장음표시 사용
101쪽
Et artibus favetis sa) optimis , bene
Lam Achillem h' , & persaepe vox ipsa χαρε repetita videtur . Sic foeminis , quae olim a veteratius Graecis κανεφοραι dicebantur , suadet Callimachus ut dicant δαμ ατερ μεγα χατρε is Hymn. in Cerer. Allata vero comiciarum latu alio ut GPatur etiam a Plauto , apud quem Aitaphium t anciliae nomen S.rati laci servo dicit Ialve., eidemqne respondetur satis mihi e s tuae salutis . Truculent. Act. II. sc. n. v. iv. Sed salus ipsa pro dea salutis veterum ii more accipitur a Terentio, quum Demeam inducit eam νεν commemorantem . Ipsa enim , ut Demea loquitur , si cu- l piat salus servare prorsus non potes Oane familiam . Adul-
Ph. Αct. IV. sc. vii. v. xiad. Vnde salutaris porta R π mde Olim appellata, quae eius templo proxima fuit . Co- πlebatur autem a Romanis salus Mon aliter ac a Graecasύγεια . cuius aedes a C. Iunio Bubulco censore locatae sunt . Eas enim Samnitico hello, dictator quum esset, declicavit , famaque est fuisse a Fabio depictas. Cicer. Denat. deor. L. II. n. XXIII. Liv. Hist. Rom. L. IX. n. va. Non modo vero incolumitati generatim , sed corporum valetudini praefuisse declarat ipse Terentius. Inquit enim Sostratam repraesentans Prudentem matronam male -- tuo ne Philumenae magis morbus araravescaι a God to , Aesculapi , ct te , DIus , ne quid sit hujus oro . Hecyr. Act. Hl. Q. Ia. v. u. Sed Itispaniensis legenda versio , quam Petrus Simon Abruius perfecit. Vid. Terdat. cum not. Boeiaer. O G est. Revera eam Aesculapio consociat medicinae praesia, quem Apollinis filium jam emi erunt poetae . & cuius in honorem Epidauri in Achaja fanum accepimus exaedificatum , ubi cubantes aegroti mothorum remedia c a pessere .credebantur.
a in Qui optimis favissent artibus alio sensu favere olim jubebantur in comoediarum prologis , quum imperamur ipsis silentium, ne ulla importu ia voce in theatris
102쪽
obstrepente repraesentari fabula prohiberetur . Hinc Terentius ipse favete , exclamat , adeste aequo animo , ct
rem cognoscite . Andr. Prolog. v. xxiv. μυινι telo vol
t vertit Forteguerrius ὶ ο ιon giusso animo pefate hen lacosa. Insuper pour votis , -sDurs sic Daceria ) notis votis foρριions de nous ecouter favorablementi, ct d' exami- aer cette piece. Lipsius vero at vos favete ua proloquitur date cressendi copiam ingeniis , quae se publico applicant bono. Praef. in epist. quaest. s a Gregis vocem a bestiarum multitudine desum
piam , & pro conventu hominum a scriptoribus metaph rice, ut dicunt rhetores, usurpatam neque reiecit Terentius, neque Plautus , quorum uterque icenicorum turbam intelligit , se a multiplices comoediarum actores . Vnum etiam hoc vos oro, inquit Gnatho, ut me in vostrum gregem recipiatis . Terent. Eunuch. AE . U. sc. m. v. Liv. Ad alium mox defertur gregem . Prolog. Heautont. V. XLV.
Atque henis bis de grege tuo es . Adelph. AE . Hl. st. III. v. vHI. Noster grex motus Ioco es . Prolog. Phorm. v. xxxii LLa nostra compagnia sic verterem ha perduro iι ωο-go. Non it Ioannest Fabrinius. Mili, atque vobis res vortat bene , gregiq- huic . Plaut. Prolog. Asinar. V. H. Ηιic vos nune pariter bonam boni opera in date erui . Prolog. Pseudol. v. yx. Hinc conductorum grex dicitur qui continet gP impres ut ad normam loquar Italorum ) ei recitanti. Uiu. Rice. GIIlar. Plaut. e Terena. p. LX . Contubernium vero Latinorum pro gregu innuit Giacomel lius, Romanos scilicet aeademicos , qui Latini id temporis pessari maximae consueverant, quo Terentianae , Plautinaeque fabulae impensius Rondae agebantur , quum dram ircae Latinorum veterum poesi hi cumbere constituerant . Eorum nomina singulis praefixa fabulis in earum editione; - , H u. Ro-Diuili od by GOrale
103쪽
Dedistis sa usque ad hanc diem qui cresceret o
Romana leguntur . Sic Plautus gregem indueere consueverat comoediae finem nonnunquan mPonentem , unum nempe, vel plures ex iplo grege spectatoribus nunciantes
ut plauderent. Nune vos, A vobis placet i sunt gregis Plautini verba ct fi placuimus , neque odio fuimus , Asum
hoc mittite ..... plausum date . Capti v. Α h. V. se. U. V. vi. Aequum os i sic alibi in manibus meritis meritam mercedem dure 4 Casi . . Α h. V. 1c. IV. v. av. More majorum date pIassuma Cissetur. Aet. V. sc. I. v. vi. M us eis vin laudere, arxque approbare hunc gregem , in fabulam ' . io cramnum vos vocabo a Pleudol. Reh. V. R. H. v. xL . Si placuit plausum postulat comoedia a Poenul. ris . V. sc. v .m NXXiV. Hinc perspire usis Puerorum greges dixit Seneca Epis. ad Lucit. v. ex. servorum gregem Iuvenalis non sist. acii. gregem icomoedorum histrionum Petronius Dor. β. xl. Personattis greges Donatus . Adv. in Terent. Ade pis. Tandem Arimini in bibliotheca Gam ha longa sequens Phabetur inlcriptio Eulyestetis icuiusdam , qui in urbano hi- Estrionum grege stupidi egille Personam videtur a
s . in idem ae favetis, seu bene vultis , atque eadem significatione dixit Terentius quodi sunt Critonis Andri dictiones ipsi cupio Gl 'io . Andr. Act. V. se. 1 v. v. u. i a Effecistia ut quotidie magis augeretur .
104쪽
bitas . & in theatris agendas . Hinc Simo Terentianus Critoni, Chremeti, Pamphilaque dicat et Fabulam inceptae
ctas, meridaces, re nugatorias . mora es δuic nomen fabulae. Prolog. Hecyr. v. i. Nos jam fabulae Ismus . Hxcyr. Αα IV. se. uI. v. xiv. me meumque vero sermonem is
bulam primitus dixere veteres . Vnde Plautinum illud algae eccam tibi ιυum in sermone Stin h. ΑΩ. IV. 1 C. I. v. Lx ita extulit Terentius dicens Apsa in fabula. Adelph. Act. IV. Q. E. v. xxi. Hae sit demum vox in sermone anili , α fabuloso . adeoque conficta quum essent eum ludorum, tum dramatum argumenta, fabulas appellari placuit .s . Haec fabula , quae meruit vIII. Ut nummo rum M. ab aedilibus Terentio darentur . non solum bis acta creditur L. Posthumio. de L. Cornelio Merula Aed. Cur. atque insuper M. Valerio Messala . de Gn. Fannio Stravi ne ras. sed non de ne qui eam his eodem die putant fuisse actam . TanaquiII. Fab. Noxia. ad Terent. Percelebris est Gallica ejusdem verso . quae per Ianum Antonium Ballium Caroli Nonia temporibus pmdiit, atque ireratale gitur a Martigliatio , Fontanioque, quamque altera excepit Italica a Neapsitano quodam poeta , cuius ignoratur nomen , exarara perdiligenter . Atticus in ea ea habetur civas, qui Chremetem . de Pamphilam filios habuit . Rapta Pamphila. de Rhodum advecta meretrici traditur, quae Thaidis filiae sociam facit . Interim Chaerea adolescens ornatu Eunuchi indutus eam adspicis, diligit . facit gravi dam . Vnde Thais variis interjectis eventibus a sene quoindam a cui Lachetia inditum nomen , Pamphilaque a Chae.
105쪽
Acerrime castratum sa), ita ut sibi nihil
rea in clientelam invicem accipiuntur uxoriam . Monendum tamen ε Menandri Eunucho fabulam paucis immutatis ea ratione expressisse Terentium, Menandri ut Davus esset Terentii Parmeno , Chrysis fieret Thais, Chaerestra tus converteretur in Phaedriam . Sed Graeca Menandri fragmenta sunt perscrutanda , ea praesertim, quae restituit Pacichellius , & illustravit .s e In hac fabula describitur a Terentio Pamphilus
adolescens Lachetis h Sostrata uxore filius , qui vitiata per errorem Philumena, puella nimirum ε Phidippo , ac Myr- rhina olim progenita . eique detracto annulo in Imbrum insulam Thraciae proximam proficiscitur . Eius vero argumentum infra in adnotationibus in alteram Hecyrae prologum uberius proferam . ta Spoliatum nempε rebus inverecundis , quae ine; usmodi inveniuntur . fauenta . A comicis Graecis dicitur
ἀφηροη , ade tus scilicet , ablatus, subductus , abstractos , ut in Aristophane στέφομον ἀφηρεθη . Nub. Act.
v II. sc. 11. v. xvi. Tali ablactione opus erat , sibi ut nihil timeret pudor in hac , & reliquis agendis Terentii comoed Ps coram bene moratis adolescentibus , quales erant uni in Rom 'nam erant Latinorum academiam cooptati, quia φθεἰρουσιν 'is χρων ὁμιλιαι και . ς. Paul. ad Corintis.
πιν. I. c. X v. v. xxxHI. Constat enim abiectis lenociniis eorum , qui callide Terentianos inter comicos debacchantur , ac meretricios amores nuptiis conglutinant , quid
quid est reliquum selectiorum ita esse sententiarum , quarum aliquas auctor E Platone lubentius excerpsit, monit rumque plenum , ut Schonaejum ad librum, qui Terentii Christiani titulo insignitur , publici iuris faciendum impulerit . Sed ut verum fateae S. Augustinus . qui castos alioquin , & sententiarum plenos referre non dubitat Terentii versiculos , legens Cliarini verba nihiι alias . nisinia
106쪽
Philumesam volo Andr. Α t. II. sc. I. V. V. adolescentem vocat eum flagitiosum , insana flagrantem cupiditate . De civit. Dei L. XIV. c. v al. Testatur etiam Confus L. L. c. xvi. in Eunucho Terentii Act. III. s. I. v. XXXVI. s. v.
v. NXXV. magnam se adnotasse turpitudinem; neque accusat verba , ut inquit , quas electa , atque pretiosa , sed
vinum erroris , quod in eis propinatur ab ebriis doctoribus .... Et tameπ , subdit , esto , Deus meus , in cujus
conspestu jam secura es recordatio mea , Iibenter Bara ridici , ct eis delectabar miser , ct ob hoc bonae spei puer
appellabar . Sed insuper rapiebant, ait , me spectacola theatrica plena imaginibus miseriarum mearum, fomitibus ignis mei. L. HI c. a. Q aod quidem serio perpendens S. Ignatius Loiola in scholis Terentium explicari , ni perpurgatu esset, quomquam optimum ιatinitatis auctorem , ct Roma- Anae comoediae principem , vetuit nominatim , quod eum videlicet param verecundaem , ac param stadicum arbitrare- 'intur . Nesuit igitur ea tectione puerorum animos imbui , rene prus moribus noceret , quam prodesset ingeniis . Mais i Vitia S. Ignat. L. DI. c. vnt. Aequum sanh erat ne mores dcorrumperentur adolescentium , nihilque sibi timeret pu- Ador eorum , qui ad Eunuchi Terentiani fabulam Romano in theatro bacchanalibus ludis agendam spectatum advenerant, quaedam Chereae adolescentis , & Thaidis inhonestae foeminae castrare coli muta, eaque callide temperare, quae Doriam ancillam inter , & Gnathonem parasitum inverecunde instituta leguntur . Nam si in senibus gravitas ex monito S. Ambrosii , in juvenibus alacritas , ita in adolescentibus verecundia commendatur. Ossic. L. I. c. XVII. Quod si Eunuchi fabula, cui versiculos , quibus de ea agenda populo edinum est, apposuit Giaeomellius , Romaean. MDCCXXXIX. integra publicam lucem adspexit , id factum arbitror ne Terentii textus prae omnium latinitatis cultorum manibus reperiendus sidelibus honestiorum , d ctiorumquei iuvenum oculis imperfectus subiiceretur , Se η enim xx. ann. .natum legisse Terentium, ipsiusque elegan- tiam , &. veritatem interpretationis aliis commendasse ipse
107쪽
fatetur s. Hieronymus Epist. v. ad Pammacb. de vi. res. interp. idemque ad comicum statuit Perianere humanos mores nosse , atque describere . Epist. v. ad Fari de viduit . seo. Actionem vero incorruptis adolescentium Romae degentium moribus aceommodatam fuisse suspicatur nemo, quum redditam existimemus bene moratam, quae bonos deceret . Revera uiI diri sedum , visuque Baee Ii- ωιna tangat ; maxima Gbetur puero reverensia. Iuvenal. Satyr. sat. XIV. v. xxxvI. Quamvis autem obscoenos in Plauto iocos , mores mi lles , & lascivos Massilia dig ios , vel Tarento ag ioverit Lipsius D . quas. L. II. V. xviii. Terentiumque pudicum totum iactaverit, caltum , verecundam, joc quem a lacris suis Vesta non arceat , eum tamen . me quidem iudice, quispiam non dictitaverit a nota Plautina semper immunem ; tametsi certum musas Terentiano tan-
tum sermone loquuturas, si loqui vellent . dulcesque La- atini leporis facetias per Caecilium , Afranium , Terenti- rum pari aetate nituisse. Uid. Cessar. De solat. orat.script u Neque tandem cen: eo reticendum quod de Terentio ad n Cardinalem Carolum B Irrometum , doctum illum qui- irdem virum . quodque ad rem nostram facere maxime vi- Ldetur. sanctissimis praeditum moribus , scripsit olim vir sum- mus Petrus Uicturius . Scripsit etenim ipsum valo stilam
esse. θ ad Lotiuam Iiusam puriter perdiscendam, o ad lvitam Fuminam Daviter excolaudam. Nam quin securata lectio e Terentii mores emendentur. ct politiores . interrio re zque re autar , F quis eo lium tutor , si emque a te dat. corridique se patiatur, dubitaudum nou Ur nere im fabulae ipsius i gsantum ratio erus poematis fert γ
oram. Dctnrumquer Talem autem ipsum fuisse natura .
mori,usique facile suspicari possumse . Guas rei etiam in-Heiam est quod illo usus est consuetudine famini orum ,
modo arismoramque suae aetatis virorum . qui usu tau eopore ipsum δυα east. nec in amicitiam suam irremro
108쪽
. ' Fa- quid in tanta opinionum' varietate sentiendum Es modus in rebus , ut cum Horatio loquar . sunt ereti denaquosicles , quos ultra citraque nequit consi ere retiam . Satyr. L.
s a Sore tibi timui male. Terent. Heautont. Act. III. . se. Ir. V. Xx. Videnda vetus versio est ab erudito homine Italice facta , suppressoque nomine Venetus evulgata , quae Gagliardium sortasse impulit ad eam reddendam correctiorem, accuratioremque. Inois etiam reprehendendi qui se timere smularunt . Cicer. Epist. f. l. L. I. ep. V. De republica valde timeo . Epist. ad Att. L. via. ep. vi. Timere Terentistia signis a tione ad rem aliquam refertur, de quacum amicis sermo est . & tunc vereri significat ne quid
mali alicui accidat . Sic Quintilianus religiosus , ait , judex libenter eaem audit, quem justitiae fuae minime timet, idest ne suae justitiae insi lietur Insit. Orat L. IV. c. I. s b Pro verecundia , ut est apod Terentium e Patris pudor. Andr. Adt. I. se. V. v. xxviii. Pudore θ liberalitate Iiberos retioere satius ese credo , quam metu . Adelph. Act. l. sc. 3. v. xxxii. Observanda Germanica versio, quae Ioanne Episeopio prodiit auctore A Germanis dicitue scisam , & apud Latinos aliquando differt a pudicitia . Revera nos pudor , inquit Tullias. nos pudicitia,
non pietas revocaret. Orat. Dr. Pro Catil m. n, XX UM
e Facundia scilicet . seu venustas sermonis , quam Atticam vocat Terentius. Eunucb. Act κ. s. a X. U. Lxlv. De eloquentia quum sermo est dicitur elegans qui electis verbis,& puriori utitur e structione, disertusque est, atque elegans in dicendo. Vid. G II. Noct. Attis. L. THI. c. IX. Elegantia vero virtus in dictione est . quae essicit ut unum quodque pure , aperteque dici videatur; sive haec ad latinitatem reducatur , sive ad explanationem, quarum Prima purum I con-Diuili do by Corale
109쪽
conservat sermonem , atque ab Omni vitio remotum , Hierannertam reddit, ac dilucidam orationem. Vid. Cicer. Rhet. a Herenn. L. M. n. VI. a Summam licet Terentii 2rtem multorum comi- .corum fac erus postponendam autum et Scaliger Poetis. L. NI. c. xcvl . Certum tamen .quod non veteris aevi spectat
usum , sed sui sapiens poeta, ct tempori servis libens popularis artis x . Tucc. Prolog. Chr. iud. v. xvI. ille vero facetus dicitur, qui facit verbis quod vult festive dum loquitur . Propterea Thrasoni smul , & Parmenonii dixit Gnatho ridens e Na , Ba , hae . . . . facete, Dpide , laute, nihil supra. Eunuch. A h. DI. Q. a. v. xxxv . Insuper Syrus de Bacchide quum dissem Chremeti subiungit: EF facetas sestivo scilicet . urbano . iucundoque sermone praedita laec meretrix. Heautont. Act. DI. sc. 3i. V. XI. Sed --φίex omnium s inquit Cicero P. L. L. n. x. in es iocandi genus ; unum illiberais, petodans. staticiosum , obscoenain; alterum elegas , iarbauom, inreniosum , facetum . Ut autem sapientibus , acque eruditis viris voluptatem potius asterret , quam risim a plebeias extorqueret , rem duplici condiebat utilitate Terentius, imitatione n mirum vitae humanae . facetiisque lepore interspersis. Hinc patet Gia co-m ilium ipsum facetiarum nomine salsas.. argutasque intellexisse sententias , quae etsi risum excitare possunt , quaedam tamen sunt deliciae sermonis , seu potius urbana dicta sne scurrilitate .l b ὶ Venustate . Vid. Fabris. Elegant. ex Terent. Decimator. Meduli. Terent. Lepore, ac venustate a uera . Cicer. De orat. L. I. n. xi. Horuit acumine ingenii , tum admirabili quodam lepora dicendi . Quaest. academ. L. IV.
e Amanti amoenitas malo es , nobis Iucro es . Plaut. Menaein m. Act. II. se. Die v. vl. iauem e uim s ita de Terentio loquitur Lindenbruchi pueri amavimus ,
110쪽
Comoediam hane probe nostis, langissime Latinis ante stare cunctis fabulis sa).
Adeste b cum frequentia, hanc industriam
Studiumque nostrum ut excitetis . Interim
Valete sc), nosque, & nostra amare pergite.
ejusdem amoenitate, ae Venere vet hae quoque aetatr flos capi nos erubescimus . Prael. In Terent. Revera amoenitatis nomine id omne intellectum v liimus, quod eam' produeit jucunditatem , quae ex amoenis , suavibusque rebus
percipitur . Ita studi irum, dixit Plinius, amoenitates quae 6 rimur . Nar hist. praef. a Facetas, lepidas, amoenasque comoedlas Menan- οder elacubravit Greco Thaidis . & Colacis titulo infignitas,h quibus non modo desumpterat iam M litem gloriosum Plautus . sed postea decemsit etiam Eunuchum Terentius . Sed quum Θασ . &-a dignitate Graeca , venustateque
non abhorreant , ac per Menandrum sale Attico repleantur . plurimis Latinae elegantiae flosculis callide collee is, Y atque suam in rem ingeniose traductis ita fabulam ornavit ipse Terentius , ea ut reliquis venustate antestare potissimum videatur. Haec Vero Eunuchi fabula ob rerum fortasse varietatem in ea interspersam maiores exegisse visa
est venustatis flores , quos ii maxime collegerunt , quorum in animos illapsa fuit bene scribendi cupiditas . t k Mese quaeso dixit Terentius . Phorm. AI II. s. DI. v. DI. Quod quidem favere significat, vel praesidio esse; siquidem quod olim expetitum fuerat ab Terentio, id
Giacomellius academicorum quoque Latinorom homine ex- Petere . debuit. t c Valeat, vivat . Terent. Andr. AE . V. se. DI, V. XVul. Vos valete , ct plaudite . Eunuch. AE . U. Q. ix. v. Lxiv. Valet, atque Uiυit . Heautont. AE . 3iI. sc. I. v. xxi. Verba sunt Calliopii t sic Eugraphius Comm. in Terent. Diqitigod by Corale