De spectaculis theatralibus dissertationes duae

131쪽

a DissERTATIO PRIMA

stive ornatae in scenam prodeunt mimarum personas sustinentes. En certam quaestiunculae resolutionem.

XIV. Lubet sub istius capitis finem paullo fortius urgere scitulos illos, quos blaterare minime pudet, merito SS. Patres invectos iustorum temporum Theatra, quod essent nimium obscoena, & impudica: At non posse eorumdein declamationes in aetatis nostrae

Theatra detorqueri, quod honesta haec sint, & pudica. ini talia effutiunt,se Patres non legisse perhibent, dc Christi Jesu Evangelium

ignorare se produnt. Agedum, paucis perstringamus Patrum rationes, &Christianorum excusationes hac in causa. Honesta illa Theatra clamitabant Ium Christiani, quemadmodum nunc vocifeωxantur nostri, ut adductis Patrum testimoniis ostensum est. Nullo se pravo tangi affectu mussitabant tune, sicuti jactant nune . Recreandi animi caussa licito solatio, se adire Theatra opponebant tunc, quemadmodum nunc. Quid reponebant Patres Illorum rationes jam produximus. Exaggerabant praesertim cantus, & musicae illicium, & molliciem . Clamabant, antum esse fornicatorium , et

nausicam mer riciam. At omnes ad unum artis niusicae peritissimi asserunt, atque testantur, aetatis nostrae molliorem prae illa cantum,& effeminatiorem esse musicam . Clamabant, concursum hominum,

S mulierum illuc confluentium, ubi vestium pompas & vanitates in triumphum agebant ubi singuli,& singulae vi dent,& videntur, scopulum esse castitatis: opponebant pericula sponte suscepta, scenarum splendorem, & majestatem, S scandalum , quod ingerebant, praesentiam , quam praestabant infamis histrionicae artis exercitio, S grave crimen, quo se polluebant, ob solam illam praesentiam , Et inter

ventum .

XV. Perge porro.Numquid modestiores nune mulieres Christianae, quam feminae Christianae illius .eiaiιIὸNumquid pompaevanitatis,l xus, fastus latius tunc, quam nune manabant Θ Numquid humiliores scenae nostrae Numquid miniae S mimi minus vide amandi artem exercent nunc, quam tunc λ Numquid minus emcaciter nune, quam tune studio vacant placoedi Auditoribus Θ Quomodo autem placere istis usent,nisi sensum demulceant,aures excantent, concupiscentiam, aut super biam, aut ambitionem aut iram, accendant, & fraudes doceant Numquid mi mi,& minata simpliciores nunc, quam tunc: numquid stupidiores numquid minus versipelles,& minus versutae Num.

quid

132쪽

DE SPECTAcu LIs CAP. IX. 73 quid magis pudibundae Numquid magis verecundae Numquid

ars amatoria licita nunc, secus tune λ Tandem si res, seu argumenta, quin repraesentebantur Patrum tempore, spectentur, numquid tragoediae,quae hodiedum recitantur in Theatris nostris modestio rea

sunt tragoediis Sophoclis, Euripidiis, Senecae Quis, nisi imperitissimus sit,inficiabitur Comoedias,Tragoediasque hodiernas plurcs longe turpiores , emolliendis animis, & corrumpendis moribus noxiores esse . Eruditionis itaque, Patrum doctrinae, & Evange- Iiorum Iesu Christi ignorantes se produnt, qui evulgant, iure re Probata fui se Theatra , quae tempore Patrum Obtinebant, secus improbari nostra pose , suaeque inscitiae aeternas luent, nisi resipiscant, paenas. Quemadmodum enim , Jesu Christo teste , tempora nostra novissimo siculo propinquiora, majori malitia abundant: ita quoque obscoeniora, impudentiora , S scelestiora Theatra sunt. Oh homines , homines t Impietas, infidelitas, incredulitas, hoe nostro infelicissimo saeculo universam Christianam Religionem impetunt collatis viribus, eamque qua voce satyrica, qua sceleratis, simis libelli, evertere , facto impetu conantur. Et interim illi ipsi, qui Christiani, qui Theologi,qui . . . audire volunt, blaterare non reformidant, licite frequentari nune Theatra posse Θ Impietas utaque quaque grassatur : Et simul omnia honestatem, pudorem, de innocentiam spirant ξXVL Quid plura . Nonne omnia Concilia,Omnes Episcopa, omnes Ecclesiae Doctores, Sanctique viri, qui quinque priorum saeculorum Patribus successere, eorumdem Patrum doctrinam adoptaisrunt , allegaruntque ad haec usque tempora adversus Theatraὸ Ignoravit ne Ecclesia antiquorum Patrum doctrinam ξ Imperite ne concilia , & Doctores Sancti ultimae aetatis nostrae Tertulliani, Cypri ni , Basilii, Nazianzeni, Chrysostomi, Augustini doctrinam contra Theatra in medium produxere Alterutrum ergo praestent hodierni antiquarii, di erudituli Comoediarum defensores oportet. Aut omnium saeculoruin Traditionem Theatra detestantem negare ipsi debent : aut propriam fateri inscitiam coguntur. XVII. Uerum , ut omnem ad effugium latebram praecludam , concedere ipse sponte volo, turpiora, obscoeniora, impudentiora fuisse Theatra, quae sanctorum Patrum tempore obtinebant. Iam supra cap. II. recensui Imperatores Ethnicos nonnullos, qui nimiam

133쪽

impudentiam, S Iasciviam in Theatra invexerunt . Finge quoque ipsas comoedias, tragoediasque Poetarum impudentius, atque vehementius ad libidinem provocasse. Haec, di plura alia, si vis, liberalitate summa impertiri tibi non recuso. Quid heinc ξ Numquid quia vetusta Theatra turpissima erant, honesta sunt hodierna Numquid, quia illa obscoenissisma, nostra casta sunt Numquid, quia antiqua impudentissima, pudica sunt nostra Si iam veritas spectetur , quemadmodum aetate nostra, Theatra alia turpia, alia tu piora, alia turpissima , ita quoque evenit antiquis temporibus. Caeterum, ut ad incitas redigam Theatrorum aetatis nostrae defensores, fuerint, per me licet, prisca Theatra , ut dixi, turpissima, obscoenissima, impudicissima , nihil heinc colligere praesidii valent viri nostri Theatrales . Quandoquidem sublata omni inter vetusta,

ct hodierna Theatra comparatione ex notionibus certissimis, & exintra disputationis aleam positis, uuas dedi, evidenter demonstra ho, graviter peccare illos , qui hodierna Theatra frequentant, quamvis minus Obscoena, minusque impudica essent, quam antiqua . Sat mihi est a turpitudine, & obscoenitate immunia non esse Theatra nostra , ut inferre jure valeam , illicita di noxia Christianis omnibus haec esse. Missa igitur disputatione , utrum fuerint, nec ne antiqua Theatra nostris obscoeniora, & impudentiora, hue

praesens recidit controversia,sint ne hodierna Theatra obscoena, &turpia , aut natura argumenti quod tractatur, aut ratione vocum , gestuum, vestitus, cantus, muscae, & chorearum,aliarumque condiistionum , quibus auditoribus repraesentantur. Haec sunt ut alias diaximus, ct repetendum saepius est, disputationis nostrae confinia, intra quae concludere ad versarios,seuTheatricae voluptatis,& mimicae turpit udinis propugnatores conssiluimus . XVIII. His delibatis, S Theatrorum aetatis nostrae notione Pe spicue exposita, causam ingredior. Illud dumtaxat praemoneo pluis rima, S: quidem versuta esse effugia, ct innumera Sophismata, quia hus homines saeculi oblectamentis nimium addicti fucare Theatro-xum corruptelam student. Quamobrem longius, quam par esset , excurret oratio. Causa enim , quae pluribus obnoxia cavit Iis est, α variis implicita exodiis, perstringi paucis minime valet. Verbosam, S decIamatoriam incusabunt plures orationem nostram. Sed cen

134쪽

a pluribus naevis reputem dictionem meam, quin mendosam illam agnosco : sed quod censores isti agendae causae, in qua mores instituendos sormandosque aggredimur , rationem penitus ignorent. Eamdem ego insistere viam adnitor, quam omnes sapientissimi, &eloquentissimi Ecclesiae Patres percurrere. Quae menti dumtaxat revincendae inserviunt, stylum, & methodum etiam Geometricam excipiunt. Verum, cum adversus praevalentem corruptelam quoquoversum grassantem , altiusque hominum cordibus infixam, certamen suscipimus, tum praeter rationum momenta, quae tutellectum subigunt, eloquentiae quoque vis in caussae praesidium adhibenis da est , & repetitis ictibus opus est, ut inveteratae, exitiosaeque Co suetudines evellantur. Vividis figuris, S uoce elata domanda v luntas est, ct retundendi sensus sunt. Et modo sub uno, modo sub aliatero aspectu dirigenda argumentorum acies est , ut victoria o tineatur . Uaria est Spectatorum indoles , diversae mentes, inest oppositi. Unus hac ratione convincitur : alter alio argumento . alio dicendi modo, diversa figura capitur, pro animorum, S af

fectionum diversitate. Ita ego censeo: Si alii secus judicant, quisque in suo abundet sensu.

Feminae arisianae in scenas hiaurear prodeunter, ut Asmat agam peccant mortaliter , suntque in satu damnati is simul cum bis prionibus, neminesanae menIis dissentiente. Praetextur Matrimonii, cujus velo scenicae impuritates Oblendi solem, rejicitur ui ineptum commentum . I. X T Eritas proposita non tam rationibus Confirmanda, quam V amariisimis lacrimis deflenda est . Nihil in Scriptura sancta frequentius, quam pudor di verecundia muliebri sexui insita 'quam animarum strages, quae ex muliere compta, Vana, ex pudo Tata promanat: quam vigilantia, ct cautio avertendi oculos ab ea

dem , vitandaeque ejusdem familiaris amicitiae, colloquii, di conversationis. Folia plura implerem, si divina Testimonia huc pertinentia referre vellem. Satis indicare sit quae S. Paulus I. ad Tim. a. cap. a. docet, ubi vel ipsam Divinam legem docere mulieribus prohibe t. Docere autem mulieri non sermitto dic. Jubet, ut cum vere

135쪽

is DissERTATIO PRIMA Ondia, ct sobrie me, non in tortis erinibus, aut auro, aut maringoritis , et ci veste fretiosa se ornent, ct in filamio discant cuω omni subjectione. Li tandem, ut velato capite in Ecclesia orent. Dest

inquit S. Thon as I. ad Cor. cap. Io. )propIer Sacerdotes, propicreorum cautelam , ne hisicet ex conspectu mulierum non Delatarum ad concuIiscentiam propocentur. Paludanus in o. Dis. I 6. Quos cum a multoribus Ddcxtes maledixit Barnabas. II. Mulieres Christianae Mimae insto a natura pudori & verecundiae renuntiant , silentium, & modestiam proculcant: luxum, astum, ct pompas vanis limas,quas in Baptismate ejurarunt, in triumphumia deferunt inulla vestis, nullum indumedium tam vanum, tam impudicum , tam lascivum , quod impudentissimae, di expudoratae Mimae non assumant. Omnibus itaque Diaboli pompis,fucis, stibiis, atque

praestigiis circumornatae in scenam prodeunt, ut aut Veneris, aut

iuperbiae, aut irae, aut ambitionis magisteriun3 exerceant: ut adol

scentes , puellasque sese mutuo amandi , ses eque deludendi decipiendique artem doceant, ut cantus suaVitate, saltuum pernicitate, Omnium spectatorum oculos & aures eXcantent, concupiscentiam a cendant , ambitionem , fastumque e1 altent: & quo sunt ad haec Omnia parienda aptiores, eo majorem Auditorum affluentiam ad The trum alliciunt, sibique ingentiorem aureorum summam , plausum Sapprobationem comparant. Praeterea oppidatim cum histrionibus

Nireae istae, si superis placet, Christianae, Italiam , Germaniam , unive samque, fi occasio tulerit, Europam percurrunt: cum histrio. xibus Iudunt, eon Persanwr, tripudiant: vicissim sese animant actvoluptatem, libidinem, mollitiemque Auditorum animis instillandam . Totum tempus , & vitam ipsam insumunt in perdiscendis Poetarum fabulis , in eisdem repraesentandis . Continenternientem , & Iinguam defixam in Veneris luto , ct arte promovendae rei amatoriae, ambitionis, superbiae, & excitandorum affectuum habent. - III. auis non affirmaverit, hane esse infernaIem secietatem , mimas , mimosque istos Daemonum esse Mis onarios, O Misopos las, Christianaeque Religionis desertores, infamissimosque Miniastros , qui Christi Regnum destruere, & Diaboli Tyrannidem firmare , atque ampyificare omni studio, S arte conantur λ Non ergo

unum gra vissimum scelus, sed flagitiorum multitudinem perpetrant,

136쪽

DE SPECTACULIs CAP. X. 7

vi omnium vitiorum gymnasium aperiunt mimae, & mimi comoedias tragoediasque hodiernas repraesentantes. IV. Tametsi veritas haec extra disputationis aleam sit consti tuta ,& a nemine fanae mentis revocari in discrimen valeat: nihilo s ecius quia nihil tam est infandum, quod hodie ab aliquo non defendatur, Iubet, vel ipsorum benigniorum Casui starum auctoritate, quae hactenus , & superiori, & hoc capite dicta sunt, confirmare. V. P. Franciscus Dei Monaco Cler. Reg. Teat.in Parenes. eust M. par. 27. Turpes comae dia ex Iunt, in quibur de amantium furiis, de coniugum adulteriis, de meretricum , lenonum , puellarum, ad Iescentum clandesinis arsibur, veneficiis, amoribur agitur : utque

distinctius loquar, turpes faedaeque exsunt, in quibus viri, ctfemiis

ne de amoribus sidunt, arguunt, colloquuntur. Cum ergo in NOSTRI TEMPORIS COMOEDUS, quae a venalibus hisce meretriaeuiis in hi rionibus exBibentur. O viri es mulierer inflenam prodeant , de amoribui hujuscemodi ad νιν di pro scena cesti uamur fa iens, ludo ut, id etiam CERTIO SIMUM atque evidens remanet, OMNES n ri temporii amrdiar obscoo1 esse, atque inhonsas ORPES. Ego fle definio. No ri temporis Comoediar neminem honesos a

restantem auripi , nisi AUrHORES TURPITUDINUM V

FAPTORES eos dumtaxat, qui, ut foedissimo crimina majori immunitate exequantur, di iterent, ficto hone satis velo obtegunt, prava licentiae nomine implicam, aut secularum consuetudine inpoluunt,ajuntque licere id, neque inbonesum . VI. Lucas a Penna in I. I. quam cap. des inflen. uid dixise Fent M. Patrei, quid pii Auctores, qui omni saeculo hisrionatus a iem proclamarunt , si nosro tempore feminar ipsas, quas citra temeritatis piaculum impudicas censebo , cum Piris permixtim in raeatro agere viderent λVII. P. Reginaldus Soc. I. de udent. Confesses'. 3-fH. 8. docet , non esse permittendum , ut in Comoediis in ludorum spectaculia Iasivae mulieres in Icenam prodeam: quc es corruptela morum n mine Chrisiano indigna. VIII. P. Nicolaus Baldellus lib. 3. disp. I9. num. 2. Peccant momita ter sidem Poetae in Actores peccato scansati, si Comoedia sis valde turpis , di mutium excisa ad rei venereas .... Et maxime huis' g -

137쪽

8 DissERTATIO PRIMAneris videntur ese ira, in quibus is L EXES inieris uuntur: S

quidem audire earum voces est multo periculosimi visar animarum ,

IX. Joannes Baptista Frugosus de Reg. Reip. ciriss. p. I. lib. r. Disp. a. q. 4. num. I 8 I. Ex dictis infer, quid dicendumsit de cimo diis pustari idiomaIe exhibitis, tibi multa impudiea, ct obscoena m flentur, di uti introducuntur FEMINAE adolescentiores a fia endum , ad saltandum, quargesu ct incessu, in procacigestiuisti ne audisores, mpectatores ab amorem turpem inducunt e. Respon-

δεο des se PECCA TUM MORTALE, O Actores esse in STA TODAMNA TIONIS, spectatoresque, ut plurimum, PECCARE MOR

X. P. Antoninus Diana coord- ωα - --ς. Resol. II. n. 2.

haec ait. Geo igitur, quod quando Femina timet, ne apersona particulari ametur laseise, teneri cavere publico, abstinere ab actione pecassione occasionante alicui ruinam, quando potes obriquegravi prο- poritonaIo damno, quia tenemur vitare aliorum Eeccata , quando commode postamus. Unde deducendum es, peccare feminam , euntem ad Boe templum adfacrum, in quo es aliquis, a quo turpiter ametur, quando commode potest aliud Remptam arire eo perieuis carens: item quando it per hune vicum, potens commode ire per alium: quando audissemtum equi vehentis omasium, sese ub que necessiste diat in fen es a aspiciendum di quando verba facit coram amatore, quihur ille fit aecocendus, si ρανὶ absque specie inurbanitatis Iacere: quando item domo egreditur, scienι eam expectarispectandam, si naua luna fit necessitas

XI. Hanc Dianae doctrinam confirmant omnes non Theologi mo do , verum etiam Casu istae laxiores, nemine dissidente. Porro , si femina peccat Templum Dei, ut audiat Sacrum, aditura, quando v tare scandalum hominis eam adamantis potest et quot, ambo te, sce Iera patrabit femina ad Veneris sacrarium accedens exquisitior is, & elegatiore vanitatum pomparumque Ornamento munita, ut in sui amorem , gestu, lingua, oculis, cantu, omnes concitet spectatores Ergo penes ipsos mitistimos Theologos feminae praesertim Christi nae peccant gravissime, di omnia spectatorum scelera in se converino tunt,

138쪽

tunt , dum in scenam prodeunt amoris profani causam oraturae. XII. Nςc est, quod opponas, Mimas istas a Confessariis Sacramenta suscipere, quoniam etiam usurarii, ad alteri, fornicatores, lenones, Sacramenta frequentant. Et haec est saeculi nostri extrema omnium malorum calamitas. Sed de hoc latius loco suo. XIII. Inficiari jure nequeunt vel ipsi spectaculorum defensores, Theatra esse rei amatoriae gymnasia, atque violandae castitatis incitamenta, cum ipsae Comoediae, S Tragoediae his amoribus mulierc Iarum , ct virorum plenae sint. Quare , ut probrosae arti aliquid h nessatis velamen praetendant, ajunt,amatorias illas repraesentationes

ad Mutrimonium dirigi, & Matrimonium spectare . Estot Quid in-

derideone minus accendunt spurcum concupiscentiae bitumen in spectatoribusὸ Matrimonium essicit dumtaxat, ut mutuus inter conjuges amor,& congressus honestus sit ob mutuam contractus,& Sacramenti fidem,S ligamen perpetuum. At in spectatoribus , & rei amatoriae auditoribus , quem essectum parit Numquid in istis concupiscenti am fraenat Numquid veneream delectationem ex mimica repraesentatione excitatam licitam reddit, ct honestaine Ut levitas hujusmodi praetextus pateat evidentius, finge in scenam prodire uxo Tem adojescentem venustissimam , & comptissimam , Maritumque simul S vicissim sese ad amplexus maritales provocare , & rei ux riae actiones vivide repraesentare, minusne inflammabunt spectat xum concupiscentiam e minusne oculos auresque polluent, ac in flammarent , polluerentque, si nullo essent Matrimonici ligati Z Con cupiscentia , & sensus humani a proprio objecto percelluntur & irria tantur. Matrimonii vocem, & significatum nec percipiunt, nec curant, solumque voluptatem inhiant, anhelantque . Nihil ergo ineptius obtrudi ad honestandas theatricas impuritates valet, quam Matrimonium, quod conjugum tantum, secus aliorum concupiascentiae ossicium licitum essicit.

139쪽

Nonnulla rationum momenta, quae nostrae aetatis Iuris Neatrales pravor, erimissimque plenos evincunt.

I. , T Ihil prius habuerunt unquam Poetae, jam inde usque ab ar-l tis suae ortu, quam Comoedias, Tragoediasque, non modo

de cujuscumque criminis labe purgare, verum etiam honestatis splendorem ei idem praetendere. Quo, inquiunt, drammatica poemata comoediae, & tragoediae pertinent, nisi eo , ut vitiorum horrorem , & virtutis allectum excitent E Theatra scholae sunt, in quibus criminum horrida facies, funestae eorumdem consequutiones, PC - , & supplicia; contra virtutum, characteres, praerogativae , &Praemia nativis coloribus depinguntur. His ratiunculis, s eu verius gerris, fucum facere aurito popello student. Et ad hoc quod attinet ex una parte quidquam sibi merentur, sin veniae, saltem commiserationis: Quis namque propriam artem, suosque partus abominatus est unquam Θ Unde enim stipendia, unde encomia, di plausus compararent Plura quoque sunt , quae comoediarum spectatores ad propugnandam urgent earumdem honestatem. Quorum omnium illud potissimum est , ut conscientiae latrantis retundant aculem , ut tranquille , ct quaque amaritudinis mixtura pulsa , in omnes vcluptates , & oblectamenta sese ingurgitent. Ceterum , ut nullo negotio sophismata omnia eludamus , illud dumtaxat admonendum ducimus, nos in praesentia sermonem haudis

quaquam instituere de spectaculis, comoeditique in quadam veluti metaphysica meditatione acceptis. Quis enim , si recte sapit, inficias ire ausit, Poetas, si velint , ex Christianae Philosophiae principiis argumenta arcessere posse, & hominum animos ad vitia persequenda colendamque virtutem inflammare ξ Si enim soluta , quidni, & ligata oratione id fieri valet Θ Id praestiterunt & Sanini quidam Ecclesiae Patres. & moderni etiam piissimi Poetae. De spectaculis ergo, quae his tempotibus peraguntur, qua ue superiori capite delinea vi,

sermo mihi est. Haec qui a criminum maculis desecare velint, cribro aquam hauriunt, afthiopemque lavant, ut omnium iaculorum experientia compertum est.

II. Ex plurimis rationum momentia, quae latim , ac dispersim

140쪽

ex Patribus indicata sunt adversus spectacula, pauca perstringam, ut s uti unico veluti conspectit eadem commeditari lector valeat. Porro, ut quoad fieri potest, omnia ad vivum resecemus, gratis concedere volo : Poetas recentes servare , quod plerumque fatium est , omnes pudoris, modestiae, & castioris sermonis regulas. Quid inde Nonne Poetarum omnium vota, ct ipsius Poeticae artis praecepta eo unice spectant, ut auditoribus placeant, ut sensus demuI-ceant , affectus cieant, amoremque accendant λ Nonne ea argumenta seligunt versanda, quae ad hos concitandos affectus, validiorata exissimant Revolvantur comoediae, tragoediae, & tragicomoediae

omnes, tum veteres, tum recentes, aliane argumenta tractant,quam

amoris, aut odii, ii , aut vindictae,desperationis, aut crudeIitatis; Sed quod frequentius actitant, amoris causa est. Haec enim materies gratior, haec ad concupiscentiam accendendam validior, haec ad augendam auditorum frequentiam potentior. Duplici vero insi. sunt viae , ut votorum compotes efficiantur suorum . Alii verbis obiascoenis turpia facta, nudamque venerem fracta fronte , nulloque

quaesito colore , oculis objiciunt. Alii artis suae peritiores immane Iibidinis virus melle poetico, ut Horatius inquit, temperant, occultant . Amantium dolos, fraudes, insidias, impetus exquisita arte depingunt. 4matores istos modo beatitati proximos, modo in e tremum miseriarum dejectos, modo dulcibus junctos *mplexibus. nunc indillitas abstractos partes repraesentant. Quid si dulces sermones,quibus sese provocant, recenserem Haec omnia figuris tropisque diit ingunt, ut animum mentemque defigant. Tot vero focis , S lenociniis velant, ut nihil sordidi, sed honestam teneramque benevolentiam redoleant. Sub hoc amabili aspectu securius corda penetrant, ac intimiores subeunt recessus . Isthic paulatim concupi-1centiam titillant,& scintillas accendunt. Poetae prioris generis, licet sint summopere criminosi , si nocendi, pestemque dilatandi ipsorum spectetur voluntas, reipsa tamen minus damnosi, minus pesti feri sunt: eorum namque putida foeditas nauseam fastidiumque inducit. Posterioris vero generis, quo minorem produnt malitiam, eo funestiorem animorum stragem producunt. Satyrica scita , sales, facetiae, quibus sermones suos respergunt, & vitia deridenda se propinare jactant, sunt selectiora quaedam condimenta , quae palatum dulciter vellicant, ct appetitum magis irritant, provocantque. Poe-