장음표시 사용
61쪽
εC XVul. diste rhovius Comm. is. Terent. Hecγr. p. c-vies. Non ita soriasse in L iguunensi , Veneto , Pulmanniano , Argentoratensi, aliisque bene multis . t e Ego viderim .... optimum . Terent. Phorm. Act.lI. sc. II. v. XX. Triplex , quadruplex , de quandoque multiplex ejusdem vocis repetitio ab Latinis prologis alip-na non est; quum eadem sere ratione , qua de justo , de hono loquitur Plautus, loquatur de optimo Gi ac mellius .
Iustam rem haec dictio Plautina j o Dollem esse oratum a vobis volo. Nam juse ob justis justus sum orator datus . Nam sermonem prole quitur in usa ab Iustis impetrare non δε-cet ; justa autem ab inusis petere i/spientia es . Prolog.
Amphitr. v. Xxxul. Inluper bonum, malumque inter se in- icem conferens mala malis. inquit. tit qui mali funt Oabeant mala, qui bani bona; bouos quod oderint mali sunt mali ; malos quod oderint boni bonos osse oportet . Prolog. Pseudol. v. ul. Hac sanε ratione etsi Plautum utilia permulta laconico, ut inquiunt , congessiste stylo nemo non videt , id ipsum tamen fatetur quispiam vel a Gi omellio fuisse praestitum , quippequi hos absolvens versiculos a me illustratos, quibus edictum. populo de variis agendis Terentii fabulis, non pauca angustis contineri finabus voluit , quae solutam respuunt orationem .
62쪽
1 Nnus est vigesimus , vir optime , ex quo
mutua nos jungit benevolentia . Eam vero in Ur in dies foverunt epistolae complures, quibus factum aliqua ut invicem studiis daretur nostris accessio . Ait miratus sum vehementer jamdiu initum inter nos familiare commercium nunquam medicinae , & anatomiae, vix ac ne viX quidem naturalis historiae, fines praetergredi fuisse ausum . At tamen in eo recte video magnam tibi positam laudem si bene de reliquis scientiis, & artibus omnibus mereare. Anne ita comparata est studiosorum natura omnium, dissimilia melius ut aliquando diligant studia, atque aliena dijudicent , quam quae animum quotidiano pabulo recreant λ Nunc autem, Pace tua dixerim, de medicina, de anatomia , de naturali historia ne verbum quidem. Quid Θ Modo de rebus comicis obstupestes, fateor amice tecum loqui animus est , atque his no S occasionem praebuit prologus in Terentii Andriam, quem lepide olim , eleganterque conscripserat Giacomellius. Id facturus videor me non leviter commoveri qui suspicer risum abs te forsitan extorquere , perinde ac si me hominem studiis deditum leverioribus e domestico ,& umbratili vitae genere declinasse , & ad theatralia spectacula, a quibus ego calentibus quoque annis abhorrui . me denique ipsum contulisse judices . Cave ita sentias . Vix tamen adducor ut credam . Joco haec
63쪽
iii κi tibi volens, lubenique ridiculi caussa. Patiaris
quaes, tui auctoritate comi an hanc magis, aC magis me tueri scriptionem , quam ' certe non impro
babis Gero . quum . ea e calamo exciderit viri praestanti. simi, cujus sapientiae celebritas statim ac ex Italicis excellit provinciis fieri nequit quin ad municipes afivolans tuos Helvmiorum illico fines pervaserit. Andriae argumentum complectitur ejusmodi prologus aptioribus expressum sormulis, ac me quidem judice nullatenus a Plautina, & Terentiana scribendi ratione diversum. Stupore quodam , pene dixerim, allicior, quo & ipse forian assiceris , animo volutans eum Latinum perfecte non minus. quam vernaculum sermonem calluisse, Λtticosque adeo enucleasse dictio. nes, ut eas e X uberrimo -Graecorum fonte parce detortas minime fucatis artis praesidiis ad veram tradu-Xerit , ac genuinam Italicorum , Latinorumque similitudinem. Ejus revera insita erat animo non vulgaris quaedam alacritas, industria Prorsus mira , linguarumque probe addiscendarum summa Ccleritas . Nae tu vides nativam inter . & arcessitas linguas haud exiguum esse discrimen, quum ab incunabulis ipsis haec, quam cum lacte pene ebibimus, familiaris reddatur. a que domestica; illae nonnisi moroso fastidio , atque improba exercitatione mollianetur, & consuescant nobiscum; haec itidem firma semper haereat , atque constans ; illae memoria excidant quam saepillime , avolentque facile mobiles. Jamque satis verborum est . Et ne videar operam ludere iam res per se ipsa loquitur , quam quidem satius agnosces , opinor , si tantillum de industria in manibus oblatum gestaveris prologum, ac delibatum impensius aliis exaequaveris: Aecles enim, ut fertur, paratae, expolitaeque
64쪽
examussin laudant fabrum . ibi Atheniensem hominem prodire voluerat in scenam Terentius cognomento Chremetem. aetate gravem , & Phaniae cujusdam fratrem, qui commigrare quum deberet in Asiam, filiolam unicam , cui Pasibulae inditum nomen, fraternae fidei credidit. Fortuitam quidem hanc rem ad vivum, ut inquiunt, declaratam , eXpositamque videbis per Giacomellium . Magnos vero id temporis excitatos in Graecia bellorum tumultus effugere. Phania dum vellet, in Asiam , ipso auctore Terentio , cum puellula navigat ad Chremetem. Αtrox interea initio prologi commemoratur tempestas , qua de repente concitata , saevientibusque ventis ita exaestuat mare, ut confracta navis in Andrum insulam ejiciatur . Hospitio comiter ibidem receptus non multo
post vita fungitur, relictamque sibi Pasibulam hospes
vocare Glycerium coepit immutato nomine , eaque pari studio cum Chryside filia ingenuis instituta moribus ipse quoque abiit ad plures. Atque ut accura- tiorem servet fabulae ordinem Giacomellius ad reli- ωctam convertit sermonem Chrysidem . Ea enim deserta. egensque abrepta secum Glycerio Λthenas navigat , atque inde labore Vietiam quaeritans quum vitam aliquandiu lana , telaque tolerasset , cum blanditiis vitta complurium amantium, tum pollicitati nibus ut forma ei at egregia, simulque premebatur inopia quaestum corpore facere incepit : Adeo verum, uti vides, quod rara est concordia sermae , at . que pudicitiae. Scriptorem autem nostrum heic eleganter perstringere animadvertes quae fusius ab Mureto, strictimque ab Apollinari congesta quum fuerint , Andriae vides argumeptum eisicere, ac vinculum fabulae . Nec temere factum , dictumve . Ad
65쪽
eam namque quum clanculum ventitaret Pamphilus quidam Simonis filius lenissimis moribus , ac liberali praeditus ingenio adolescens Glyceris amore perculsus animum explet suum , vitiat virginem , gravidamque fartim sibimet uxorem sere dat fidem . Sed vide quaeso, amice suavissime, quomodo se res habeant. Filiolam aliam, ut Giacoinellium persequar scriptitantem. Philumenam nomine , Chremes uxorem Pamphilo dare cupiens eo inconsulto Simonem patrem senem nimirum, illum quidem. agrestem, ac truculentum alloquitur, atque ambo post transactum negotium nuptiarum diem constituunt . Age vero , mi Halleri, quam multa in hoc prologo dicta familiariter, quam multa Perspicue, Venuste, suaviter, quam multa prudenter e comicis sumpta veteribus, quae si perpendens attentius ad Latinam conseras linguam, eorum facetiis, leporibus, amoenitatibus mirifice fa
mulantur . Inopinatum tamen , ut rem prosequar ,
demortuae Chrusidis funus multum acerbitatis fingit Terentius subtristi peperisse Glycerio, qui parum abfuit ut in ignem coniiceret sese . Non enim , ut foemina erat , fuisse illi putandum erat ferreum pectus, nec dura praecordia, non ex silice natam Hyrcanas aluisse tigres . Quo factum ut Simo ob excitatos inde rumusculos haud levi suspicione perstrictus.& de filii tandem amore certior redditus alienis eum amoribus jam implicitum ad nuptias celebrandas dum impelleret vehementius, illius angeretur animus tam paterno pudore, quam data fide. Interea eloquenter de more innuit Giacomellius Charinum amicum Pamphili ancipiti cogitatione distractum , sed tamen Philumenae irretitum amore . ut disturbet nuptias, eum enixe rogitare eam ne ducat. Quid, rogo, apte ma-
66쪽
gis, atque concinne poterat enunciari , q m quod fuerit peractum a Giacomellio p Αdeo verum quod ea facilius, quae pluscula sunt lenitate sermonis a persa , in animos illabuntur. Hoc denique velim ani. mo reputes quod prologo ad eritum properante non minus quam caetera dictium oportet , advenientem scilicet Davum vafro alioquin servum ingenio fallere veteratoria industria unumquemque, assentari . mentiri , iactare amicitias , & clientelas , incredibilia poli liceri , alere credulitatem . Hinc , ut simi humana .l ex falsis veras pene nuptias per fallaciam. factitat imprudens, eodemque tempore Glycerium parit, turbae concitantur maximae, neque unus desinit maledictis alium discerpere. Vin' ridere p Chremes deis nique obviam procedens filiae eam invenit , omnes paullatim in aliorum sensi delinitis vicissim animis conquiescunt; uno verbo res procedit eκ sententia,
o promissa exsolvunt; Charino nubit Philumena, Gly-4 cerium Pamphilo. hisque concordi animo gessis hilarem illam traducunt diem . Sic Terentium vides fabulam claudere , prologum absolvere Giacomellium . Sed & ego , amice suavissime . hane scriptitando epistolam defessus sum , ac suspicione ducor te quum legeris hoc Andriae argumentum a me tam verbose descriptum sessum fore . De animadversi
nibus meis prologo adjectis quod cogites nihil est,
propterea quod festinanter mi S, Opinor, maturari per me debuerant. Quod si minuS placuerint', eas me neque obstupescente . neque , ut solent alii , 'aegre ferente repudiabis . Attamen Praeterquamquodl ptu. otii non habui, non is ego sum , qui in tantam doctiorum interpretum lucem Prodire quum s audeam, iis elate nimis exaequari velim, Absit . Lu-
67쪽
hens, volensque in opellis meis , quantulaecumque sint, sponte me abdidi, ingenui, si non sapientis, hominis fam, contentus. Seatissurium , virum cumprimis doctum, ut valde ames te rogo , quippequicum mavissima conjuge magni Bonneti filia superioribus annis pervagatus Italiam de te inulta retulit, quae singularem attulisse mihi fateor voluptatem . Ad VII. Kal. Majas perlatum est ad me, quod mihi jucundissimum repente fuit, litteratum hominem , ne Ocio quem, praeteriisse Pisas, ut inde Insubriam pertransiens Helvetiam appelleret . illico quaesitum ivi, plateas perrupta vi, di versoria, gymnasia, bibliothecas, ut haberem cui alias at te scriptas darum epistolas; lam defessiis quaeritando , nusquam inveni ; res tamen, quae temere obtigit, iniquo licet animo ferenda fuit , quod graviter , ac permoleste acceperim abiisse . Ad socios meos cum Gottingentis, tum Bernensis academiae mittam aliquid quando plus otii ha-st buero. Λ me omnia in te studia , ossiciaque , uti soles , expecta. Non fallam opinionem tuam . Tu velim tibi ita persuadeas nil esse minimum, quod ad Ite quum pertineat mihi non gratius sit quam meae res omnes . Vale Helvetiorum decus, parum dixi , decus Europae, decus aetatis nostrae, & perge scriptione ipse tua institutum probare, meisque severe conatibus, si non inutiles judicaveris.
68쪽
DICTUS QUUM FABULA DARETUR POPULO.
N Ε cui sit aegre sa) vestrum paulinia lutum hoc morae .Rciscit: Κ Neu taedium afferat , tanti
Se quisque nostrum ornatu sc) exornat, &
a 3 Quasi dicat ne eui vestrum grave, aut molesumit in t a Terentianis phrasibus non recedens . Demea enim .st senex Micionem senem alloquitur, & in haec verba pr e rumpit: Aegro es. Adelph. Act. I. se. n. v. LvI. scilicet H inclestum est mihi eum s de Aeschino loquitur juvene
luxu perditum vivere. Sed Antipho adolescens alteri ad lescenti, cui Phaedriae nomen fuit , fuisset, ait, tum mihi illos aegre aliquot clies. Phorm. Act. I. se. DI. v. vii. Atquanti eiorni sic Italice reddidit Pagninius Pistoriens s avrei patito. Sed Italicas alias expedit inter sese conferreversiones, eas maxime, quae per Christophorum Rosarium, Ioannemque Iustini auium , duasque foeminas , Flam- metiam nempe Malaspinam , & Ludovicam Bergalliam , quarum altera ementitum sibi sumpsit Irmindae Parthenidis nomen , peractae sunt. b Tantisper ea vet. Terent. Adelph. A l. I. se. I. V. XLv. Tan/Mper bis ego ad ianuam couces ero . Plaut. Aulul. Act. IV. Q. V. v. V .s c Pro apparatu iuxta Terentianam dicendi sermu-Diuitigod by Corale
69쪽
Et nomen sa fabulae, quam acturi ' nunc
iam , eui archaismi nomen indiderunt rhetores. Ipse enim Terentius Davi personant referens video in aedibus, inquit, HI ornati , Ucilicet fruatuT . Andr. Act. IL sc. n. v. xxVII. Vid. Umberger. Vers. German. Auis. Gnatho autem exclamat coram Parmenone δ' uuid istac , inquam, ornati s p Eunuch. Ret. Il. sc. II. N. v . Parasti te . Terent. Eunuch. Act. II. R. n. v. ix. Ita paret sese. Hecyr. Adt. I. R. I. V. xl.
sa Haec sagacissimus prologi auctor quum proferret Latinam comicorum respexisse videtur scribendi rationem . Nam iisdem sere verbis , etsi negandi animo . Plautus non argumentum , dixit, neque a Uus nomen fabulae nunc proloquar ego . Prolog. Pleudol. V. XVII. .s β γ Fabulam agere idem est ac eamdem recitare , ae Tepraesentare, neque semper ridiculum quidpiam signia ficat, .etsi contra sentit Lucranus ἐτερου δραματος ζῆ τετο . Nigr. C. xxx. Hinc inscriptiones, quae singulis praefixae sunt argumentis comoediarum Terentii , eo factae videntur consilio , ut cum certum exstaret quasi earum testimonium , tum moneretur iuventus de consuetudine ,
quae viguit apud Ramanos in ludis megalensibus maxime . funebribus . Romanisque repraesentandis . Servitus obnoxia s en quomodo fabula orta est quia quae volebat non audebat dicere . abfectus proprios in fabelias transs-ιis . Phaedr. Fabul. Prolog. L. ait. V. Uxiv. Ad inscripti nem vero .quod attinet , seu titulum fabulae, monendum censeo veteres titulos a me fuisse praemissos Giaeomellianis versiculis, atque prologis ab iis non longe diversos , qui Terentianas praecedunt fabolas a wester hovio, Minellio. Fama bio , aliisque illustratas. Sed tamen diversum quidpiam iniiciendum putavi , quod tamen commentus non sum de mea sentencia. Etsi enim parum in Λndriae, de Heau
70쪽
tontimorement titulis immutandum censui , non dissiteor tamen nonnihil in reliquis adinveniri a vetustiori Codd.MSS. lectione dissentiens. Atque ut exempla aliquot Conlatam in compendium, atque nonnulla h variantibus pro seram decerpta lectionibus . iam constat legi consuevisse in Eunuchi titulo modos fecit ; MS. vero Parisiense habet modialavit , atque insuper tibiis duabus dextris , licet MS. Venetum habeat tibiis duabus , dextra , ct Fuistra . In Adelphis autem haec intercedit varietas : Fuo bribus inh MS. Romano funeralibus , . additque MS. Parisiense quos fecere Fabius Maximus cte. Pro Drranis legitur in Ex
nis . In Phormione pro Romanis alii legunt consularibus. Ita Hec ra tandem pro metalensibus legendum alii putant Romanis, consualibus . & eerealibos . pro data MS. R, is I manum supplet relata est iseram, atque in MSS. Vene-
, in , & Parisiensi additur data udis funebribus. Quod qui- o
dem exemplum esto. . in a 4 Argumentum proloqui idem est ae praefari, Gue in prologo declarare quid repraesentetur in fabula. Prologus Grecis πρόλογος antecedens est elocutio fabulae, iliciaturque συστατικος si Poera , vel fabula commendetur , πιας ορ κος , quo aut ad Versariis maledicta , aut gratiae populo reseruntur , uπΔετιKος fabulae argumentum exponens , μ ατὸς cuncta haec in se continens. Factum id omne in. Terentianis ut quum maxime prologia animadvertitur , atque in iis etiam , quos illustrare conamur elucubratos a Giacomellio . Neque semper opus fuit antiquis comicis esse spectatores uno tantum contentos prologo , quum duplicem aliquando ab Terentia ipso, ut in Hecyra , legamus consectum, atque inceptis jam fabularnm actionibus is miscere alterum necesse fuerit . Quod quidem