장음표시 사용
191쪽
PHILOSOPHIAE CIVILIS PRO LEGOΜENA.
. I. GHilosophia cnviris seu Politica est scientia pra- ctica salutem atque tranquillitatem reipublicae promovendi. s. a. Respublica est ingens hominum multitudo in societatem coalescens, ut conjunctis viribus commune bonum promoveant, & eontra hostiles aliorum insul- tus sese defendere queant in Politica igitur praecipiendum , tum qua ratione commune bonum promoveri possit, tum quomodo omnia, quae ab aliis objiciuntur impedimenta, removeri queant. s. 3 Quoniam respublica non ex hominibus singularibus, sed ex societatibus simplicibus, nuptiali, paterna ct herili , atque ex minus compositis , quales sunt domus, & porro ex his coalescentes vici seu pagi, coalescit .39o.39r. Jur.nat. : in Politica quoque docendum, quid factu opus sit, ut in societatibus simplicibus minusque compostis singuli satisfaciant officio suo. g. q. Quod si tamen quis maluerit cum altis do argumento sub peculiari oeconomiae nomine tractare :illi non refragabimur, non tam de nominibus, quam de rebus solliciti. Hss. s. Enimvero cum cura dirigendi societates simplices & ex iis compositam domum iis relinquatur personis, quibus vi juris naturalis competit 3O9. 3IO.322.363.37I.323Jur.nat. : placet Politicam dividere in duas partes, quarum illam oeconomicam , hanc politicam in sensu hrictiori appellamus.
F. 6. In parte igitur oeconomica docendum erit, quibus
utendum sit mediis, & quaenam removeri debeant obita-
192쪽
Polytisae. 18, eula, ut in societatibus simplicibus atque domo singuis It satisfaciant ossiciis suis.
g. 7. Quoniam omnis habitus ossicio suo satisfacie di, virtus est I. D. Phil. pr.univ.&9. Ethd: pars me nomica docet modum pervemendi ad virtutes , quae singulas personas in societatibus simplicibus atque domo. tanquam membra illarum societatum ornant. s. 3. In parte politica similiter docendum est , qui busnam utendum sit mediis , & quaenam removenda obstacula , ut imperantes potissimum, deinde etiam parentes ossicio suo satisfaciant. F. 9. Unde eodem, quo ante s.7. modo patet, par tem politicam tradere modum perveniendi ad virtutes, quae in republica cum imperantes tum parentes ornant. g. Io. Varia sunt G quae jus naturae praescribit tum rerum publicarum sormis , tum de republ. constituenda , administranda, defendenda: in parte igitur politica praecipientum, quomodo circa singula legi naturali satisfiat. b. II. Elucet hinc abunde, cum partis oeconomicae,
De Diate seisiatum simplicium promovenda CAP. I. De promovenda salute Deietatis nuptialis. g. Iz. Alus scietatis consistit in non impedita procmotione boni communis , conjunctis viribus obtinendi f. 263. Quamobrem cum in societate nuptiali omni ad liberorum procreationem di educationem tendant g.283. locaeitd: ut salus societatis nuptialis obtineatur, ab utroque eonjuge danda est V era, ut liberi eum corporis habitu, tum animi don 'ite virintibus valentes rei p. sistantur cives.
193쪽
ISI Insitationes f. is . U' de statim apparet, quantum intersit reipubl. ut salus locietatis nuptialis vigeat. g. iq. Quoniam juri naturali non convenit nisi coitus sobolis procreandae gratia susceptus f. 283. 286.Iur. nat . :conjugibus quoque convenit temperare appetitum circa venerem, conseqilenter castitas g. 329. Ethii. . g. I . Quamobrem & conjuges a veibis, gestibus aliis que actioniblis lascivis abstinere jubentur . . 33q- Eth. . g. 16. Multo magis itaque ab adulterio s. 297.Jur. nat. , Omnique re Venerea , cum personis aliis exercenda , abstinere debent. 17. Vilescit mariti autoritas penes uxorem, si in re venerea se turpem ipsi praebuerit, quod imperio ipsi debito aio.Jur. nat. inimicum. f. 18. E contrario uxor ubi rem cum aliis habuerit, ut eadem penes alios vilescat in causa est; quod si ex alio conceperit, non modo onus educandi sobolem alie-Mam in maritum devolvit, verum etiam liberis legitimis portionem haereditariam minuit, immo subinde impedit, quo minus sumtus educationi ipsorum lassiciant. s. I9. Conjugum est commune sivim & liberorum edia candorum bonum pro virili promovere o. 3O3.Jur. nat . : quod ut sat, uterque conjugum alterum amare debet tanquam seipsum f. 83.), quidem ut maritus
Praeserat salutem uxoris , uxor autem salutem mariti ceterorum quorum vis hominum saluti quocunque tandem nomine veniat 9. 2oOIur. nat. .
f. 2o. Mutui hujus amoris indicia ubi constanter sibi praebent conjuges : liberi quoque quorum est imitari
alios, a teneris unguiculis amori parentum adsuefiunt, ut consuetudo in naturam abeat. s. 2I. Incenditur amor mutuus, si uterque conjugum
mentis aciem intendat in bona animi , corporis atque fortunae alterius, & quaenam inde in societatem suam, immo in suam personam redundent commoda , sedulo meditetur II . 1 Fcb. . g. 22. Utile quoque erit, si aliorum conjugia cum nostris conseramus, ut appareat, quaenam nostri sit prae rogativa , dc quaenam aliis, quae praestare videntur in mala indivulsio nexu cohaereant.
194쪽
Politicae . . I 836. 23. Qui amat alterum , ex ipsius felicitate Us.lis. Wrch. , consequenter ex laetitia, qua effertur G. 72. PbiI. pr. univ. Voluptatem, adeoque ex ipsius tristitia& taedio taedium percipit. Amore itaque mutuo si s se prosequuntur conjugeS ; neuter eorum appetit, quod displicet alteri. Quamobrem uxor facile paret marito, di is vicissim saniora monentis consilium lubens sequitur, nec nisi lenibus ac blandis verbis eidem imperat . quod factu optimum judicat legi naturali convenienter
F. a . Nascitur adeo eκ amore mutuo mutuus animorum consensus , ut uterque conjugum appetat idem& adversetur idem.' F. a . Uterque conjugum cum in idem consentiat
F. 24. : neuter alteri taedium creat. F. 26. Patet hinc tandem , mutuo conjugum amore imutuoque animorum consensu arceri infelicitatem, o
tinerique felicitatem conjugiorum F. 72. 78. Phil.pri
f. 27. Porro inde sequitur, in contrahendis matrim ni is primam habendam esse rationem, num ea sit contrahentium indoles eaque conditio, ut mutuus inter ipsos
amor animorumque consensus perennare queat: quo fine ulterius perpendendum, num quae ad vitae necessitatem , decorem atque jucunditatem requiruntur, aco
jugibus parari queant. F. a 8. Qui haec ad animum revocat: illi haud obse
ra erit tot conjugiorum infelicitas, tanto certior extitura , ubi falsis persuasionibus inducatur pars altera. f. 29. Dolus autem cum honestati minime contrariari vulgo censeatur, nec selicis matrimonii requisita satis pateant in casibus singularibus l. 27. : mirum videri nequit, quod matrimonii contractus sit aleae plenissimus. s. 3o. Quoniam maritus ex felicitate uxoris voluptatem percipit, eandemque amat f. II .FDeb.&72. Phic pr. univ): non modo occasione quavis data agit, quae voluptatem ipsi creant, verum etiam cavet , ne bona ab uxore illata dilapidentur, utque a se parta conserventur , ne post mortem desint ad vitae necessitatem
195쪽
184 Institutiones requisita; quo ipso juri naturae satisfit S. ros. 31 .
ne promovenda saluta focietatis paternae. s. 3r. Q Alus lacietatis consistit in non impedita pro- D motione' boni communis, conjunliis viribus
obtinendi f. 26 Iur.nat. . Quamobrem cum in lacietate paterna omnia ad liberorum educationem redeant I.3 Iahocaeit.): ut salus hujus mcietatis vigeat, parentibus opera incumbit, ne quidquam desit ad educationem necessarium , sublatis obstaculis, quae eidem
Liberi parentum cura adducendi sunt, ut ossiciis
circa mentem, corpus statumque externum atque erga
Deunt i callos satisfaciant, habitumque iisdem satisfaciendi acquirant f. 39.Jur. nat. . Ergo studium virtutum s. 49. Phil. pr. univ. , tum intellectualium tum moralium . . et aa. Et b. , tum denique pietatis f.6οῖ- Eth.) ipsis familiare reddere tenentur. 1. 33. Ut prima mentis operatio exerceatur , noti nibus primum claris licet confusis, dein distinctis operam dare debent g. 7s. LV. . f. 34. Ut notiones acquirant tantum claras: multa oculis iplarum objicienda sunt objecta, linguaeque com-Potes nomina enunciare teneantur . Ita nimirum rem
unamquamque proprio insignire nomine adsuescunt g. r. Pheb. , dc ad tertiam mentis operationem manu ducuntur Fochol. & F. . LVJ. Notiones confusae in distinctas abeunt, si quae diversa sunt a se invicem distinguuntur: & ad singula sigillatim attentione adhibita mox eadem inter se conseruntur , ordo, quo se invicem consequuntur & nexus, quo inter se cohaerent, perspicitur g. s. gog.). Quamobrem ut pueris attentio dc super iis, quae percipiunt , reflectendi studium concilietur: objectum diu oculis pra sens sistendum, digito monstratis, quae insunt, & nominibus indicatis. varietas enim eorum, quae in objecto '
196쪽
Politicae Miletuntur, attentionem conservat, δά ubi nominibus infantes eadem distinguunt , instituto praesertim ex mine, reflexioni adsuefiunt. f. 36. Hoc exercitio praeparati uti ad aetatem paulo maturiorem perveniunt : figurarum in Geometria &numerorum in Arithmetica prostantium analysi utiliter exercentur, instituta cum syllabizatione compara
s. 3 . Persicietur hac ratione acumen u. Io7.13c.cis.).& ad intelligentiam manu ducentur S. II q. & seqq. Ethic. . 1.38. Ingenium cum sit facilitas observandi rerum s militudines 3.37. Feb. : ut illud excolant, tempestiave ad eas attendere adsuessant: id quod a teneris unguiculis seri poterit, ubi individua ejusdem speciei mox ejusdem generis iisdem monstrentur , dc singulorum nomen specificum vel generi cum ex iis sciscitetur. S. 39. Maturiori aetati conveniunt, quae in Ethica g. I . I79. praescripsimus ingenii exercendi media. s. o. Ad judicia intuitiva formanda ingenio & acu mine opus est o. sq. Log.& g.63. 87. Hisb. ; ad discur-siva notionibus & proportionibus universalibus cum ha- bitu ratiocinandi s. 38. LV. : pueris itaque nondum convenit intelligentia atque scientia f. IC9. II 8. Eth. . Dogmata igitur scitu ipsis salutaria tamdiu memorias
mandare tenentur, donec maturior aetas probationem aposteriori vel demonstrationem a priori capiat. f. i. Ne tamen praejudicium autoritatis ipsorum animis tenellis ingeneretur: tempestive adsuefiant , qua rere rationem ejus , quod est, vel quod fieri debet. Ita nimirum principium rationis sufficientis ipsis instillabitur,' adversus praejudicium autoritatis optimum praesi
F. 42. Patet etiam hac ratione promoveri ulam rationis 6.88. F. 63. Quomodo maturior aetas exercitiis variis ad virtutes intellectuales sit adducenda , eκ iis hauritur , quae hoc de argumento in Ethicae sectione II. docuimus. q. Ad virtutes morales alliciuntur liberi, si essicias ut voluntas non appetat nisi actiones ad nostram ali ,
197쪽
si que persectionem ac gloriam Dei tendentes , nec aversetur nisi nostrae aliorumque persectioni ac gloriae Dei adversas I s. Etbrc. . g. 4s. Quamdiu itaque bonum a malo ipsi mei di sternere non valent: vi potestatis patriae obligandi sunt 32 I. Iur. nat. , stat litis praemiis actionum bonarum commissioni, & malarum omissioni, atque poenis malarum commissioni & bonarum omissoni g. 18. Phinpr. unis. , prout inclinatio naturalis requisiverit ; hae tamen adhibita cautione , ne pravas inclinationes so-'
f. 6. Et quoniam consuetudines pravae praesertim a teneris unguiculis contractae difficulter corriguntur F.
23. Ethδ: non exigua parentum cura esto, ut eas praecaveant , praescindentes non modo occasionem patrandi , & ab aliis patrata mala videndi, verum etiam praemia poenasque quae constituebantur exequentes, ubi deliquerint g. I 8. Etib. . F. 7. Absit igitur, ut ipsi mei parentes malo snt liberis exemplo: studeant potius laudabili praeire exemplo, quod imitari debent. S. 48. Magnus cum sit in flectenda voluntate historiarum & sabularum usus s. II. Lib. : selectiores libri commendentur, in quibus virtutis decus, vitiorum turpitudo cum morum urbanitate & opposit*rum rusticitate graphice delineatur. s. 49. Ludus cum sit actio fallendi temporis gratia suscepta: ne otio adsuescant, ludis tempus consum re possunt. f. o. Decet autem ludis ejuscemodi adsuefieri actionibus , quibus olim in negotiis seriis habebunt opus& veritates in vita utiles animis tenellis implantari . g. r. Tempestive quoque docendi sunt nummis uti. Quamobrem conveniens videtur ipsis credere levem quandam nummorum summam , de qua ad arbitrium ita disponant, ut tamen expensarum rationem reddere teneantur.
s.' a. Inprimis docendi sunt, quam dissiculter pecunia paretur, quam autem facile parta erogetur.' s. 13. Opera inprimis danda est, ut benefactorum eo - scien-
198쪽
Politicae. arbscientia laetentur, & hoc stimulo ad praeclara praestanda in omni virtutum genere incitentur s. q. Observanda tamen hic sunt , quae de officiis circa honorem b. I. & seqq.Jur. naid inculcavimus &de modestia praecepimus f. 3o. Eth. . . . s . Liberi ut alios honore prosequantur: caveant parentes, ne ipsis praesentibus indigne de aliis loquanatur, multo minus eos indigno quopiam modo tractent. Instillanda ipsis est opinio , juvenibus reverendos esse senes, atque tempestive monendi sunt, esse etiam in vilioris conditionis hominibus , quae cum laude imi
36. Me tacente perspicuum esse arbitror , ea , quae docenda esse praecepimus, non generalibus monitis, sed specialibus exemplis urgenda est e , teneriorem aetatem decentibus. 17. Veritati & taciturnitati ut adsuefiant liberia severius in ipsos animadvertendum , ubi vel mendaciisse excusant, vel garruli effutiunt , quae viderunt aut audiverunt, prae sertim ubi iteratis monitis non fuerint obedientes. Leniri autem, immo subinde remitti debet poena, ubi culpam non celant, nedum mendaces factum negent; & ut taciturnitatis fiant tenaces, ex ipsis sciscitandum non est, quid viderint apud alios, quidve audiverint. F. 18. Cum pietatis maximum sit monumentum, mnes quippe virtutes ad sublimiorem longe gradum eum hentis b. 6I .EG.): penitus autem a cognitione Numinis pendentis g. 6 II. Eth. : Dei quoque cognitione imbuendi sunt sedulo animi tenelli, & ad ossicia erga Deum, preces praesertim serias omni studio adducendi, juxta ea, quae in Ethices sectione ultima tradidimus. s. I9. Quoniam parentum est dirigere actiones liberorum, & praecipere, quid ab ipsis fieri debeat J. 116. Iur. nat. : liberos obedientia decet. Quam ut liberi prompte praestent: non modo adsuefieri debent mature ut insciis parentibus ac invitis nihil agant, verum e iam docendi praeterea, quod parentes non intendant, nisi quae ipsis salutaria. Quamobrem in iis, quae noxia
non sunt I coseasus parentum dissicilis haud esto.
199쪽
',8s Institutiones s. so. Ut gratus liberorum erga parentes etarmetur animus, indeque porro amor & timor filialis nascatur F. iisdem exaggeranda sunt beneficia a parentibus collata, ministerio hominum praesertim aliorum, ut magis concedant fidem assirmantibus g. 67. LV.). Rationibus autem utendum est singularibus, cum a parentum , tum a liberorum aliorum conditione petitis. f. 61. Amor liberorum erga parentes ubi fuerit sincerus: non alio opus est stimulo , olim ad fortunam meliorem evecti, parentibus egenis opem serant , aut omni ratione ipsorum commodis serviant, etsi non desint ad vitae necessitatem necessaria. f. 62. Ut reverentiam praestent: liberi parentibus praesentibus eloqui vel patrare, quod nefas habeatur, prohibentur: nec parentibus convenit loqui vel patrare
praesentibus & consciis liberis, quod decet. Ita enim' persuasissimi erunt , revera istiusmodi dicia vel facta displicere parentibus, adeoque timori si nondum filiali
g. I p. r. nat. , minimum servili ex metu poenae orto F. I 8. sic. cit. , facile cedent locum. - 1. 63 Enimvero ne liberorum reverentia studium c landi ad iones gignat : ea observanda veniunt , quae paulo ante eam in rem praecepimus. g. 64. Beneficiorum quoque a parentibus exhibitorum& singularis , quae circa educationem ipsos sollicitos tenet, curae distincta explicatio liberos impellit ad parentes venerandos 328. Iur. naid.
C A P. III. De promovenda saluta orietatis herilis. s. 61. Q Alus societatis consistit in non impedita pro- . D motione boni communis conjunctis viribus
obtinendi O.266. r. nat. . Quamobrem cum in societate herili omnia huc redeant, ut servi promte ex quantur, quae ab hero legi naturali pactoque congrua imperantur, herus vero vicissim eidem praestet, quae eκ pacto praestare tenet ur F.3 8. opera dan-
200쪽
Tossiticae. . 389 da est, quo salus huius societatis vigeat, ut & herus di servus pro virili pactum adimpleat. g. 66. Ne dissolvatur societas, nisi pacto adimpleto 1.36o.Jur. nat. I perpendendum est hero, servum sine gravi causa haudquaquam in suspicionem adducendum
esse nocuam I. 96. r.nat. , neque etiam famae propriae
maculam esse adspergendam ; id quod accidere solet , si levi quavis de causa a pacto rec
g. 67. Eodem fine perpendendum est servo , famae ipsius conducere, ubi heri morosi jugum patienter tolerat: nocere e contrario, si absque urgente necessitate a pacto recedat. s. 68. Servus ut promte exequatur , quae ex pacto
debet cf. 3 3. Jur. nat), utque se diligentem praebeat; commoda hinc enata perpendenda sunt. Nimirum la-hor non modo nihil taedii creat, si suo tempore eodem deiungatur servus , verum etiam non est , quod sibi metuat ab hero negligentiae indignante. Amorem sibi conciliat heri, ut ad ipsius commoda promovenda fiat proclivis: quo ipso haud raro obtinetur , ut per Omnem vitam fruatur diligentiae suae fructibus . Negligentiae & pertinaciae contraria est ratio. g. 6'. Est vero heri agnoscere servi diligentiam &promtitudinem in exequendis jussis & blandius corrigere aberrantem, ab initio praesertim , ubi ipsi nondum constiterit de voluntate sua : quo ipso calcar additur ad virtutem continuandam.
s. 7o. Huc etiam spectat, quod herus petenti indulgere debeat otium , ad negotia quaedam sua curanda
g. 7 I. E contrario diligentia saepius in negligentiam degenerat, & promtitudo iussa exequendi frigescit ,
tibi praeter meritum servus tractatur durius. g. 72. Ne tale quid metuendum sit: herus quoque sero haud imperet , ad quae ex pacto non tenetur , nec ab uno praeter necessitatem exigat, quod servo alteri incumbit. F.73. Immo nec serre debet, ut unus sponte agat quod