장음표시 사용
51쪽
Inconvenlantes quia deest qualitas communis. Lat, igitur dicatur: Nix est candida, fuligo vero nigrarmel est dulce, set autem amarum. Gradus comparationis sunt tres, nempe Positivus, Comparativus , & Syperlativus. Positivus est nomen, quod rem sine exceta significet: ut, albur, niger . Dicitur Positivus , a ponendo p quia primus in gradu ponitur; Vel , quia per se ponitur perfectus, ct absolutus sine respectu ad alium gradum. Comparativus est nomen adiectivum, quod sui insitivi significationem auget, vel deprimit: ut, Doctior, pruden-rior, idest, magis doctus, magis prudens. Superlativus est nomen adjectivum, quod positivi significationem in summo, vel, in infimo gradu ponit: ut, Docti mus, prudentissmus, idest, maxime doctus, ct prudens 3. Interdum Comparativum fgurat/, & brevitatis eausa, ponitur in Lingua Latina sine termino ad quem, sed subintelligitur, & in italica expositione exprimi potest . Ecce Exempla et Surgamus omnes yus . Leviamoti tulit piis prestamente deII' altrisiorni. Quo Bernarditan silio cognito, fratres summopere conati sun t eum proposito deterrere: in quo ipse eloquentior, ac felicior fuit. La quale determin etione di Ber nardos suta, Fratelograndemento si somzarono dirimvoveris daIsuo proponimento: net ebe ess upist eisquente, epsis selire H Dro. Iesu corona celsior, & veritas sublimior . OGesu corona piu alta a un ultra corona di quasvulia; e verita piis subu- me d'en astra verita degi' aur . Comparativa eleganter admIttunt hos ablatia va, opinione, spe, aequo, Justo olito, dicto. Ecce exempla: opinione omnium majorem coepi dolorem. Eo sentito mauior dolore di que , che molli stea avano omnia spe tranquilliora invenit. Ritrois tuite is eose,
im tranquille di quello, che non Derava. Plus aequo, , justo a te accepi. mriprvulo dateptu deIdovere,
52쪽
e pia delitusto. Tu es ossiciosior sollio . 'Tu se ρω eo test det solito. Petrus est facundior dicto. E',iu et
quente di queI , ebe si dice. . - s. Coniunctio, buam, vel, suam ut, Comparativo iuncta, respuit post se negationem, seu particulam, Ixion, quae tamen, in traductione italica, exprimitur, .ut ex si uentibus exemplis constabit. Equidem plura scribo, quam credo. Ioceνtamente QDιριufcri Ponche non eredo. Feliciorem fuisse crederem, quam ubsus est esse. Crederet, ebe eptis se flato ptufelice, ebenone parso di essere. Plus jam in nostris temporibus cernimus, quam in codicibus I smus. Piulo Dedia m. ιn questi noffri remi, che non Io Iera amo ne i Cod ei Libri. Purior, ac vegetior Exi verit, quam intra- Verit. , e piis Duoroso , che nonus entrδ . Cum autem sit comparatio inter duo, tunc particula, non indicat negationem, std affirmationem, in Italica expositione, seu, traductione, Vulgare hujusmodi particulae erit simplex dictio, Cher E. g. Compluraque spatia camporum recipiendis aptantur seminibus, quhm redditis novales seminibus feriam tur . E piu Daetiι di e Nisi adattano arteevere Ies)menete, coe i terre ut novati, ι quali, re fifrutti, si νι- ροsano. Ex D. Amb. apud Bre v. Rom. in Com. non Virg. Lect . quae incipit: Λgrum hunc Ecclesiae . Notate, che questo Vocabolo Ν ovale , di nota queι Campo ,δ Terreno, ebe doρο ii r Uo didue Anni, sirinuova, e
ffemina ; o' e ptu fertiis di quelia Terra, ebe semina
6. Eleganter ponitur Nibit, vel, Quid, cum Comparativo, & refertur ad rem animatam. Ecce exem plar Nihil fuit humilius, nihil continentius tuo genitorer pro nullus homo. Nessu no rapia umile , epiuco,tinente dei tuo Genitore. . cuid mansuetius, quid benignius Domino CDροὸ trovarsi piu nia ueto, eptu benigno det Iunoret Resertur etiam ad rem inani malam : ut, Nihil est virtute amabilius. Nessuna co
53쪽
Οsa e piu amabile della Uirtu, ehe la Virtu. ' Notandae sunt denique hae loquendi formulae,per Comparativa expressae. Iuesta cosa trastende ιImio a me. Haec res est major , quam ut loquor. auesso superata mia capacita , Hoc est majus, qu nasit meus captus. timio pariare estis Cieeroniano des tuo. Meus sermo magis redolet Ciceronianam elocutionem , quam tuus. Sonopiusoldato di te. Armorum jure tibi
antecello . Sono Crisiano piu di te. Μeliore jure, vel, pluribus titulis, sum Christianus, quam tu . . D sono in grado piu fretro di amicitia , evi parentela a pletro .che non fel tu . Ego propiori, vel arctiori gradu, vel vinculo amicitiae, & cognationis attingo Petrum , qukm tu: Uel, jure amicitiae,& cognationis sum propinquior Petro , quam tu . Ogn' ora mi paν V anni vi .ederti. Nihil mihi longius videtur, quam ut te via deam . suesso tigno lapiudi Castagna, ebedi Noee. Hoc lignum magis castaneae, qu1m nucis similitudianem resert. Muello dimo raptu ingerno, che pruden za. Ille praesesert plus ingenii, quam prudentiae. Dεὸ piu figliuoli , e me no possessoni vite . Plures habeo filios, pauciora vero praedia, quam tu. Quello ἡ me- mo prudente, emeno dotio degl'altri. Ille est imprudentior, dc indoctior, quam caeteri.
De Superlativorum Constructione.
'iavid sis superlativum mus formatio, dem
r. Q Uperlativum est nomen adjectivum, quod rem, o in summo, vel, in infimo gradu ponit: ut, Prudentissimus , imprudentissimus , idest, maximd prudens, valde imprudens. a. Superlativum formatur regulariter a primo P
54쪽
sitisti , seu , Adiectivi casu, in I desinente, adjectis
e fimus r ut, a Candidi , prudenti, sit eandidissimus ,
prudentissimus . Posiuisa vero, quae in R exeunt, ad jecto, Rimus, Superlativum sormant: ut, Pulcher, pulcherrimus , Niger , nigerrimers : Τener , tenerri' κ σοῦ Saluber, salubemrimus. At desinentia italis, Sur perlati vum formant , mutando is, in limus: ut, Fa cilis ,facillimas graecilis ,graeimmas et humiliS,
millimus: similis, fimittimus: Λgilis, uuis 3 , seu
Potius , agilissimus. : MSuperlativa derivantur a Nominibus Λdjectivis. Haec enim comparari solent, & recipere terminum a.& terminum ad Quem : ut, Abies est pulcherrima, & rectissima arborum. Deinde fiunt etiam ab Adverbiis , ct Praepositionibus: ut, saepe, saepius, saepisesime: ultra, ulterior, ultimus. Sed haec usurpantur potius absolute, qtiam respectivd.
q. Superlativum arite se nullum casum admittit, sed genere, numero, & casu cum antecedente Nomi Ne , vel , pronomine concordati post se autem genitivum pluralem , ac de ejus natura est praestare caeteros
sui generis, qualitatis, & professionis. Ecce exem plar Homerus fuit doctissimus Poetarum. Omerosuit piis dotio de' Poeti. Cicero fuit eloquentissimus L tinorum . Cicerone fu ilpiu eloquente M' Latini. At xius nobilissimus Romanorum extitit. Alti su ii piis mobile de' Romani. Venustius autem dicitur, si geni tivus Superlativo praeponatur , hoc pacto: Homerus fuit Poetarum doctissi mus:Cicero Latinorum eloquentissimus: 'Λlexius Romanorum nobilissimus . Et haec vocantur Superlativa Respectiva, quia respisciunt terminum ad quem, ut d ictum est de Compar rivis. Si vero careant termino ad quem, Superlativa Absoluta appellantur E.g. Paulinus Nolae Episcopus ex opulentissimo divite, voluntate pauperrimus, reeopiosissime sanctus. Pauisno Vesicovo Ei Nola, da ric
55쪽
fimam e 1 te sanro.H vj usmodi Superlativa ponuntur a Miolute, non vero respectivo. . ε .
. Superlativum potest etiam habere genitivum singularem Nominis Collectivi, ut sunt Civitas, po- Iulus, gens, natio, schola, Graecia &c. E.g. Achiues fuit sortissimus Graeciae. Achillesu ilpiu forte deIGIa Grecia.
6. Superlativa mutare possunt genitivum in Aecu sati vum cum praepositionibus, Inter , er ante . Ecce exempla : Ipse honestissi mus inter suos numerabatur. Luieraristurato it piuonorato de' fuοι. Ipse ante alios pulcherrimus omnes. Effoeil piu bello di tuti tra tri, ὀ fra turtigr altri. χ Idem genitivus transire potest in Ablativum cum praepositione, Ex, vel , de . E. g. Acutissi mus ex omnibus sensibus est sensus videndi. II piu aeuto di tuiti stfensi equello delia dista. De tuis innumerabilibus in me ossiciis erit hoc gratissi mum, Di turti ι tuo numerabili beneficii, ehemi bai fatii, questo- sarailpia caro. Ex locis sacris illa celeberrima, ct frequentissima fuerunt, in quibus condita Sanctorum Corpora, aut aliquod Martyrum vestigium, vel monumentum
esset. De 'luoghi fatri , ὸ teaiaurabis agri, queifuro no i piu celebri , o piis frequenti, ne' quali fugerostatι
collocati i Corpi de' Santi, 3 qualebe memoria, d monumento , o sepoltura de'Μaνtiri - 8. Ad maiorem denique facilitatem cognoscendi, quando feri debeat Superlativum,haec a Grammaticis assignatur regula. Quoties in vulgari Lingua ΛΦect vum praecedat aliqua ex his italicis particulis,. II tu , a piis; li piu, i situ, lepis, tunc Superlativo locus est ;E. g. Napoli e la piugrande di turte le Cittὰ d'uae Da. Neapolis est omnium Italicarum urbium maxima. . s. Superlativis saepe adduntur Ad verbia, Lουὰ mulio , quam, pro quantum . . Ecce exemplar pierro vigran iungae u piu dotio di tuiti. Petrus est longe om
56쪽
to omnium istorum optimum, &verissimum. Dier- minero questa cosa, quanto ρiu brevemente, e quanto
facillime potero, rem expediam . - Cum autem parti
culae, Quam , jungitur praepositio , per, idem significat, ac Μaxime, & Positivis adhaeret: ut, perquam doctus, perquam bonus, perquam diligenter; ideli,doctissimus, optimus , diligentissime. Dictio enim Per- , vim Superlativi exhibet.
Plurimis repleta Rudimentis , quae ad Comparativa , oe superiat Pa attinent.
I terest, quod Superlativum si ad plures sui generis ,& est pars rei superatae: ut , Uaeses fuit Graecorum callidissimus. Comparativum vero fit inter duo, vel Plura ejusdem , ve', diversi generis, & potest esse res diversa a re superata: ut, in es fuit callidior Troiis. Uly sses enim unus fuit ex Graecis, & diversus a Troinianis- Unde quando comparatio fit inter duo, Comui Parativo utendum est. Si vero fiat inter plura ejusdem generis, Superlativo locus est.
quam Superlativum; ut, Vivum enim verbum Dei, re validum, & acutius omni gladio acutissimo: POicha Dparoiadi Dio Θυiva, e forte , e piu acuta di qual ivo gIta acutissimo collelio. Ex D.Λmb.apud Brev.in DOm. infra Oct. Nativ. 3. Sciendum, quia, quando Comparatio fit ad plura ejusdem generis, potest, & debet fieri per penitivum; ut, Nunc autem manent, Fide S, Spes, Charitas. tria haec . Μalor autem horum est Charitas. Ora in questa pelletrinaetione anno con noi Ia Fede, ια spe. - D 3
57쪽
' Ia Carita; sterebe e di mauior merito. Ex D. Anselismo in I. ad Corinthios, c. I Ubi subjungit: Μajor horum elt Charitas; Quia Fides cessabit . dum futura, quae creduntur, advenerint. Et Spes finem habebit, dum deatitudinem, quam quisque praestolatur acceperit , Sola vero Charitas in aeternum persevera bit, & de visione Conditoris, ac Beatitudine Sancto' rum sine fine gaudebit. Sic ιIle.. Grammatici autem hanc tradunt re tutam: SI Comparatio non excedat biduum numerum, & partiti ve sumatur, tunc Comparativum locum habet, &genitivum plurarem assumit: E g. Μanuum aptior,& sortior cli dextera. Delle mani lapiu alta , elapsis forte e Ia destra. Parentum indulgentior est mater. De . Genitori il ρiuivdulgente e la Μadre. Dici etiam potest: Ex Parentibus, vel inter Parentes indulgentior eit Mater. Si verci excedat biduum numerum, Super ' lati vo locus est, & interdum Comparativo . ut, Tri 1 Mundi partium cultissima est Europa. Delle tre part dei Μondo la piis cottidiata e t 'Europa. Digitorum longi, mus est medius. Trale meeteto eiIpiu
ungo. Caeterarum rerum praestantior erat. ErastiMeeeellente deir olire eo te. Piscium sceminae majores , quam mares. Lιρemfemine Duo ριὰ grandi deInma- sibi. A pum adolet centiores exeunt ad opera . V Aρι piog ovanι eseono aιlefatiebe . Sed non passim adhiabendum Comparativum cum genitivo plurali.
s. Hae dicendi formulae: ΜMor, vel, minor natu eΜaκινὸus, vet, eleganter usurpantur pro majorem, vel minorem aetatem habere: iit, Petrus e t minor, vel minimus natu: major, FDi, maximus natu, inter fratres. Pietro e it piceola , ὸilpi grande de 'Froteui: Hamaogiore, o minore eris. Sic ,
Duodecim annos natus . idest, duodecim annos agς- Havendo dodeci annj: Assendo i eta vi dodeci anni.
58쪽
6. Nomen, venustissim ξ Superlativo sungitur: ut, sapientissimus quisque ita sensit: vel, sapientissimi quique ita sentiunt. L piissapienti sono vi
questo sentimento, e parere. Quod si certus numerus apponatur, qui significet elationem, seu excellentiam, singulari tantilim numero utemur: E. g. Sonomorti in questa Daramvecta trenta soldati, ιριu fori di tuiti. Triginta milites, fortissimus suisque, in hoc praelio ceciderunt. Otto Navi, leniis grandi, sonastate affondate da Nemiel. Naves octo , maxima quaeque , ab hostibus depressae sunt: vel, Naves octo omnium maximae depressae sunt. 7. que eleganter etiam cum duobus Superlati. vis copulatur, cum particulio, ut ,'ita, sibi invicem respondentibus: ut, Quanto piis uno ottimamente dι- ρανre, tantostiis teme uel dire. Ut quisque optimὰ dicit : ita maxime dicendi dissicultatem timet. Quanto piis ast uno e ricco, tantopiis livole essere avaro. Ut qui Dque est ditissimus, ita avarissimus solet esse. 8. Quandoque Auctores, pro Superlativo, Com parativum adhibent: ut. Μajor omnibus eras. Eriit puis grande dirutti. Cuntiis altior ibat Anchises. Anis cbife andava piis atro di rutti . s. Postremo, notandae sunt hae dicendi larmulae: Apiis bel libro, che comprai, ι'hδ donato a do . Librorum, quos emi, pulcherrimum, vobis dono dedi. Iupiis grave negotisto, ebe hairratiata , ii eri erro male. Negotiorum, quae egisti, gravissimum, tibi mald ce sit . Ilpiandele Amico, che avevo, egia morio. Λmicorum, quorum familiaritate utebar , fidesissimus, jam cessit e vita. limul ore scolare, che io avea, stri e toti peratore di turri. Discipulorum, quos instituebam, optimus, faelus est omnium pessimus. IO. Comparario Anomala . Duplex est Compar
tio, nempe RNularis, & Λnomala, sive Irregula ris. Comparatio regularis dicitur illa, quae sequitur ordinem, di resulam aliorum positivorum, a quibua D 4 Com. .
59쪽
Comparativa, & Superlativa Drmantur: Comparativa vero Anomala est illa, quem hunc ordinem minimδ servant, sed diversum, ut infra constabit.
11. Anomala sunt istae Benus, malus , magnus, Irarvus. multus e c. quae: irregulariter comparantur, hoc pacto:.Bonus, melior , OptimuS: Mulus, pejor, pessi inus: Μagnus , major semaximus: Partus, minor, mininans. Μultus , plurimuSet Multa , plurimari Multum, plus plurimum: Sic , UeIus, veterior, veterrimus: Nequam, nequior, nequissimus : Infra, inferior, infimus: Extra, eXterior, extremus: supra,' superior, supremus, vel summu S. Poly , posterior, pinstremus. Ultra, ulterior, ultimus. Prope, propior,
proximus. Diu, diutior, diutissimd. Saepe, tapius, saepissimo.
- Ia. Comparatio Defectiva: ut, Incolus , inelytissimus: Ocyor, ocyssime: Novus, novissimus: Ades . seens, adolest entior : Iuvenis, junior: Senex , senior, anterior: Nuper, nuperrimuSe Nero, Neronior, pro crudelior. Pitis, piissimus. I 3. Co aratio Abinua. Tribus modis fit abusio in Comparativis. Primo , Constructione, nempe, cum partitivd ponuntur cum genitivo: ut, Major horum. est ille. Secundo, Formatione, cum Substantiva comparantur: Mi, Cinoedo, Cinaedior: Poeno, Poenior Nero, Neronior. Nunc similia Substantiva naturam . adjectivorum induunt, & qualitatem indicant . Teristio, Senseatisne, cum scilicet tantum significant, quantum Positivum uum: ut, senior, Pro-: Iu-niores, projuvenes: Saepius, pro saepe . . a . Adiectiva , quae nou variantur per gradus Com.. parationis. Nomina, quae habent vocalem ante us s-nale, ea sere neque Comparativa, neque Superlativa
formant i sed Comparativi defectus suppletur per Ad verbium, maris ; Superlativi, pero Hulusemodi autem adjectiva sunt, Idoneus , assiduus , arduus, strenuus, pius, ct similia: E. gr. Ivelta Θ piu
60쪽
valονψo di te. Ille est magis strenuus, quam tu. I.
D e tipiti idoneo dirutti . Ille est omnium maximὰ ido. neus . Deinde neuue comparantur Gentilia , ut Italus, Gyaeeus: Neque Paula, ut, Neapolitanus: neque Podsessiva, ut, neque ordinalia; ut, Primus , . secundus: Regius, patrius: Neque Materialia e ut, Luneus, aureus Multaque alia , quae apud Grammaticos videre licet.
construantur a. ΤErbalia sunt illa nomina, quae a Verbis derIV vantur: ut, ab amo, amator: ab audio, auditor: hvinoo, victor: a studeo , studiosus et abibo , bibax: ab edo, edax: a sumo, sumptio : 1 consummo, consummatio: a proficiscor, profectio : ab ingredior , ingressus r ab accedo, accessus . a trado, traditor ,
- a. Verbalia triplicia sunt , nempe , verbalia substantiva: ut, amator, Victor: Verbalia adjectiva: ut, cupidus, studiosus, providus. Et Verbalia passivae significationis: ut, optabilis, dilectur, gemebundus. 3. Verbalia, tum Substantiva , tum Adjectivag nitivum assumunt. Ecce Exempla et Ilic est amator Virtutis, auditor verbi Dei, victor Turcarum. Iue Io amata tirtu, Meolia laparolai Dio , vince ι Turochi: overo, quellae amatore delia virtu , Meoliatore delia parota di DIO, e vineitore M' Turebi. Homo ille est cupidus laudis, providus rei familiaris , anxius rei suturae, studiosus grammaticae. suem uomo ebra