장음표시 사용
61쪽
Verbalia passivae signiscationis sunt illa, quae alia' quam passionem indicant: ut , Amabilis , odibilis , optabilis , gemebundus amabile , odibile , defide. rabile. Iuramevola: eosa camao, da odiar si, da def Mνas, dapiave et aetnam egere amara , odiat πdesiderata, e complanta.
3. Verbalia passivae significationis dativum ad mitin tunt. Ecce Exempla: Tu es amabilis omnibus hominibus . Tu sei amabile a turtigmomini: Tu sei deisivo di essere amato da tuti gP omini. Μors gemebuna suis . Morte lagrimedole alii βοι t da eo tanges Ealli fudi: degna vi essere complanta. Dilectus Deo ,& hominibus. Diletio a Dio , ω ὰ tr omini. Desiderata nobis, &universo optabilis Μundo adest festivitas Dominicae passionis. E' presente la sequnitὰ delia Passone deI signore , da nοι desiderata , e degna di essere Mamata da latio it Μondo.
Varia, Matuta exbibens Rudimenta, quae ad Ueν-halia νeferuntur .
UErbalium usus saepe λ Latinis usurpatur Per ipsum oratio venusta, & concisa efficitur, & paucis verbis sententia absol vitur. Frequenter autem po nuntur Verbalia pro Verbis. Cum verb traducenda 'sint in Linguam Italicam, exprimi possunt in propria sua natura ; ct ad majorem intelligentiam , resolvi licet in verba, ut ex sequentibus exemplis constabit. Fugam simulans. Fingendo di furtire. Tibi interdictus est ingressus in Urbem .
Ti estistoproibito Pingressio, odientrare, in Roma Eisque ad negotium talenta partitur .. Compartisce loro a talent , per negozia e .
Ministrabitur vobis introitus in aeternum Regnum.
62쪽
.m fidarair iureson latum eurne. 'Ad saerae scripturae intelligentiam. . Perl' intinueneta deuasura sortitura: δ perinum derelasvraseritrura. t.' Ad consummationem salutaris de iustincatione do,ctrinae. IPer ιι eo, menis , ὸ pernetisne dassa salutifera doctrina delia Giustifieaetione δ ὸ per terminare , eperseetionare Ia salutifera octrina. Illius gentis Regem, idolorum cultorem, magis ad iracundiam accendit . . Aeeese a metrior Degno ii Re di quella Gente , adoratore des' uoli: δ eba adoravaan Idoli. Quem omnium opinione mortuum. v quale , tutiι- flamandolo-rδο- . Flere coepit non passio Mem illius , suam rema
sionem. Comincio a plangere non lapassione di queIIo , suo νιmanere inquesta Vita . .
Cum ibi frequens Λmbrosij Episcopi ellet audistor
Essendo iv frequente Iditore di ambrogio Vestam oΙvifrequentemente cepitando Ambrogiονε Reliquum tempus noctis lectioni, de Scripi suubrorum tribuebat. II rimanente tempo della Notie Iospendevanelia Leetione, e composietione de Libri: Lo consumava in leuere , e stridere Libri . . Insula Idolorum cultrix. Isola adoratrice degruolir ebe adyavagI Mou. Virtutis aspernator : Humilitatis cultor .
63쪽
- Ei cui ascensus ad sacros ordines a suo Praelato su arit interdictus &c. a Maelio, a cui dalsuo Praelato sara flata proibita Iasalita , is di Dore agi saeri ordini. Et haec satis sint pro Verbalium Rudimentis.
De Syntaxi Figurata. ast id, est Quotuplex sit Θηtaxι ι, seu, Constructio Litavae Lat nae I. Q Yntaxis, seu, Constructio Linguae Latinae, est, o debita partium orationis connexio, dc compo-stio, juxta communes Grammaticae Regulas . Vel , Constructio est recta dispositio partium orationis in ipsa oratione: ut , Deus creavit Caelum, er Terram. a. Symtaxis duplex est , Regularis, & Figurata . Constructio Regularis, seu, Analoga , est illa, quae nativam loquendi formam sequitur , & est consentanea communibus Grammaticae Regulis: at, Ille virtutem divitiis anteponit. 3. Syntaxis vero sgurata, seu, Irregularis dIcitur illa, quae a naturali dicendi forma, ct communibus Grammaticae Regulis recedit: ut, Gens armati , Turba clamant, Petraι fluaeo , Sermonem, quem audι-
quibus . Quomodo differant inter se Tropus, of Figura' 'r. NIgura est habitus, seu forma, qua vestitur , ω IJ ornatur Oratio . Vel, figura est ornata somna
64쪽
dicendiiDieitur figura a fingendo , idest formando ;
quia novam loquendi formam exhibet. '. a. Genera Figurarum tria sunt: Dictionis , Constructionis , dc Locutionis . Figurae Constructionis ad Grammaticos : Dictionis ad Poetas: Locutionis ad oratores spectant.. '3. Figura in venta est, necessitatis ,& Or ratus gratia . Figurarum autem, ac Troporum inventores fuerunt Graeci, ut docet Venerabilis Beda . q. Tropus, & Figura sic inter se differunt : Figma a propriam rei significationem retinet: ut, Gens ammati. Haec dicitur oratio figurata. Tropus vero est translatio alicujus Uerbi a propria significatione ad impropriam per similitudinem: ut Excolere ingenium: Prata ridente Flumen eloquentiae et Lumen ingenii a Virtutibus flaret. Et hae dicendi formulae appellantur .tropicae, seu, tran Statae.
. . . De Figuris Constructionis.
FIgurae Constructionis sunt octo o Appositio , Evocatio, Syllepsis, Prolepsis, Zeugma, Syn thesis, Atiptosis, Synecdoche , de quibus singillatini agemus, Italice : an tione , Evoeaetione , situs , Proto, Zeugma. , Sinresi, Antiis , Sinericbe .i . ΛPPOSITIO.
x. Λ Ppositio est conjunctio duorum,. vel , plurium 'substantivorum in eodem casu, licet non semper eodem genere, & numero, & sine particula cons Iunctiva, ει,-, atque &c. Ecce Exempla r AquiIa, Volucrum Regina, vivit centum annos. L' aquila, Regina de' Volariis , vive cento anni. Vulpes, vers latum animal, se mortuam simulat, di ita aves artim
65쪽
ta, e eos r attira, pigiis ι' incelli,egli divora.Formica animaisagax , cibum quaerit, & in hyemem recondit. La Formica, animale setace , eerea si cibo , eis Basconde per L Inverno. Molli cupiunt divitias , s
menta vitiorum. ΜοDicercano Ie ricchezete , fomenti
'visti . Lego Virgilium, poetam latinum. IOIQ- g. , Poeta Imino . Lignum sanctae Crucis , v xillum Imperatoris aeteres , titulus gloriae, signac. Ium nostrie Redemptionis, ab omnibus adoraturi. uiso delia finire Croee, destio deli'Eterno 1 erad , e tholo digloria fetnaeolo delia nostra Redenetione, dariti fio Ura. Urbs Venetiae; Flumen Tyberis . Lacu Θ HV neetia: II Fitime Teveri. - - 2.3 Triplici authm causa fit λppost o. Primo, re-Hlagendae generalitatis gratia: ut, Urbs Roma: Anf-mal equus. Secundo , tollendae aequivocationis cauissa: ut, Taurus mons Ude : Lupus piscis . Tertio, ad . proprietatoria attribue Mamr ut, Thomas, Doctor A.- gelicus : Nereus, adolescens insigniforma: Timotheus, Bomo ineνed,biti fortuna . Cicero , Orator maximus.
v. TT Vocatio est tertiae Honte, adprimam, ves, secundam, reductio. Cum ergo prima, veI, secunda persona ad se evocat tertiam I ambae fiunt primae , vel, sec die, & verbum semper convenit cum persona evocante: E. g. Exo pauper laboro ; Taebes Iudis. Egodicitur persona evocans pauper, pe sina evocata. Persona evocans est prima, vel secun-ui' personavero evocata est tertia persona. . Evocatio duplex est: Explicita ,& Ιmpyicitat. Explieita est, ubi tam persona Evocans, quhm Ev via expriesitur; ut , Ego anastasias freibo et Tu --rima Ieris . Implicitaest, quando persona Evocans
66쪽
reticetur et ut , sum pius IEneas. Hὶe labintelligi tur Evocans, nempe, 'ο.
x. C Yllepsis sit, clim Verbum, seu, Adiectivum min
o meri pluralis refertur ad plutes personas, seu. Tenera, vel numeros singulares, & idem Verbum, seu Adiectivum , directe , & explicite concordat cum digniori persona, seu, genere, sive numero di implicitδ atque indirecte refertur ad ren' inseri rem , & minus dignam, ut infra patinit. 1. Quando Syllepsis respicit i ersonas, oratio se construenda est: Cum Persona prima sit dignior, qu1m secunda, aut, tertia: repraestantior secunda, quam tertia , ideo verbum cum digniori convenire debet rui, Neque ego , neque tu sapimus. Nὸ io, ne tu , tintendiamo. Quid tu , & Soror facitis y Cle eos arrie tuasorellanter Ego, & Μater miseri perimus. D.
3. Cum autem haec Figura respicit Nominum genera, haec regula observanda est in Constructione. Dignius est insculinum genus, quam foemininum, aut neutrum: A dignius foemininum, quam neutrum: ut, Rex, & Regina defuncti int. sono morei 1IRe , e IaRegina. Μars Venus capti. Fonoflari prefiΜarteiae Peneret Caia, Δ Μancipium mortuae . sosto moris Cria, e Io sebiavo. Chalybs, ct aurum sunt in sern ce probati. L' Acciajo, e ι' Ora sonostari proatι nella
4: At, cum substantiva res inanimatas significanta Adjectivum usitatius in neutro genere ponitur , neu trum enim censetur nobilius, cum sermo est de rebias inanimis. Ecce Exempla: Labor, di voluptas vlty ia. La fatica , o iupiueresono uriti. Ira, atque avari tin
67쪽
. ipsa me consolata sint. La isa wrga,e ιt tua b one melanno consolato. Mors, & vita animalium . iusta Delordinatione sub potestate hominis conii i tuta sunt.LaΜονte, e la Vita degu animais, pergitista ordinaetione AEDIO sono state constituι re sotiola potesta deir mo. Ira, &aegritusi permixta sunt. Vira, e P tiras ne Gu' animo sano tra di loro mesthiate. s.Quod si praecedentia substantiva erunt omnia ma. . sculina, vel, Omnia foeminina , sequens adjectivum potest etiam esse ejusdem generis r ut, Honor, is la- ον aeque duigenaei sunt. Ignavia, ignominia aeque repudiandae. vel per Neutrum: Ignavia oe ignom nia repudianda : Honor, o labor diligenda . Cum autem per Syllepsin concipimus numeros, pluralis est dignior singulari: ut, Μorer, o filii sunt aevot . Dux, ωm lites pugnant. Hinister, o discipulistudent. . 7.Syllepsis denique, alia est directa, &alia indirecta , Directa est, cum persona dignior, & minus dirigna copulantur per conjunctionem,'ueti atque: ut, Ego, tu, ει ιlis legimus. Indirecta est, dum co-Pulatur per particulam, Cum e ut , Ego cum fratre fumus candidi. s. Syllepsis, Interpretatur Comprebensio, quod dignius complectitur minus dignum. Et per hanc Figuram excluditur repetitio Verbi, seu Adjectivi . &Gratio venustior, & concisior redditur . Nam loco
dicendi: Ouid tu fbeis , oe quid foror facit λ Venustius, ct figurate dicimus: Quid tu, se δενον faeris Et sic exponuntur alii conceptus hujusmo Fi-
D Rolepsis est summaria ierum expressio; ac dum: L Dus constat, nempe toto , & partibus toti .
Totum est dictio pluralis numeri , quae pracessit - Par-
68쪽
tes toti eis , sunt Nomina, quae sequuntur, re comnexionem habent cum praecedenti dictione, seu sub- stantivo plurali, ut sequentibus exemplis patebit. 'a. Fit autem Prolepsis , cum unum verbum pluralis numeri convenit cum toto , & in partibus se
quentibus tacite reperitur. Ecce exempla et Duo Reges Romam auxerunt , Romulus bello , Numa pace Duae Aquilae volaverunt, haec ab Oriente, illa ab Ocei dente. Discipisti metuunt, hic Μagistrum, ille Patrem. Consules profecti, Valerius in Campaniam , Cornelius in Samnium . Aliter volant, aquatilia natant , illae alis , haec pinnis. Gli Alari volans , gli Aquatiti nuσ-rano; quelli conleale , questi conleale discingite. Romae innumerabilem hominum multitudinem, haec mulierum, ille virorum, ad Christum converterunt. In Roma convertirono a Cristo una multidine innumerabiled ' omini , questa di Donne , quello d' Uomini. 3. Totum, sive, Congregatio, potes esse nomen Collectivum: ut, Populus 'ivit, alii in penuria, alii in deliciis. Π Popolo vive , altri in penuria , altrine te delitie. q. Hujusmodi autem Figurae haec est explicatio . Duo Reges Romam auxerunt , Romulus bello , Numa pace , Uuo Reges, dicitur Totum, idest dictio pluralis numeri. Romulus , ct Numa, sunt partes totius , quae ad idem verbum reseruntur; ac si diceretur :Duo Reges Romam auxerunt, Romulus auxit bello, Numa auxit pace. Ne fiat autem haec Verbi repetitio, utimur Prolem , per quam nostras sententias, dc pr positiones paucis comprehendimus, oc pronunciamus. Et sic exponuntur caetera eκempla, supra exarata ,&adducta . Bello, er pace, Partium determ nationes
. Duplex autem est Prolepsis: Explicita, & Implicita. Explicita est ubi omnia exprimuntur, qua in ProIepsi esse oportet : ut , Μ lites ρugnant, utiι bosa, alii vero gladio. Implicita est, quando totum s
69쪽
vel partes toti is non exprimuntur: ut Discimus, ego' Grammaticam , tu Dialecticam . In hoc exemplo tac tur totum nempe , Nos . V ras quisque redite arsos. In isto reticentur partes, nempe, Tu,&Alius, quasi dicat: Tu tuam, alius suam redeat domum. 6. Prolepsis graece latine praesumptio, idest ante sumo ς quia anteponuntur ea, quae sequi debent. 7. Postremo, notandae sunt haec dicendi formulae per Prolepsin. Alter alterius onera portate. oporri I peso deli altro. Alter ab altero distracti sunt. Fuia rono divisi unodali' altro . Alius alii opem serunt. Uno
astutar altro. Alius alium percontemur. Uno nterro
abir auro. Λlius, alii sui sceleris conscii sunt. Uno ιὰ upereato deli' altro . At ius alium levantes. Mutan. Einrun Paltro exemplis magis aperitur Prolepsis; quia anteposita sunt, quae sequi debuere. Di
cendo enim ralter alterius onera portate'. Alter ab altero
distractisunt;reddunt hunc sensum: Portate onera alter alterius: Distracti sunt, alter ab altero. Et sic de aliis.
a.'Eugma est cum pluribus Nominibus unum Vesebum, vel Λdjectivum, servit ,& expresse cum viciniori congruit, cum altero implicite concordat . Ecce Exemplar Cum alii multi, tum ipse Diony-nisius in Christum credidit. Credetiero in Criso, fimolir altri, eome anehe I' sesso Dionis. Ibique Rege ,& caeteris stupore attonitis. Et tulit Reegi' altri reissando attoniti per D stupore . Quo cultus Divinus devote exerceri, & Praelati, caeterique Clerici in Re sidentiis suis quieti permanere valeant. Accioebe il lto Didinost puli didotamente Uercitare , ει ι PreM-ri, egi' altri Chierici, quietisvino persevexare neue Ioro Res enete.
a. Explicatio sensus hujus Figurae est ejusmodi: Cum alii multi, tum ipse Dionassus in Christum credidit. In
70쪽
hoc exemplo verbum , credidit, expresse ad ipsum Dionysium , at ad caetera per supplementum; subintelligendum est enim , Cum alii multi crediderunt . tum ipse Dionisius credidit . Et hoc pacto explicanda sunt alia exempla. Tribus modis fit Zeugma
In persona: ut, Ego, o tu studes. . In genere: ut , Μaritus, ει uxor est irata. Innumero: ut, Hic illius arma , hic currus fust. 3. Zeugma autem dividitur in tria genera , quae iunt, Protoeteuima, idest Zeugma a superiore: Meso-zeugma, idest a medio: Myoeteugma idest ab inferiore parte. Cum igitur ponitur Uerbum, vel Λdjectivum in principio, vocatur ProtoZeugma: ut, Dor mio ego . er tu . Quando in medio , vocatur Μe Zeugmma; ut, Ego dormio, oetu . Quando in fine, vocatur Hypozeugma: ut, Ego, tu dormis. . Quando Verbum ad duo supposita , idest, duos iubstantivos, reducitur, & cum utroque convenit vocatur Zeugma sui dicunt Locutionis, non Constructionis e ut, Ioannesfuit piscator, o Petrus. - s. Zeugma graece, latind adiunctio, seu copulatum dicitur. ' i
I. Ynthesis est , Oratio congrua sensu, non vocer I e an partare , ebe eoneorda secondolisignificato, e non secondo Ia voee. Fit autem haec Figura cum No.men collectivum jungitur verbo, vel , Λdjectivo numeri pluralis: ut, Pars in frustra secant . Gens armati. Populus currunt. Capita conjurationis virgis caesi, ac securi percussi. Una paνte tet Ba ὰpezzι. Gen re armata , eιω ι IDIdati. II popinio eorre . I Capio