장음표시 사용
161쪽
In his ergo sectionibus tantummodo, si ambo luminaria coimrint, deliquium Solis: si vero mutuo se opponent, ut alterum lumina. tium in altera sectione sit, Lunam obtenebrari voluerunt.
162쪽
Verum hoc non semper in eodem puncto propter inconstantiam sectionum, in quibus luminaria deficiunt. QAn potius retrocedunt se ctionesipis, ut sit defietat Luna in draconis capite i ipse tamen subeun- re arietis principium, sequensdefectus ipsius in eodem Capite non in principio arietis, neque in tauro, sed repedando versus pilces efficietur. Iccirco necessarius fuit orbis mundo concentricus, uniformis ac mobilis ab oriente in occidentem, qui diebus singulis tribus fere momentis coelum Lunae Conuoluar. Et hic quidem orbis caput deferens appellatur , amplectiturque globum Lunae undequaque contiguum, votabilem super ropriis polis, quem diuidunt etiam in tres orbes, exintimum scilicet atque intimum, & inter hos medium, quemadmodum in Sole fis. Attamen extremi orbes deferentes augem eccentrici Lunς
163쪽
sunt, qui contra signorum positionem torquentur super centro 's retundi de axe proprio ; axem signiferi in ipsius mundi centro interseia Cante, cuius poli apolis signiferi quinque partibus absunt sine aliqua
variatione. Et hic quidem motus vltra diarium est: nam mouetur diebus singulis partibus undecim, momentis fere duodecim. At medius Oibis antra quem conuoluitur epicyclus, epicyclum deserens . pPella ture defert etaim ipsum ab occasu in ortum; Δ in ipso epic yclo Luna i psai apposita est, v x etiam orbiculari progressu moueatur super axe suo, dcinopriis polis: ea tamen lege, ut quoties Luna in su perna epi cycli parte fuerit constituta, aduersus signorum seriem reuoluatur, in inferna veloiaacta positionem signorum. Ipse tamen deferens super centro proprio euormi quidem motu conuoluitur:verum super centro mundi torque tar ad normam, ut centrum epicycli tali motu partibus tredecim ac momentis fere duodecim quotidie progrediatur. Axis autem huius motus proprium cen crum P cri IanuenS, ab axe augem deserentium
164쪽
aeque distans, eorundem munere mouetur;& eius poli a polis augem deferentium distabunt secundum quantitatem, qua distant&differunt centra. Aux vero liuius orbis non semper est sub Solis orbita, sed eh.. . potius ad aquilonem, vel ad austrum propensior. Itaque ex quatuor motibus, totidemque orbibus, de epicyclo totus Lunae progrestus em-citur. Quod si unicuique orbi, dc sphaerulae motus congruit peculiaris. quinque motus proselio his orbibus aderunt. Attamen quia Lunam dixi m us in epicyclo moueri per se, quod quidem nonnulli existimant, propter aspectus macularum, quae ante partem limpidam oriuntur nec ante occidunt, addendus erit sextus motus, quo lunare corpus conuoluitur: cuius vi maculae illae quatenus ad eum circulum tertinet, quem nostri finientem huncupant, Graeci vero orizontem satum demutare videntur.
De animae humanasacultatibim atque in Pinnenia.
REcte ergo Plutarchus ait: Animam hominis, eum pars, aut eo
ctio animae mundisi, 3c eius rationibus ac numeris accomm data, non simplicem, neque incompositam esse , nec semper eodem modoassectam: sed alteram partem habere,qua semper intelligit diratiocinarur, dominaturque iri homine suapte natura: alteram vero partem affectui subiectam, sine ratione. inordin tam, & suapte natura egenam, multi plicibusque erroribus semper obnoxiam. Illud tamen in hac parte non omittendum. cum Philosophi dicunt animam diuidi, non eo modo diuisionem ab iis usurpati, quo de rebus aliis, quae scinduntur in partes. Nonniilli asserunt Platonem,qui rationem in capite, tanquam in arce posuit, irascentiam in corde, cupiditatem in iecore, substantiam animae non posuisse diuisani, sed potius existimasse, per membra haec, tanquam per Instrument proprium munus obire. Quare cum dementes obiurgamus, eos sine ccrebro dicimus: pusillam mos vero, & qui illatas iniurias timore aliquo non propulsant, sine corde & audacia: dicimus etiam eos album iecur habere, scilicet sine calore di sanguine,qui contenti modico magna nec expetunt,nec aggrediuntur, sum non expetant ea, quae sunt digna homine praeelaro. E diuerso etiam retundimus ambitiosos, sed magis mcontinentes, qui libidine concitati, aut plus quam aequum est, appetunt, aut supra vires aliqua aggrediuntur, ut de TitioPoet ς fabulantur qui nimia
cupiditate impulsus, voluit vim Latonae inferre: iccirco ab Ap. nline
165쪽
confossus luit poenas apud inferos,ut eius iecur,in quo ipsa inest cupiditas,exedatur a vulture, de quo sic Flaccus cecinit riscontinentiae nec Tuisiecur Re Mi ales.
Exercet igitur anima inunera,functionesque per partes hominis, ima πινε ut cum sanguis in praeco id: a Excandescit, irascatur: cum exardescit
iecore, cupiat, quainuis non irrascentia,aut cupiditas, sed ratio. dicet atque decernat. Testanriar hoc pueri,qui saepenumero sine aliqua causa inipsas etiam pupas excandescunt, Meas verberant quandoq; ex .causa leuillima, ut si crustula ,:aut crepitacillum defuerit, decumbant i volutenturque in solo; quippe eum sanguinem qui accendi inflamma --rique possit, lubter praeeordialaabeant,atque etiam bilem, cuius causia .sainguis igncscit; iudicium verorationis cerebri humiditate redundan. te non habent. H uiusmodi autem animae partes assectibus obnoxias o. mnino cum corpore aboleri Platonem amne existimasse: intellectum tamen, siue mentem immunem prorsus ab oriani materia corpori & si mi atε- ι-- ne aliqua perpellione astectuum mortalem , qternumque potuisse: quavis alii amrment, partes animae affectuosis ut ita loquar) a primaria illa, & perenni discreti illa, non quidem munere aut definitione, sed ipsa
re. Suod quidem in Tunaeo de Dei optimi maximi opifieio disserens,
revitianosententiam loquitur: Omnis haec primum excoldit orna. uitque Deus. deinde ex his omnibus conflauiuanimaturium cuncta, - -
nimalia tum mortalia tum etiam perennia is se continen r&diuinorum quidem ipse fure creator&opifex,imortalium veroprocreationem tia mi videlegauit iis, qui ab ipso nati erant, It vn iter . um munus absoluerent: qui parentem imitati acceperunt primum m mortalem animam,quam 'incorpore mortali incluserunt, ad sciates aliud genus animae mortale, cui graues perturbationes&neces lar; os affectus indiderunt, voluptatem scilicet,quae irritamentum maximunti est & fames malorum, ceinis de tristitiam,quae est exterminatio bonorum,atem audaciam, atque ii Astas δε morem, dementes sane consiliarios, postremo effrenatam excandescentiam, &spem, quae cum irrationali sensu, &amore omnia aggrediente congruerent:haec igitur omnia Confundentes, gemis animae oociduum composuerunt. Praeterea anxii, ne diuinum in capite residens - ob vicinitatem mortalium inquinaretur, diurniorem patiem animae
quantum licuit a profanis partibus discluserunt, caput scilicet a pe. 'bore seorsum aedificantes, interponentesque in medio corvicem &
eollum: igitur in thorace genus animae mortale, atque occiduum Col- .locauerunt. Paulo postvit; Cum animaduerterent opificeς cor omni 'no palpitaturum ob expectationem rerum metuendarum, saepiusque succensione deflagraturum, atque id ei ienire per innem, adhibue
166쪽
runt ita in auxilium cordis pulmones exangues & molles cauis intrinsecus fistulis, instar*ongiae, ut Mustu potus,ao spiritus aestus e dis--ψiratione,ac restigerio mitigarens.
De aeterestare animae,em quesebstanti moeria que instrumentu.
C A P. X. Eternitalcm etiam animae Plato in Phaedro vestigavitex motu, hoc usus argumento,quod se ipsam moueat. id enim l quod se mouet, necesse est, ut semper moueatur : quia nun- , quam cessat, nunquam feriatur, ne seipsum deserat. Praeterea in eo quod a se mouetur, principium motus penes inest.&asemouendi actus exoritur. Quare anima cum non habeat initium, necesse est, ut ab interitu sit immunis: nam si id, quod est princi pium,occideret, nihil prorsiis a principio orireturi siquidem omnia ab aliquo principio ortum habent. Itaque anima, cum sit principium m tus, sequitur, ut neque mori possit, neque nasci: aliter generatio omniqnodes erct. Immo italis ergo erit anima iuxta opinionem Plmnis. Fuere alii vetustiores, qui & ipsi substantiam animae a motu scrutati sunt. Alchmeon Platoni assistens,moueri animam, dicit, motu incessa--m --Ge bili: atque id coesse immortalem, quia immortalibus comparatur, sideribus scilicet,l: coelo Thales autem Milesius naturam animae etiam irrequietam posuit. item Puthagoras &Xenocrates numerum seipsum agitantem: Democritus ignem, utpote qui suas rotundas atomos naturam ignis habere, existimaret. Pari modo Leucippo penet rare eas m)xime corpora videbatur, quoniam agitando se ipsas, pellunt res alias, mouere quidem ob tenuitatem partium, ob rotunditatem vero moueti: qua de causa hi ambo putabant, esse respirationem quan dam ex atomorum haustu , ut tantisper vivat animal, dum atomos possit haurire ac retare. Anaxagoras deinde anima esse dixit, id, quod mouet. Anaximenes, Diogene'; aeream naturam habere anima asi seruetunt,atquemde in ueti Ι Ieta laus quoque calorem cibilem, ignemq, fere incorporeum: Hyppo aquam, quoniam semen Omnium
rerum humidum esse,Constar. vitias sanguinem, quia paries exangues x. . ME Aristoxenus musicus harmoniam 'hunc, ait Cicero,abartificio suo non reccssisse, quamuis aliquid probabile dixerit: siquidem. as,i.-Cum harmonia sit Concinnitas quaedam vocum non similium, ita corpus ex dissimilibus qua Llat. b. compactum ab anima temperaturia Pro ster.
167쪽
DIs PVTΑΤ. DE VIR T. MOR. LIB. II. yy
sternit Aristoteles opinionem hanc validissimis argumentis: ait enim,
animam corpore esse priorem, harmoniam Vero initrumcnto suo pΟ- n. h in 1ν steriorem, & illam quidem pugnare aliquando cum corpore , hanes ' -- autem cum instruia cnto nequaquam: item animam non intendi, ne que remitti, harmoniam vcro modo intendi, modo remitti . praeterea constante anima accidit saepe, ut Corpus Iedatur, sed constante harmonia non laeditur cantus. Confutat praeterea opinion' alias My
motu animae , cum asierat , non cogi aliqua nece iista C , id omne μαρι- moueri, quod moveat: etenim si ab alio mouetur id , quod mouet, & ruritis ab alio , inquisitio protraheretur in infinitum :tum sit a seipssi , aut parte alia mouet, alia mouetur , aut eadem inque de mouctur , α mouet: si partu alia mouet, de alia mouetur, necesse est , ut sit aliquiu , quod moueat, dc non moueatur: quare iuxta illorum opinionem citer aliqua pars animae, quae a seipsa deler re tu ii vero totum se mouet, S mouetur, in aliquid abluidum incident, cum quod mouetur, potestate sit, qua mouetur, δί id quod mouet, quamciuet, sitaetu: quare simulerit tum potestate, tum actu: simul etiam erit res quaedam per tecta Ec absoluta, de res manca, oc non per- tecta. σDicent aliqui, motus animae esse ita in si rosa natura, ut non pos si intelligi anima sine motu . ptimum interrogandi sunt, de mundine, an de humana anima sentiant nam si de mundana,protecto eorum argumentatio contra ipsbs pugnaret, Cum prius dixerint,n Deo optimo
omnia esse productat quare non potest anima esse principium , quia principiorum ea est natura, de vis, ut neque ex aliis fiant, neque ex alte. rutris, ted ex ipsis omnia. At si absurdum aliud afferant, scilicet mundi animam csse Deumredargutionem a l am non euadent: siquidem Deus est, qui iuxta ipsorum sententiam immobilis permanens , motimi Omnibus praestat: unde dissentanea multa sequerentur, si Deus seiptum moueret. Primum illud 6c prorsus maximum , quod non est et classimplex, sed potius ex actu &potestate compositum: quia meo, quod moueret, ae uni se ei se ostenderet: in eo vero, quod motum , poteri tiam: itaqu Deus non esset merus actus , & ut aiunt) purus & limplex. Verum si dicant, se de hc minis anima elle locutos, SI motum esse essentiam animae , quemadmodum calor est ignis essentia , clim' . non possit intelligi sine calore., non effugient, quin fateantur , animam essentiam suam deserere e quippe cum motus fieri nequeat, inisi id , quod mouetur , recedat ab eo , a quo mouetur : ideo necesse est , animam a propria , 5c peculiari essentia, dimoueri: quare sine aliqua dubitatione se ipsam anima suo motu perimeret. At fortasse nihil horum dicent , sed motus animae N a proprior . . Digitirps by ooste
168쪽
proprios esse, sentire & intestigere refelluntur etiam in hoc , quoniamsi sic esset , eueniret utique, ut sensibilis anima proprias functiones, utque hodie dicimus,operationes) sibi ascisceret: siquidem ipsa sem.
peragit, S corpus efiicitur: unde accideret, Vt corrupto corpore sensibilis anima permaneret; hac ipsaque ratione brutorum animae perennes dici pollent. verum si hoc munus tribuant intelligentiae, erit etiam indignit Nodissentaneum, quoniam oportet procreari totum intelligendi munus a sensibus, quia sine imaginibus,& visis munus illud non potest perfici. Dicent ergo, nulli sunt animae motusi sunt plane: sed non
eo modo,quo asserunt, ut anima ipsa moueatura se,&in tempore, velinuti corpus 'abet tamen sensibilis anima notas quasdam momentarias& multiformes, & non a te, sed ab obiectu movetur, ut cum aliquis inspecto humano sanguine animo deiicit, aut cum praecipitium conspicit, exuberante metu corruit ; saepe etiam inspecta umbra, coma surrigi. Iur,& vox inrcrcipitur: quae omnia non pedetentim ut corpus, sed star tim de potentia in actum transeunt. Haec omnino non negant Perina m. t Uci, II anima videlicet selIsibili, negant tamen, totam animam mo-- Ue, que- ueri a se, id esse semper in motu. neganr praeterea Irasci, conamoueri, fle-
misericordia, quoniam idem est. t, ac si aliquis dicat, eam rCxere aut aed ficare: si quidem homo est, qui irascitur per animam, S misericordia commouetur&flectitur,quemadmodum aedificator,aut textor: ille enim aedes construit, hic radio fila connectit, ex arte tamen;verum non est ars illa. quae texit, aut aedificat, sed per artem opifex. Mouetur etiam anima iape per accidens, siciit quiescens vectoran naui,aut aliud, quod vehitur motu nauis. H. cc omnia,& his similia modo hoc, quo diximus, exequitur animal. Sed ne nimis altercando, ut ait Varro, veritas obscuretur canamus receptui,& a concertatione desistamus,ut, A A, M.A, a. ristotele duce, quo tendimus perueniatnus, sic enim facile, quid sit a-nm m ΡΦι- nima, innotescet. I taque ille definitiit, animam esse actum primum corporis natura constantis, atque instrumer talis, potestate vitam ha-kij. bentis. Id quod nos actum dicimus; Aristoteles N, χειαν appellat; est Σηι λλη enim substantia quaedam α absoluta perfectio corporis, quas ' ' obueniente, omnia, quae so a fuerant potestate, ad effect perueni sit. Amma ν mare anima erit forma substantialis, & perfectio primaraubstantialis,frm μυ- inquam, quoniam omne corpus, quod naturale est,&vitae particeps,
non modo substantia simplex est, sed composita ex materia & forma:&Omne corpus vitae particeps, non simplex est corpus , sed quod recentiores hoc aliquid nuncupant: & cum corpus pro materia substernatur, necesse est,ut hoc aliquid iit, &peificiatiit a forma. Quae quidem perfectio duplici modo consideraturi piam i ut scientia , iecunda Vico Dentatio: utranque anima ipsa com p. caitur, sed primam magia;
169쪽
s idem in homine prioreststientia quam consideratio : sanos etiam esse dicimus sospitate 5 corpore. sospitaretamen prius, per quam Corpus incolume est: ita etiam vivit animal,sed anima prius;deinde corpore: quapropter vita corporis necesse est,ut anima sit, iccirco anima perfectio prima corporis eit. Verum quia corpora trifariam diuiduntur, nam aut mathematica sunt, ut triangulus dc quadratus, aut ab arte,ut lectus,&statuat aut a natura, ut quae motus intra se coutinent, dic vita v tuntur: congruit, ut anima dicatur esse perfectio prima corporis non mathematici, artificialisve, sed naturalis&organici: quoniam corpus
vivens instrumento indiget, ut nutrimenta capiat,& ut sibi quid simile producat. Itaque ad desinitionem animae additur naturali corpore , id quod dicitur organicum: addituretiam, quod habeat vitam potestate. Plerique tamen idem putant organicum esse, & potestate vitam habere: sed additam esse particulam illam, ut Grammatici dicunt, appbsiti- gue, ad clariorem videlicet expressionem. Nonnulli vero existimant et μν - no esse idem, sed fere idem, utpote cum no adueniat anima,nisi lineato' iam corpore, effigiatoque. Alii dicunt, postremam illam particulam fuisse appositam ob differentiam cadaueris, quod quidem corpus est & organicum , non tameo potest denuo animari, & amplius habere vitam , illam scilicet vitam, qua animatum ab inanimato dignoscitur, mi maxime virtus illa deseruit, qine dicitur astrix; cuius mun renutriuntur,augentur,& procreantur omnia vitam habentia:&hoc quidem ab antina proueni trans lan perspicuum, iamia, ρος
natura Constant, unum tantummodo motum exercere: unum etiam
locum petere,ut leue sursum graue deorsum. At anima, quς intra sedc potestatem habet, & principium, Contrarios motus exercet ; stirpes nim& arbores dum pullulant, in proceriores amos exeunt, radices V ro deorsum penetrant, pari modo cum decrescunt, ita etiam quaecunque aluntur. Absoluitur ergo vitale munus hac una vi, quam altricem -- ωὐa idiximus, per hanc igitur vivunt viventia: sed animal per eam parrem M Inimae,quam sensibilem nuncupant,animal appellatur: ita ut non moes ea,quae gradiuntur, verum etiam quae affixa scopulis,aut arenae Segunt. non priuentur sensu,ut in ostreis 5 conchis datur cernere et obtinemem nim mediam naturam inter planras,& animalia, unde a Grςcis γεω-e dicuntur, quasi planta simul&animal. Nam in eo, quod sentiunt, de tactum habent,animalia sunt, in eo autem quod aflixae degunt, plantae, ut quae non aliunde, aut extrinsecus venentur pabula, sed tanquam e promptuario quodam penu annexo nutrimentum accipiant : hinc denegatus est eis incessus;quia nihil frustra,fortuitoque natura conredi ed tactu pollent, b altrice anima, quae maxime eommunis est vi- . N y uentibus'
170쪽
uentibus omnibus : tactus vero non ita comidunis,quoniam stirpα. quae a terra &humore aluntur, eo non indigentὸ videntur tamen ta gere alimentum proprium, sed non eo modo,quo animalia, quibus auia nexum est cum eo sensu iudicium, cum necess e sit explorare cicas, antequam eas devorent,assumantque, quia gustus etiam tactus esti reliqui vero sensus animalibus prςstantioribus distributi sunt, ut iis se cum opus fuerit tueantur , deuicentque mala Omnia tum vi suci auditu. tum etiam olfactu.
De Vise,eisuque obiecto, ure ratione συιδnH. C A P. XI. Isu animal omne delectatur,&gaudet, homo prςsertim, qui suapte natura semper expetit scire: argumento,quod ex reliquis sensibus cum praecipue diligit, qui ab oculis
prouenit. Proprium eius obiectum cit vilite, visite autem subratione lucidiost, vel colorati, color vcro motus perspicuae rei, quam ανι Graeci appellant,&id quidem non sua, sed alieni coloris ope visite est, ut coelum, aer, aqua, & translucidi lapides. ι, . a. id , Perfectici enim, re quasi color perspicui lumen est: diximus, quasi, quo uisu - - niam lumen non colorat perspicuum, sed ostendit, non al ter, quam . color facit visite tuum corpus: facit etiam lumen ,ut colores. qui tantum eis iuerant potestate conspicui, actu conspiciantur. Dicet quispiam, cur mi-ι- tu nonnulla sunt lucentia, quae Conspiciuntur in tenebris i ut putres fungi, di situ marcidiparbores , & nitedulae, quas Grςci nuncu- pant: haec quidem habent aliquid quod luceat, sed usque adeo tenue, ut tantum ipsa luceant, non illuminent: E illud tantummodo lucidum, quia debile est, in nocte conspicitur, interdiu vero a fortiori lumine M. --- deuicta, non possunt conspici lucida, sed colorata, Dicetur ergo vitile quadrifariam: color: perspicuum ab ipse colore & lumine adiutum: lucentia illa,quae diximus: & quaecunque colorata & corrusca sunt, ut aerem valeant illustrace, veluti sydus& ignis, quae duo interdiu. Vt --. IOrata, noctu vero, ut lucida cernuntur. Obiecta haec nonnulli asserunt senium afficere, nonnulli negant; si quidem id, quod Misit, lacessitq; , sest praestantius eo, quod lacellitur, de patitur; quare color esset prae stantior sensu. Verum Platonici autumant, visum fieri ex fluxu luminis .. -υ interui coloris ad aliquod visite, ad quod accedens iuxta qualitatem
- μα- ε' materiae astormat se in imaginem, quam contiguam nuncupant: atque
ea inde quasi repercussa ad oculos redire cum applicatione illuminatit, res. εω m. per*ieui. Sed nonnulli rimant Platonicorum decreta, atque etian inf-fici, lacescirique sensum ab obiectu, utpote cum pro comperto habea-