장음표시 사용
201쪽
DIS PNTAT. DE VIR T. MOR. LIB. m. a 3I
sci prius aequales fuerant: quo cX metu tyrannos videmus semper custodias meditari, easque a peregrinis exquirere , Reges vero, qui iustitia
colunt, atq; lei tantur,quoniam possisnt tuto se committere ciuibus, ab ipsis, tanquam a filiis, cultodiuntur, seruanturq; beneuolentia de fide, de more etiam iureiurando lirmata, quam licet Principes dignitatis c auia non praestcntiis, quibus imperant: obiiciem tamen ipsis oppignoratam alubiectis, debent cos non modo iligere, verum et paterno quodam amore prost qui,& nihilio cos iiii uitii, nati .ia peru, nihilq; quod tyranni-dcoleat, exercere: olent aut vel maxime tyrannide proscriptiones quae nisi latis probatae ab omni b. fueri ut, culpantur, quoniam aut ab avaritia proueniunt,aut a prodigentia, quae quamuis contrariae sint, Indeanturque inter te dister re, Conueniunt tarmen in hoc, quia, dum Princeps exigit mulctam, tuti ea na a veris , conuictisque sontibus exigat, Vide--nuisa uir cupiditate, S auaritia incitari: cum vcco profundit, ac largitur immeritis, euadit illico prodigus, & a prodigo in expilatorem necessatio conuertitur. Declarauit hoc profuso C. Caligulae, qui im-U iui A. moderatis largitionibus exhaustus, totum se ad rapinas conuertit.
haereditates rescidit, dc census irritos secit, ut plerique exuti haeredita riis bonis sibi ipsis mortem consciverint. Ediuersis autem Hadrianus
Princeps legitimus, & vere Imperator, Ut tetram , abominandamque κροψινι viri. notam turannidis deuitaret, bona proscriptorum non in fiscum impe ratoris, sed in publicum aerarium itusit conferri.Traianus, iniquas exactionesdetestans, dixit, Fiscum est e eluti lienem, qui dum plus nimio mn.urn in fgliscit, artus reliqui attenuantur. Antoninus cognomento Pius bona eorum, qui repetundarum rei erant lege Iulia, constituit, male parta, b. tantum prouincialibus reddi; reliqua vero, quae fisco debebantur, reo. rum liboris relinqui, ne hi ii insontes paterno scelere imi ictarentur. Abhorruit praeterea ita ab alienis bonis , ut nudus sub tali νώm bestia. u.
Principe proscriberetur, nisi Altilius Titianus tantum ob assectatam tyrannidem,&larac quidem decreto senatus,Titiam vero filium semper iuuit. Conscios exquiri vetuit. Item quadruplatores, quiquartam partem dc proscriptorum bonis , quos detulerant , consequebantur, amouit. Hi quidem Principes , α similes his , quos nulla cupidi. tas impulit, neque libido aliqua illexit , aut incitauit ad nefas, nun- Prancipis amaquam timuerunt, ne in se insurgerent lacelliti, sed ad finem usque sis laudatissimi, ac veri Principes habiti reliquoi unt post obitum non modo statuas, ta nomen excelsum, verum etiam lachrymas & desiderium,ut de Germanico & aliis testantur historiae e quo defuncto tanta tristitia,&moeror ciuitatem inuasit, ut templa Deorum lapidarcntur, uxorumque Capita abraderentur, atque ita omnes fuerunt ex o -
bisu illius coniternati: quippe qui spem optimi Principis polliceba'
202쪽
tur,ut necesse esset, luctum per senatus decretum deponi. Contra vero tyranni,qui vixerunt semper in metu, si tamen, qui metuunt, vivunt tandem aut unco tracti,aut in frusta concisi, aut confossi, & in gem nias scalas proiecti, poenas scelerum dederunt. Constat etiam, nonnullos Principes in initio principatus probos,& iustos fuisse, permansisseque in eadem probitate, & militia: alios vero a principatu legitim o sese in tyrannidem demutasse. Ostendit hoc Traiani dictum : mmcipibin o. Anmbus obesse Neron is quinquennium: fuit enim Nero ab exordio sui imperii per quinquennium mitis,munificus,&clemens, qui requisitus su scribere sede supplicio cuiusdam, respondit: tauam vesiem literin ηυξι-
re 1: deinde in tantam versus est feritatem, ut ne a matris quidem caede abstinuerit. Non igitur temere tradunt fabulae in sacrificiis Iouis, in quibus diuersa carnium genera facrificantibus offerebantur, si fortem me' quispiam humanam carnem degustasset,in lupum transmutari. Quod proscctonos admonet, hominem simulatque humano se tinxit sangui. rum eia ι. ne, nihil sibi reliquum facere ad crudelitatem exercendam. Hac de causa multi Principes truces effecti sunt, modo sine aliqua causa, sed timore tantum adducti: modo delatorum impulsu, ut sub imagine iustitiae, quoscunque vellent, e medio tollerent. I ure laudatur Eluius Pertinax,qui delatores ab urbe pepulit, ne alicui de vanis criminibus periculum immineret. Merito igitur in Creta insula simulacrum Iouis,cui hoc nomen a iuuando est inditum, sine auribus pingebatur, ut ea emgie
Principes admonerentur, non oportere eos praebere aures delatoribus.
At Myda Rex asininis auribus deforinabatur, quia& delatores circum se & consultos habebat, quos hodie auditores nuncupant, parum ab asinis differentes. Cum vero huiuscemodi Principes legum consultis omnia reiiciunt negotia, male tunc agitur cum ciuibus et quorum causam se ae Principes ipsi sunt summum ad fastigium evecti,cum tot census, tot ' honores,ac dona Regibus tribuantur, ut ipsi iudicandi onus sibi assumant. Quamuis autem operaepretium sit consulere peritos legum, de a-ου. i, lavis lios prudentes sapientesque viros; relinquere tamen totum munus legum tantummodo peritis, nihil aliud est,quam transferre iustitiam viis alism uam ad ius quoddam stupidum, aut in animatum. Non enim legibus o- η--VUM mnia,quae ad iustitiam pertinent,declarantur: sed ea tantummodo, quRiustitia diuiditur in legitimam .&in
reticuiaris. eam,quae per partes exercetur: hae vero tametsi nomine Ec aliqua ratione conueniunt, Cum utraque dicatur ad alium; tamen disterurit inter se,
de diuerso modo sese habet: quoniam legitima iustitia circa eaversatur, circa quersantur boni atq; ossiciosi viri, ea vero,' per partes exercetur,tanc vel illum hominem versatur. Quare hane definiemus esse habitum electionis compotem, tribuentem cuique quod suum est,
203쪽
DISPUTAT DE VIR T. MOR. LIB. III. us
tam poenarum quam praemiorum. At illa superio est habitus cum electione,qui circa omnia versatur,circa quae versantur homines probi, ac praestantes adseruandas leges ob commune bonum: etenim legitima ac tota virtus appellatur, quia lex praecipit ea, quae aliarum virtutum ν-. sunt,ut non deserere locum in acie, non fugere, non abiicere clypeum,
quae omnia ad fortitudinem pertinent. Extat Modestini lex , quae hoc. I ' habet: belgo arma amisit,ea repunitur. item Arriani alia: Ius in aci Nam prio erit, lectantibus miluuin, ropter exemplum,capite punien- est. Paecipit prςterea lex, non moechari, nec alio uti flagitio: quae omnia pertinent ad temperantiam. Patri ait Pomponius P datur ius oc eidendi adulteru simul cum filia, quam in potestate habet. Ius inquit Papinianus occidendi patra conceditur domisa, oret ibi lia non habitet. Rursus praecipit lex: non pulsare aliquem, non conuiciari,neque iurgia exercere,quod totum bene morati & modesti hominis est. In lege item apud Labeonem : nequid infamandi causa fiat, sic Praetor ait: Siquuad.
uersus eafecerit,pro ut quaeque reserat, animaduertam. Fit ergo perspicuum,
legitimam iustitiam vit tutes alias in se oontinere, de non ad se: sed ad alios suas dirigere amones. Recte igitur Plato in sua republica pecunias
ad iustitiam retulit, iustitiam vero ad alterius praemium. quare pleri Φ m. μ' in iis,quae ad seipsos pertinent,uti virtute possunt, in iis vero, quae ad alios spectant, nequeunt: quippe cum reliquae virtutes circa internas ut hodie loquuntur operationes sint,&circa ipsos affectus;deinde eXeant- in actus: at iustitia quia non consistit inaffectu, statim se in externas actiones extendit, versaturque circa ea, quae ad alios pertinent. Vnde recte sententia illa Biantis optima existimatur Principatus utrum sendu- Anium. nam principatus ad alium est, & in ciuili secietate versatur. Iustitia ergo solaeti quae alienum bonum exquirit:&siqua alia est,quae idem faciat, ipsius muneris est. Liberalis enim, dum aliquid erogat, cui, quantum,&quando debet,iustitiam exercet. Testatur hoc Cicero de iustitia disie- -Huic cautbineoniuncta bene centia, quam eandem vel benignitatem vel Meralitatem Vpediariiseel. Ingerit se in hunc locum quaestio quaedam, ut
statim a contrario torqueatur enthvmema. si iustitia continet in se m nes virtutes, iniustitia continebit omnia vitia: quod si animaduerte mus, facillime inueniemus, virtutes ipsas non opponi, neque aduersari nisim nisi a d sibi mutuo, vitia autem aduersari etiam e regione, ut auaritia&prodigentia, metus & audacia. non enim potest quis esse simul auarus , &prodigus: aut simul audax & timidus, sed plane potest esse fortis S tem - ruint. perans: recteque vitium dici tota potest iniustitia,&aduersus alios ver .sari: nam habitus electionis est transgrediendi leges ad commune detrimentum sui commodi gratia. Sed ea iustitia, quae per partes exerce tur, alia est, cum in distributione versatur, alia, cum in commerciis. R. 3 emenia
204쪽
titate,qua aut Continua es, aut
emendandis. Commerciorum alia voluntaria sunt, alia non volutuariarvoluntaria, emi tio, venditio, mutuum, de possum , commodatum, locatio, conductio. fidei ullio,&huiusmodi . non voluntaria vero, quodam clandestina sunt, ut turtum, adulterium , veneticium , seductio, fraus, peieratio: quaedam sunt violenta, Vt verberatio, mors, lapina, Vincula, membrorum abscissio, conuicium , similia. Verum quia Omne intuitum iniquum est, S Omne iustum aequum, necesse eit, ut iu
stitia sit id, quod est aequum. Atque illa quidem, quae indistii butione,
di ea etiam, quae in commutandis commerciis Vertatur. similitudinem habent rationum. Hanc Graeci nuncupant; nos autem diacimus habitudinum proportionem: harum autem altera geometricacit: altera arithmetica a ambae cnim in quantitate consistum. inantitatum alia coluinua est,alia discreta: continua, Vt linea, superficies. Corpus atque et lain tcmpus dc locus : discreta , ut num crus, dc oratio, ca scilicet,quae rhychinos nactitur. Appellatur cotinua quantitas, cuius partes in commvncm conueniunt icrminum: non enim potest moue. ri pars continui, quin totum ipsum continuum moucatur ut si iaceat aliquid ex aere lignove, cu primum aliqua pars mouetur, totum id, quod iacet, moueri necesse est. Contra euenit m quantitate di creta, ut siquis ab aliquo numero, utpote adccem, amoueat unum , nouem rCliqui non mouentur: quoniam quicquid discrethrin, separatumq; est, Farxes non habet, ut eas communis terminus coniungat, sed semper disiunctae atq; separarae sunt partes. Diximus haec, ut clariora fiant ea. quae in distributioue munerum pertinent ad poenaru&ad commerciorum commutationem Nam ea pars iustitiae, quς versatur in disti ibutio. ne munerum atq; poenarum an ea mediocritate consistit, quae geometrica dicitur; de haec quidem versatur circa intercisam permutaIam proportionem: intercita aut permutata proportio esse non potest, nisi habeat quatuor terminos vel saltem tres,modo medium sumatur pro termino utriusq; ex tremi ut nullus corum sit communis,cui reliqui copulentur,videlicet VI. lIl.ll. I. in qua numerorum serie similis est excedendi ratio: ut enim VI .ad ill .ita It .ad I. sese habent. Erunt igitur quatuor termini, duo scilicet homines , quibus distributio debeatur: & duaeres , ex quibus ipsa fiat , ut si fuerint duo de Rege bene meriti, utpote Pericles te Conon , ut id quod Pericles Regi praestitit . mereatur in duplo , supra id quod praestitit Conon , sicuti se habet VI ad II l. er i utique distribuno iusta , si tribuantur Il. Pericli, Cononi I. & liac quidem permutata proportio mediocritas geometrica dicitur, quoniam mutuo sibi merita rc spondent&praemia : nam Permclis metitum VI. ad meritum Cononis II l. dupla proportio est,. ita
Periclis munus I l. jn dupla pr0portione se habet ad I. Cononis
205쪽
inuisus e commutatis enim vicibus talia sunt inter se, quoniam sicut se habet meritum ad meritum, ita praemium ad praemium. Rursus munus& meritum Periclis simul aggregatum duplum est ad munusCononis,& meritum. Praeterea ambo munera ad suum meritum inter se tripla Proportione respondent: quare dicetur hoc aequum ipsius partis iustitiae,quae in distributione versatur, cum munera non seperam meritum,
neque ab illo superantur. Patet igitur hanc iustitiae partem cum lationem habeat perso narum in geometrica mediocritate,& intercisa in quantitate veriari. Verum iudex, qui commercia emendat,& corrigit,non perpendit merita ac opera personarum
quibus poenae debentur ac praemia: quoniam lex in emendandis dirigendisque commerciis, non intuetur,pro me laeserit improbsi an ε cottario: sed intuetur tantum interstitium damni, nititurque aequare, quod excedit, ut si Titius vendidit Seio aliquid: deinde diprehem datur Titium habere IX. Seium vero It L conqueraturquCSeius, quod minus habeat: si accincunt ambo ad iudicem, tanquam ad animatum ius, ut tribuat unicuiq, 'quod suum est, debet iudex medium exqui ieie arithmetica mediocritate, ut quanto maior numerus excedit medium, tanto medius excedaeminimum: quod si iungantur ambo numeri, lX. scilicet&III. proueis niunt X u. cuius dimidium erit VI. quare V l. erit medius terminus, v trobique ternarius; senarius vero medium, cum ea disterentia, quae est
ipsius lX. supra VI. eadem sit iplius VI. sepia III. Qitapropter dum iu
a ex auferra Titio ill .additque Selomidus habentilli. aequum tribuit
unicuique videlicet VI. qui si a Titio amouisset II. dissetque Seio, ad hucTitius habuisset plus quam par ei let Constat igitur iustitiae partem, i lita Hisquae commercia dirigit& cmendat, in arithmetica mediocritate ver-ti incia diasari, quae etiam in quantitatem continuam & interci iam diuidituro I
Continua est, ut VII l. VI.& lv. nam Vl. medius terminus est, qu ab ulti. saeperatur b nario, quo ipse stuperati V. neque hi numeri aequalit te aliqua habitudinum conciliantur, quoniam Vlli. ad VI.sesquitertia proportio est,VI vero ad IV. sesquialtera: nulla ergo erit aequalitastα
206쪽
ter hos, cum sesquialtera longe maior sit sesquitertia. Contra euenit in mediocritate arithmetica intercisia, ut VIII. v. VII. IV. nam quamuis
no eodemque ui edio non concilientur extrema, inest tamen ei in excessu aequalitas quaedam habitudinum siquidem ternario, VII l. excedunt V. de ternario etiam VII. superant lv. quapropter ea pars iustitiae,
quae munera meritis concinnat, mediocritatem sequitur geometrica.gavero,quq commercia dirigit, arithmeticam mediocritatem sectatur, nunc continuam, nunc intercisam. Sed ideo diximus, mediocritatem continuam habere communem terminum, quo partes ipsis copulentur; quoniam VI. inter IX. & II I. est communis terminus: sicut enim VI. superatur a IX. qui maior est numerus, ita ipse excedit Id. qui
minor est: dc hςc series quamuis tres terminos habere videatur, tamen quatuor etiam dici possunt, quia medius ac communis terminus repetitur bis: nam quemadmodum IX.exeedit VI. ita VI. excedit I ll. bis i Alarium margitur VI. in hac propositione profertur. Consimili ratione medium in p diuersis artibus inuenitur: uuodsi non inueniretur, artes ipsae procul
δει permura Quoio penitus interirent: quoniam opus praeliantius alio non permu-υε. taretur Iccirco iudex asciscitur, qui pretia rerum ad aequalitatem Perducat, quod facile praestabit, si intercedat alicuius rei egestas , qua ipse possit res in commutatione metiri: unde Aristoteles artificem illum, cuius operae alius egeret, agere dixit, indigum vero perpeti. Pro Tabba. - pterea talionatum admisit, non tamen illum Pythagoricum,ut pro manu manus rependatur, sed in commutatione rerum. aerus inquit ὸ ' Messio tosierentur,nsu qui agit,agat totum Hr is, quipalisur, itidem palmur. Verum quia Pythagori ei non in commutatione tantum , sed absolute-τ πεπονθέτω ,hoc est,ex Ialionatu clicet verbum ex verbo nosit ductum affirmabant constare iustitiam, hoa Aristoteles,tanquam dissentaneum a ratione,non probat. Iustitiae inquit non conuenit, utis,qui magistratu laeserit, talione mulctetur, sed grauiori supplicio assi
Ciatur. At in rerum commutatione recte iudex aequalia cuique alti fici rependendo commutationes ipsas aequas efficiet: ut si commutatio pgr- tractetur intersutorem N olitorem. Oluor. Sutor. O litor habeatur vlVIII .sutor vllv. hortus ut VI .calcei vi III. ponaturq; per rectam linea oli-.torde sutor. subtus au t hortus dc calcei,5c constituatur quadratus, a b c d , dc olitor sita, sutor b, hortus C, calcei d . deinde protrahantur diametrales lineae se inuicem intersecantes, a d&bc, ut respondeat sutorI hortus: olitori respondeant calcei, qui secundum similitudinem ratio.
nis ab horto superantur in duplo; calceos in duplo debet iudex apponere, ut ex libra rationis respondeant horto, de sit aequa permutatio per
207쪽
ipsam similitudinem rationis, modo res tales sint, ut inter se possint
comparari: nam linea & lapis comparari non possunt: hinc nequeunt eFiam commutari: &haec quidem commutatio ortum habui t a nat ura propter indigentiam, quoniam nonnulli plura quam necesse erat, pauciora alii habebant: deinde non a praescripto naturae, sed ab init tutis hominum inuentus est numus , qui aestimationem rebus de mensura inferret: quare numus νσμη, hoc est, a lege denominationem cepit. ipse enim metitur omnia,ut Aristoteles ait,&est tanquam com merciorum omnium fideiutat.
C A p. XI. HActenus de rerum directione, nunc autem de legum depraua. Σου--ρον tione, postea de ipsarum emendatione aliquid adiiciemus. De prauantur leges plerunque inscitia, saepe etiam malignitate - m.
interpretum; unde non pollum non mirari satis, quonam pa-
sinant Reges, tirespublicae, ut unicuique ad ciuilis iuris dignitatem adstito tribuatur potestas interpretandi leges,cum oporteat,illud munus concedi tantummodo iis,qui non solum sunt probitate ac bonitate Da. a. conspicui; sed etiam sint ad benignitatem procliues. Mercurium, qui ι . uῖς dicitur, scilicet interpres, non sinebat antiquitas emgiari, nisi ex ligno quam optimo, reliquos vero Deos ex quocunque: quod quidem nihil aliud innuit, nisi quod legum interpretes debent esse bene anima- ων rarar D-ti, ut sint ad bonitatem,non ad is uitiam proniores: qui si fuerint quo cunque modo ad malum propensi, distrahunt leges ipsas,aut ad crude- μ.Msom. Olitatem,aut ad fraudem,deprauantque sententias legum, ut Principib. 'placeant & blandiantur. Memini, me audiuisse a quodam Iurisconsul to existimationis non modicae,& quidem ex hac re iactabundo,sententiam se exquisiuisse legis, cuius ope Ferdinandus Rex poterat non ser intingiuare fidem, quam Salernitano Principi de eius incolumitate dederat, osserebatque,tanquam maximum munus, hoc facinus Regi; asserens etiam, se inuigilasse per noctem, ut imposturam illam legis inueniret. Aderat ibi Diomedes Carrata Madaloni Comes, vir plane integerri-- mus, S ex omnibus Proceribus Regi charissimus, qui cum animaduertisset illum tam nefariam legis expositionem ideo obtulisse, ut Comes ipse diligentiam hominis Regi nunciaret, non tulit hoc neses , sed excandescens, ut probum ac praestantem virum decet, respondit tramaiam crucem hine aba, quisanctissimas e roditricessaeis : conuersusq; ad nos: male inquitὶ actum suis, ut huiuscemori homines ad interpretandum iura Ur leges scisiaremur. itaque cauere debent Principes, ne
208쪽
DI: cita istorum, qui leges inuertunt,&ipsas in alterius damnunx Hliunt, circumferantur ; debentque huiusmodi peruersiones a regno penitus amouere, cum praesertim non demant aliquid ab acerbitate legis , sim forte coacta aliquid seuerius in uniuersum praecipiat. sed potius auferunt ab ipsius benignitate, inuertumque oc trahunt ad praui talem sanctiones & iussa legum : quemadmodum stant cautiones illae, quas ipsi te Mum appellant: videlicet protestationes iterum eruisciandi reos, ne accepto alege constituto tormento,indicia evanescant. Et rursus cum lex prohibeat,ne capiatur intra domesticos parietes aere alieno grauatus, interpretes male animati benignitatem legis deprauando)inuenerunt fraude adhibita , ut praetor ad se debitorem illum simulata aliqua magna causa vocet, tanquam ad necessaria respon surii, quod si fuerit dicto audiens,statim egremis limine capiaturi si vero non, paruerit, ob inobedientiam intra claustra domus, atque etiam in i sis.
conclaui capiatur. Quare qui haec, & similia moliuntur,non sun L- um intereretes, scd Potius inverseres.
c. ΛΕtum contra has prauitates adiecit modum Aristoteles,. tanquam Philosophus, de aequitate& emendatione diis
rens, appellauitque emendationem ipsam μώκειαν, quam nonnulli bonum di aequuminterpretantur. Dicitur enim
est,aeedendo&tolerando: cedittex& tolerat , cum decreto iudicia aequitatis suffragio emendatur. Acceditad haec, quod Aristoteles de iusto&aequo disserens, appellauit aequum, aequitatem vero non ἰώ --, sed κειαν esse asseruit, fortasse ut ostenderet, aequitatem nousimplicem, sed habere duplicem vim ad iustitiam exercendam, realiud esse illud aequum, quod multi existimant ab aqua deduci quia iura, dum quiescit, maximacernituraequalitas: unde transfertur ea pals iustitia quae in neutram partem declinatraliudvero aequum illud, quod nunquam a bonitato disiungitur , & est id, quod emendat leges, z--corrigit. Erit igituriniusta lex , si a medio in extremorum aliquod -- protrahatur: nam cum iustitia sit moralis virtus, necesse est, ut coni ctatrix medii fit, illius videlicet medii, quod est inter nimium &parum, nec habetduos hostes, ut reliquae virtutes. Fortitudo inter au-σtimorem residet, liberalitas inter auaritiam, & prodigen-
' tum; iustitia vexo ut ab iniustitia retinoue tur ne iis citi fugiat
209쪽
iquod redundat & deficit. Qua enim in re est plus de minus, in eadem
etiam medium esse oportet: medium autem inter id, quod excedit, &deficit, aequum est: at quod aequum est, iustum esse necesse est. Erit igitur ivllum medium quoddam inter parum & nimium. Huius rei Vlpianus meminit, cum dixit: Iustitiam na-que colimus, boni se aequi notitiam 'o tentes Et Aristotita.Vir bonωo e rut non exacIe ampuctuur ι--partem deteriorem Myot ab acerbuate turis imminuit. Laudatur a Cicerone Servius Sulpitiis,appellaturq; ab eo non iuris, sed iustitiae consultus, quoniam erat ci in interpretandu Ubin incredibita aequitisqpe diuina,in explicandis me Narsicientia. Ostendit hoc cliam Diui Marci &Commodi epistola, quae iatri lex essecta est: nam sulenti eos de matre occisa ab AElio Prisco filio Si ibi liquido compertum est, Gratium Pristum eo rore esst,ut comιnara mentis alienatione omniintes Iu careat, nesbestum spicio matrem ab eo mula io-m dementiaoecismi es de modopae dissimulare, cumstu furore i punia rur. Tradunt etiam historiarum monumenta: Smirneam quandam, quae virum & filium occiderat, Proconsule Asiae ad Areopagitas reiectam, ut de ea magistratus ille integer & seuerus iudicaret: siquidem iudicibus Asiae videbasu ranceps negotium, utrum tanti sceleris ream
absoluerent, an iusto dolore lacessitam condemnarent. At Areopagitae, quorum praecipuum munus erat de hominis morte decer-mere, & erant in eo munere usque adeo rigidi, ut nunquam nisi in tenebris iudicarent,nereoxum facies ipsos ab integritate dolorqueret. Cognita causa,quia vir mulieris,&filius occiderant alium situm innocentem quidem,&ab omnibus probatum iuuenem; a priori viro conceptum, statuerunt: utareuiatoris rea post centum annos ad magistratum redirent. Tanta etenim erat apud veteres obseruantia iusti, ut neque Ieges contemnerent, neque rationem, cuius causa leges effectae sunt, omnino desererent. Nunc autem nulla ratione opitulante, modo nescio quem Bariolum,aut Baldum in medium afferant, iusti & sanctissimi iudices appellantur: perinde ut Pythagorici, qui pro recta ratione dicebant f. I edixit Pythagoras.Succurrit nunc etiam mihi obiter epistola plinii iunioris, quam hic apposuisse non indecens fuerit, cuius verba sunt haec : Scribis mihi Sabinam, qua vos re uis haredes. Modestum seruum suum nunquam oberum esse iussisse, eidem ramen sic afri Uelegatum: ADdem,quem liberum esse is . I uaru quid vitam' contuti cum
peratis Iuris: conuenit inter omnes, nec uertatem deberi, quia non sit data, ne δε-gatum, qui reuos o dederit. Sed mihi manissum error videtur; ideo puto,
accessurum tesententia meae, cum religi sines, incustodire desunctorum veta υι quam hartibus inte ex spepromus: nis enim m. - Uud nos S a quam Scapulae Tertulici,co-
210쪽
quam apud actos ne sirin valet. Goretur ergo in libertate etώ.nobis ustu legato, qua somnia diligentissime cauerit: cauuerim,quae haeredes brare eugit. Ex his igitur coniiciemus,quo pacto vir bonus semper detrahat a suis commodis, ut benignum se praebeat in utilitatem alterius,quamuis pol sit se
Inlisibin, ut lege tueri. Quare erit οὐκειαι legitimo iure praestantior,quoniam ipsum ' - ritis emendat 5 perficit: nam leges non aliter quam res aliae ex materia forma componuntur, utpote quae habeant literarum structuram pro materia, ex qua ius efficitur, & rationem iudicis pro forma,ex qua perficitur: ut silex vetet peregrinum ascendere murum, imponatqueca
pilis poenam, si ascenderit quispiam; deinde hostes ciuitatem invadant. ascendit peregrinus,lchostes depellit: lex quidem etsi non est perpe
ram in univcrsum prolata, aduersatur tamen naturali iusto, quod iubet
referri gratiam bene meren ti. Quare iudex non verba legis ut ait Pὶa. t. to in suis legibus) sed legumlatoris praecipuam voluntatem respicere debet, ut quod ipse conditor omisit coactus a lege, quae non potest nisi
in uniuersum proferri, sustragio rationis temperet, & moderetur: si' quidem leges ipsae non modo iacent, verum etiam oscitant, donec ara
uia1,au tione perficiantur,a qua iudex iustumia aequum iudicium elicit. Ete. --, a nim si ut superius diximus omne iustum aequum est, &omne iniustum' iniquum: erit semper iniqua lex , si in iniuriam alterius protrahatur. Quare Plato prius, deinde Aristoteles dixerunt;minus malum esse pati Diuriam aρι iniuriam,quam inferre, quoniam inferre iniuriam improbi hominisi in est,perpeti vero non improbi, sed potius imbecillis. Hinc ait Aristot '' ' les, Nehno lubens iniuriam titur, quod inferre iniuriam lubentis est, perpeti non lubentis essenecesse eis. quomam qui facit iniuriam, principium a Bonas in se. ipse habet, quza agit quod ad rationem voluntariuerimet rat illi qui satisur, non habetprincipium aritionis inse, in abo: quarenon tantarium.
CAP. XLRluntur hinc tamen dubia: an qui seipsum interficit: sponte sibi faciat iniuriam e rursus quem amica aut meretrix spoliat: demum qui in diuisione minus, quam suae dignitati conuenit, assumit sibi. Soluit haec AristoteIes r non facere asserens sibiipsi iniuriam,qui se interficit, sed ciuitati. ipsa enim ciuitas mulctat peremptum ,& cum prosequitur ignominia, ut inhumatum cadauer abiiciatur. Privat praeterea lex quandoque haeredes et Martianusque sub ea nota quae scribitur de bonis eoru qui mortem sibi consciuerunt,ait vetquii Heredeprehensimetu: im nisi meruis morte bico runt, hora m πω habent. Sed n equea fas ni Mosla