Michaelis Angeli Giacomelli Prologi in Terentium ab Antonio Matanio illustrati

121쪽

in quod ex Ephesis bene credentibus impetum fecisse aliis

quos legimus ut Gajum , & Amstarchum Mace cines, eosque comites Paulli raperent. Act. Aps. C. XIX v. xxix. Scenici vero omnes ludi , qui & agones , rnulici , &Dionysiaci dicebantur Fabric. de Iud. Icen. & ad comoediarum recitationem maxime Pertinebant, praeter Apollinares in Apollinis memoriam fieri solitos, vel megalensium n men sortiti sunt, quod magnis diis, ves uti qui in honorem deae Cybeles fuere peracti , consecrarentur , quibus non Andria mouo Tereniti acta est , sed praeter Eunuchum Heautontimorumenos etiam, & Hecyra ἔ vel funebrium ,

ad c hibendum nempe populum dum pompa funebris pa- , xy ς ip .li ut Viro Publice decreta celebraretur, atque hisi acta Adelphorum eii fabula a vel tandem Romanorum . quos Δ plebeios vocarunt . pro salute . aut incolumitate pleta his inititutorum , quo maxime tempore Phormionem actum non ignoramus. At in his ludis nescio , mi aiebat

S. Ausustinua De civit. Dei L I. c. xxxii. L. n. c. vi I. an esset corruptela vitiosor, quam quidem abiicere , iurene, an injuria censuerint alii , recentiorum prudentiores conati sunt . Romanca vςro ludoa , qui & circenses, eosque non a Tarquinio , ut fama est, sed a Romulo inventos , quemadmodum censuit Averanius mssol. in Cicer. Duf. xvril. aedilium curulium cura nobilitatos, atque religione Christiana coercitos excepere bacchanales h Graecia jamdiu recepti 3 ac ne homines redderent nequiores , mox daturos progeniem vitiosiorem, sancitis inde legibus factum ut imperitorum hominum compesceretur improbitas . At scenica oblecta menta, quae modeuiam redolent . atque emollire videntur mores , nec sinunt ess e ser m. in sui ston rem rapiunt adstames . veluti S. Ioanni Chrysostomo adhue

inveni olim Meldisse ipse de se testatur πεμ e M is τε

σκηK Nρφειο-. De Sacerdor. L. L. c. a. Bene cro moratos . 1iudaiaioique iuvenes non ludicrum , leuhune itum decet irectaculum , cuius iucunditate demulceatur animas, ut festivo . lepidoque oblectamento lenitas li-

122쪽

Id est, proferre in Scenam s a) cur decrevimus

beralibns misceatur locis, facetiisque, & sit gress εοe δε-j Iectatibnis ita cie comoediis loquitur Valerius Maximus D ct fare memor. L. XI c. av. Italica severitate tempe

ratum .

a in In scenam prose re idem Ipud veteres erat ac fabulam in tentorio , domicilio . tabernaculo agere Salmas . De scen. quum σκηνην Graeci locum vocarent tem-PUrarium , scenae versatilis nomine ab Latinis distinctum referente Turnebo Adver L. V. c. I v. eumque Partimi frondibus , culmisque exornatum, partim Iabulis, Pannis, μν & pellibus coopertum, ubi specie orationum , Ec carmInum re- sera Tacitus Anaaι. L. XIV. e. xx. proceres haud semel ' pollutos esse Romanos . Giliac . De Iud. sen. C. I. .. 31. Sed scena quaelibet, in qua iuxta Donatum duae arae st

. baσι Fragm. De comoed. ex M,S billioth. reg. Parmens. I, in meliorem , proprioremque structuram versa est trae: a m 't temporis , ut multis, diversisque potuisset vfibua inservire. V Vitruv. Architect. L. V. s. vuI. Labulas vero proferebant olim in scenam qua duces erant theatralium rerum Buten ger. De theatr. qualis Prae caeteris Percennius ille fuit, cuius ipse meminit Tachus Annat. L. I. cXvi. atque hi patroni quoque . vel moderatores Operae ab scena appe tantur in inlcriptione Spoletana , quam retulit Lipsius Dis. quas. est. 2.

123쪽

Heautontimorumenon sa) Terentii.

Procuratores quoque a scena Vocati leguntur penes Gruterum . Thesaur inscript. p. CCCXXxi.

Observandum in antiquis lapidibus persaepe legi scaenam , atque proscaenium Cum daphtongo, qua neque Oratores, neque grammatici , neque poetae iuxta consuetudinem, uti adnotavit Manutius Ortograph. rat. v. scen. usi sunt , ne ipso quidem excepto Terentio , ejusdemque interprete - Giacomellio. Prolog. Adelpis. v. VII. Phorm. v. XIX. mor. I. v. vi. Sit instar omnium , praeter relatas , sequens inscriptio Vulsiniis in hortulo quodam , seu ad lacum Vulsinium in amphitheatro reperis , quam Victorius Faernio deindit , quamque varietate aliqua oriographica dumtaxat , ut cum grammaticis loquar lego expositam a Muratorio '. Nov. thesaur. veter. inseri . T. L. P. CDLXXIV.

t a sellieet hominem se insum punientem , vel e X- cruciantem ex . & τιμωρέω . , id. Eugraph. Gudem-bror. Asce L Ca burn. Arteria. Taurast. Comm. in Terent. Revera ἐαυτωτιμωρευμενον . de quo Horatius Dor. L. L. Dr. v. v. xx. elucubratum etiam a Menandro resert

124쪽

et LXXXI. I, . Stobaeus r x. n. X. & poenae genus τηλωρια dictum declarat Gellius. Noct. Attic L. VL. c. xiv. Etsi fibulam dimidiatam vocat Scaliger Poet. L. VI. c. Di. duplicem PO-tius ex simplici factant declarat Terentius Prolor. Hastoni. v. VI. quum in Graeca Menandri unus fuerit senex , fibus unicus , una amica , servus unus , qui omnes a Tereatio ipso condunticati venustiorem ipsam efficiunt fabulam . Eius vero dimidium vespere actum, duos, nemph Priores actus, ac noctem transactam megalensibus ludis , dimidiumque alterum , nimirum tres actus reliquos , paullo ante solis Ortam repraesentatos eX Verbis eruitur Terentiani Chremetis Menedemo nuntiantis ex Asia, rediisse Cliniam filium . In haec etenim verba prorumpit : Luesciti pro Iucesiit , ut est in Cod. Minelliano 3 hoe Iam cesso

pultare ostium victui Heautont. Α h. DI. sc. r. V. I Sed Cod. Argentoratensis conferendus quoque cum Minelliano Obsignificationis diversitatem , quique plura cupit Petrarchae adnotationes conferat in Terentium, M argumenta Codd.MM. bibliothecae Caesareae , Londinenss , & Oxnriten sis . Vid. L etmbse. Biblioth. T. II. p. DCCCCxxXVH. Fabrie. Biblioth. Lettin. T. I. L. I. c. HI. Reserta ceterum comoedia est senilibus praeceptis in adolascentium utili ratem , neque amoenitatibus caret elegantioribus . Nam Chremes. lenex Sostratae matronae uxori iam gravidae imperat ut puellam stsi pareret eam interficiat . Puellam enixa , Antiphilam no- limine Clitiphonis sororem, Philterae Corinthiae una cum annulo, quem de digito detraxerat suo , statim tradidit exponendam, eamque adi lescens clinia Menedemi senis filius perdite amare coepit . At quum Philtera demortua esset , Clinia ex Asia redux efiicit ut dum Clitipho meretricem Bacchurem , cujus erat amo e ii retitus , seu potius aliam ea dimissa sequitur, sibi , renuente licet Chremete , uxor tradatur Antiphda . Sed eius argumenti uberior, ac luculentior petenda descriptio cum ex Ap limari , tum Μareto , quibus praeeuntibus Dialius est Terentianas fabulas intelligere .

125쪽

Si, quam frequentem operam a ) dedistis

antea ,

Nusquam locatam melius arbitrabimur.

Bene valete su), & nos tueri pergite.

nedemus senior. Terent. M autont. Act. I. s. l. v. LXLI. Daceria vero vertit pour m au churio je prens .s fleo.

Sed Plautinus Lydus in sella , dixerat , astud magistrum assideres . Bacchici. Αct. iiI. se. DI. v. xxvul. Fabri femrarii s ita Charmides qui apud carbones assideat. Radunt.

que nostrum ut excitetis . Uersic. in Eunuch. v. x l. V ce ipsa multoties utitur ipsemet Terentius . Ait enim anaequanimitas ad siribendam augeat judustriam . Prolog. Adelph. v. xxv. Morit aristrix nostrae industriae. Prolog.

127쪽

EX ADELPHIS. Homine imperito nunquam quidquam injustius. Act. I. sse. II. U. XVIlI.

uc eqsapere, non quod ante pedes modo est Videre , sed etiam ilia, quae futura sunt.

Act. III. P. DI. V. XXXIII.

Inspicere , tamquam in Deculum , in zitas

hominum

gubeo , atque ex aliis sumere me sim sibi.

Naηρνam ita quisequam sene sabducta rati ne ad vitam fuit, Vm rei, os, ulus semper aliquid por

tet novi,

Aliquid νoneat.

128쪽

EPISTOLA ANTONI MATANI .

Bs te tandiu nihil litterarum . Diu certeam est , vir humanissime , quod ne ipse quidem ullas ad te dedi, non jam oblivione amicitiae nostrae . sed partim litterariis , quibus

premor, occupationibus , partim aliarum rerum curis , quae otium optare non sinunt. Siccine .. inquies, amicum negligis p Attamen nemo est omnium , ad quem libentius , quam ad te scribam . neque ullius litteris aeque delector , ac tuis. Persaepe unus, aut alter elabitur dies, unum ex utilioribus studiis eracipit aliud.1cribendi tandem epistolas occasio praetervolat . Quod quidem ipse fateberis , qui regiae scilicet ut valetudini prospicias optimi principis assiduo munere fungeris , non quod liberum omnino sit, sed quotidianis aulicorum moribus consentaneum . Huc accedit quod modo privatis , modo publicis di-st ineris Tauri nensis academiae negocns . Dictum puta. Quid plura p Aequa , ut video, saepe est inter amicos querimonia, & Culpa promiscua, licet saepius involuntaria a Nec temere est si dolemus amice inviacem absque injuria, & amice semper iraseimur, pla-nh conscii quod amantium irae amoris redintegratio est . Haec petenda vicillim , dandaque venia . Nugatrix garrulitas imperitae relinquenda plebeculae , quae ossicium quodlibet urbanitatis ad somnia sua detorquens milere , cuncta ad iniuriam inter,retatur . Id tamen lachina duriter , & illiberaliter . 'Nu-

129쪽

diusterrius Fassinio aestivis seriis in patriam remigranti hoc negotium dedi , te ut meo nomine iuberet salvere plurimum , scripturus ipse postea epistolam quando mihi vacuum fuerit , tibique consecraturus prologum in Terentii Adelphos, novum illum quidem . & eruditissime perlariptum a Giacomellio .

Videbam enim elucubratum tam Concinne, tam eleganter , nihil ut esset cur me oblati muneris poeniteret . Ego autem propitio inserviens tempori Venio ad ejus prologi specimen , quum remigret animus nunc demum mihi . Nosti profecto, mi Somisi, qui veterum doctrinam nullis terminis comprehensam mirifice imitaris . quam dii ficile propriam Latine scribendi rarionem Giacomellium , aliosque pauculos si exceperis Terentianae , Plautinaeque

adaequaverint recentiores . Ille vero rationem redditurus prologi , qui . hoc studii genus . de veterum fabulis quum loquitur , ad Latinam linguam conserat Patefacere prius in animum induxit suum. Nisi ienim eam pulchre no eris, qui ea agendi forma, quae cuique congruit loco . veritatem reddere ρος sis orationis, nisi ipsam red gas ad popularem loquendi consuetudinem p Prologo necesse erat . uti vides , Pereleganti , qui eius fabulae argumentum enuclearet impensius , quam caeterarum . qui Pye quae Per 'multa complectitur motibus castigandis & emolliendis idonea. Callidas reapse complectitur , ac veteratorias industrias complurium ammtium , qui senilem eludunt arrogantiam , atque indomitos, quibus premuntur . animi impetus coercere dum simulant , tunc maxime serio triumphant , suisque sese student cupiditatibus mancipare . Nonnulla tamen , amabo te , eveniunt temere, ut sunt humana, quae

130쪽

- lam

vix audeat quis optare . Moralis huius fabulae ab Terentio confictae ita per Giacomellium invenies expressam indolem , duorum ut fratrum ingenium ad filios inde traductum exhibeat plane dissimile. Hinc utrosque , ut ille innuit. quum vitae ratio , ali quin diversa , amoribus reddiderit implicitos meretriciis , nuptiae tamen fiunt , quae insperatae protinus videbantur . Quid vero, multa ut Conferam in compendium , tam urbana , quam agrestis serat

senectus aperte nitescit ; quid itidem juventutis ardor , quid turpe denique lenocinium . Et quoniam hominum sic vita est quasi quum ludas tesseris , in-lpicere Propterea decet, tamquam in speculum , in ' vitas hominum, atque ex aliis sumere exemplum sibi . Nusquani enim ita quisquam bene subductat ratione ad vitam fuit, quin res , aetas , usu aliquid apportet novi, aliquid moneat . Haec in Te-il rentiana praeserti in sabula , qua multiplices patefiunt animi assed iis , qui si forte enitantur in juvenes cupiditate aliqua dissi uentes, tam subito eminus, cominu DV que provolare solent , ut senibus spe aliquando

dejettis tempus ad propinanda remedia videatur omnino deesse . Neque tacitus ullo modo Praeterire possum . operosum scilicet suapte natura argumentum verbis ornare scriptorem nostrum , quam qui maxime ι exoptare tele aemulari potius Comicorum veterum negligentiam , si tamen negligentia est , quam recentiorum industriam ; pandere examussim eorum ingenia , qui partes agunt . Perlege quaeso ,& si rem . uti est , invenies , mea haec dicta memineris . Neque postulo id gratiae apponas mihi, qui mitias perlibenter facio verbosas ejusmodi urbanitatis delicias . His fruere , & quoniam me res