Hieronymi Cardani ... De rerum varietate, libri XVII

341쪽

213 DE RERUM VARIETATE, magnitudine. Viribus quidem leo praeseat,elephus nobili,

late a magmtudine: ita o interserpentes, regulis omniabus praestat,quantu:s extitius. Ob hoc non absurgum est eitiam in singulis,horum generum multu principia statuere, uelut in horrvne cor, cerebrum, iecur, oculus, ateris,lesiles. Iam uides sex principia diuersa, quorum nulli m propter aliud factu uidetur,sed omnia totius homi migratra. iidigitur uetat in hoc maxima animais, plura ecte principalia animalia utpote in piscium genere cete,delphin:tm,ta oracassem, etiam si genere non conuen anis Igitur oriura ante malia propterse facti asunt: ignobilia autem, propter nsata bilia etiam mobilia autem propterse, non propter alia: oamnia autem propter hominem, hoc sensu, utilia omnibus

praeferatur, c omnia agnoscat,non autem utilitatis causa.

Sed dices, quaedam ignobilissima sunt, quae nullius a terius causa funt, uelut typhte seu gagnota, qui a nullo attingiuturpifice ut referunt. Alia nobilissima auiissimis non boalum ivifestantur,sed occiduntur, ut homines a scorpiis,araaneorim genere pessimo: a quod frequens est, delphinab phle qu s asylo. Sed nihil intactum: a piscibus enim quamciis typble

nullo at- non deuoretur, aliorum tamen esca erit,uelut cancrorum, tingiti irpi - asia r n,deiecitamentorum se haec smnia uerb piscit .see. ADIlas uero mi scae, ac scorpij. π:tamenta sunt horam, delphini hominis, ac taliu sed non propria,uerum ne qui aquam esset sub luna tutum, aut immune a dolore. Absura dum enim erit sicero, delphinem genitum esse asyli causa: at non absurdum thynnum dicere, ut hit delphini esca. M.tio uero multiplicationis in paruis animalibus, alius sum dicta est, ais omnibus notis, idia: in magnis uerὸ si non gula hominum,aut alia incommoda obessent, non esset,rιt de raritate quereremar: adeo natura in omnibus diligenter conasuluit,

342쪽

L I B E R. VII. 2s' consuluit,nihilip non potes assiduitur. Aluntur tot horari Vae eae miranum iri illicet assidue, bovina carne in Italia,ut supra quam Decuditas. credi possit, nunquam deficiente cibo. Recitat Franciscus Lopex Rodrigi Basi id uaccam proletariam in insula Hiis Dana, cum millum ibi akimal esset praeter ciniculos, cadines serpentess innoxios, an Irmifex annis, D C C Cfe, tus adidisse,d- ex alijsfili, rursus procreant dir. Nel ultilum animal minus facundum , quod decem men ibus mearum gera unsi tantum pariat,decem uiae annis uitiat. Redi

fert tamen, fetu ob laci temperiem , sex qxod natura rnit squibuscuns, ad propagationem favere uideatur: seu quod illa inter caeteras facundior esset , pleruns peperis P gem; αnos. Ita nes nostris regionrbus minus incrementum sed ibi ob causas dictas, prius ammaduersum. Animalium alio, Animaliaque discrimina in cibis non parua sint: q&aedam enim cara lapides de-mbusequosdam plantis,quadam hudo, uligine, quaedam uorantia. excremeruis ac putridιs uescuntur: quin uero puris Aemene tir alantur,non dism Comperta sunt: at multa animalia ca. num edunt, ulla uerb lapides ut Indici lacerti, est uituli marini. Cum enim luit uoraces, talibus uescunt tir, appetiatum. cibi frustrantur. Sic lirpi praefame,terra a deuourant. At ncillum tamen animal tot lapides dexorat, qliotlaceritus andictis: m eius enim uentriculo maxrma copIa adi Animalia renae, e lapiclarum inueniri folet qVoniam uerb Omne mixti diuersa nu-ti j,hAmido pia ιι praeditu ursi,vomne humidum ymo mero, non gue arti trire pote1 , ieseo ex liapidibus, etiam ac terra ncit ridi possunt iamentis habetur. Ausones enim Cy ipsi terra Niatriuntur: terra, & abudo uerb tuis es, o piscitum multi. qua deges tuom uerb animal aliquod, specie idern in aquis in re, &in spaterra degere possis,dubitatione dignum est: nam idem proti cie conne eul Abib uenit alas 'mirmus, faber, gammarassmaaeime, Pia C.

343쪽

26o DE RERUM VARIETATE,

specie autem idem, o in aquis, o in terra habitare posse, ueri simile uidetur: quoniam idem numero, mulis, magis idem specie. Praeterea videntur a in falsis aquis,er influanunibus multa animalium genera specie eadem, ut cancri,

at p percie: eadem ergo ratione o in fluminibus, o in terara, quaecuns etiam forma fi lia sunt, Cy translata uiuunt, ut testudines marinae essiuuiatiles, quae in ima diu uiuunt. At si recte rem perpendamus, nullum animal specie idem uidetur posse, a in aquis, a in terra uiuere: nam quod in terra uiuit, aisem respirat: quod autem m aqua,aquam: a perationes igitur ba,diit ese sunt admodum, quare aspeacies.Testudines enim terrestressi quod aliud animal aqua. tim conuenit, palustribus specie maxime assimulanturmontamen eaedem specie dici debet,nisi fuerint amphibiae quormam cium proliscae intutra, inuicem tamen commixta

non generant. Simili modo icimus, exteriorem illam foramam in nereidibus, est tritonibus, ut rabit facit ad hoc, ut piscew homines dici debeant, nes fimr r, aut cercopithecis prodest quicquam: ita nes ad unitatem specierum, quanis haec respirando aquam, illa aerem, uiuere no possint. 4iodo bi te iudines palusPres in terra uiuunt, aut amphibiae

sunt, aut non uitrunt, nisi aut fibri in aqua, I anguillae mrerra, adeo ut non uiuere proprie dicantur. victus etiam uanus non erit, nes mores diam, piscim enim agrestiores

sunt. Ostensum est in Arcanis,s eadem esse possent specie,

in confinibus esse generum: at confinia generum, furit amaphibiadi amphibia autem cum nullo generum conueniunt, quia nullism genus in utros elemento uiuere potest amphisbia uatem uiuunt: non igitur gammari, aut uituli, qui uerὲ

344쪽

Eam e Syensim uer sunt non autem amphibi . Nulla iat rauis piscis esse potest, aut terrestre animal, aut amapbibium, aut serpens, nes aliorum tullumsed amphibia in

omni genere, quae tamen ad unum deducuntur: quamob rem erunt sex genera prima. Terrestre,piscis, a bibit aut ferpens, amphibium inter serpentemo pedestre irammaturam non repugnat, pedibus brevibus obrepere,iserpere: bis i homo pro septimogenere addatur, non erravibimus Tot igitur erunt an alia iam,quae in eadem specie collocari non poterunt: forsan etiam de serpente marino uaestio erit, cum hi arena fodia sed no uidetur a piscium genere esse alienu: multipeda autem quae uolant,o ipsa vanus proprium quoddam reposcunt in uniuersis igitur tostidem erunt. Quod formo erucas,bomiseras obearias, quὁd quum sint volucres, set etiam multi pedes, eiusdem speciei: die res eas tales esse,quia potestate tales earant: hae autem idem numeromon autem n mero diuersae,

specie autem eaedem, quia potestate non sunt, quaecunque non eadem numero sunt, non igitu perie. - φ igiatur specie eadem,non autem numero sunt,ea sunt,quαpGatesstutem habent cum his, quae iam actum adepta sunt: eslut lupi, ursi, qui m mari uenantur,m alos sturione aesumone caeteri, huiusmodi pisces, qui in mari derunt,cubis qui in nunibus:quidam enim non mutant aquas.Has Mentis se his, nunc alius disserentias prosequamur, o prismo sextu. Dignoscuntur animalia mascula a Deminis, quo φ Sexus in arenitale extra, a manifestim babent: reliqua partim v, nimalibus nerali ratione, partim propria: generali, quoniam plerus eo gnitio. masathnasunt avicciora, mobiliora, er capite maiore,ae retundiore,quod in cuniculi pectare licet. Auer uero fora

345쪽

262 DE R E R V M VARIE ΤATE, molliores ac nimis cansiue, quaecun s tales natura sunt,ut in coloribus pavones, Cy galli: in uoce uero cardueles, o philomenae: m piscibus, quae lactem habent mas ima: Iae Ocia faminina. Gammarorum, hi acori ,1 quillarum, si generaliter cortice tenui conteriorum, qua cutidum habet

longam mascula, arctam mugis babent, haud dubio iussi clo nam faminei ferus, ob id latiorem habere coguntur, ut commodius ova sub ea ferre possint: quo fit, ut etia hirta magis M. Vigentur etiam mares, maiores generaliter fas minis in unoquoφ genere: quoniam calor maior est,a peraseetior mas, a serius absoluitur: fαminis autem x litiores, nisi cisim prolis gratia fruiunt.

Animalium Mores autem animalium, trium sunt generum. Iuliam

arrores, tria enim a membror- βtrucitura proueniunt , quidam a diis at gene- sciplina,quidam a natura ipsi: astrue iura, uelut astita una

sicut criara: accipiter autem capit,o praedam terret,ab

eo modo ferire uellet,ungui; luxaretur aut frangeretur αmiliter leo tinguibus , o dentibus pugnat, robustos cnim

dentes habet, o acutos ungues: taurus neutro,unguam es

nimbifilam habet, odintibus hi perioribus caret, nec uaslidos habet lacertos mandibuliari ,pugnat uero calcibus, o melius etiam cornibus. Aranea, o bombyx texunt telas, o casulas, quod materia eis siuppeditet, est pedes aptos ad hoc habeant, non ita uermet reliqui hos usus habent, quoaniam instrumenta illis sunt. Sed disciplina,mures, o passeres, is idias cauere didicerunt, aut i ι, aut progenitores Cuni eulo- sui: unde in desertis infulis,muel uaesunt columba quod aisinio lius dixi) quae manibus hominum capiebantur nes enarrares, ec cau- atura, nee instrumentis ad haec instrudiae uidentur, Misa. generaliter. Hoc autem in nullis animalibus euidentius cer

346쪽

L I B E R V II. ' 2 Qritur, quom cimiculis: harum enim ovaedam alunt fatus diligenti sime , est etiam fouent: aliae nemgtin aliae etiam occidunt,cum tamen prorsus eiusdemmispeciei. Causa iis

gitur est, quod mares, ob libidinem, si paucae mi famellae,

aliquando occidunt fatus, cum famna illis educandis instentae illos refugiunt: aspueti igitur immanrtati,cu procreauerint semellas, quaedam marribi ira sunt, ais mites, ea ducanis bos: quaedam patri, ais bae crudeles occidunt

eos: quadam media natura, atshaillos negligunt. Quae rursus ex his generantur, alia aus, alia auiae , aliae patri, .dit matri Us ilantur: ais ea ratione, impiae aut mites ea uadunt. Sic canes, dociles aut indociles, ut alibi etiam e xemplo docebimur Natura uerb aAiones a moribus dis feriant: nam actiones sunt, ueluti otia generare, aut foetus,m quacuns sunt communis plantis: mores autem naturales sunt, ueluti tis es effodere foueas: lvos autem non:cuniculos sub terra condere filios, lepores non cit tamen membra ferme si ita mi: ars generaliter,quae cirea ingeniinno mansuetudinem uersantur. iniae omnia, sexu regior Animaliamne maxime,lum albs iuxtantur Occasionibus,adeo ut etiam aetates.

Datia uitae: nam in omni ferme genere, se nae maribus uiuaciores sunt, o frigida in calidis,obcca in humidis locis.Lepus depe Annis, capra Iesto,cuis autem dece: fed dux persaepe usp ad quintumdecvnu: uiuunt quatuordecim casnes sed o in quandos ad uige mu perueniunt annu: tauarus quintum cinu: sed bos quod casti tus si, ut inti ut,

uit. Sus,erpaxo,uirti qums: equus uigmti, longior genearalis triginta: mventi et ius t equi, qui ad qui aquagesimuannum peruenerunt: plus etia Albertus uidisse testatur: mnostris regiovibus nonda uisum. lumbi aute odio uiuunt

annis, uel At o tmurea: perdix vigintiquitas , ut ex pa

347쪽

2s ἴ DE RERUM UARIETATE, limbus , sed hic nonnunquam ad quadragesimum perueami: a mus triginta annis. Ais haec de animalium vita. Vi. uere autem singula diutius, quam possunt, appetunt: quod in uitae possessione omnium operationum, a uoluptatum usus consistat. Cum uerbsemper uiuere nulli mortali con cessi fit, natura rursus alitam appetitum spiciei confer Animalia uandae animalibus indidit. Et magissuimet, quam alterius: eur coitus ob id tempore coitus pugnant, suam stirpem conseruaturi. tepore pu- tanquam bruuio quodam a te talis cuiusllam sibi propo, gnent. bito ferociores evadunt in ea pugna, quam ficum animasti alterius generis decertarent: num tunc solum pro uita elicontentio, qua alioquin per se habiturassi finem: at malia, pro spe aeternitatis. Sed modum rursus posuit naturabis: cum enim suspicio etelotipia cessat, cessat ira continatio, quae inter animalia diuersi generis interse pugnantia, Animalium non cessat. Pugna enim animalium est,uel ob coitum,t pugna ob haec dicu animalibus eiusdem speciei: uel propter cibum, quatuor est haec inter animalia dius sar specierum, milium tua

Causas. men morum, ut inter colotaminas n- , circum edi uula

pem, aues cwm quadrupedibus: uel propter salutem, ut tu, pus a ceruus: talia uerb moribus o specie differunt: aut propter sobolem , t haec cum omnibus animalibus estgeaneralis. Atep ha omnes inimicitiae o notaesunt, o rationem habent. Quaedam autem incerta causa, ut inter sit tam σα quiliam. Ea ergo ratione hominum genus etiam in semeta

ipsis crassatur, quod perpetuitatem unusquisque sibi O,ptet in stirpe . At cum rationis particeps fit, agnoscatu Kption posse exfeipsio oriri quicquam tale, in proximioribus il

Hominum lud agnatis affectat, ita epe pro illis puniat. C-φ cognoseupiditatis scat hominem ut uiuat,multis necessiri sindigere,ne ab uas viis. ιγ , am ab ipsi ege flate opprimatur : ea ueta omnia oper

348쪽

pr are, ut a cos, seruos, honores, tutelam ac feci ratrem: ob id etiam acerrime pro opibus pugnat, se torque π1olicitus est. In quo tamen decipitur, ut m aia θεroedictum est. Hae igitursunt cause uitiorum: haec autem propagastio, in quibusdam animalibus sit fortuito, ut in hi quae ex putredine generantur: in altis autem generantibus sibi si, mile, quae perfidissima est:medi alia ex ouis consseat. Oae Quae anim xsi dire autem oportet eam,quae fit a similegenerantibus, lia pariunt. esse perfectissimam: deinde ex hac ad mediae cognitionem: sant perfe- perueniemusmum defortuita, qu od perfectissima fit,nea ctissimi. rao ambigit. Qua ergo fit a generantibqsbibis ile, priamum omnia animalia comprehendit nobilissima: inter quae hominem,canem,elephantem, simiari genera,ut deas

iijs taceam. Deinde quod in generibus imperfecti perier nobilissimae tale pariunt, ut piscium genus: quanquam ouuiparis, cum tamen ad Immam perfectionem deuenit in balena,Orcade, delphino,uitulo, hoc pariendi aegener adi modo utitur. Deinde,qubd uideamus omnia quadrupeida, quasi sola specie ab homine disserre, ut canem,equum, leporem: at aues, o pisces uidentur plurimum a nostris moribus dissere neφ unquam uere mansuescunt: muliὸ autem minus pisces,aaribus, homni miles sunt. Stata aues

tamen multium ab humano commercio absunt. Psittacus inter eues, onimbus alijs hominis naturae ac moribus simillior est: ctim tamen illum equo, aut cum,authmiae compas

raueris, Ilusrem hominem ciui contidisse uideberis. ILlud etiam idem ex genera ionis modo babetur: quod enim in utero generatur animal, o sanguine crescit, o calore Animalium

parentis, conformatur: at quod ex ouo procreatur, esuris Procreatio guine quidem arcntisfit caterum a calore externo, malos quinq; mo

349쪽

266 DE RgRUM VARIETATE, tio emergis: nam cum dixerimus, genita ex ouis media esse inter genita fortuito,c in uentre animalis, videmus auatem genita ex ouis ut aues, propiora esse genitis ex anima. libus, quam fortuitis: propterea ex ouis genita, rursus ira duo genera distinguere oportet: unum quod generat tar ex ouis, a parentibus fotis, cuiusmodisunt aves, a b rcfune perfectis animalibus propria, quoniam o calore animalis fouentur, ex pinqua educta fuerint educantur alteru auxrem, quod a parentibus non fovetur, nec educatur, ut fera pentrum pleruns,ac piscium: Cr haec omnino animalia agrestia sunt, ferina, indocilias, fortuitus proximiora. Iaape iam habes qttatuor ordines animalium, quae animalgenerant, perfeAta s sunt: qua oua Cy fouent, ais educant,ut uiues, o haec fecundo loco fundi a quae sua edunt non laamen fovent, quoru quaedam tamen educunt sed non est ad tam propria descendendu)o haec isnperfecta sunt. Imperafecti firma autem, quae bine semine omniso. Ciam uerb inter primim fecundi m p ordiriem non exiguum spatium esset, inter hos rursus ne deficere uideretur in aliquo natura, quintum genus medium collocavit: qu bd primo infit perio. ri parte oua, ubi locus calidus est, o patens, demtu in i eariore ex ouo, animal tanquam ex nido fouendo educeret,at. p inde pareret, mira natura solertia. Huiusmodi sani μηinia cartilaginei ferni quoniam rana ouum parit. Hlorum eo Commune est ommbiit animalιbus pyos mutare,pro aelor in ani- quarum natura, in his quae nutura pilos hanet diuersorum malibus in colorum: a tep boc etiam alibi de hominum cute demo ira . tum est. I nde narrat Aristoteles, ex aqua Psychri Thra,ciae fuminis, aguor lana imgramasci. Atq; in Antandria

duos esst flauios, quorum alter, alter candidas ciues esse cis. Ita nihil prohibet,etium expotibus arte fassus tualia cona

350쪽

LIBER VII. 26 ira contingere. Raro tamen contingit, ut uel arte, uel natu, Animaliumra albae sues ex alijs procreentur: ex albis facile uariae, viae species ul-graes. Verim ex ianimalibus , utrum aliquod natura mora la an natura

bosum siri non satis consitat. ratio dissuade cum natura in ni orbosa. tota specie deficere non debuerit leones tamen laborare tertiano circuitu, deprehensum est: capras perpetuo febricita,re, ut Varro inquit. Quin etiam lege cautum, hoc modo, non ut profanis uenderentur. Capras hodie reese esse,o bibere posse, rectes habere licere. Itas nil prohibet tam prope morbum esse, ut Vrsare omnia eiusdem speciei ui,

deantur: non tamen aegrotant omnia: leones autem liberi non aegrotant, nes enim hoc Afihloteles praeter set. Suis perest ut videamus modb, cur animasia quaedam absque pedibus,quaedam cum duobus, quadam cum quatuor, quodam etiam cum pluribus f Et cur crura ipsa diuersa sint forma, cra qAiat signis, qualiterfiat motus inimi malibus singillis. Haec autem trajiuta sunt ab Aristo tele, sed adeo obscurὲ, ut cum .mmensis commetaros res illius faciliores, singuli expositores inuoluerint, illos duos libros in quibus haec attigit qua omnis , quos Arisio teles adidi sunt puticherrimi nullus expositori aggredi ausus est. Ais biemos est mortalium ut m clarissimis inutilibus multa deis blatterent: obscura, quanquam utilissima, omnino relisa quant imb ne ut dici solet) a liminesalutet,vel inspiciaret. Aristoteli. Porro cu Aristoteles in finguli uis operibus ingeniosus sit, Iatas in his duobus tamen non solsi lingenio simum se praestitit, uersi semetipsum longo interuallo superauit. Nec miru,hos enim coserinit, cu iam senex libros de Animalium historia absoluisset. At nobis, Herculis more, omnia difficili mareli Animaliumeta sui. Prina uigitvrsupponitur,qubdomnis motus fit mas motus quin

ramalib.aliquo quiescae. Vnde uiderma lapidib. tentis in modo