장음표시 사용
71쪽
Regoiatori delia Congiura sonostati battuli, eddeapita-rs. Ponitur autem Verbum pluralis numeri, prosim gulari, hoc est, Pars secant, prosecat: Popudias curo runt , procurrit. Sic: Pars autem posito surgunt de semine; pro surgit de femine posito. a. Explicatio: Cum dicimus: Pars secant: Gens armati. Haec exempla discrepant voce , quia Pars, eli numeri singularis , & Secant , pluralis . Item , Gens est generis steminini, & armati, masculini. Sed figurate concordant ; quia nomine Partis , homines intelliguntur: & Gens aνmari , secundum inteIlectum subintelliguntur Homines armati, nempe Μilites. Et
ita figurate, & secundum sensum huiusmodi loquendi formulae rectd conveniunt. Hoc pacto, interpretan da sunt supradicta ,& alia exempla, quae formari pose sunt per Figuram Ssnthesin.
Fit autem Synthetis, nunc in genere tantum, idque aut sexus discernendi causa, aut supplementi. gratia 3 nunc in numero tantum .' nunc vero in genere , & numero simul. In genere tantum: ut anser foeta: Elephantus gram Dida: Praeneste; ubima, subauditur, urbe.
In. numero tantum: ut, Turba ruunt: serite aliquis ostium .
In genere, & numero simul: ut , Pars mersi tenue
q. Synthesis graece, latine Compositio, idest Comstructio , facta gratias significationis.
r. Λ Ntiptosis est positio casus pro casu, idque inter-.. x dum non in venuste. Primo igitur, ex vi huius Figurae, ponitur Accusativus, loco Nominativi: ut, Urbem, quam statuo, vestra est. Sermonem , quem audistis, non eit meus. La Citra , che ro planto, δι ira . Ii discorso, che voi avete sentito, non emio.
72쪽
60 Accusativi, inbem , o sermonem ponuntur pro Nominativis, urbs, oe sermo. Venustilis autem erit, si Relativum praecedat: - , Quas litteras a te accepi, gratissimae mihi fuerunt. Le lettere, che δῖ da te riee- vute , mi fonosate gratissime . a. Λliquando additur Relativum, is, ea, id, vel ipse :M , Quem locum nive conspersum viderent, in eo Ecclesiam aedificarent. Nel lueto , che vedessero coerso, δricoperto di neve , viedile sero Ia Chresa. inem ego decollavi Ioannem , hic resurrexit amortuis . Giovanni , chelohὼ deeripitato , erisuscitato damor te. Per Ironiam hoc Herodes expressd pronunciat, ut docet D. Thomas in Μarc. c f. 3. Deinde , per Antiptosim ponitur Nominativus pro Genitivo: Dativus pro Accusativo, & Vocativus pro Nominativo. Ecce exempla: ut, Haec, is alia id genus e Deant Doctores. Ponitur, id genus , Pro eius generis. It clamor Caelo. Pro, ad Coelum. Macte virtute es o. Pro mactus. Procura di esser δε-gno altode perlavirtu. Antiptosis graece, latine camsus pro casu interpretatur.
I. Q Ynecdoche est Figura, tum Grammaticἰ s, tumo Rhetoricis communis. Per Synecdochen ponitur unus pro pluribus, vel, singularis pro plurali: plu re. pro uno: pars pro toto: totum pro parte: Ge nus pro specie: Μateria pro forma, ut ex sequentibus ςxemplis apparebit. - nus pro pluribus ἰ vel pluralis pro finguiari: ut, 'Inter haec Alexander, ad conducendum ex Pelopon nasia militem, Cleandro cum pecunia misi &c. In hoc exemplo ponitur singularis pro plurali, nempes,conducendum militem , pro ad conducendos mili tes . In tanto Alesandro, mandato Cleandro con dena νι a condurre soldati dat Peloponneso , oruorea . Mu-
73쪽
7onivit arcem armato milite. Fortifico la Forteeteta eon soldari. Μisit in eos cynomiam, & ranam . Maura contro di esse, te Mosche canine , e Ie rane. 3. Plures pro uno: ut, vagit infans inter arcta conditus praesepia . Ponuntur Praesepia , pro praesepe . II sanciulio vagisce, ὸ plange, ripolio in an angusto Presepio. Sic in Terris, dc in Caelis, pro in Terra, ct
in Coelo. . Pars pro toto: ut, Agricola maturior torque dam aliis stivam committit. Hic sumitur fit/a pro ara. tro. L'Agricoliore assa invecchiato da a manergiarer aratro agi' aurι. Sie Puppis pro navi: Tectum pro
domos s. Totum pro parte: ut, pro aqua: Floridus annus, pro vere: Frigidus annus , pro Hyeme: Po- . miferus annus , pro Autumno.
6. Genas pro Deete: ut, Λ les diei nuncius, lucem propinquam praecinit. Hic sumitur Ales pro gallo. IIGaιis , messaniero delgiorno , denunetia coi suo cantos vicinogiorno. 7. Materia proforma: ut , Satelles i, ferrum rape. Hic sumitur ferrum pro gladio: Ominifro digiusi-zia, va, prendi it collelio. 8. Postremo, per Synecdochen omnia nomina ad injectiva , aliquam proprietatem significantia : item verba passii va, oc Neutralia significantia aliquam passionem possunt regere Accusativum, aut Λblativum, significantem locum, in quo est proprietas, aut passo: u t, AEle pedes, vel pedibus; idest, habens aegros Pedes. Saucias frontem , vel , fronte. Redimitus tempora lauro. Dolor caput , vel , eapite. Sed hic loquendi modus est proprius Poetarum ; nam soluta oratione dicimus τ Petrus aegris pedibus . IEthiops albis dentibus.
s. Synecdoche praecὰ, latinὰ intellectio, vel sus stio interpretatur. Et haec satis sint pro Figuris Grammaticalibu4.
74쪽
De Figuris Dictionis. 1. V Igurae Dictionis sunt quindecim , nempe Proin II ibesis , Aphaeresis Epenthesis, Ducve, Pa-.νagoge, apocope , Tmsi , Μerathesis , antithesis , naeresis, Diaeresis, Sinalaephe , Ecthil sis, , di
Diastole. His Figuris utuntur Poetae propter necessitatem , & usum Linguae Latinae , quae versibus scribitur. Easdem adhibent etiam oratores, non ad necessitatem, sed elegantiae, & ornatus causa. Notitia vero hujusmodi Figurarum apprime necessaria est Tyronibus , ad intelligendam Linguam Latinam metro exaratam; & sequenti modo explicantur. a. Prothesis, ita lice, Ia Protesi, p. b. est additio litterae, seu syllabae in principio Dictionis: ut, Gnatus, teruti, pro, Natus, tuli. Prothesis graeci, latine appositio.
3. Aphaeresis, ita lice, raseresi, p.b. est figura, quae in principio Dictionis litteram, vel sy llabam aufert rut, Ruit , pellit , pro Eruit, expellit. Λphaeresis, id- est, abscissio. . enthesis, italice, l' enis, pb. fit, cum in medio Dictionis additur littera, vel, st llabar ut, m-rago, Μavors, pro Uirgo, & Μars. Epenthesis, i est , Interpositio. s. Syncope, italicE, la Sincopa , ὸ sincope , p. b. est concisio litterae, vel Syllabae 8 medio Dictionis: ut,
saeclum , vineta, audiit, nosti , itasti, portarunt, a pellarit, rediit, enecasset, optarat, virum , Deum pro, saeculum, vincula, audivit, novisti, ita visti, portaverunt, appellaverit, redivit, enecavisset,opta. verat , virorum, Deorum &c. Syncope, idest, Comcisio, scemamento.
75쪽
τ ctio syllabae in sine Dictionis verbi infiniti passi vadi significationis, & praesentis temporis; ut , Dominarier , Eicier , pro Dominari dici. Sic , Nequitur , potestur , pro Nequit, pqtest. Ad hanc Figuram reduci possunt hae syllabicae Dictiones: Μet , pte , ce: ut, Egomet, suapte natura, hisce oculis. D flesso, di suapropria natura , con quesistus occhi. Paragoge, idest appositio , seu adductio. 7. Apocope, italice, Pastocoste, p b. est amputatio Iitterae, vel syllabae a sine Dictioni se ut, Neu, ni, sat , peculi, dic , fac , audin ' pro , Neve , nisi, satis, peculii, dice, face, audine 8 Apocope, idest amputario , vel abscissio. 8. Tmesis, ita lice, p. b. est separatio DI-ctionis compositae, inter quam interponitur una, Vel plures dictiones: ut, Quomecunque rapit fortuna . Pro patria, Reque publica mortem appetere praeclarum est. Per mihi gratum erit. Septem subjecta trioni. Hac ce- Iebrata tenus. Pro, Quocunque me rapit fortuna. Pro
patria ,& Republica. Mihi pergratum erit. Subjecta Septemtrioni . Hactenus celebrata . Tmesis , idest interpositio, vel separatio, Fraponimento. 9. Metathesis, italice, laΜetates, p.b. est transpositio litterae, vel, syllabae in aliam sy llabam: ut, Evandre , Dmbre, Pistris, pro, Evander, Timber, Pristis. Μeta thesis, idest, transpositio, seu rmatatio ordinis litterarum in Dictione. Mutamento deu' ordine ille lettere in una parola.
IO. - Λntithesis, italicd, P Antiis, p. b. est positio I tterae, pro alia: ut, olli , ollie, volt , pro, illi, illic, vult. Antithesis, oppositio. Mutamento di lette- να sineta mutaria d'ordine. II. Sinaeresis, italice, la Sineri, p. b. est contra- duarum syllabarum in unam: ut, Ai, Di, pro, ait,
Dii . Sinaeresis, idest, Contractio, Contramione vidue filiabe in una. aa. Diaeresis, ita licὰ, . Durs, p. b. o, Dialisi, p.b.
76쪽
endivisio unius syllabae In duas: E. g. Haec nomina, Symae, Castus, suetus, solvo, Vomo, dividi, & resolWi possunt in tres syllabas, hoc pacto: Sy-lu-ae: Ca-i-us: Su-e-tus: Soelu-or Viniu-o . vel quando dividitur Diphthongus: ut, Gaudet, : sic dividendo: Ga det . Vi-a-e. Diaeresis, idest Divisio. I 3. Synalaepha, ita licd, Iaginaleo, p. l. est colli sio finalis vocalis antecedentis dictionis, quae absorbe tur a vocali sequentis dictionis: E.g. Ill' ego , qui hunc peragravi Orbem. Pro, ille ego. Nemo adeo ferus est, ut non mitescere possit. In scansione sic dicitur: Nem' ade-oserus&c. Synalaepha, seu, Synaloephe, idest, compressio, Assarbimento , Uuggimento , . collisione
14. Ecthlipsis , italicd, I Ellipsi fit, cum in fine
Dictionis littera, Μ, cum praevia vocali absorbetur: E.g. Μultum ille . Gratum opus agricolis. In scansi ne dicitur: Mult, ille : Grat' opus . Ecthlipsis, idest, Elisso. 13. Systole, italice, lasistola , p. b. est, cum breviatur syli ba natura longa; idque necessitate Metri aut, Steterunt, tuIerunt fuerunt, in quibus penultima corripitur. Systole idest, Correptio. 16. Diastole, ita lice, Ia Diastole, p b. fit, cum producitur syllaba , natura brevis; idque similiter fit ne cessitate Metri: ut, Repulit, reliquit, in quibus primma syllaba producitur. Diastole, seu, Echasis, idest, dilatatio, vel productio. Hae Figurae sunt species V taplasmi, &sunt propter metri necessitatem, &licentiam Poetarum. Μetaplasinus autem est vox grae Ca,ut interpretatur transformatio, qui fit in uno verbo.
De Figuris Locutionis. I . 'U Igurae Locutionis sunt exornationes, & lumi-i II na orationis quarum notitia multi m consert, ad
77쪽
ad intelligendos oratores, & eloquentes Scriptores,
Linguam Latinam, ac etiam Sacram Scripturam. Figurae Locutionis graeco sermone Troρι appellanturi, latind Translationes. Tropus enim est translatio alicujus verbi a propria significatione ad impropriam per similitudinem: ut, Homo ardens ira; quod proprie convenit igni. Tropi autem sunt multi, dc varii, sed frequentiores sunt, Μetaphora, Donia, Mperbole, an-ronomasia, S=necdoche &c. Hic autem agetur de Figuris, Tropis, ac de aliis, quae sunt necessaria ad intellia gentiam Linguae Latinae. a. Eclipsis est defectus in oratione, cum scilicet, aut Nomen , aut Verbum , aut Praepositio omittitur in ipsa oratione, ornatus, & brevitatis causa. Ut autem melius haec figurata Constructio intelligatur, ponuntur sequentes Regulae. Regula r. Omnis oratio conssat ex Nomine, &V. . Quare si verbum non exprimitur, Constructio figurata per Eclipsi ii appellatur. Cum autem ponuntur Nomina in casii recto, seu Nominativo sine Verbo, ut plurimum subintelligitur verbum substantivum, Sum, es , est . Ecce exemplar Iugis occupatio, salus Λnimae. La continua occupatione e la salute deu' Anima. Peccati cessatio, radix veniae. La radice dei per dono e il cessare di peccare. Gehennae meditatio, principium salutis. II pensare an Inferno, διι principio deliasalute. Nihil tibi, &iusto illi ; nempe sit. Non ιι ingerire in nessana cosaeon quel iusto. FI-delis sermo: Siquis Episcopatum desiderat Occ. nempe, verus, ct fidelis est sermo, qui subditur. Uero , eseaeis e it pariare , chesietve. Fas mihi Grajorum sacrata resol vere jura: nempe, Fas mihi sit: Misialecito scitatiere i fami patrι de' Greei. Haec, & plurima alia
exempla reperiuntur in Lingua Latina, in quibus reticetur verbum, sum, es ,-quod tamen exprimitur, cum Latinus sermo in Linguam Italicam vertitur.
Regula omne verbum ante se habet Nominativum p
78쪽
vum, expressum, vel tacitum. Supprimitur autem Nominativus duobus potissim im modis . Primo, cum est primae, vel secundae personae: ut, Amavi te, quo
die cognovi. Dii ho amato uel giorno , ebeti ho con fetuto. Sollicitus quidem eram de rebus urbanis. Iocertamente ero annato per Deose delia Citta. Puta res ne, unquam accidere posse, ut mihi verba deessent Pensareste tu, ebe mai potesse aceadere ebe a me man-
eqserole parole Quid facis Θ Cbeeosatai tu I Deinde in verbis, quae communiter homines respiciunt: ut, Munt , ferunt , in quibuslintelligitur Nominativus Personae, nempe, Homines , vel , Aliqui. Regula 3. Omne verbum acti vae significationis habet post se Accusativum expressum , vel subintellectum. Iste autem Accusativus saepe, ex vi hujus Figurae, omittitur e ut, Facilieis reperies, qui Romam Proficiscantur, quam ego, qui Athenas. Piisfacil-
ma , che non posso io , ehe mi porto in Atene. Iam venti posuere. Hic subintelligitur Accusativus, nempe , vim suam. Gial venis hanno lamara la loro violenet.. Non sesellerunt insidiae. Subintelligkur Accusativus, nempe, animum meum . Uinfidie non banno fuan.
Regula . Omne Relativum respicit Antecedens, cujus locum tenet. Interdum autem Antecedens figuratὰ reticeturr ut; sunt, quos collegi me iuvat pulverem Olympicum. Visono alauni, alli quali place diaver raceolrata pomere Oti lea, cioesi dileriano vi correre. Cum verti Relativum in Neutro ponitur, is intelligitur, vel eausa, ut, Non est , quod
Regula S. Quotie unque in oratione ponitur Ν men sine verbo; vel verbum sine Nomine, vel Ablativus , seu Accusativus sine expressa praepositione, Vo eatur Constructio figurata, per Eclipsin. Ecce eκem pla
79쪽
tinet. idest, sub te Consule . Emι magno,' hoc est, pro magno pretio. Doctior e aeter s, idest, praecaeteris. Praepositio, per, saepe reticetur in nominiabus , quae tempus, ac distantiam indicant: ut, Vixit centum annos, idest, per centum annos . Distat quin-
que milliaria, hoc est, per quinque milliaria. Pridie Kalenias Marti . Hic subintelligitur praepositio, te, idest, priori die ante Kalendas Martii. Μultos ab
hinc annos, nempe ante multos abhinc annos. Furi
damnatus , nempe crimine furti. Vesci agnina , suiLia, caprina, bubula. Subintelligitur caro, idest agnina carne. Civica donatus corona. Homo frugi , nempe bonae frugi. Culta novalia, nempe Arva. Curmibi detrahis nempe laudem. Pegere altum. Subin telligitur Μare . Non est meumr nempe ossicium. Bre vi r Brevibus aliquid dicere', supple, se mone,&sermonibus, seu verbis. Degit Carthagine,
Puta in . In nominibus absolute positis subauditur prae Positio ,: ut, Te Consule , Sole ardente, Te duce, Terectore; hoc est, sub te Consule, sub sole ardente, sub te duce, sub te rectore. Sagitta saucius, nempe Cum sagitta . Prosequor te honore, nempe cum honore, Nam hujusmodi Ablativus instrumentum significat. 3. Pleonasmus est redundantia sermonis, cum scilicet aliqua vox supra necesIitatem redundat: ut, Sic ore locuta est. Nunc temporis. Histe oeulis ego vidi . Acestes hoc partuum munusculum. Posridie ejus diei. Tunc temporis. Mi loe . Ubi terrarum. In quibus discendi formulis, dictiones, ore, temporis, oculιs oec su
serflua sunt. Suffceret enim dixi me: Sie locuta est oe Hic tamen dicendi modus adhibetur ad majorem ali cujus rei a firmationem, & expressionem. Pison U mus a pleonazo dicitur, idest, plusquam oportet, fa cio , vel dico; Iel redundantia verbi interpretatur.
80쪽
77sgura, qua minus dicimus, & plus signifieamus, per
contrarium rem intelligentes Ecce exempla: Graee sermonis non ignarus. Ab ineunte aetate non levia de indilfuturae sanctitatis indicia. N eo modus inserere plex. Μu nera nee sperno. Non fine utilis silentii ratione . Non obscure dixit: Non mediocνis invidia proditur. Non otiosa hujus parabiicι. nec angusta medicina est.
Quae quidem exempla duobus modis italicd exprimi possunt, figurate scilicet vel resolvendo figuratam Constructionem in simplicem , & regularem sermonem , per contrarium sensum Figuram interpretando, hoc pacto: Nee modus inserere simplex . Figuratd sic loquimur di Neil modo sinsitare e sempliee . Resolvendo autem Figuram per contrarium sensum , sic dice dum : II modo d'insitare e dipiis sorti, Ma inpiu maniere. Ab ineunte aetate non levia dedit futurae sanctitatis indicia . Dat principio dedi' etὰ diedi non I gieri segni delia futura santita. Nunc figurate loquimur. Dicendo vero: Diede grandusimi , illustri segni deIla futura santita, modo loquimur per contrarium sensum, & sine Figura . Ad eundem modum eXponi POD sunt alia exempla. Liptoto graece, latine desectus , ct di citur alipo, ides deficio. s. Enallage, est Figura, qua tempora mutantu r,& unum tempus pro altero ponitur; & una pars Urationes pro alia. Primo igitur per Enallagen ponitur Praeteritum perfectum Conjunctivi pro impersecto e-Iusdem modi: ut, nec minorem febrem amoris esse di-Xerim , quam caloris. Diret, non essere minore lase- ore deu' amore , che quella dei calore P.Ponitur mo dus Conjunctivus pro Indicativo: ut, Qui nihil ra Puerit, nullum violentus oppresserit. Pro rapuit, &oppretit . Π quale nienre ratia, non oppresse veru no coraviolexeta: nonfece ad alauno violenta . 3. Ponitur nomen pro verbo: ut, Fugam simulans. Fingendo di fug-gire. Eisque ad negotium talenta partitur, Comparsisne i loro ravati per negoriare. s. Ponitur Comparati