Hieronymi Cardani ... De rerum varietate, libri XVII

411쪽

318 DE RERUM VARIETATE, hoc enim a uiniun mugis docilia reddit animalia, amiὸcas educatori,ut in auibus patet. Murium genus cum in domibus habitet, agreste tamen est, nec mansuescit, nisi quod alpinum dicitur. Albertus tamen bisserinit murem uidisse, qui eredius candelam in conuiuio tenebat mescio an Μus eande de alpino intellexerit. Sunt etiam alia genera murim, 14 renens. rationi alimenti opotus,ac tuba ut dictu es ἰ plurimum

possunt.

rubri quos, ferruginei, qui pilos hirsuestos in dorso habent. Nam uarη animi sunt inconstantis: canum autem natus

ra, ut cospicuum est,iracunda est: ob id, ut iracundi,incon stantes s ad proditiones prompti sunt, ita canes ma lina a uaria pelle ex albo Er nigro . inii vero ferruginei, exustim habent bilem qua abundant, maxime cum in dorso hirsuti sunt, hoc enim secatis indicium est, o ob id malefici. Similiter parui, quoniam sanguis qui in cora deferuet, non potes in cerebro refrigerari, ob paruitatem distantiae. Et macilenti,nam pingues humida qualitate obstundunt bilis feruorem. Et quibus oculi quasi mortui,quos niam atra bilis cerebrum illorum occupat. Diligunt domi, num amicor, quoniam sanguine sunt tenui, o ob id ad iram prompti, alip ingeniob Sirans uerb duplici ordine dentium anteriore con stat, uehemetiores sunt, o acriores: funt erum natura sicciores: tales uidi Mediolani.

412쪽

LIBER VII. 229Feles autem eὴλ arrabile abundent, idifunto mesea Feras nigrisci, est autem tenuis substantia, ob id leues, les o inquie furaces. ii Nigri ergo ob id aeui audaces, ac maxime furaces .mari, non ita, albi: alborwm notissima causa: pituita enim, pigriores reddit, etiam ad mures capienὸos: pleruilip et eartim ut inprobiores, es meliores, quoniam audaciores egistiores s. Sunt e segnes,ob gulam tamen rapaces. Variti φιos Syrios appellamus, mitiores: quo mam e cadida regio.

ne translati ingemo pressint, ac magis dociles. Animalia enim quae in regioribus calidis aluntur, funt ingenio lora, quomam sanguinem habent temperatiorem , ut infrigidis feruescerem: ob id fera magis, o indomita, quae uix una qNam mansuescunt. Docilia igitur,qua ingeniosa : quae docilia,rursum mitia memo enim sapiens malus, aut malus sapiens, ut alibi a nobis demonstratum esse: ob id, talia ari malia nisi immodice set voracia mitia sunt, tamen muribus capiendis idonea. Contra rara, deinde rubra . tum ob

originem scilicet, quia e locis frigidioribus prognata, tum

ob humoris siccioris abundantiam, immitia, ac furacia. Fe Feles ab se glis tegunt terra feces, ne odore at bi,ne uisu' prodantur dunt excremuribus ma de odore edi urina prodit: at forsan ob utrump menta, ne simul id facit mihi autem uidetur, quod ob munditiem: est pro dantur emin, ut lique animal in suo genere fatis mundum. muribus. EiusgenerisIbnt multaespecies quomam etiamfylve, Cur pluras re est oenomen retinet non ita canum: quandoquidem, fellii gene. ut dixi, nessyluestres in lupos transeunt. inamobrem ra, no cania. sisnt agrestes, Italici, quos maim n suocamus, egregie caudati. Ath cercopithecos uocant, quas non feles ,sed fumias caudatas, quo edentes adant, no proni ut feles. Sed constat, alios esse etiam in India feles caudatos, a cercopia

413쪽

33o DE RE RV M UARIETATE, panthemta pardis, talibus p. In Africa enim cy India, ob penuriam aquar m a falacitatem quae ex regionum calia ita: e prouen unt,commiscentur plura animal rumgcnera,

ut adulterina ex concubitu procreentur.

Te ui pedi- Equoru uerb insigne est, ut ex fronte ac pedibus Ilint bus de Don autem quinque loci ) exiguo cundore fulgeant, aut linea re albi cur q&apiam, seu azona potius in fronte, qua nequeos, neque probeat πι- supercilia tangat. Sunt o qui probent frontem candida sella in ignem in equo ,seu nullus pes , seu unus, cur plurres candidi sint. Si enim poeriores pedes ac misisti qua lis est asturcon, quem mihi dono maximus antipes Ioannes Amuli hon Scotus dedit solio equitare dicunt optimum, quod ignobilimr. b. locissi i ignis. Si omne adrecta fron. ris stellula superiora uincunt. Optimi igitur sunt, qui stelaetulam in fronte album habent, o praetaria a pnam quae nec os, nec supercilia tangat, qualis ui diai est Ulurco, ni meo: sed illi os candidum etiam est. Queisa si pedes pol seriores etiam candidi sint nihil potest addi Atque eo ma agis, inspectaresemper oportet ut parua pars sit cangiti, pedis posterior magis quam anterior, π pedes positerisares praestanu anterioribus. Omisso igitur signo quod in fronte esse solet, tu quae simper equii protantiore esse docent: poste m qui peres posieriores solos habet aLbos, confli tuemus eum qui pedcim osterioram, se rum fotum habet album, is enim uudax ta leuis est. Posit hunc collocatur, qui ambos pedes posteriores habet albos, stes, prum anteriorem. Inde qui ambos pedes poseriores babet albos, a dextrum anter.orem. Inde qui habet quatuor pedes albos,is enim animi uitio carebit, licet non adeo vaditidus su ac robustus. Po hunc ille es' qui pedem dextrum σnteriorem alb solum habet: is enim docilis erit, sed M

414쪽

nisi i euentus. Septimo loco est, qui pedem Distri anueteriorem albidim habet: qui uero pedem dextrum posterio. rem album habet, specie quidem fortis a acer est, sed i inen superbus a infelix est, animos iuprobo. Post hunc est is, qui albos ambos anteriores habet,altemums posteariorum: sed borum praestantior, qui miserrum. Viliorat,

que undecimo loco , qui solum anteriores pedes bubueritvlbos. Pessimi funi, quos uocantur trabeutos, scilicet de xtros ambos, aut instros pedes habentes albos : quorum

qui dextra albi sunt, deteriores habentur bis qui sinistra.

Omnium deteriores sunt, quos transtrabeatos , id est, aLtematim pedes habentes cand idos, seu dextrum anterias rem cum sinistro posteriore, aut uisissim pol eriorem deesaetrum,anteriorem autem sinistrum: quorum etiam deterior est is, qui finimum anteriorem, dextrtim uero posteriorem album habet . Atque haec omnino a generationis origine cavsiues initium ducunt. Oportet igitur non solum horum causa, sed Cr aliorum,ratronem exponere: qua hic qua dicta sunt, cur fiant, manifesta sint: est enim ratio una in sumnibus unus s modus. Primum igitur oportet hac princi, pia supponere: candorem in equis a pituita dontinante procedere: ut uero haec moderatior Deri modestum patientem facere: s abundet, pigrum, timidum, s*nε si nulla sit, praeferocem,stolidum,ta' indomitus robiorum Mero natura, o redie agentem quacuns non necessariasunt, ad uiliora loca protrudere funt aut uiliora smisera dextris,posteriora anterioribus, infimasupremis . Quartum principium est,

quod in fine libri de Subtilitate declaratu est: quacuns bremilia fiunt, conasci: qua uero connata sunt, Dicite et id temαporis successu in ide transeunt. Sextu,natura uti cerebri se

spoitioni ad animi qualitates fabristam; et ut totum ιοιi,

415쪽

332 DE RERvM VARIETA ΤΕ, ita pars,cum totius rationemsubit,partes habet compara, ione dignas ueluti caput totum equum refert ocidi autem O os ueluti cor, a iecur, in toto. Hissuppositis linea uel ona alba in fronte, moderatam cerebri qualitatem figessi.

cat,nec praeferocem,nec contumacem,nec iracundum, nee

dolosis nec ancipitis animi, aut dubi j. Nes potest corpo, ris uitia Agnificare, cum a cerebro pendeant bac: nes naatura abs p ratione protrudit has macula cum nec supercialia,nec os attigerit: quod si fecit, timidioris ani incon si antis nota esst. Cum vero ad pedes hae maculae protrudinuetur, temperamentum ificant,maxime fi ut dieti paruao ad sinistros, o ad poteriores propulsae set. Trabealoe

Tum uero causa est, quoniam petis iunciti in utero matris erat,ob id fimul contraxere maculam, quod etiam in transtrabeatis coni,ngit: allidentur igitur ambulando,ofaepe in periculum casus incident, a maxime cum ex aduerso pes des implicabuntur: atque haec constans est ratio equorum, quos uocant materna lingua Balbanos, ut etiam ridericus

Grisonius patritius Neapolitanus diserte docuit in suisti, bris de Equitandi arte: nes enim nos quicquam ab alis isa uentum, nobis ascribimus: suffaciunt nobis propria. Cum multi iam nunc extent, qui post aliquos annos ab aditione prima librorum de Subtilitate, solo uno nostro inuento,Pabrum confecerimi, etiam nostro nomine suppresso : nescio an improbiore consillio, an impudentiore fa Elo, an stultio,

respe, ut qua a nobis uix potuerant excogitari, ipsi inerates bibi vendicarent. Quid facturos putamus, si, ut anti, quo tempore, non omnabus fuisset copia exemplariorum, cita rvine inter tot nostra uolumina excussa. talia auseant An deerant, quae ex nostris possent inueniri noui arginensti res, nisi alter nauis fundo maris piscationem, alter dea

monstras

416쪽

mon strationer Euclidis, una circini quantitate supposita, sibi ascriberet e sperantes forsan temporis longo tractu,suaturum,ut homines nos potius ab illis sum isse arbitrarenatur quam illos a nobis. At nesciunt amenteronostra inuenta talia es ut a nullo nostra aetatis, aut ante nos inueniri postuerint, qui no iam fama egregia cognitus esset. mando, quidem er nos uiuentes, ab omniibus qui nunc aliquid di,

gnum memoria scribunt ita colisti ut non pudeat illos fateri scribere, quae sint a nobis inuenta. Sed iam alio diuertamur cum sua mἴβra cuculos qua aetas habeat. Igitur, ut ad propositum reuertar, quoὰ de pedum ea re dictum est,etiam caudaesummitati ascriberetur merito , nisi forte quadam magis illi pili ob longitudinem albescere, quam natura uaderentur: nihilominus Est hoc signum est egregii e, qui . Ais haec signa,a generationis ratione sumpta sunt: nao quinφ differenthssismi solent primum quidem ut dixi)a Signa in ea generationis ratione: fecundum, a pilorum substantia seu quis a quia

forma ars ut primum ad animum ex corpus ex aequo per, que sumunimet ita fecundum Cy tertium ad animum tantum ferme: tur. Hi enim tertium a colore pilorum sumptum: quartum uerrb,ad corpus foliἰm ferme pertinet, quod a constitutione ex forma membrorum eius sumitur: quintum uero,exactionibus, quod etiam ad corpus magis quam ad an iram perti,net. Igitur, ut ad pilorum nasuram,for:nam, decimia, mus sunt in equis naturaliter loca, quae circulis exibustam paruis e pilis contortis in formam, mairesiuinem, umbi

lici praedita sunt, i sunt quinque: frontis medium, ferme sub superciliis colli medium, in latitudine ac longitudine: ferme pectoris mediwm, umbilicus, ilia:ut nifex: prae, ter haec igitur loca, si umbilici sint in locis tibi ab ipse, vin bili et in quo possint is pici, degenerem equum significant: si ubi equis. ab equo

417쪽

33 9 DE RERUM VARIETATE, ab equo uideri non possint, ut in collo, aut in natibus iuxta caudam, adeo bona sunt signa, ut genero stimum eqlli persesola declarent bd ι candore pedi praepostero, atque infallici impediantur, ni bito minus etiam uel sic ge, neros equum uecertarent, o infortuniis quod a canὸ are zillo eis incumbit, auertunt. Eo φ magis si umbilici ila

praelongis pilis, uelut pennis, aut seris potirὶs quibusdam,

quos quidam uocant essem Romanum , praediti sint: tunc enim hoc signt , genero issimum equum declarat,a m lanas balsamae tolliit. Vnde sciengum, candores equorum praepostero tribus maxime tollit uel si umbilici adbint prae, ter naturam, in locis, quae equus inspicere nequeat, at Ie ut dixi) hi qui uocarettur enses Romani: uel bi in parte peddis posteriore, at Me exiguus curassor ille fuerit: uel imaisculis rubris, nigrisue, in muscarum similitudinem candor ille aspersus fuerit. Praestant autem nigrae macula rubris. Sed iam borum causam declarare o rtet: nam quod in parte posteriore pedis candor ille utilior fit, uocatu fraupicanus, qui in locis conuenientibus nitet, iam hocsatis de monstratim est: quo uerb umbilici tantilin a serant comem ossi, cum biccitatern declarent, a qua immo icus humor,

cui equut natura obnoxius est, comprimitur. Setae aue tem illi, calorem mars rem, π melius temperatam naturam Venerint. Ctir uero in locis, quae ab e as inspici non possint f nisi quoniam nerue uni partes illa, collum ci na

tes, ubi robur, o calorem, o bene temperatam naturam decernunt. Verum maculae ea ratione probantur, quam

Indicia E nunc de pilorum colore subi ciemus. Color igitur omni eolore in syncerus in equis malas est, quod unum tantum btamorem, equis. unanrs qualitatem dominari, quae qualiscunque fit,in uni imali docili non probatur: aut evini immodice iracundi,aut

418쪽

segnes, aut conti aces, aut alio uitio animi laborabunt. Vnse suibus nullus candor οἱ nes in fronte, nes in pediebus hi ancipitis animi, atque dubi sunt. Colores autem in equis magis noti, sunt septem albus, saurus, id es ,rabeus,

leucoteus, quem uocant griseum figmenatus griseo obscuarior, o purus, fuscus,uscant morelli , calianeae corti, et silmilis, uocant baimm obscurum,nam rosetis,o i se bauius dicitur: ivgeneraliter saurus medius est inter basem, fusci , maximesaurus malitas: liardus autem albus eum maculis fqcis praegrandibus. Albus segnes, timido molles: a pitti ita enim color hic procedit: niger melancho licos, graues Miles contumaces. Sunt a fusci tales pleranaque , ia nigra bile is color procedat. Se sit ab exi sta biis

te, tunc ex iisnis notae aderunt, uae in ilijs apparent: erunt en m rubicuridiora: tales autem plerlinquesunt fortes, inagenio praediri, furibundised ma a ex parte fallaces,mas

torvin morum. Habet autem laua bile, iracundi etier, ardenta animo , non multum in oris patientes: color hies endore non debet carere. Qui sarirιinea naturastin 1 terlinque b iij sunt: cI ut dixi) colos is adrosesm decli,nci, lati, agiles bcns: unas morum. Sed tamen nibi Uynce, rura m equis probatur. Optimi ergo colores, ac temperarisnt, qu ruris cassian ea colorem referunt. aquosus cani liarsos macci lis Indique conspersos: faggenati praecipue, vi nigram roncni, qua b transuersam in fronte, collo babent, se isemplicem, set multiplicem: e si uri medito thni quos Hispaniuscant aluetan tos lasso: hi robustio, re , Ni b is res, moribus I praestantioribus fiunt. In timueras m autem, quod iam dixi, generaliter maculosi , maxier ne nigris mactilis , o as nitidistincti, fert per crura exterressi, seu per dorsMn, seu in collo , nobilissimi habentur:

419쪽

336 DE RERUM VARIETA ΤΕ eo. praestantiores erunt, quo in his ordinem quendam nasturaseruasse uidebitur,feun meri, seu paritatis ac lori, seu rectitudinis. Post quos funi, qui macula aut aronas haebent rubras,aut rubiginosas. Causa omnium barim, es naturae uis c robur, permixtios decens, ais humor exuapussine quo nonsolum in equis, sed etiam bonum busni, bil egregium fieri posse, multis persuasum est. Nos uero ineter caetera ignauiae igna hoc habuimus, ut nullius ex to, nis, nisi in cute notas praetulerim: sed in nobis pituita a funguis naturalis pnigra bilis dominatur, ut portas ex in tituatione , aut coelo, aut aliqua alia uirtute, scientiam o coagnitionem rerum pendere arbitrer . Fortitud nis vero celeritatis a promptitudinis, in actionibus, atque eoicaariae uim a bile exusta pendhe non negarim: quo fit ut nutati harum qualitatum in me fuerit, minime tamen fortis. Haec non obiter diecta sint .scis quantum an se praebeam rea mulis , quasi aliquem me esse arbitrer sed ad hoc numsum, ut intrepide mundum ab errore liberem: quod hi tum aduersus natura mala, quam hominum maledicta paratus essem, haud uera referrem. Ergo hae maculae v et nα, mafivem animum, acrem p , ac nobilem in equis referunt, a

quo corpus quod regitur, praesunt ius reddi solet, specie potius qxam re

Indicia ab Sed sunt maculae, quae aestionum fuat potius signa, qtιa

actionibus temperamenti rueluti quae in iliis fiunt: hae cum equus na in equis. scitur,men bus quibus sol peragrat leonem, tunc enim imbecillis ac paruus, ilia ore attingere nequit, nec potest seὰ multitudine crabronum tueri: unde sit, ut cutisfaucinata, in iliis maculas albas praeferat: tales igitur m uultili sunt, ob triplicem causam: prima, quod eo tempore a cras

bronibus sauciati , molestanis intolarabilem semientes, uiribus

420쪽

LIBER VII. 337 uiribus o corpore destituuntur, ac manci evadunt. Indetiam successu tempori r equae,deficiente herba,lac paucum x prauum generant,unde pullus nutriri nequit. Cum uerbbγems supervemi, nondum tantu Mirium contraxere, ut ab inivria frigoris se tueri possint. Hi igitur,m ilhs aut humetris albas habent maculas Cyparuas, ob contractam cicatricem ualidis exhequentibus crabronum ictibus. mcida uerb assiae in toto corpore er exiguae probantur, myr color

in extremis partibus: cantur autem extremae partes , prades,calida, o aures: haec omnis si nigricent, generositatis argumentum sunt. Si uerb ilia rubeant, tot uerb equus fuscus sit:hunc,baum uocant,non fuscam: fuscus uerb nsuras color est,sed afuscos uere, Cy nigros, o clariore fuascedine tinctos, modo unius bini coloris, morellos uocant.

siret sauri quidam pure rubent , alii maculis fuscis, uel etiam subfuyci toto corpore sunt, quos preciosiores esse diarim res Sic Cy bai, quida rosei, quidam castaneae corticis colore, qmdam etiam clarioressunt. Splendor a tenuitas piatorum, mores praestantiores declarant, sicut crassities at pduri Mes,maius robur. Cum autem dico mores, melligo ut nitiis careant,ut semidociles ac genero si. m corporis,etia laborum tolerantiam. Crispa quoque coma aut cana, inta sunt bonae indolis equorκ. Sed ut ad actiones reuertar, qui gulam teneram haberit,cti alioquin bini praefantes, leues in agiles sunt non enim ob teneritate multum premunt teraram, sed dorso . lacertis quos musculos uocant) innixi, vilesio prompti, ac leues fiunt. Qui uero erecta ceruice habenas molles relinquut, hi no ex actione tales facti sunt, sed ex actione Agnu praebent generosi animi s elati, o rOa bustae etiam ceruicis Similiter ω in dorso, qui non subsidet