Hieronymi Cardani ... De rerum varietate, libri XVII

471쪽

388 DE RERUM v ARIETATE, dixi)ex ore in gulam, si qua esset, branchiae protrudunt Agitur nes gula,nes collum, nec aspera arteria,nis spiranatibus piscibusfuit, uelut delphisis o nimismam his est a.

Belphines spera arteriacta gula,ideos a brumn reamni. ob id a& balenae turpisces uentricultam ad os positum habent, tum ut facilebranehijs cibum devorent, i m ut metas concoquant, cum iuxta cor carent. olecur fit. Sed necis bene concoquere poterant pisces, tum obfrigiditatem, tom quia cibos non mansos deuora vetti culus tum etiam quia cibi ipsi ualde duri concoctu sunt, uelut aia in piscibus ga,cortices Ostreorum ac concharum, limus, butam: ne

cur iuxta emin aquam dixerim. Ob id appendices actifunt, in qu os. bus concoctio fit proprie, atque hae ueri uentriculi uice sunt. Ventriculas autem ipse in piscibus, guttaris auium, quo cibos messos condant,vnstar smanis in piscium uentriculo liquefhunt soluuntur cibi, inde separantur, σpars utilior in appendicibus concoquitur: quorum est tria plex usustinam diuisum cibrum eaecipiunt, oe crassule ac nisra con cirent. Est autem in bis purus cibus, cum pses omenia deuoreat, spinas ,1 quammas, o Ia, quae tamen .mnia conscere nequeunt ob id appendices in piscibur uaris nila mero ut cuis robustior uigmam nes ballinis aut de*binis

alat cor zzramolva trigintaquin s utruv: rrι ita uet upra Piseiu uen- pendiis, ut nus trari uix possim. Piscium enim aratriculastriculus cur ma nue essi, qu odiph intuoracissimi. Sunt autem naturam . nus . talet 'um quia hi 1di, tum quia n3femper occasio cibi da. Or Cum Cnim natura multos esse Pisces uellet, eos qui masTrone truculen i e bini uoraces fecit, ut omnibus fleti ratis

nihil perr et ipsi. alijς, uel noletes parceret. 4ιod in auisixeaer e no fit ut superius dictu est. Hanc igitur ob causam, P ci Vbysei, a uentricu ni e sic ait, ut copia cibi tota

472쪽

hi possis, inde reteressu suas concopia: nam οβ

oncb ,er spinasgluttant, non tamen his nutriuntur, ni pauci admodim,uelut stellia marina. Refert erim Ron Stellars , dellet dissecuisse unam apud Mesonam, in cuius uena tinam, uis

ire quis cochleas inuenit, tres intePas, duas iam cum te, ebcoquen-pissu is confecta nec tamen pede maior erat.Stellas uiis di inere diisse in littore Aquitanico, me memini: est enim piscis radios bilis. habens,al, quino ath octonos,uel duodenos, aut paucio, Stellae pi- res: sedsunt qui negent,bas ueras esset bilus. Qui sit, con, seis deseri- sat naturam hoc numero contentum nonfuisse: sed tamen ptio.

uae radiis quinis praedit uni, hae stellarum nominesunt digniores. Piscis est mrabilis, qui Am uiget, calorefluo

cuncta tiri atterit: sed nos in littore iacenteuolum attissimus:referunt enim torpescere extra aquam , in sub clius tempore reuiuiscere. In supina parte radiorum ,septenos spiculorum ordines,m long tudine uerb uiginti uos, quasi rationem peripheriae ad dimetientem obtineat Us ammaist exiguum, supra tamen qui is mollia pro scidum cum acetabulis exerit Echinos refert Belloniussuprafex milia, cuin tamen stellis minoresset: os habent ut echini eum quinque denuibus, eorio integruntur duro, aspero, tantas uis inest, ui cirris eonuellant δὲ hanis tesias os Frearis, nec praefcmdantur. natant cirris, o eum captua sunt aliquiὸ, eosyringunt ae contrabunt. E 'pluribus speciebus uix una edulis est,sed exeori ta prius,nec ea adsmodum suauis. Duae funt pulcherrimae: arborea, a reticus laris. borea, ingula braebia diuidit in duo, tum ramor, ἐonee ad capillamenta deuenerit. Itaque frondsum forsimam praebet iuxta os quinque appendius cum multis denstimus , o ungulis braebiorum interuallis rima: ab ore,

473쪽

39o DE RERUM VARIETATE, ta nigra est: cirros intus 'Elit. Reticulata, cum aculeis P magna: tubercula habet, uelut in retibus nodi: ob hac uistraqueseruarisolet ob admirabilem structuram, quamuis

Pistes ha- arborea rarior at Sed ad rem redeo. Cor, licet moueat talibet pericar non tamen praeter membranas quibus anneam est , quic, dili, dc septu quam moueri uidetur: in fistula uero ipsa, non aer, sedsan. Iansiuersii. guis continetur. Ascendit enim uena magna a parte illa al. ba ad caput: cor autem ipsum in membrana continetur, oppiwm transuersum non dedi, sed imperfessum. tarendum est igitur, quomodo cor moueatur, si spiritis non trabit quae enim follio modo mouentur, acre plena sunt, at

pisces non respirare didium est. quod bi ob sanguinii ingres. Juo dilataretur, non adeo distendi corposset, quare spiriatum in corde generari dicendum est. Sed si exprimitur,paLfare uenas fateri oportet. Constat ergo sanguinem,n spiritum, sed tenuem resphrationis in corde causam esse: nam in hominibus cor a dextra, non minus quam a finistra parte palpitat. Fit autem hic motus, ut sanguis m corde perficiatur, ais inde ad cerebrum, ac reliqua membra rea mittatur cum uero etiam auulbum cor palpitet, indicio est

non ob sanguinis ingressum cor distendi, sed quia disten,

datur sanguinem inressi. Vtrum uero sola aqua uiuere 'apiscis inua leant pisce Rondelletitis contendit piscem nutritum ab uase sola aqua xore in uase tribus annis pura aqua, donec nec copi posset triennio nu a uase,nec per foramen exire. Ais hic uir adeὸ oscitanter tritus. maxima traditat, cum uelit uideri diligentisimus, ut neque nomen piscis assiecerit, ne an marina fuerit aqua, an dulicis. Videtur alibi mmtere, illum Disbe capitonem fiuviati. Iem fedo ibidem fatetur, uiuere eum cano a flere erat non sibi constet. Itas nec falsa sola,nec dulci aqua genera,

iter piscea nutriri quem, G si Millefatigati in Pser

474쪽

dies perellaretur: se MD kMe facilius, ut quasi conti.

neat , in sale autem olem, ut alias ostenswm est. Ex hudo tamen a pingue a suae, praefert infalsae, piscium plurima visees . genera nutriuntur. Indicio est haec ita 1e habere,quod odi mnestare omnespisces carne uescuntur, ali s krfidiantur, pratercea phagi, Prae- Areuma capitonem: hi enim soli ex his qui eumtisant, tet cestreεMessui, ne alienigeneris piscet deuorant. iamlarem cicapitan feri non potest,ut sola aqua uiuant, quae in altero extremo est .pingui aurem aquae ni triri,haud absurdwm fuerit. Ob id tintae in paludibus aefossis non sol uiuunt,sed etiam pinguescunt. Plantae enim multa in ipsis fluetibus nascuntitur maris. Et percolata aqua, insipida redditur adeo,ut nautae prope mare quandos per duos aut tres passus in pidam hauriunt. emim ubis aqua ut Axijub terra. Alos fae tamen quae salsam refugiunt o in Sequanam ingredia vir harum autem infestam multitudinem Lugduni caupi uidi non alimento, sed fuauitate aquae alliciuntur: nam in aquae suminum aliquia secum dulcis rapiunt, o ma me aeris tempore, quo hi pisces e mari ascendunt. Pinnae quoptertio loco piscibus sunt propriae, o necessaria,praea

rer branchias, i ae rem in corpore colentum: ram quo moa

tus diceret ac dirigeretur,non erat, i pinnae adesent. Vade duplicem pinnarum naturam fateri oportet, quamuis nomine utrans confundEt alia enim mobiles sunt, ut quae lateribus o ub uentre, quarum beneficio pisces motiens turi aliae immobiles, quibus p scium iter dirigitur, o aqua facillili diuissitur,to hae in dorso collocantur. Caudaue, Pinnara durὸ e lici osscio fungitur: dirigit enim iter, Ex aquam te, Plex genus. Otἰ cum Uectitur,uelut in naui temo, piscem circina, git, ob id pinnispaucissimi pisces carent. Muraena una uide Hur na pintur, quapinnis careat. Ladem rabie tentatur, atque ob id nis caret.

475쪽

392 DE RERUM VARIETATE,

uiuaria earum piscibus aliis non debent repleri, ni bis iaill f pro uidiu luat: nam voracitate a rabie cumina exballami.Serpcns ucro , anguilla, e conger, ac mustela, pinnas habent serpens et enim o unguilla ad branchiasDitim, ut caput facilius uortere possint: quo conuerso, reliquim ora Congru . poris quoqdicuis agitur. Congri quoque a ophidius: in imbus rursus labitur Rondelletius, ea in parte qua Bellonium a. cusat nam figura unum aliud uerbis ostendit. Vidi Die, pae saepius,albo uentre lineis a capite pallidis,per latera Matrinque deductis, dentes habent, mouentvrs ut anguillia, magmtudine eas superant, ut quae ad quinos nonnunquom

cubitos accedant. In Sicyone adeo magnos ese ferunt, ut a plaustro uix uebantur. Muraena morsus non caret uenern s multb minus serpentis, hic rostrum habet, latitat in

arena quam eo Ddιt,e mari ex sens. Nyrus quoque pinnis caret, ut ea nota te muraenarum genrere et Fe credatur. Λάθigitur pisces aere intem a carent, paucissimi pinnis, pauci branch bimam cirris cauda pedibus, pleris atlimur: quod si pinnas proprie intelligas, branches pauciores quampinanis carent. M Sela uerb marina, anguillarum propemorbum magnitudine, os babet hirudini mile, f hilum in caapite, velut quae pulmones habent,nee tamen pulmone praedita, dentes habet in ore: addita fistula est, ut cum agendo tituεns occupet os, aquam ad branchias trabere posbet: quae rure erassa intectae , septem rotunda foramina utrisup haubent: duas in dorso planas habet,nullas tamen natandi cassfaim lateribus, aut sub uentre: dorso macu oso, uentre candido, non adeo suavis gustu, ut mihi uidebatur , ut anaguritu: durior enim θῆ, tamets mihi non assueto delicartior uideri debuisset. Dum per Ligerim fluuium iter ea remis μαrentes prorae sex , aut septem arandisus angvib

476쪽

L I A E R VII. 333lis nauta coeperunt .sunt autem anguillis aIlurnio Crassiores ac breuiores,ossibus φ carent. Erat iter nostrum uearis tempore, qui hi piscesnuuiss ingrediuntur ova paritu. ri, indes ad mare cim foetibus redeunt. Harent autem adeo straviter nauibus, picei odoris in creditur eausa, ut si clauo temonis affigantur, nauis remorentur,am fallem retardent quo factum esst, ut multi crediderint, hane ueramese remorai de qua alias multa tradidimus, Bellerras ta men existimat remoram, genus esse limacis marma uiridis, Rem ora quae cornibus iter pratentat, lentore a mucco praeditae: quomod. Ofque refla tamen ,superiore parte gibba, inferiore pla. naues det na,palmi longitudine, manubrii ligoris erastitierculsum Reat. ferme omnia membra , quaepiscibus esse solent, iecur, fel, lim,ventriculus,sentesima, cor,in faxis habitans. Sed utut fit, satis confliat, harentem remorari nauer. An veros,met, Nondelletius contendit expertinento, uidisse trireme, in qua Cardinalis Turonensis Romam uehebatur , nhibi.

tam a cursu r ea praebensem, praebuisse eonvivium Bellonius ante illumscripsi retardare, hune ueracem esse constat. Oppianus ante omnes idem refert: nec Plini quamuis varius, multum ab hae seruentia dissentit. Cassa est, quὁdnamim clauus ab is motatio maxilii e distat. Hypomoebbon enim, prorae pars'nama, aqua tota diametro clauus distat. Si igitur M. datur moelia longitati, tota cauda pro uertibulo est ut necesse fit,iuxta proportionem,totius lautus dinis nauis cum pisce, ad nauis longitudinem moue. ri: at nyn mouet,sed motum impedat:quo circa cin

nuertendo firmat Sit enim A B longitudo navis, A prora, B clauus, mustelae longitudo ad caudae extremum B C; uia caudae septenario numeromia.

477쪽

RERUM VARIETATEtur,uli qua nauis mouetur millies mille. Proportio erga motus caudae ad A,infinitatem fit,maior est proportione uenti ad navim. Si igitur nauis in aqua pendeat, distoraquebit naui raro licet turdis ins motu, quia tamen stea quenter cauda agitatur, plurimum aquae occurrit nulli quare prora non diuidit undas,firmatur, nauis. Si vero

temo circismagi posset, longe facilius id demonstrari posesimum ad illius motum, uelut cum temo mutatur, naatiis firmatur er haeret: nam cogitur undas pro tota longuetudine propellere, ut facilius longe euerti qllum progredi possit. Oonstat ergo, o maiores ex robustiores facilius rea ere. Atque ea carisa est, cur unus remus plar retineat, quam sex impellant quod in prouerbio apud Venetos est. Si quidem si recta contra nitatur minimkatb natam diserqueat,omnim nixum impediet. Constat etiam,siquos reamin agendo plus obesse, quam prodesse nauis cursuis ali, quem etiam remum frumma ui agentem,maxim iuxta puppim positum,nauem retinere posse: qu Id periti remiges,ut seruitutem tam duram effugiant, faciunt, licet mavo fascobioni nore inuentio haec illis constet. Caterum, ut ad pinnaru cur pinna historiam redeam pinnam capite inutiles essent ob id rabunt ea sub lis,msi monstrificis,pares femper, quae ad latera Mna, in uentre. medio , seu supra dorsu m , seu sub ventre, uelut gobiani, qui unusferme pinnam in medio uentre habet, quoniam tam incin us corpore est, ut uenter dors uicem gerat: bac nota ab alijs piscibus facit. dignoscitur. Unicum uoco pinnam, quae in eadem est linea, quamuis pluresn ero,snt uelut in asellis multis, tres pinnae in dorso1μm, sed ui. Mus non continuae uicem gerunt: in bippuro autem una es sontinua. inibus pinnae ualde magnae, his corpus lex ata

478쪽

L I B E R V I I. 3ysii curabis S hirundo. inibusfiliamin his plerlinquem Aculea em p j ni faculii, ob naturae siccitatem: nobiliores enim cum squ1mosis.12nt,nc:ῖ tam facile aluntur: pluribus enim commodis indi, gent: ob id possitit esse armatos. Ante quispectant nua.dendi tutelae causa dati sunt,ut etiamsi lillis, quae inimicum dum eduntur lupum,palattam uulnerando, occidunt: qui autem retro spediant,tutelae tantum causa. Nam pisces Piseisi arma armauit natura multis modis: mole ut balenus, dentibus ut orchades lamias, spinis ut ochisos, aculeis ut fabrum, pedibus ut polyp- , cortice ut Urea, lubricos fecit conayo remoras er torpedines ut occulta instruxis,alios celeiritate ut delphines,mxcrone ut xiphias:maxilla enim flve, Tiphias. rior ossea, ais praedura is cubitos duos extenditur: atque ita ualida, ut captus retia secet, naues impetu perforet, rum maxime ctim ab cesro uexatur, a quo etiam in ititur adigitur: haerens eram sub pinnis ubi caro mollior est, itulum rarum in motam excruciate os illi sub mento ut fa&msm, cutis leuis, caetera ut sturioni,gladius ille niger me, Ausep duritie inter os est,atque cornu. Sunt Erath etiam venenati pisces,uelut draco hunc erum Di pauidimus,sa Draeo. culis uiridibus in dors initio, quinque habet aculeos tenuaes,nigros,praeacuto tentia, myra membrana remunctori in quibus uenenum multo laetatius est, quum in branchia, rum aculeis r habet enim si Hos in pseris, quae ad bram,rbias sunι osseos, magnos, acutos, quos ego decerptos feratio .uulnus ex aculeo,dolores, febres, phlegmones, deliri

ais conuiu bones excita , magis dum uiuente pisce qui Diia illud acceperit. Ob id cum alioquin uinax si piscis, qui ad

ultionem, non ad necem aliorum natus uideatur, piscat res nuper capto caput conterunt. Multiplex ueneno auxi

479쪽

3ys DE RERUM VARIETATE, venen Mo- per Nathim , a pungis pius eodem aculeo, quae cura tua, aculeo plane philotetica est. God per antipathiam cura uentarunt inplex num eximuit: ue ut frigidum a calidosolet extingat. Per

alexi har- sympathiam autem distrahitur, sicut aestus in balneo: atmmiacam. hae causa prorsus suiu manifestae. Pund autem sapius ataque curari ab eodem aculeo, ob id contingit, quoὸ ivs. rem inducit frequens punctio, unde sedato dolore, probuletur phlegmon, aut quia iam excitato pblegmone, aura

Hinrsanguis ex nouis punctionibus, unὸe sedatur concoaetione dia potius quam irritetur: uel quia ueneni uis adadita mitior temperatur, ut dolor in titillationem quadam conuertatu seu ob omnia haec. Defodere autem foueam

draconem , fabuissum esse reor, ut qui formam huic optarationi minim e congruentem, neque uitae genas habeat.

Sed haec de marino serpente potius credenda sunt. Serpens Pilies uene trum enim proprium est, latibula quaerere. Hic uerὸ latereaeo praediti. se in arma polye putat euin undas exierit. Alia ueneno praedita, sunt scorpius,pastinaca, torpedo, murma, illlis poractis marinus, o coluber. Sed omnibus deterior Hilepus, uenim uelsolo tactu male bcit. Diuersis iamra modis nos diu sunt namfcorpius, Ex porcus marinus, o pactimc quem odum de dracone dictum est,ueneni fundunt. Aanteis i- Sunto qui araneum adiiciant: nam Plinius certe, arua sciuin ci1r neum a dracone d stinguit: sed nos rambit hoc interest, u ea aci. postquam Omnes aculeι ualidi,dum pungunt uenenum continere videmur. quod dolores o febres ac phlegmonas exscitent. Paruum enim uenenum etiam draconi ac pastinas ea Hesse necess , postquam tot ab eorum punctura literantur, a nos tamen aci crila punctas duas mulieres, maritas

adhibitis praesidiis, interire uiderimus: qualiscuns igitur humor via suasitas expunctua infindatur,ab aciaei pis

480쪽

I. I B E R VII. 30 stes uenenatos esse dicemus. Ita neque uno a me praeter hos, contenti esse debemus . At tulis, murana excoluber

dentibus uenenum atque saliua continent. Sunt autem tui Iuli despiis litis adeo uenenatae,ut fi quem piscem momorderint,atoue sce, puleo vescantur homine cruciatum aluisentient: ipse uero ca cher auia. teruati, adurmatores accurrunt, nec fecus ac muscae itator Messant. Habent hi pisces corpκs siquammis exiguis

atque tenuibus admotam circundatum, atque in bis lineae uirides, caeruleae, fuscae, uirides, ferruginea,rubeae φ cera nuntur , ut iridem cernere uidearis in pisciculo : Hi enim admodum paruus e gregali ut dixi. Iracu ut ferpentes,

vario colore sunt, luridos o uiridi praecipue distinctheor. pore uino , aculeiss praedito : ita qui pisces aut fomus cc Orit, quemadmodum serpens Ex muraena ,sunt sinuossa, quis aculeis praediti, uiscorpius reliquis dicti, autua rio colore distincti ut de tulidisus diximus 3 quas constar, pisces omnes formae elegantia superare , omnes uenenati sunt Non intelligo maculosos pisces, uelut hinnulos, πturiarum genera: fcut nec inter ammalia terrestria, panatheras lynceo sed uarios,uis ixi. In omnibus enim histribus signis, iccitas demostratur: quo fit, ut uenenati sint, non tamen m fontibus, aut seminibus haec tingunt,quoania in aqua fisa non est.

Pastinaca ergo radius ut ad rem redea de quo alias Pastinaeae diximus)carinatus est, atque aculeis hineinde munitus. piscis dein autem pastinaca piscis planus, uelut a rata: duoque iniptio. babet genera, alterum capite acutiore, reliquum latiore,

quod binonem a capitis Amilitudine uocant eartilagia neu dipiscis , Us dentibus, ore tamen ex ossibus duris. mo. longa cauda, o quasi alatus: ipse radius in cauda est, palmo etiam longior, a tris hincinde versus caput piscis

tenderi