장음표시 사용
81쪽
' Praeterea ex vi hujus figurae fiunt aliae permutationes, 'nuae apud alios videre licet. Enallage interpretatur' ordinis permutatIo: ut, exuerint sylvestrem animum. si spoplieranno Ia natura sereatica. Ponitur exuerint, pro exuent. E t sic fit permutatio ordinis & nunc votcatur Enalive verborum. 6. Hellenismus est Graeca figura , atque oratio praecam exhibens Constructionem, & discrepans a latina Syntaxi. Ex vi hujus Figurae, Relativum convenit casu cum Antecedenter Ecce exemplum Ciceronis lib. I. Epist. I . m feribas , aliquid agas eo-πum, quorum consuevisti, gaudeo. Hellenismus reperitur in Relativo, suorum consuevisti, quod concordat in casu cum antecedente e Forum.Sensus igiturnuorum consuevistι, hoc est: Quae agere consuevitti. ei, quorum aliquod agere consue visti. Scrivendo vos, e componendo qualebe eoo di quem, che fierestato IOIDrofare, negodo , me ne raIlegro. Ecce alterum exem plum : Ilus , quibus sibi videbituν, ad unaιs. Senius est: Λdjunctis illis, quos sibi videbitur adjungere . Eiunt, quelli , ehe auro parera diaggiuvere. exempla satis sint Tyronibus, pro intelligentia Linguae Latinae. Bellenimus, idest, proprietas, & uius vocum Graecarum, Italic8, ElieniJmo, T. Heterosis et figura, perquam non raro ponun tur Abstracta pro concretis . seu grammatice loque do, substantiva pro adjectivis r ut, magnitudo rerum, maturitas morum , multitudo miraculorum, veritas fudieii , tarditas discipulorum , magnituri fidei, benevolentiae , meritorum. Pro Magnae res, maturimores, multa miracula, verum judicium, tardi disci .puli, magna fides, & benevolentia: magna merita. d. g. Tanta enim magnitudo est suorum erga me me
82쪽
Tridentina synodus magnitudinem rerum tractandarum considerans. Confiderando Iagrandema delis co- se, δ Iegravi materie da tratias . Per Heterosin , etiam apud secram scripturam usurpantur Abstracta pro Concretis : ut, Circumeim , mo circumcii , sam pro sanctificatore, Redemptio pro redempto re et Dominationes pro dominantibus: Virtutes, & ρ restates, pro Virtute, &potestate praeditis: ut: Redemptionem misit Dominus popolo suo . ti signore mando la Redenetione, eloὰ ii Redentore. Dicunt , sus-ficere virtutibus non odisse inimicos. Dicono Gebamalle Virtu ,efoe, agi' om ni virtuo non odiare gli Nomiei. Sunt verba D. Hierony, apud Breviarium in F so S. Ioannis Gualberti. Heterosis , idest alteratio. 8. Hendyadis est figura, qua unum in duo dividiatur, interposita particula coniunctiva: Ecce Exempla: Μolemque , oe montes insuper altos imposuit. idest, Molem altorum montium imposuit. Di piis Ῥιeolueo la mole di alti monti. Λurum, secenosque In mordit; idest, secenos aureos. Μorsico neu,rreni , δbriglie d'oro. In brevia, &Syrtes; Hoc est, in brevia syrtium. Nelle strettesti . Pateris bibamus, &auro; idest, bibamus aureis pateris in Taetete d' oro. Haec figurata Constructio invenitur etiam apud sacram Scripturam et Sine insigna , tempora, o dies, ter annos. Gen. c. I. idest, Sint insigna temporum, dierum & annorum. Π sole , e Luna fervino perferni, e distinetione de' te ι, gior ni , ct anni. Ex Tirino in Idiotismis. Hendiadis, idest unum per duo. ut una res in duas dividatur, metri causa -9. Epita sis, p. c. Ex vi hujus figurae utimur vocabulo Omnis , pro magno, & excellenti: ut, Omnem eseam abominata est anima eorum; idest, nobilissimam ,& excellentissimam , hoc est, Coeleste Μanna. Deum
time, mandata ejus observa; hoc est enim omnis homo . Eccl. c. I a. me est enim omnis homo ; sensus est:
Qui secerit hoc, optimus est, & praestantissimus h
83쪽
go ' . 'mo. Ita P. Tirinus In Idiotissmis. Sic, omnit plaga, pro summa plagar Universa vanitas ; pro summa va- nitas. Epitatis , idest exaggeratio, seu vehementissimus actus.
Io. Μetaphora est translatio alicuius Nominis seu verbi a propria significatione ad impropriam per
similitudinem: ut, Prata rident , vite gemmant , segeterfluctuant: Μulier incensa ira , Bomo inflammatus cupiditate: Generis claritas, flos aetatis, lumen ingenii, fumen eloquentiae z Fraenare linguam , florere ιπe-πio , excolere animum, colere eas itatem: Condire sermonem facetiis: Iax re vitiis habenas , domare iram, rexere orationem . Avolat aetas loquendi formulae , Μetaphorae , seu sermones metaphorici, vel oratio tropica, seu Translationes appellantur, quae in Lingua latina saepe reperiuntur, & orationem venustam reddunt. Haec figura non raro reperitur apud sacram Scris Pturam: Ecce Exempla: Onus Ninive. Onus AEgy- tι. Onus quod vidit Habacuc Propheta . Haec vox,
Onus , apud Prophetas , innuit Prophetiam, quae Praedicit cala tales , & flagella . Italice , ti pe-D , o la Profeetia di Ninive , ehe minaceia tra- vagis a Ninite. Auferam a vobis cor lapideum. Le- vero da voi il euor dipterra, ciste iI cuor duro, e per tinoce. Sub umbra alarum tuarum Protege me: Pro teraimi folio rombra Glle tuean, ciOe, sotiola infensione delia tua onnipoteneta , e elemenza. Portae inseri non praevalebunt adversus eam. Leporte deti'Inferis no , cloei metit, e peceari , e le doririne degli Eretiei, non prevaleranno contro di essa Metaphora, idest
. Catachraess, p. p. Italic/, Ia Catacres p. p. est usurpatio nominis alieni r ut, Cadent in ore gladιι ι ubi gladio tribuitur os , quod est proprium animantis. Pennae fesis ; id est radii solis. Daemon mendacis stater,
idest auctor mendacii. Parruidas qui est proprie
84쪽
occisor patris, sumitur etiam pro cisore matris, uxo. ris, fratris, &consanguinei. Circumierunt in meis ris. Melota proprie significat pellem hispidam animalis, quod 31elus dicitur. Per Catachraesin autem is
imitur pro pelle cujusque Quatrupedis, & pro quoc-que pelliceo indumento. Sensus igitur eri . Girarono
per diverse parti dei Μοndo, rieveris di Meloti, cloe . di asprepelli Et Animali. Pellicea melote indutus . G- .sito di una metore di pelle; δ di una irsuta pellicia.Instar montis equum divina Palladis arte aedificat. Vita lib. a. 2Eneid. Hoc verbum, aedifico, quod proprid alaedificia, & parietes refertur, ex vi Catachraesis accomodatur compositione equi Trojani, qui erat moles bellica. Catachraesis autem in hoc disserta Metaphora, quod haec vocabula habenti largitur; illa, quia non habet prἰrprium , alieno utitur. Catachrae sis grς-ce, latind interpretatur abusio, cum alienis abutimur , Perinde ac propriis, cum propria deficiunt. I a. Synecdoche, p. b. italice , Ia Sinedoebe , est Tropus, per quem ponitur totum proparte, seu, pars Pro tor ut, Puppis, pronavi: pro domo et pro aratro. Fons, o flumen, pro parte sontis, di fluminis, sive pro aqua. Oratores autem per Syne dochen, maxima venustate ponunt plura pro uno οῦ ut, Antonios , Benediθοι , Bernardos il pro uno Λntonio, Benedicto, Bernardo. Italicἡ:.Gli Antomi, i Bene detii, i Bernardi. Haec figura cum sit coinmunis Grai
maticis, & Oratoribus , fusi eis dictum est in figuris' Constructionis . Synecdoche, idest intellectio.. II. Metonymia est figura , qua unum per aliud proximum intelligimus. Et quatuor modis fieri solet.
Primo, cum continens pro contento accipitur et ut .
Potestis bibere calicem quem ego bibiturus sum ρ idest, potionem bibere, quae in Calice continetur . Sic Civitas pro Civibus: ut, Invadunt urbem somno, .vinoque sepultam. salistonoia Citta, elae Cittaini Troja
85쪽
Testis est Asriea. Ubi Regio ipsa pro incolis sumitur
Seeahdὸ , ponitur Contentum pro re contenta: ut, Accipe cautionem tuam , ede ; idest chartam, in qua continetupcautio. Prenvi larua Polieta, eseri. Tertio, pon itu r inventor pro re inventa et ut, Ceres , erBacehus pro frumento, de vino. Sic Asars pro bello: Diana pro venatione Auctores pro illorum scriptis rut , legi Platonem, ef Arreotelem, nempe illorum v lumina . Quarto, cum causae pro effectibus accipiuntur: ut, Pallida Μονs , Trisis senectus . Audax Iuven-rus, Diaris adolessentia , superba victoria. Ista non
sunt per se talia 3 sed tales effectus producunt; quia Mors homines pallidos efficite sene s reddit tristes homines; & sic de caeteris exemplis. Huc spectant signa pro rebus significatis: ut, Fasees pro Μagistratu: Seeptrum pro Regnor arma pro bello et Tua pm pace: aquila pro Caesarianis: Luna pro Turcis: Crux pro nobis Christia, is . Μetonymia interpretatur
Tranisatatio, & est Tropus in scripturis frequentish
Iq. Antonomasia, p. b es regura, per quam, loco Nominis, aliud ponit, quod alicui rei tribuitur per excellentiam: u Urri pro Roma r Romanus orator pro Cicerone: Doctor Angelieas , pro D. Thoma de Aquino: Regina Adriatici, pro Venetia: Rex fer rum pro Leoner Poeta, pro virgiIio r Pbiissophus pro Aristoteler inaestis, pro homine sortunato Crassus prodiviter Alexander , aut Caesar , pro Menuo bellatore. Antonomasia saepe oratores , & Concio. natores utuntur in Lingua ItaIicar E. g. v Μeuistus, per S. Bernardor II BOecadoro, per S. Giovanni Cris stomor IITaumaturro , per S. Gregorio vestovo di Neocesarea: L'aqalia, per S. Giovanni Evangelistaru Lume deIIa Romana eloqueneta , per Cicerone : U
86쪽
Permutatio . . . 'Is. Onomatopoeia est nomen fictum ad imitandum sonum vocis confusae: ut; Factus sum sicut Cymbalum
tinniens. Iosono divenato, eome an Cembalo risaona='do, ὸ cθr mandanονι un Dono eo aso , e morio. Qua si tuba exal ta vocem tuam. Inaria is rua et ore come stina Tromba. Insequitur clamorque virum , clangorque Tubarum . Dιetrosiegue an clamore d'mminrvnDono di Trombetre. Canes muti non valentes latrare . Aιcvni Vomini sono come ean anuri non valenaeo, . non avendo foreta , e maiore di abbatare controi visit delpopolo. Sic Rugitus Leonis,& vox Leaenae. On interpretatur nominis fictio , seu nomina, tio , cum novae voces sermantur.
nomen unum sumitur pro altero: ut Labores mamnuum tuarum manducabis. Μquerat Iesarιehe delis,ue mani, cloe i turto delissatube. Draco iste, quem
formasti, ad illudendum ei. Ubi Draco sumitur pro diabolo. Post multas aristas.. Idest, post multos a nos. Μetalepsis, idest Translatio. tr. Apostrophe, Italicd, Apostro' p. b. est figura, quae sermonem convertit ad Caelum, si ve ad Terram, nempe ad Angelos, & Homines, in eis habitantes: ut, Audite, Coeli , quae loquor : Audiat Terra verba oris me . Apostrophe, Latind Conversio. S. Allegoria p. p. est illa, quae aliud verbis , aliud seriis ostendit .Ecce Exempla:Claudite jam rivos, pu riciat prata biberunt. Hoc est, satis cantatum est, discediter vel , Μ.lta jam diximus, discedamus. Chiu dete ormai, δfanetum , trivi deli' aequa; perche 1pri rigiὰabastaneta banno bel/uto. Ex Virg. Sed nos immensum spatii consecimus aequor;& iam tempus equum sumantia solvere colla. mnos abbΙamo trascor auis' immensa , paetiosa planura, egia δ
87쪽
nsperiarat ea. Si malas est: Nos scripsimus muIta , tempus est quiescendi. Patres nostri comederunt uvam acerbam, & dentes filiorum obstupescunt . Ierem. 3r. Ι nostri Genitorι hanno mangiata ι uva acerba , et i denti de'uro figDuo-n fisona allegati. Sensus est: Patres nostri peccaverunt, , ct filii puniuntur, vel poenas luunt, & explicat ω
Le vate oculos vestros ,& videte regiones, quia alis sunt jam ad messem: Ioan . c. . Aletate ι vostrι oceD, evedere te Regioni, che bfancheniano, e gia sono matum νe alia mietitura. Sensus est': Intelligite quia pI hes r Fionum sunt jam paratae ad credendum, vel, aptae sunt recipere fidem, & explica Card. Hugo. Allegoria interpretatur inversio ,' sive alieniIoquium, aliud enim sonat , di aliud intelligitur , ut docet ydorus - , I9. Ironia P p. est Oratio, deiiotans contrarium ei quod dicimus . Ecce Exempl a: Ecce Adam qua unus ex nobis factus est , mens bonum , o malum . Grn c. s. In isto exemplo Ironia continetur; &sic exponitur : Voluit Λdam nobis per esum pomi fieri similis En qukm factus est dissimilis: voluit scire bonum,&isalum: En, in quale ignorantiae barathrum corruit
Da Cornelius a Lapide in Gen. e.9. Ecce alterum exemplum e DormiteJam,qrequiescite. Μatth. c. a o. Quasi dicat: Iam dormiendi tempus non est, cum prae foribus est hostis. Ita Tbeophilatus, o Euthymius. Ir nia Latind illuso, cum aliud dicimus, aliud sentis
ao. Hyperbole est dictio fidem excellens, auge di , seu minuendi gratia , prolata . Nec tamen atramite significandae veritatis erratur, quamvis verisba excedant : ut, Velocior aura , Leonιbus fortiores Nodo per Hyperbolen augetur oratio ΜοIior pluma Nunc sermo minuitur . Ecce mundus tλ
ναιρον eum abiit. Hyperbole est. Et sic ea verba i
88쪽
telligenda sunt: Mundus totus , hoc est, longὰ maxi- ma hominum multitudo non solam nostratium , sed& eorum . qui undequaque huc advenerunt, eum secutus est, atque ei adhaeret. Sic Bruensis in Io: c ia. Iterum apud Ioannem Evangelistam h verba leguntur : si scribantur per singula, nee ipsum arbitror mundum capere posse eos , qui scribendi fuat. libros. Ioa n. c. II. Cum certum librorum numerum exprimere non posset, Hyperbole significavit maximam vim,ac multitudinem librorum. Ex Brugense in Ioan . 2I. Sicci Ascendunt usque ad Caelos, es descendunt vFque ad abclos. Hyperbole , ideli excessus fidei, seu, nimia copia . Quae , & alia similia exempla non secundum litterae codicem, sed per Hyperboles figuram , intelligenda sunt, ut docet salmeron. ai. Pόriphrasis , Italice , la Perifrasi , p. b. est circumloquium, dum res una plurimis verbis significatur: ut, auras vitales carpit ; Hoc est, vivit. D nee humanos animaoit aurae spiritus attur . idest , Quoadvixit. Sic, Natale solum, pro patria: Romanae Conditor urbis, pro Romulo: sui summum tenet Imperiam, pro Imperatore. Periphrasis, idest, Circumlocutio, italicd, Circonticuetione.
a1. Antiphrasis, Italicὰ r Aisti fasi, p. b. est se ino, d contrario intelligendus: ut, Lucus dicitur , quod minime luceat, propter nimiam nemorum' um brami Parcae, quod minime parcant: Belium , quod minime sit bellum. Μanes , idest, mites, & modest, cum sint terribiles, dc immanes. Ad hanc Antisphrasin , ut doeet P. Salmeron) spectat, quodHebraea scriptura usurpatur Benedfeere, pro Maledicere; sicut legitur apud Iob. c. I. his verbis: Ne forte pece verint βυι mei , er benedixerint Deo in cordibur suis. Verbum enim: Benedixerint , ponitur Pro Μaledixerint. Tantus est enim ait Lyranus in Iob. e. l. horror Blasphemiae Divini Nominis, quod in sacra scriptura frequenter exponitur per verbum opoosi- . - F 3 tum,
89쪽
tum , idest Beneinctionis. Antiphrasis , LatiM ,
Omisso. I a 3. Epitasis, P. c. est exaggeratio , qua praecipulponitur Omnis, pro magno , & excellenti: ut, Omnem escam abominata est anima eorum'. hoc est, nobilissimam,&excellenti miniam, videlicet, coeleste Μan- Iaa. Deum time, es mandata ejus observa; hoc est enim omnis homo. Eccl. e. r2. Sensus est . Qui hoc fecerit, optimus est , &praellantissimus homo, ut explicat in Idiotismis. Sic , Omnis plaga, pro summa plaga: Universa vanitas , pro summa vanitas. Epi-tasis, idest, vehementissimus actus. a . AEnigma est obscura sententia per obscuram rerum similitudinem expressa. Vel, est quaestio obscura , quae aiffici id intelligitur, nisi aperiatur. Ecce
De comedente exιvit cibus, oe de forti egressa est duia cedo. Significat, ex ore Leonis favum eκ tractunt.. Mater me genuit, o eadem gignitur ex me. Hoc dicitur de glacie quae gignitur ex aqua congelata,& aqua gignitur ex glaciet resoluta. Est , qui meae fuit , fine me nee nascitur ipse. sententia intelligitur de ovo. 'Egredietur virga de radice Iesse: Θ flos de radice. eius ascendet. Intelligitur Beata Virgo, & Christus de ea natus. Dimitum sphaerae. ει Sphaeram cum strincipe Romaσ postulat a nobis divinus Conditor Orbis. Exposi- sio. Dimidium sphaerae, est litera, C; sphqra, i est, οἱ princeps Romae, est prima litera hujus . nominis Romae, nempe, R. sensus igitur est: Conditor noster cor a nobis postulat. Videmus nunc per Deculam in AEnigmate I. Cor. e. I 3. Quae verba sc exponuntur a D. Anselmo, Videmus per speculum, idest, cognoscimus Deum per imagis nem ; in speculo enim cernitur imago. Speculum au. tem est Anima Rationalis, in cujus coniaderatione,
90쪽
aliauommo videmus Deum; sed is aenigmate , idest obscurδ, dc in umbrosa sit militudine: videmus etiam per Deculum, nempe, per Creaturas, quae quasi spe ἀculum Creatorem Hrum repraestniant,ut d et D. Tb marinatii, , AEnigma , interpretatur sermo nodosias, involutus ,&. obscurus, quem divinare magis , quam expla
seneta partir di Casa laesiora ora , En oedermi in te o GV Aurora. son eosa, che non ἡ morta , ne viva, Spesso mi muovo, e fon vi moto priva. Conflmιο eapo ad alte coseaDiro , Et a seeuirmi rutro it Μondo io tiro . a 3. Parabola est comparativa similitudo si ve ne-ginii ad negotium; sive personae ad personam; si ve status ad statum: ut Parabola seminantis. Extir , qui minor seminare semen suum: Parabola fermenti. Fι- milefactum est Regnum Caelorum thesauro abscondito in agro. Parabola sagenae: simile est Regnum Caelo. rum sagenae , missae in mare. Parabola autem non ac
cipitur di ref ὸ juxta verba prolata a sed aliquid aliud
ex ea intelligitur: ut , Thesaurus absconditus, est coeleste desiderium. Sagena missa io mare . est Ecclesia, quae omnes communiter adveniam peccatorum invitat . semen est verbum Dei. Fermentum est sana doctrina. Tria sata, sunt tres animae vires. Μulier est
Ecclesia. Parabola autem in venta est , ut sub si milit dine intelligantur , quae properE tardus intellectus agnoscere non valet; vel, ut ex corporalibus spiritualia, ac divina intelligantur. Parabola Latine comparatio, vel occulta similitudo, interpretatur. ii σου de Crisa lib. 6. de Parabo . . a 6. Similitudo est oratio rerum distinctarum, quae F tamen