장음표시 사용
51쪽
turalis magis , ac magis percipiendae cupido , quae me olim invaserat, ob rem domi angustam identi- jdem deferbuerit . At id quoque, fateor , placide ,
moderateque serendum . Neque possin modo paucis plura proloqui. Scire aveo an observationes tuas e naturali depromptas philosoplvia, eas mari me, quas
in litore Italici maris olim instituisti, ad praelum pa- traveris; Stenonis itidem commentarium , ut mihi su- fperioribus annis innueras , ad finem perduxeris . Α te multa anxie expectantur, quae nonnisi ab summa virtute, summoque ingenio expectanda sunt. Noli quaeso post tot erantiatos labores frustrari comminnem expectationem . Velim mihi ad omnia rescri- bas, eripiasque otium e summis occupationibus , ne occasionis praetervolet opportunitas . Audin' tu 3 Rescribe quam primum . Cave putes ullas mihi litteras gratiores quam tuas. Sed finis . ne re, quod ajunt , sit major accessio . Si quid per me curari tibi velis audacter imperato . Etiam, atque etiam vale .
52쪽
OVIBUS POPULO EDICTUM ES ΤDE ANDRIAE ADELPHORUMEΤ ΡHORMIONIS FABULIS AGENDIS .
Ce- a in Latinas Terentii comoedias una iam, aut altera , mox plures exceperant Plautinae, maximeque Aulularia , Miles , Pseudolus . Rudensque , velut ipsa declarant verba Giacomellii Vese. in Heautone. θ Phorm. Illarum cum suavitas, leporque , tum Venustas, & elegantia iis non displicuerat , qui Romanae praeerant Latinorum acalemiae. Eam privato consilio ab studiosis iuvenibus Romae institutam Clemeis XII. Christianorum P. M. suo con firmatam praesidio tutelae commendavit purpuratorum PP. Antonii Gentilii, ac Nerei Corsinii, quumque perspectum habuisset Latinae cultores eloquentiae sola Pontificii patrocinii, atque beneficenti az spe ali potuisse , institutum probavit edendi veteres comicorum fabulas . Hinc publica auctoritate anno MDCCXXXVII. in theatro collegii salutati Andria primum est habita , actacque denuo Adelphorum , & Phormionis sabulae , triplicem ut afferrent voluptatem spectatoribus, qui Larinam coluissent eloquentiam. Reliquae demum annis insequentibus actae, omnelque editae juxta Vaticanum exemplar , cui versio Nicolai Forte- guerrii Pistoriensis Olim adnexa fuerat. t b Penes comicos, tragicosque Graecos legitur passim γλυκυ της , & penes Latinos aliquando suavium, atque suavι aia non semel. Thais mea, inquit Thrasa , metim
53쪽
Salta . Plaut. Stach. Acts. V. Q. V. V. XIV. e Comoedia , quam vindemiae tempore inventam tradidit Athenaeus Deipnos. L. t l. c. I. & quam asserente Heinsio Dramatic. n. IV. a vetustissimis derivatam fuisse hu- colicis traditum est Euanth. De tragoed. ct comoed. a καμ.ος, si ve καμοe , ut Putat V Ostius Ins. poet. L. t l. c. xNH. desumpta videtur . GIrata. De comoed. n. LII. Chamos cnim nocturnarum velutI commesationum institutor quondam a Moabitis renunciabatur atque ejus in sacris odd.
mentio fit . Num. C. XXI. v. XXIX. Re . L. LII. c. XI. v. VII.
Eam vero primum apud Athenienses viguille constat, utpotequi per vicos adhuc .dispersi in unum compelli lo-μ cum, & congregari laeti, alacresque consueverant , i hi S demque rudibus primum , incultisque carminibus hominum Y maxime potentiorum viba perstringere. Donat De comoed. tragoed. n. X. Sed etsi pervetusta est fabularum agendarum origo, easdemque cum apud Graecos, tum Roma-DCs Viguli te, atque in nationes alias earum irropssse usum I non ignoramus, tamen penes vetustissimam Hebraeorum gen-
tem altum hac de re flentium . Persipellum quidem ha-h- beo Iudaeorum synagogis intersuisse aliquando labillatores, vsc dictos quod in moralibus quibusdam fabulis e planandis, atque e ponendis adlaborarent , & tales inter ismaelitas praesertim , & Id vi eis su i se traditum est incclas Mer- lrhae , & Theman . Dariu h. C. ni. v. XXX DI. Eorum vero flsynagogae , seu scholae . quarum antiqua nCn videtur Origo, ut .animadvertit Sigoimas De republ. Ibisaeor. L. II. c. VHL conclavia .erant iis haud dii ii trilia, quae a Graecis προσευχαί dicebantur Act. so si C. XVI. v. iii. sived, mus corigcegationis , Veluti loquuntur thalazudi ae I ennel.
l de proseuc. Iudaeon ubi legis , in rumore praecerta ma- jgister aliquis h rabbinorum coni siti dele lus docere Io-j pulum ccnsueverat . Maimonid. De 16udam, leg. p. LIN. Habuisse autem quamdam cum theatris Graecorum smilii tudinem ex Lighilaotio rar. thalmudic. Se id uno De jur.
54쪽
naeia Wallaeio Comm. in Adi. Apost. aliisque deducitur bene multis ; sed ignorptur sane num scenicum quidpiam ibidem repraesentaretur; siquidem lonathamius in Aramaea versione Babylonici thalmudis XXXVI. ludos dumtaxat commemorat Romanorum. Irioribus tomeri Christianoruni temporibus ideo despcctui coeperunt haberi theatra, quod ea apud gentiles quum essent nationes veluti: synagogae quondam suerant penes Israelitas , loca videlicet instruendis , erudiendisque populis consecrata , aequum' prosecto erat per SS. Patres vituperari eos, qui in unum maxime convenissent , ubi propagata quaevis instructio valde monitis
Christiano. um adversaretur. Antiquas vero Gruecorum c moedias mediae , novaeque exceperunt non sine multa Iam in , ut inquit Horatius De art. ροι tur M. GLYYvHI. eas. que Pomaui togatas sit verbis v lva in prpetextatas , palliatas inde vocarunt Ferra1 . . Des re Testiar. P. II. L. IV. c.
I. quae nil aliud esse dei uerant nisi vitae imitatio , speculum consuetudinis, imago veritatis . Eiusmodi proiecto
sunt quae inter Latinos a Terentio praeter tim iactatae fuerunt in Vulgus, quaeque itai comparatae. Videmur, ut neque extum et cant ad tragicam celsitudinem , neque abiician tur ad mimicam vilit tem . Fas vero non a n mine tantum . ut Phormionem, & Hecyram, atque a loco, veluti dicendum de Andria , desumptas agnoscimus, sed a Deo etiam, quemadmodum est Eunuchus , & ab eventu , uti dei non strant Heautot' timorumenos. & Adelphi. Quod si novarum' nonien propriis indidit Terentius comoedi s- hoe
factium quod veteres fabulas ut cum Scaligero loquar , Libii Andronici dicimus, Pacuvii medias . Terentii novas, hia hie possiemo siecula , ilIe prisco, Palu vitis medio naidis esset. De comoed. & tragoed. C. III. p. XXV. Eas quidem novas cImoedi 's prae caeteris Faermus restituit aluius ut verbis utar Silvii Antoniani, quibus ipsas Faernn fabellos S. Carulo Borro meio nuncupavit, quibusve Latinus Latini Ps . Andream Mastum jam compellaverat ) cum aliquot Codd. ope, tum veteris cujusdam sicholiastae, qui apud canonicos
S. Petri Romae nimirum in in bibliotheca ιamdiu latuit,
55쪽
Parata ) jam voluptas se) est vobis triplex. Vobis princeps I erentii Andria dabitur f)
. Nunc ut 've omnibus seculis ignoratus nune videatur primum in lucem prodire. Faer nil vero emendationes Petrus evulgavit Victorius , fallumque propterea eum Terentii Codd. fuisse nactum , ac luculentissimam editionem , ut ait Benti ejus Praef. in Terent. Victorio procurandam reliquisse morientem , quum a Borrometo superstite constet ei ui modi fuisse munus eidem Uictorio demandatum , nisi fortes quemadmodum animadvertit Lagormarsinius Adnot. in epist. Postian. T. II p. CCCLYi. id dicere , idque unum intelligi Bevit jus voluit rictorium post Gernii mortem edi- ιιonem Terentii tuam curandam fuscepisse. a in Pro pulchritudine interdum accipitur, & quum rem lepidam dicimus ad pulchrum quidpiam alludere videmur . Sic Terentianus Pamphilus lepidum voeavit , scilicet pulchritudinis plenum, Patrem. Auar. Act. U. sc. IV.
Festivitas, gaudium , seu mavis suavitas, quod
Terentiana demonstrant verba , quibus cum Parmenone , Bacchideque loquutus Pamphilus quis , dixerat , me es fortunatior, venustatisque adeo plenior Hecyr. Act. V.
e in Dum Gnatho Phaedriam apud Terentium ali quitur , Chaereamque dixin , exclamat, ego vιbis in hoc, milite nimirum Thrasone, esse Atticam ei antiam 8 Eunuch. Act. V. se. IX. q. LXIV. d in Parata a nobis fune . Terent, Adelph. Αct. U. Q. III. V. r. Vnt. Scribon. Hor. ex Terent. Ο Vid. Giacomeli. Prolog. Adelph. v. i.
έ f Dare tabulam idem est ac rem facere . quae l
56쪽
Nunc primum item ut nova: deinde Ba chanalibus
referri possit ad ludos scenicos . Nam veteres etiam comici pugnam in theatro dabant, quando praeliantium militum legiones volebant repraesentare . Hinc Pythias in Eunucho Terentii dabit his , inquit, aliquam pugnam denuo. Ach. V. R. II. V. LX.
Pro praeteritis. Mensibus sex, vei septem pro
fum non vidisse proxumis , ns nunc . Terent. Eunuch. Act. II. sc. Ni. V. XLI. b Ludi vox persaepe a Terentio legitur usurpamia, & ipsemet ludum simul, & loeum, ut comici est , non raro iungit; ipse itidem Giacomellius temperatam esse dicit lenitatem liberalibus iocis. Prolog. Phorm. v. xcvl. Hinc Parmeno Terentianus ludum . ait , jocumque dices . Eunuch. Act. II. sc. ii I. v. vaiI. Quod quidem passim penes .scriptores. Nae tibi, P. Corneli, quum ex alto Africam con pexeris , ludus , ct joeus fuisse Hispaniae tuae videbuntur . Liv. Hist. Rom. L. xxvHI. n. ILH. Lusus illa , jocoseque putas . Martiat. Epigr. L. IV. EP. MLlx. Plaeter Andriam omnes pend Terentii fabulas, Eunuchum sei licet, Heautontimorumenon , Adelphos, Phormionem , Hecyramque bacchanalibus ludis Romae fuisse actas ad posta itidem demonstrat inseriptio, sive titulus , quo de cujuslibet actione, edictum populo est . Eos vero ludos ad nos usque traductos in honorem Bacchi victoriam ex India deportantis superstitiosa olim gentilitate Graeca probatos, MItomae etiam Plauti, Terentiique tempore Peractos, a M. Valerio Flacco, & M. Portio Catone CSS. sublatos asserit Livius Hist. Rom. L. XXIX. n. vl. eosque saniori quoque senatui ob scelera inde perpetrata displicuisse constat ..
57쪽
S. AQUA. De civit. Dei L. VI. c. ix. His autem temporibus, quibus minori, ut creditur, vacant Periculo renati iam bacchanales ludi , ne Romanae juventutis mores forsita a vitiarentur, utque ita se te verioribus ab studiis L s- έ sum recrearet animum . provida, sapientique Gia comellii, aliorumque hominum consensone consul iunx studiosi ut ju- lvvenes tempus in Latinis agendis comoediis insumentes 1o- linclum in virtute quaererent, & a pravis errandi occa- llsionibus abstinerent. Haec dum scribo memoria non modo liviget adhuc bacchanalium ludorum , qui pene in omnibus aguntur Italiae urbibus , & theatralibus jungi consueverunt spectaculis, sed Pisani maxime ludi ad xi. I al. Maias hujus anni MnccLvxvr. iam celebrati. Ludos perstinues vidit Oὶ:m Graecia , sibique nepotes honori duxerunt atavos memorare ex olympicis, isthmicis , pythiis , ne maelis admodum triumphantes. At enim quid externa requirimus, quum domesticis abundemus p Et quoniam Romani vete- res minime Latinas improbarunt agendas fabulas quando Amegalenses, apollinares, capitolini , altique ludi celebrarentur . sic Pisauis ludis Italicae etiamnam aguntur fabulae , trut cum iocari. volens Pisana j.mentus pugnare discat, tum
qui ad ludum spe tandum e regionibus aliis certatim con-
fluunt variis quoque recreentur spectaculis . Ceterutri si- si cuti conficta bella magis placent , haud ingrata visu est publica illa bene valentium hominum concertatio vetustate. percelebris, cujus per Etruriam ,. Italiamque se te totam fama percrebuit quae cives. Alpheo iunctos sanguine ad gloriam excitat singularem . Vid. Bomb. Oplomach. Pisan. Hanc identidem Pisani gerunt, ut instituto maiorum terra, marique olim pugnantium prosperis elati rebus ad bellteola & ipsi excitentur facinora. Sed ea legenda, quae odisius congessit Licuri as, seu Raynerius Perii ardini-.us Faber De Pisan. poni. Isti. eleg. Atque utinam Graeco
rum . Romanorumque memores triumphorum Atticae, Romanaeque disciplinae sant imitatores . Quare optandum veteribus ut instituti moribus ferociores hostes si qui sorte irrumpant a a propriis finibus arceant , barbaro que
58쪽
Ea reseretur a) iterum : Adelphos, quam annus est )Quum spectavistis sc), denuo spectabitis. Qui largiter d) benigni se rebus omnibus, u-que praedones Pisana littora circumspectantes eontidiant in fugam, atque avorum, atavorumque, qui singularis fuere in re militari praestantiae, retineant gloriam, & novo in dies rerum bene gestarum adjecto cumulo augeant. Laudem vero is hanc longd maximam eorum posteri h virtute acceptam alest, ruebiturque aeternitas. Vid. Giacomeli. Prolog. II cIr. I. v. XLVI.
i a ) Phormionis fabulae proprios praeposuit versiculos Giaeomellius, quos iusta apponere suo loco non negligam. HecIram sic lego penes Terentium ad vos refe
ro refero denuo . Prolog. Hecyr. V. XXIX. XXXV1al.
Retulit Hecyram Terentius in scenam ut denuo liectaretur ; neque aliter intelligenda res est, quidquid visumatiis fuerit. Videndus tamen westertiovius, qui ann. MDCCXIVI.& MDCcxxxra. Terentii euicionem vulgavit Hagae Coinitum, ad q iam correctiorem reddenda in xui. adhibuit Codd. MSS. b Aanus est. Terent. Ueautont. Act. Il. se. I. V. XI. c Idest 'Obams . exploravistis . Quae quidem sum. pta locutio a Di. Viris mcine talibui , ad quos nummi spectandi dcfercitamur. Spectare veto fabulam idem videtur ac ejusdem repraesuntationi interes e . Spectandum ...det . Plaut. Asinar. Ad . IV. sc. a. v. xx1DI. Qui autem fabulam spectat in animum inducat suum sc holae intere se, ubi. ratio traditur vitae emendandae . Isam , ut cum Plutarcho loquar sit; ου εἰς Θ ατρον ουδὲ ωο-ν , aλλ' εἰς MOHην και ὸιο καδειον αφῖκται σωλιγω τὸν βιον ἐπανορ -
59쪽
e) Benigne praebeatur. Terent. Hecyr. Act. V. se. N.V.D. a in ipse Terentius in Charini persona testatur quod
facile omnes quum valemus recta consilia aegrotis damus . Andr. Act. II. sc. I. U. X l. b Tum tu igitur paullulum da mihi operae. Terent. Eunuch. Act. II. sc. H. V. XLix. Vid. Giacomeli. Prolog. mor. II. v. liI. -
e ) Terentianam Chremetis dicendi rationem legerat . Giacomellius quando scripsit consilio , opera nos juvistis,
eo quod ille dixerit Menedemo consilio, aut re juvero . πHeautont. Act. I. sc. I. v. xxxiv. Quod quidem vel a Tul- lio video dictum quum cousiolando, ait, aut consilio , aut Tre juvero . Epist. semit. L. X. ep. vli. Uid. Meuag. D c. fur ι' Eautont. de Terene. d in Apud Terentium: Expleam animum gaudio. . . animum ut expleret ouum . Andr. Act. I. sc. ii. v. xum Act. II. sc. I i. v. u. Voluptatem expleat s Minellius legite licet ) .... exple auimum . Hecyr. Act. I. sc. I. V. XH. Act. V. se. I. V. xxix. Quod vero ad Terentianam attinet dicendi rationem , qua constat Davum ad Pamphili adspectum se sessum esse quod animum expleret gaudio, ver-ha illa expleam animum gaudio sacram sapere phrasim adnotavit Westerhovius Comm. in Terent. Audr. p. LXXXVI. quippe qui apud S.; Ioannem C. XVI. v. VI. invenerat Christium dixisse discipulis debere tris itiam eorum eonverti. δin gaudium, & apud S. Paullum Ad Timoth. . D. II. e. i. v. vi. legerat eum desiderio teneri videndi Timotheum , ut gaudio impleretur . e Vox penes Plautum familiaris. Iuid .... te ob
60쪽
Nil ad laborem reliqui nobis secimus rNamque optime sa) optimis Optimam op
Id demum nobis deputamus b ) optimum H
sters . tam abhorret hilaritudo Cistellar. AEL I. sc r. v. Lxvi. Onera te hilaritudine . Mil. AEL HI. se. I. v. LxxXIlI. V in ocellis bilapiisdo es t Rudent. Ast. II. R. IV. v. VIII. a sumitur pro opportune. Thaidem inducit Terentius Chaereae dicentem e Optime ades ipse frateri Eunuch. Afit. V. sc. ii. v. Lxvi. OB come a temρο en FOrtegue
rit versionem Italieam ingluve quὶ suo frateilo l At quum legisset Plautum Giacomellius h.ibuit quem imitaretur . Apud
eum namquε Mercurius alloquitur S sam dicens : Optumo optume optumam operam das . Amphitr. Act. I. sc. I. V. CXXH. Eam vero dicendi rationem penes poetas , comicos prae sertim, ac tragicos, saepius invenio, quam in iis script ribus, qui alienos graphice mores exponere, Opti Iramque Vivendi rationem repraesentare quum voluissent ad solutam Orationem decreverunt eonfugere. Quod idem dicito cum de Graecis, tum Latinis , quorum exemplaria nocturna , diurnaque manu versantur humaniorum litterarum cultorω. , Egomet mecum has rationes deputo. Terent. Adelph. Act. II. se. I. v. Ll V. Alii in ΜSS. Codd. legunt puto , eamque lectionem non reiecit Farnabius, qui idem ac υ Iuto , computo esse putavit. Not. in Adelph. Conferri merentur Terentii editiones, quas cum Hareius Londini an. MD xxv. tum Benileius Cantabrigiae an. MDCCXXVI. cor rectiores altis reddiderunt . atque adnotationibus illustratas. Neque aliter legitur in Terentii Cod. membranaceo Nei Isbronnensis bibliothecae . Insuper meam herus operam sint Parmenonis quaerelae 3 deputat parvi pretii. Hecyr. Act. U. Q. DI. v. I. In quinque Lei densibus MSS. & in Bocileiano , Traiecti no , M rhiano, Lipsiens , et Boendermaheriano nilial post vocem deputare immutandum censuit We-C ste ξε --α Raaialia' Σοῦ l