo 'mina, uel summa celeritas. At in quibus in contruarii , ut in uirtute a mixtione, alijs operibus artificio Lot Hlit autem hac mens, quae ut remotifima e S a primis B ι princia

103쪽

.2O DE RERUM VARIETATE,

DO α Πῖς- principiis,eo praeliantior: quo non nisse ab eruditis, uel senibκs,quaedam proficisci possint. Et cum sint multorum intelledius unus,idem uidetur se singulorum, dico Socratris est Platonas, o Aristotelis, gratia exempti: sed diuerso, rism diuersi, ut canis est equi: quia ide est diuersiis unus, aut plures uni idem sunt. Queiapropter o in his, in quibus non ex praemissis concirsio sequitur,impedimentum 6S,non aut intellectus uitium , sed eorum quae sunt propter intellectiet. At uerb cum intellectus quidam ex axiomatibus, ut Graeci dicunt, uelut in mathematicis: alius uerb ex his quaesensupercipiuntur,ut in naturalibus,contingit ob ea quae a sensu accepta sunt aliter quam bini,homines aberrare. In quibusdam uerbsit impedimentum, eorum qua sunt ante metem: mens autem ipsa non errat, nec offuscatur , sed turbantur quae sunt ante illam: ipsa uerb,ut in caligine atra Sol,manaca videtur est laesa, cum solum fit a stanctione impedita. Est

etia per se perspicua est aeterna extrinsecus aduemens. Quaecum quidam non cog ouerint, alia mortalim exili arui. Pra igitursunt uel in carmis primis, uelim uniuersi ordine, uel in natura, uel in mentquel in simulacri ut picti ura,sculptur uoce,atque scriptura. Tot igitur oportuit accepisse principia aut rerum, aut mutationum, aut scientiae ipsa ru. t me uerb primum de elementis dicamus.

ELEMENTA.

S S E autem tria, perspictium est: terram

fh i istimam, aerem tenuissim v, aquam

inter hac mediam. Rursus terra quidem immobilis, ut omnia circa illa morarendi iks turio ad animalium commodum ais salutem,

104쪽

LIBERI. mperpetuo cir Miletur. Indicio sunt i aeneae faceri Lictita nam cum ille tenuissimus esset, edi a calore Solis in contrarium sui naturam ageretur, perpetub computruisset Indicio oe huic est, putrescere aisem ubicump non m uetur. Aqua uero cum c ipsa tenuis esset substantia motu indiguit cum hi ida sit, o a Sole perpetuo mcaleat: aliter enim putresceret. Sed cum circumagi iuxta terram non potuisset persee,quoi iam elementumgraue, nec a collo,nisi in horis uigintiquatuor, ob id tanto impetu rapta obruit et terras, fluxu errectum statis horis indiguit. Nasi circi es ageretur terra necesse esset et circumambire quodpericus tofum esset. itur integrum morum a Bderibus aer habet: aqua,medium: terra, nullu, o ob idsemper quiescit. Acruero 'mus omnim est,cum sit tenuisemur, substanatia elementorum Vt enim mundi sex elementu ita eleme torum terra π aqua. Q re ut liquida maiora fumfere, sex minima pars eius cuius est fixata terra π aqua, smma parasunt elementorum. Caeterum eradid conducit natura corporum calesitim , quorum uis er itiae in aere maxime manifestast.Terra uero longe aqua maior est, ut arimalibus si briat: er quoniam aquae sedes est mobilis.

Aqua autem eum moueatu ι terrae magnitudine proxima

esset, proculdubio Ex motu proprio er uentis agitata, nihil in terraesuperficie tutim relinqueret. Cum uel tam parua vix nos immunes ab assidiι is iniuriis esse nat. Sunt autem, ut alias dictura est, omnia elementa natura frigidased terara quod densa fit,uelut o ferrum Soli expositism,diuturna radiorum mora incalescit. Aer etiam, ob uapores a multisplicem radiorism Solis rectexionem, calidus iuxta nos esse uidetur.Aqua quod moueatur,o crassioresubstantia, nee constante exhalat, Sorer o radiorum uicer alternat, ob

105쪽

22 DE R E R V M VARIETATI, id caeteris elemesis frigi ior exblimatur, ct in tamen non bst. Sed aer natura frigidissimus esse, adeo ut in aquae supere frie motus eam cogat a coriagelet. Maior cirrinr est o h. tensior acris frigiditar clxcin aquae aut terrx,qusniam pΠrior. Qui vero iuxta nos esse, quandos caligus uidet tir,ob diapo, res Indicio quod etiam grauis fit, cu natura fift lcuis: imus. Lxis imantur enim utres grauiore: pleni quiam Nactiri, T cnquia dis in illis, sed quia in lius et apor, ideo etiam grauioa res temporibus aestuoseis. Et ob id itiam assius pluuium ira,=nmere ignificat, 'roenium aerem i a dicat repletudin e beuae poribus. Frigiditas aut torrae potentior esse omn: blis illam αν is mi nor Et os id etiam acies, terra partem habet, oe illi m is Gi Tei ra antem solida est, o ei seni limi scint montes, ob densa tuum. Ollcnsum enim est,in alijs lo oora superficiem metallicis scatere, di, ob id impuru es P. Smintit frigidam uideri. Aqua igitur frigido tempore , Om Dium e lementorum ob dii ius causas minus frigida, calido autems indis ima uidetur. Sunt enim elementorum quallitatessen ibiles, tim ab astris, tuim asubstantia propria. Mortis autem ob id refrigerat, ut disi, quod radiorum solarivimum hebetat Sub fluntia aut tin altu ut dixi) denuei, ut terarie eatim Taxissima: aut rara, ut aisis, eadem Luissima: media igitur iuxta citrans qualitatem aqua. Necsolum haec dioerentia in totis elementis, sed a in partibus. Sunt autem partes alia fecundum longitudinem, ab oriente ino dentem, aliae fecundum latitudinem, a Septentrione in meridiem, it et ab Antii Eliso polo. Aliae secundum profunα

Terracu a- ditatem,purus sub aethere ais, den sor in imo terra. Indere qua quo- giones in aere maximae a uastae, et eliit a in mari o terra.

mo do se ha Sed terra,velut spongia est, aqua pleria.Et ubi debiscit ibii s t. alva congregatur, uelut o in Dongia aqua perfusa. Sola

106쪽

LIBERI. 23

superficies a Sole siccata uidetur. Ob id in regionibus quae sub Bore a sunt, tunus tota humida est, montes s ipsi fora. tibus tibis secatent: nam terra sponte aqua combibita est. In girio certo est, quod ubi d oderis paulo perfrindies, scaturit aqua: inde quanto plus processeris , spectit implentur aqua. In quibusdam autem locis,uelut uenae , sunt fluuii a. quam per terrae viscera deferentes. Ob id n&nquam d ficita ilia, a maria circum lup terra habitabilem esse, ne, cesse e lanam ctum aequaliter terra non prommeat, mali isare loco feri non potest ut aquast, cum ad in sero ora deferatur nec in humilioribus locis deesse potesti, cum ibi colliga, turrigitur 'm, uits arida habitabilis, amare,

lucus,paludes, ta stagna. Istin attonum rtar causa, ex bit man festa est: calor in uiscerib. terra uanam eaeprimit: incru aut Glcrro motus, pluuias assi duae. ac similia. Cum ergs terra tibis promineat , nec ullus sit locus notatu di. gnus profundior, erit o Abigae aqua in imo a cemro terarae: nec erit, ut dicunt, leuior supernatum te memora e

nim ob idflernatat,cum tota cobibatim a terra, sed ob igquod amplius in terra subiecta contineri non potest. Ter rauerosoliditatesua frigiditate aquam conseruat , ne putrescat , aut resoluatur a Solis calore: aqua autem subi stantia sua terram continet, dissecetur. Haec igitur ueriora funt proci dubio, nubin q; nescripsit Aristoteles de cau, fu loci aquae. Ex his sunt metallorum generationes, quae nondum in lucem uenerunt, sicut nes illa quae a valia aediris regione continentur, et a natana sunt a multa, o ini, rabilia. Sed sicut equi e boves agunt nostras pompas, ne. scientes quid agant ita a quae ibi sunt, nos agcntes, uolueptatem capitini. Ex elementis aut egrauioribus quae admoessim humani corporis hanc sphaerum constituunt, ut lupi α

Elementa simplicia terr1 & a quam haud inueniri.

107쪽

a . DE RERUM VARIETATE des sitosis in loco alia ut cartilagines, o uenae intus ae exstra, scilicet fumina ex nihil est plane sicci , sed ubi sterrae aqua immixta. Et ut diuersi fricci in homine,nec uniuerssis succiis sanguis, ita ex in penetralibus terrae, nec totus asqua, sed aqueus humor: unia diuitiae ilia Plutonicae in peesnetralibus terrae recἴditae. Succi quidem metallici,ais aliamrabilia quae aetas ali rea ex parte reuelabit, sed non unis Mersos,neque enim altius penetrare in terrae uiscera licet. Queo fit, ut horum elementorum nihil prorsus sit syncem: quo enim altius defodiendo processeris,eb mugis terrie hues

morem immixtum inuenies. Cum ergo corporum grauior

rura partes nullae in acre pendeant, a quae insuperficie si istae sunt, mixtae sensu deprehendantur, e profunὸiores,mul tb magis liquet forum elementorum nullam partem esse

synceram aeris autemst blimiorem region forsan talem

esse, baud impossibile Caeterita,elementa esse iliximus, omnia frigida tantu: nee hanc frigidiitate esse aliquid, sed tantum caloris priuationem, seu indigentiam. Quo fit, ut illum asyderibus uui,

de expetant ac cotrahant. Nes dwm incalescunt, comma puntur,etta in contrariam mutentur qualitatem, sed aquaesi finiuiferuens o liquidissima: quod esse non posset, i ut

siem elotu liquidi, ita frigoris naturae bet particeps. Verum ob id aspropria dis qua concreta esse non potest, ut feruida: quonia liquidi forserentia. ma est illi propria: sea nes humida est proprie, eum licet terra sicca sit, aer talis non utrest, sed liquidus. Vt iuxta hane qualitatem tres disserentiae fwmantur, liquita aqua, sicci seu concretu terra, ' liquidissimu aer. Hae disserentiae, etiam in mixtis eadem sunt ratione su mendae. Omne mixtu, assasti idsi esse δε no si animatum: calore enim indiaei Ar liquidum est,aut liquidius, aut concret , aut inter

108쪽

L I B E R I. 2sbaec meatum . Siquidem ut mixtio liquidi et concreti fuerit, ita cir mixtum. Nam ostendimus duo tantum elementa in Mixtum nulmixi is esse, ob id uere nullum mixtum, aqua liquidius esse Ium aqua tipotest,quamuis specie quaedam liquidiora uideantur. Haec quid ius igitur ita se habent, alibi etiam declarata sunt. Illud uesrbnunc docere oportet potestate nihil esse tale, ut isti di,

cunt: ut nes piper calidum,nec aleto frigitam. Nam de Nullum mi sicco aut humido, cum non sint qualitates in elementis, mpe xtum, aut e-hil forsan prohibet. Sed ut dixi, non actu quidem talia mi, lementu poxia esse possunt. Si igitur piper it potestate calidum, actu testate est erit etia aliquid. 4ialecuns sit,cum actus potestate prior calida, aut fit esse enim potessiare tale, quia iam ipsum tale esst, erit ali, frigidum. qua qualitas prior prima, quod repugnat didio Praeterea,sibit a Au aliquid aut calidum hoc sensus falsum esse de

prehendit: aut frigidu ais sic refrigι , ex frigido tan, quam proprio principio calor orietur . Idem etiam sensus se ostendit: nam δε quis piper mandat, non calorem in eo statim percipiet, sed uri prini ιm linguam sentiet, deinde . illo calorem deprehendet. Constat igitur,qubd quemadmodum ex motu ignis e lapidibus excutitur, ita ex acumine pia peris calor excitatur. Et ut infensorio ipso, ita m uentriculo ex tecore, careris, partibus. o fit, ut haec iron fit.priania qualitas, in eo, sed aliud quippia. Vertqm qualitatis noumen indigerut ob nominum penuriam,cum nullo pacto Malia nomina in tum differentibus rebus eis conueniant Proa prium enim primarum qualitatum est, ut ex his aliae orian, tur. Atque ob id nomen ipsum meruerunt, uelut ex ni quas litatibus externis ais ae liuis, cuiusmodi ignis est calor. Itale enim prius ealefacit, inde urit, non autem quia urat exaealefacit. Hunc igitur errore adeo inueteratum,scio quam diocile fit emente hominum excutere, o maxime merces

D s nariorum,

109쪽

26 DI RERUM UARIETATE, inarioru, quibur Aristotelii: nonren, ne docia inam dicam de Galeni , uiditum ac biipendia suggerunt. Clim tamen qxi ea principia sequuntur, in diocillimas quaesiones incidunt, a quibus millo modo se possunt explicare: ideo melius est ue, ritatem, quamuis fero, tande ampletat, quum nunqua. Sunt igitur potestate mixta calida frigida ue , sed aliam habent priorem qualitaten citius perceptrone diu a natura,vel sinsu, calor ut frigus ingeritur corporibus nostris. Atque ut in his quae actu sunt, primae qualitates catera ruin causae sunt: ita etiam in his, ciae potestate talia sunt uires secudae, quoniam acilli sunt propiores primarum qualitat si in cor, poribus no stris causae sunt. No igitur tale si calidum, aut frigidum potestat esubseratiae sed ob aliam qualitatem ansnexam. Licebit igitur his suppo itis multoriam quae obscurissima sunt, rationem infliit Mere. Trigoris o- Cotingunt igitur et frigore multa, u lut elia ex calore. Pera. Atq; in primis, in animantiu externis parti R quoi morbus qui dabo tittatis caloris extinctio. Ex histi Eut fenium: se,niu enim caloris diminutio, uia e canities: Canescunt erago apud Finlatis, Luppios, ac coterminas regiones, frusipabberes, lupi,ac inagis omnibus ursi, reliquas animantia. Animalia Aliu aut e nsn uiuum tit a mi anxit,leones, elephantes,carne in frigi lisimiae Quaecuns enim calore exiguo praedita sunt, ob uerissimis re- hemes frigus extinguunt tir, ut a mi. ae uero calore uehegionib. non menti indiguerunt, ut leones, ob id perelit, quod nunqua eo uiuunt. hur contingat. Videmus enim canes etia media Gate Soalis radi s se exponere, quod quandos indigeant uehemendi Homines in tiore caloris ui. Ob id et id corpora hominu a mulierum, Eegionibus praecipue parua. Nam a perpetuo ex immenso fruore, anisti dis mulis calor uincitur. Animi quoip timidi,turn ob corporum quales. imbecillitate, tura quia pleris inermes, ii sponte quia ca

lor a

110쪽

LIBERI. 27lor a frigoresuperatur. Ea de causa probfica gens est ada

nod: nam soci gem proportionem animalibus responicet, ut timidissima sint etiam facundissima, uelut lepores in citciculi. Siant etia ptilchrae mulieres,quod frigus candiadas rediat: c cutis tenuis G, exercitatio, ruborem persepe suibundat Ct in uero corpora earu parva se etiam forma fora uidentur sunt. Vident Ar quidem, uelut in pueris, quoniam scultis ea compli Atitur, ac inel illi agnoscit. Mia fereri etia arrimus talium xidetur, amamus aute eos, quo arvin miseret nur. Sunt et ii rei a pulchriora corpora, quod rit m omnibus etiam allat natura in minimis diligentius proportionem parri feruet. Et si aberrauerit aliquanties

sper, ob paruitate error no ita facile deprehendatur. odsi aliquo casu calor nati ros frugus coeli superauerit, ex exatremo uno in alterum transet lint, ut me iocritatem serva, rensn nyrint. ni corpora grandia Cy enormia. Animi

lias audaces plusqua fortes, o crudeles, seu ob ferocia,

fers ob timi Eitate. I aduntur etiam animalia ob frigus ima me; iren,partib. quibusdam pracipue,maxime oculiI, unde quandos etia obcaecantur. Testes etiam animalium, quasi a corpore praeci se,com friuntur: er ideo putrescunt, o deri, dunt. Crisiue quos gallorum eadem ratione opedes ac maestis, durum generaliter dealbantur, quod hae partes partim remotae sint corde partim etiam exangues. intacunque

uero humida ut uelles, labia, nares, digiti, ferro admota, concreto h ido gelu, statim ita adhaerent, ut nisi lacera,ra postinodum diuelli nequeunt. Ob id etiam equisones frena resti flant, ut ori equarum imponant. Pili etia animalisi sunt generaliter denctiores,crassiores, stabiliores, ais putichriores: unde pelles ex bis regionibus pretiosissimae πSenere o forma adlleb: tur. Ipsa quoque animalia uorarciora