장음표시 사용
41쪽
Pereomandamento demescovo. . ' tHis itaque compositis. ' Onde adeηdo in questa guisa aratustate te esse. . Hoc mulierum errore comperto. . - Imes questo errore delis Popne. Prem i mo nuntio. Mandato avanti unΜessaniere . Consecto hello.
venditare familiari. Vendata larobba vi Casa. Peracta oratione. Terminata Ia med ea , δ iI diseονμ CIeandro cum pecunia missis. Mandato Cleandro condenari. Venturo Caesare, hostes fugerunt. Dodendo venire Cesare, i Nemicinuisono Indulgentiis in suo robore permansuris. V Indulgeme reseranno , ὸ Dranno peν restare neI
Absolvendo Reo, unusquisque malil aget. Dovendo essere assoluto ilReo, ciosevnofara deImate. Nascituro cum humanis membris Unigenito Dei. Dovendo nascere coa r umane membra ι' uenit. di Dios
Plurima exbibens Rudimenta, 'quae ad PMilesii Constructionem spectant r. Articipium, Ens, non exprimitur, nec est Inr usu apud Latinos, sed tacite in oratione subin- . telligitur: ut, Cieerone Consula: Liberio Summo Pon-rsee: CIMον eo Imperatore: Μe duee, Te Rege, Ludoctore : Μemetisro. In quibus dicendi formulis subintelligitur, sum, es, est, ut sit sensus: Cum esset
42쪽
Cleero Consul: Tempore, quo LiberIus erat Nummus Pontifex, &sic de aliis. Italice: Essendo Cicerone Consoler A ten o, ehe Liberio erasommo Ponte. Ilae: Net tempo, ebe era I eradore Clodoveo. Esefendo io Ia guida r Efeodo voi Rὰι 'sendo aguello Dottore r 'sendo o Maestro. a. Partici ci pia migrant in Nomina multis modis. Primo, Construmone; idque fit, quando Participiu mnon regit easum sui verbi, sed genitivum: E. g. Saulus adhuc spirans minarum,& caedis in Discipulos Domini. Saulo antora Dirando , ὸ mandandostiori , mrnace e , e strage eontroi Discepoti det Signore . Spiransigitur minarum, Nomen est: Spirans minas,& cςdem. Participium est. Rex unus, tanti mali patiens, circus re milites. solo I Re, tolerando tanti travetD, an-dava intorno altisoldati. Sic , Homo abstinens pecvniter Μulier abundans lactis: Ferens laborum: Fugitans litium: Servans aequi r Intelligens juris . . Et hic loquendi modus Vesanter apud optimos Scriptores usurpatur . Secundδ, cum adhaeret dativo eui. Acceptus illi: dilectus Deo, & hominibus. Prae. Reius urbis, nomen est: Praesectus autem urbi, Par ticipium est et Terrio , Compositione , cum scilicet componuntur ex praepositionibus, eX quibus eorum Verba componi non possunt: ut, Indoctus , inultus , impunitur , innocens oeci, suaνtδ , temporis amissione , nempe cum tempus signiscare desinunt et ut, Vita laudata , homo doctur, virι eruditi. Quintὸ denique, Comparatione, nempe cum Participia comparantur : ut , Amans , amantior , amantissim s a
Doctus, doctior, doctissimus. 3 Participium Absolutum eleganter ponitur in principio orationis, & praeponitur personae, ad quam refertur . Ecce Exempla et Nativitate Regis nostri cognita, Herodes ad callida argumenta convertitur. Erode, intesala Nastita dei nostro Re , siriuolta a ms tigui argοmenti , e perverse machinaetioni. Visis tot
43쪽
signis, tantisque virtutibus, non scandalizariquIsque potuit, sed admirari. Veduri tanti miraeoli , e tante viseru, cfastu ηο non potetre scandalizetas, ma ammira sene . Mitigato ejus animo, Rex quartis Castris per venit ad Tigrim fluvium. II Re, mitigato, che ebber animo di Iei , in quattro alloniamenti arriMalm- me Tigri 6. Participium, in Dus, convenit cum Gerundio voce. sed differt significatu; Gerundium enim significat administrationem rei sine tempore; Participium vero administrationem rei cum tempore: ut, Me tenet desiderium possidendae cφlestis gloriae.Gerundium est; Dicendo autem: Μe tenet desiderium coelestis glo. riae I piis possidendae, Participium est. F. Particula, jam, geminata, temporis celeritatem indicat, & sve, atque eleganter Participio, in Dus , iungitur : E- g. Μortem jam jam subiturus . G124. afanno per incontrare la Horte: Gia quasistanno per perdere lautia: ora, ora, in quelpunto, stannoperessere uecisi . Iam , jam desino . Son vicino a finire. 6. Nonnulla verba sermant Participium in Dus diversimode ab aliis r ut, orior, oriturus: Nascor ,
nasciturus: Mori , moriturus: Arguo , arguiturui: Pario , pariturus: Eruo, 'ertiiturus. Non autem Ormturus, morturus, naturus &c.
7. Ponitur quandoque Participium absolute absque aliquo nomine, vel pronomine ; dc tunc oratio sup plet locum substantivi. Ecce exemplar Nondum comperto , quam Regionem Hostes petissent. Non essendosi ancora fastuto, che Paese gli Nemici avessero oalito. Audito, instellum Lippiae obsideri. Essendos inteso,
ebeii Castestori L ρια era assediato . Neque ea resignatio admittatur, nisi constito, quod aliunde vivere commodὰ possit Ne quella rinunetia fi ammetiat, se non fastuto, se non fiasaro notimato , ebe altronde, δ
dum cognito, qui fuissent exitusin Illyrico . Non essen
44쪽
. delia Sebiadonia. Excepto, quod carnem cum sanguine non comedetis. Eccetiuato, stratione questo, che. non maviareteia rene eoi Sangue . Hujusmodi autem Participium regitur a subintellecto pronomine hoc, vel, eo: ut sit sensus: Constito, comperto, a .dito &c. nempe, Nisi constito hoc, vel eo: Hoc comperto: Hoc auditor Hoc excepto, quod figuratd, α brevitatis causa omittitur. 8. Particula italica ,seneta, juncta Infinito passivo , potest sibi assumere participium in Tus: E. g. Non accersitus venisti. Tu , feneta essere chlamato, set venu- ιο. Apud alterum, 1e, non invitatus, invitat. In Casa deIl'auro invita sese o, seneta essere invitato. Sic, Im-Punitus, inultus, inccenatus. Seneta esserae punito, sen-za cfere castigato , senaea cenare , o feneta cena. Inscio Proprio pastore. Senetasaρuta dei proprio Pastore. Nemo non studens, vel, nisi studeat, potest evadere doctus. - Nessu no, feneta sudiare , puὸ diventar dotio. Non ver ratus. Feneta esser battuto . Non expulsus.
9. Cum italice dicimus: Congransalica,congrau dμ. Iueneta : Latine. & venustd fit Magno adhibito labore: magna adhibita diligentia. Conrajutodi Dio. Deo a xiliante, vel favente, vel annuente. Con ι'intercessione .le'santi. Sanctis intercedentibus. Alia preseneta de Te simonii. Testibus praesentibus. Per ordine di Dio. De jubente. I tuo. Te auxiliante. Conlatuaguia M. Te ducente. Per tuo Telargiente. Per. r impedimento delia Coraria. Lorica obstante. ro. A verbis Impersonalibus nulla fiunt Participia, praeter ista: Decens, libens, poenitendus, pudendus, Pigendus, & pertaesus, ab antiquo verbo, Pertadeor: E.
Attediati dat vianio, e dalia fatica . Itineris, relaboris pertaesi. 13. Duae ris impediunt, quominus participio utiliceat. Primi ura, quando Relativum, si ve tacitum, sive
45쪽
ve expressum non cadIt in Nominata um . Deinde , quando participium in illo verbo , &. in illo temporo non invenitur , Unde si verbum Supino careat , dumhns etiam Participiis carebit, nempe in Rus, oc in Tus, vibus destituuntur Diseo , Μemini , Careo,
no di fame . Pauperes, quibus vos auxiliati fuistis , fame non peribunt. Μodo Participium locum non haber, quia Relativum non cadit in nominativum, sed in Casum obliquum.La Gramallea , fluviata da me , Similiter In hoc exemplo , uti non licet Participio ', quia Relativum non cadit In Nominativum . V nde resolutione opus est: Grammaticam , cui ego studui, pauci intelligunt. ra. Cum duo verba Λchi va praeteriti persecti ab e dem agente pendent, & ad eandem personam patientem reseruntur, primum venustd in Participium inris, vertitur, alterum verbParticipium regit E. g. ΠΜaestro avendosattoe, amare auunJ Seolari , II νι-- prese noramente. Μagister accersitos quosdam discipulos, sever8 reprehendit. Eorum Reliquias Florentia unguentis conditas, honorifice sepelivit. Florenetaimba miste loro Riliquie . ,eeon granonore D smelli. Quare Celerinus Praefectus comprehensos tradidit Claudio Tribuno . Onde Celerino Hentio avendou fatii prendere, gis eo egno a Ciaudio Tribaxo. Col Ieis
ctas eius Reliquias piis exequiis sepelivit. Aven σνaecolae te fue Reliquie . eos pie Uequie D sepelli. Λlterum verbum potest esse etiam tempori praesentis. E. g. Praetor vocatum ad se Primum, sic affatur. II Pre- rore chlamato adanis di se Primo, cosi gli paria: II Pretore avendo fatiochiamare &c.
l3. Participii Resolutio. Duplex est Participii Re- solutio, idest Relativa, & Coniunctiva. Relativa est
cum Participium resolvitur per Relativum, suo servato tempore . Id autem accidit quando verbo Supino caret, vel Relativumnon cadit in No-
46쪽
me Veste, qua indutus es, ipse induar . Resolutio. vero Coniunctiva dicitui illa, perquam Parvcipium re luitur ad Conjunctivum cum particula, Cum , veIDumr velMΙndieativum, cum particula oe. Id autem accidit praecipue in Participiis Λbsolutis. E. . Consecto bello, milites dimissi sunt. Resolutior Cum bellum esset confectum &c. Pueri studentesadest Dum studentCornelius spolians:idest, Dum spoliabat. ro. Partieipii Deνιυatio. Λb Activis duo fiunt Parinticipia, in Ans, vel, in Ens, dc in Rus: 't Amans, amaturur: Legens , Iecturus. Λ passivis item diu , nempe in Tus , & in Dust ut, Amatus, oe . A Neutris duo, serviens, oeserviturus : Sed a Tran-stivis quatuor, Arans , Maturus , aratu=,oe aranaus. Α Neutris passi vis tria , Gaudens , gavisus , gσυ Iu rus. A Communibus tria in activa signiticatione , Ample ens , amplexus , ω amplexurus : Duo vero in passiva, Amplexus , amplectendus . A Deponem tibus triar ut, sequent , fecμtu s a. ' is. Participium, in Dus , convenit cum Gerundio voce differt autem significatu . Gerundium enim sisnifieat administrationem rei sine tempore , participium vero administrationem rei cum tempore : ut , Ne tenet desiderium possidendae caelestisgloriae et Gerunis dium, seu Gerundivum est r Herenet des derium e.
Iestis ruriae , apiis possdendae r Participium est a uealibi dictum est .
De Comparativorum Constructione.
47쪽
Dur a comparo . unde oritur Comparatio. quae est rei 'ad rem collatio, & in malitate , vel quantitate aliquod alteri praeponitur: E. g. Le nostre seuole fano piuhelle, e psu a te deli altre . Nostra Gymhasia sunt pulchriora, & ampliora, qu m alia. Comparativum duplex est, Λbsolutum, &Respectivum . Λbsolutum est illud, quod absolutil poni- , tur, sine respectu ad aliud, & in Lingua Latina saepe
reperitur . E. g. Audiens sapiens, sapientior erit. Μ tus naturalis in fine sortior. Quo profundior radix, arbor solidior, atque foecundior. Docet, ut quanto cassior virgo, tanto humilior sit. L' mosaggiosenten-
ο te doririne de'sapienti, Drὰρius iente. II moto naturale in fine e piu forte . Ganto piu profonda e la radi- ea , r albero Iara pia Ddo , epi econdo . Conviene , ebequanto pik Ia Vergine ὸ ea a , tanto piis umiis D. 3. Comparativum vero Respectivum dicitur illud , quod respicit per*nam alterius , & habet terminum , a quo, se ad quem , nempe id, quod com paratur, atque id, cui fit comparatio: E. g. II Sole e piu riisleuindente delia Luna. Sol est clarior Luna. Sol dicitur
terminus, a unde incipit comparatio: Luna vero terminus, ad quem , quo refertur , ac terminatur comparatio
. Compa rhivum formatur, secundo, vel, te tio Adjectivi casu, in i . desinente, additis syllabis Or , et, us: ut, Callidus, callidi, hinc fit caulidior , & callidius. Diligens, , diligenti: Da- rivo , diligenti. hinc formatur Comparativum , diligentior, & diligentius. Comparativum autem deinclinatur per tres articulos, & duas voces, inor, pro communi genere; dcinus, pro neutro: ut , hic, dchaee dulcior, re hoc dulcius: Pluraliter, hi, & haec dulciores, & haec dulciora. Et sic declinantur omnia nomina Comparativa, & excurrunt per omnes casus:
48쪽
Genlt vo . doctioris. Dativo , doctiori. Aeeusativo,
o doctior. & odoctius. Ablativo, ab hoc,&-hac doctiore, vel doctiori. Pluraliter, Nominativo, hi & haedoctiores, &haec doctiora. Tum, &horum doctiorum. Accusat , hos, re has docteres. &haec doctior . meativo, Odoctiores, α 5 doctiora. ablativo, ab
s. Sola seruie Adjectiva comparantur. Hme Com bparativum derivatur a Nominibus pI, is, quorum significatio augeri, vel minui potest . ut, Doctus fit D ctιονε a Callidus, Cam ον: EX celsus, Exee ον, &sic de aliis . Deinde,
tionem Nominum, derivatur etiam a verbiis, & Praepositionibus: ut, saepe, ter et frequenter, frequentiva r Velociter VGο-cius. Ulter, ulterius: Citer, eirerius. Item ab aliqui .hus Substantivis .ut, SeneX prior: Adolescens , adolescentior. Demque, nonnulis Verbalibus: ut , Μaledicus, .Rniloquus, magniloquior et Benevolus, tagnificus, magniyeentιον. Et a Participio, rimans.lis, fit amantior, θώoc amantius et Pluraliter, Aman
sed genere, numero, & casum, vel Pronomine concordat; poH-RNativu
chrior Pavone. La Fenice epin bella pens est callidior cunctis animantibus Terrae. M Jerpente e piis astuto di . domon sapientior fuit cunctis hominibus.
piis sapiente di turri ID Uomini. Λurum est Pretiosius. UOroe ριupretioso deli Argento. Μ/lo sunt praemiis pericula. Gli pericolisono magερ ας ρ 2 i. Alii sunt aliis prudentiores. Alauni sono pin ρνα
49쪽
inisti detrahet. Alii aliis sanctiores. Astri δεηο pila
fauti degi' altri . Ille Cygno dulcius canit. Maelis: causa piis dolaemente deI Cuno. Ille est diligentior te astu elisenu diligente dire. 7. Ablativus. quo gaudet Comparativum, muta ri potest in Nominativum cum particula, ouam, seu rin alium casum, sicut requirit Constructio Aterbi interpositi. Ecce Exempla; Meliora sunt opera gra-.tiae, quIm opera Maturae. Sono multori r opere delia. gradia , cher opere delia Natura. Caseus recens est
alibilior, qu1m vetus. Il Cascio fresco epiis ,utritivo delet ecthio. Neminem vidi callidiorem, quam Formionem. Non h)vedulo pluscaurito di Formione , o.
Tu innocentiores, quImΜetellus. Tu seipiu n- noeente vi MetelIO.. Qui quemquam meliorem, quam se non arbitraretur. Che nonmmasse auuno multor Hisb. Legi opera Ciceronis, doctioris, quam Valerius. fuit . Ho letto r opere vi Cieerone , piu aeottodi Valerio. Verbum, Fum, es , est, interdum Comparativo jungitur, quando accedit particula, ut diuum est in ultimo exemplo. 8 Comparativum recipere potest alium Ablativum, significantem ei cessum alicujus rer, qua aliquis alterum: superat. Ecce exempla: Cerva magnitudine est major canibus . La Cerva digrandezzai: mauiore de cani. Turres denis pedibus, quam murus, altiores sunt.Le Torri sono piis alte deue muris diecipiedi. Λ bl livi , magnitui ne , dc Gnis Pedibuι , vocantur Λ blati vi excelsus: ' . i οῦ ,
9. Comparativis h c junguntur Ad verbia , LOVPimultis, aDquantis, Paulis, nihil., nimiis . Ecce Exempla; Longe', vel multo praetantior est Christiana humili. tas, & servitus Regum opibus, & superbia. V milia e servitis Cristiana e molio piu eceellente desie ric-eberete, e superbia dei Re. Petrus est paulo prudenquor Ioanne. Pietroeunpocopiispruriate vi Glovan
50쪽
M. Nihilo sapientior ille, qui te deridet. Nlante ραι sapiente e quelis , che risehernisee. Nimio adstrictiori
sunt tibi, quam caeteri homines. Iotisono vi granun ga mis Obbligato, ebegi'auri Uomini. Mare Caspium est aliquanto dulcius caeteris. II Mare Caspio ς atqu- ropiu dolae deor altri , δebe glι astri, . IO. Adverbia, me,su δ: Tant),c xanto .Eὸ, qu3, stiri mutuό connexa , & sibi in vicem respondent cum duobus Comparativis. Ecce Exempla: Quo prosun-.dior radix, M solidior, atque foecundio arbor . Quan-ropiis profonda st Ia radica , tanto piissedo e scondosa-ra I' ADDO . Quanto avidior appetentia , tanto esca jucundior. suanto piis e Vande I appetenza , tanto DuIoporoso Iara it cibo. Quo propinquor es fini, eo expeditior tende ad Deum. Quanto fel piu vi ino ut 'ne, tantopia spe ito, e pronio attendi a servire a Dio. Quo propiori gradu amicitiae me contingis , hQς majus est dissimulationis tuae facinus. In quanto m. Hi
a amplurima ex bibens Rudimenta , quae ad Compar
3. Λ D bonam comparationem , quatuor requirun-x IL tur Primo , Terminus a , nempe id ,. quod comparatur , ut aurum . Secundo , Terminuiuas uem, idest id, cui fit comparatio, ut , argentum. Tertio , Qualitas, vel, Quantitas communis , ut Deriosus. Quarto, quod una .res sit magis, vel misnus particeps alicujus qualitatis, quam astera; Ε. g Aurum est pretiosius argento. Mala autem comeara
tio , ct abusiva dicitur illa, quae praedictis conditionis S caret; ut, Nix est candidior tuligine; Μςl est duuc us selle. Hujusmodi comparation mai*-κ