장음표시 사용
221쪽
communes tm dnr: alij vero etia contagiosi,idest qui semel in uno ege tI absq; asvris dispositione illa comuni contagione in altu transferunt: atq; hi non communes tantu dfir, sed colaetos simul,quales sunt pestilesiae, uti ea, quae circu Grvita vagata est, qua Thucidides scribit,&qualesilue, quae nostris annis apparuere in Italia ab alijs leticui Gab alijs pucticula appellat .Rδremus etia insolitiantu M oxiiii. contagione, q in boues solu irrepsiqvisa primo citra Foroiuliesem tractuo mox sensim & ad Euganeos delata, atq; ide in agru nostrur abstinebat primo bos a cibo sine
causa alia manifesta, spectantinus aut In ora eoru bubulcis asperitas quaeda oc paruaeliustulis percipiebancin palato & ore toto: separare protenus infectu oporiebat a reiquo armet alioqui totu inficiebati paulatim labes Illa descendebat in armos, MInde ad pedes:ac quibus ea pmutatio nebat,sanabanc sere oes, quibus aut no fies.si plurima pars interibati Haru ergo contagionu,q extrinsecus ventau potissima causa est aer, quanquam aquis,& palladibus,& alijs nihil ibet euenire: aptissim aut est aer, tum φ facillime & proprias & alienas insectiones cocipi situ necessirio eo utimur ad vita. Sed illud maxime aduertedum est, q, aer Intemu alterat istu caleia- taedo,inst Ida ,hum inado,& exiccado,interdu no Glualterat,sed& vapores extraneos in nos imittit,interdu non vapores simplices,sed &seminaria contagionii. Differt aut seminariu contagionis a vapore simplici,*vapor alterabile satis est cor pus, mistione no habes sorte in letor quale est seminativi eurrum in vapores in nos ortati multipliciter ad putrefietiones, q fiuir primo.n.&obstruut, deinde dc locu nabet alienae caliditatis & humiditatis,tu & immissi humotibus inamabiles illos reddunt,& ingratos mebris,unde& respuunc& relinquunc natura,ac sic pi trescunt:seminaria vero nosolu Mciaciunt, sed maxime facilit, ac simul & tasimulta sibi alia ceu sobole reant, q ad ah u delata conlisone infe t. Si it,apores V
simplIces In nos aer importet, non iam cotagio est,nec Kritudo p se contagio nisi profunda,& coclusa putrefati fiat:quae nec sim se, si ad aerem coparetur,contagio df, . non est cosimilis in utroq; ins o,sta si ad alium coparetur, qui secundus sit,& tertius, dc quartu iam contagio di, & ςνItudo contagiosi si vero ab aeres minaria statim immittanccontagionis in alique prim Met contagio dξ ab aere accepta,& ad altu apta est transire:idem. n.vitili & aer passus est,quod & ille,cui illatum tabide,& de terra, & aqua dicas, na & ipsa interdu vapores solos in nos trademant, Interdit & seminaria ipsa con tagionu:gbus aute de causis tum aer, & aqua, & illa
inficiant Sc modo stini naria contagionum concipiant,modo vapores extraneos: Mmodo alterent set recipiendu est nobis uti notu: illud fortasse magis desiderarecutrum a Rio,& syderibus contagiones vllt p se dependeant, quando astiologi s quosda sinuros morbos,& Epidemias pr dicunt, quemadmodum Syphilidem siue Gallicum vocatu morbum praedixisse ipsos constat multo ante, quam apparuisset: sed certe quando nitul acetio huc demitti potest, quod proxime tangat, nisi spiria Diale aliquod, seu lumen,seu tale aliud, si ad ea respiciamus, quς supra de actionibus stiritualium dicta sunt, videbimus a cςlo nullas contagiones per se fieri posse, per accidens autem nihil prohibet quasdam ab ipso fieri, ac praedici etiam ab abstroclagis possciqui scientes ea, quae a syderibus p se ut plurimu nun possunt simu Idc il la eramidere, quς per accidens cum illis ut plurimit coniunguntipossunt autem per se sydera calefacere,ad calefactionem autem sequitur& momis plufima ex aquis,
S reriis eleuatio, si mox varIas,et diuersas corruption re emesa modo noua modo2
insuetas odo magnas,prout & syderum constitutiones se habenti Isitur has cor,
222쪽
siderantes astiologi, ac clodH,quos apportare sese pnuntiant effectus: qui, uiring per accidens asyderibus fiunt,ut plurimum tamen concomitantur ea, q per in fiunnihil enim prohibet quaedam per accides este,&vet plurimu esse. Aptissim aute sunt ad magna dc noua producenaa illae syderum constitutiones, in qu Ibus plures Planetarum in unum coeunt, praesertim sub insignibus aliquibus eatu stellarum, quae
fixae dicuntur: raro enim nt, ut, quum eiusmodi nuentus fiunt, notabilem alia quem partum & portentum non aedant: sed de his plura sertasse oporteret dicere. Per summa aute errat scabie pom o,papulis,lepra,&circa caput achores,are
ophiasis,& id genus: horu autem omniu seminaria crassiora, dc minus aeria sunt, qquq intima petunt,haec enim subtiliora sunt,& acria magis, & ad spiritualia magis andoga. Eoru auic,quae in summo insidensialia summa cutim tentant,alia pmsi indius immersunt quaei densiori materia sunt,qiriles sphaceli,& est tomen I,& carbit ii,& es natia,& syphilis morbus,& id genus. Cito alit afficii ini,quicuq; seminarioru in acrimonia multa consistut,& mbtilia stant, psertim p anhelitu cor peteria, quom analogia est ad spiritus,aiit ad sublIliores humorum: at quorum materia denuor est,& analoga ad humores crassiores,ea tarde serput,ut syphilis.& rabies. Mortuum aut animal contage eam no seruat, qua tenebat vivens, qm seminaria c5tagionIs una cu calore Innato extincta sunt. Paratiora vero sunt ad cotagἰones corpora ad
eas quidem, quae primo in nobis fiun Kimmunda quide dc valde humida, & earnis ac foraminu costipatoru:ad eas vero,q extrin secus ventur, paratiora siit, q foramina aperta,& laxa haiant calida aut,& humida:difficulter aute recipiut & serius,sibus frigida est,& seca, desaq; corporis constitutio: ppter qd senes et aniculς minus co ripiunt quam iuuenes:attendendae tamen sunt analogiς coragionum,q unu magis, si alium tentandiminus ite recipi ut, qui per octu vita traducur,q vegetes,&negociatores:quosda porrd vidimus, si in medijs pestilentiis versantes securi esse coni lieuere, de quibus quaeda sito loco dicemus, de virum consuescere pestilen ths possimus. Desios commoninn. I . SVnt autem & Indicia contagionu sita, quom alia pnenucia sunt suturaru, alia pissentes mostrant:ac mm,quq pcenucia dicunt alia e coelo sumu tur, alia ab aere, alia ab ijs, quae circa terras,& aquas sunt,quom qu da ur plurimu veracla sunt, aliastpα quare nec p oia prognosticari, nisi Bbabiliter, licet. In caesio igicquu eoru syd rum, si planetae dicunt vides una in parte plures couenire,ut saepe accidit plures aut septetrionales fieri,aut australes, necno & coniugi etia inuicem, tu scito in ea parte mutationes magnas circa terras futuras, ac primu quide humiditates plurimas sublatis vaporibus multis e terra dc aquis, mox siccitates no paruas essecuturas essemptis tande vaporibus,& exustione circa terra & aere facta: c aut solent & putrefactiones apportare: q, si coniuncti o syderii illorum sit pluriu quidem sub maioribus earu,quq nxe dicunt tum & pridicere potes insigne aliquam portendi contagione. Sunt porro & aspectus quidam Planetarum , quibus astronomi haec portenta tribuunt, a nec omnino negligedi sunt, nec senap timedi. Ex aere porct sua quoq; Indicia hineri solet ac primu quu multς, crebriq; incestones ill apparer, q in suprema regioe e vocato hypocaumatefiut,ut cadetia sydera, cometae, trabes, ges,& id genus. putrefactionem circa tem fieri ostendunt:oia enim haece sem Ite unctuoso dc lento fui:hoc aut mostrat vapores,ea terra tollutur, tales quoq; existere, Ppotis smii circa putrefactiones contingui. Notare prema oportet de alias inferioris aecis constitutiones, neque enim sine suspicione es quum aut austri plurimi perflarint.
223쪽
m di lambuerint, aut caligines quasdam praeter modum certam re onem videris C. occupare,& si suscus de vel usi pulverulentus aer Solem dIu tristem recididerit Tum veto tibi maxime cauendum eriliquum ventos quosdam fueris conspicatus ex ea regione perferri,ubi pestilentia grassetur: non silum aute timendu tibi sit, scd sugien-cium,quii ea,quae sub diuo ponunt ir,vtobisnia, & lintea, & id genus marcorem . ruen & situm contrahunt.Sed&aquae quoq; sua signa dant, quum inundantum ina,& diu restagnant:quum loca paludosa coenosaq; relinquim turiquum maria pisces emortuos plures in littoribus deponunt. Terra quoq; δbi plurimam Insectorum generatione profert,putrefactiones conceptas nuntiat, q nisi tori in ea ani- malia absumptae fuerint, contagicines subesse declarant: Patissimum autem isthaec portendut locustae,quaru cepe innumerabilis ac pene innitita eneratio fit : hoc aut non solum mostrat magnam putresactionem praecessisse, sed saepe nouam facit: tol- Iuncenim quasi exercitus Ingens,& in certas euolat regiones, quas ubi latὰ depopu i latae sunt,illic sepe commoriuntur,unde mox immensa corruptio sequirunquale in , Africa coligisse legim' anno Ex viii, delatis ad littora locustis incredibili numero, atq; ibi emortuis:simili& in Gallia euenisse anno DcccLxi III memoriae mandatu . est in Italia vero anno M cccCLxxviii in agro Ferrariensi,Mantuano, Veronensi, Brixiensim,&vicinis alijs quum ingens increuisset earum multitudo, paulo post misexanda pestilentia secura est:quod& annis superioribus etia contigistet, nisi Dei Optimi clementia,&mortali um cura prouidisset, quoipetantii eius generis ani- inantu vidimu quantum antea nunquam visum suille putandum est: quarum pars .
multa in huius superioris Italiae agris resedit; pars versus Gallias euolauit diebus septem non susticientibus migrationi tanti exercitus. Ide saepe seclut & cadauera Drum in plijs. Qia in & cibi nonnulli sunt, 'iioru usus frequens nunc has, nunc illas insectiones producit alii Elephantiam alii scabiem,alij carbunculos, alij alia. Inter- . dum & animalia, quae sub terra degunt, solent nonnullas insectionum significare.
quum multa eorum c latibulis & proprijs laribus in apertum cxeunt. Saepe exiguus mus Augurium tibi triste dabit, tellure stib ima em non ullus amor tenuit, sed in aera apertum Erupit scrobibus vitaeq;, atq; immemor usus, Et paruos natos,&dulcia testa reliquit. - . Ipsacuam tellus ceu non ignara suturi, Quum tremit, atq; intiis grauida suspirat ab aluo, Signa dabit: tremuere urbes, & vertice toto
Formidavit Athos, timuitq; sub aeqliore Nereus. Quippe crebri terri motus S ipsi nuciant cotagiones suturas,qni exhalatIo,q ἰntus cocludit , n5 sblii nox ita udda acqrit, sed et gignifex ipsis maxime pii tresectionib',q sub terra fui. Ad hςc ec cii vides carbuculos multos,& exhathemata,& bubones
enasci, timere quodamodo potes. Pr sentes vero cotagiones indicat, eas ude,q ex trinsecus veni ut, multitudo eiusde morbi, tametsi no, qAcunq; multi eode laborant morbo,c5tagiosa est egritudo:esse aut cotagiosam cognosces & ex genere morbi,&ex ijs,q sequunt casucro, q primo in nobis si ut, cotagios ς ne sint, an no cognosces
simili& ex genere morbi,& ex his, i sequunt Sed ia de cotagione quid sit quo pacto fiat,& sibus principiis,& quq lint contagionu dissercti ,& causς, tum re quς
224쪽
De febribus contagiosis. CV. Primum GD HAE c consequens esse videtur,ut de singulis contagiosis morbis, qui nobis cogniti sunt,agamus,qui sint,& quibus de causis fiat:&quomodo disserant Inter se, ab iis incipietes, quorum cognitio nocesIaria magis videtur: tales autum sunt, sin res, quae in contagione consistunt, de quibus tanto accuratius est agendum, quanto plures earum nouae inusitaim; annis nostris apparuere. In uniuersum au- . tem de omnibus pauca quidem a ma oribus nostris pro tanto negocio literis mandata senti Quidautem simpliciter sit febris,& quomodo fiat, in prismitiarum nobis est supponendum. Contagios, autem vocantur, non quaecunq, vicἰnum & contiguum humorem possunt inficere, sed illae solum, qliae in alium consimilem inferre infectionem valet,& quae dicta seminaria contagionis per se includunt. Earum vero, quae coistagiose . dicuntur,aliae pestilentes voc*ntur, aliae non pestilentes: dc pestilentum quaedam simpliciter peltiletes stant,quaedam malignet tantum appellantur,quasi mediae interstilentes,& non pestilentes: quippe contagios inam febrium quaedam ut plurimuubres sunt, quaedam ut plurimum perdentes, quaedam ver partim salubres, par tim perdentes, a quibus multi suidem evadunt, multi vero pereunt, in dubio,MI plures sint: quales, quae lenticulle dicuntur. De nolino morbillis. cap. I.
ΕRgo de ijs contagiosis primo est agendum,qu tam & si contagiosae sunt,pestilentes tamen non appellantur, φ maiori ex parte salubres sinu es autem victtur illae, quas,qtii Arabum libros trastulere, Variolas, & Morbillos vocant, priri las intelli tes eas, quas & vulgus varolas vocat ex similitudine, bitror,pustularia, qui vari dicuntur, P morbillos autem eas, quas vulgus fersas nuncupat,a feruore sertasse dictas de ijs autem Giaeci non videntur sub alio egisse nomine, quam exanth matum quod nomen & varium etiam apud ipsos repetitur. ntingui igitur eius. modi febres praecipue pueris, raro viris, rarissime senibus: videntur autem & omniabus semel in vita aut accidere, aut aptae esse, quae accidant, nisi pr ox mors homianem tollat: non facile autem dignoscuntur adesse, prius 'uam pustulae ipsae malum prodant, signa tamen quedam prFedunt, ex quibus suspicio este potest eiusmodi amaturam febrem. Ac primu quum vides populariter quodammodo vagari genus id febrium, puer autem est,qui febrit,tum sumicari potes communi illo teneri morbo, necessarium tamen non es'. quare et alia signa spe io, si conuersatus est cuatio affecto,si lucent oculi, si dorsum confractu sentitur , si facies rubet ebris autem, contineteram i morosa quidem mmis,si mordax: hqc enim primum indicia ap-iparent: tum interroga, nunquid alias senserit eiusmodi febrem,quae solet exanth mala illa apportare,raro enim fit, ut, qui semel affectus fuit, denuo etiam pacaturina vide,si quida natura ad cutim pellitur, nam ut plurimum circa quartum diem, aut
225쪽
paulo post appar re soleia r prinuam quidem sparsae quaedam ceu maculae rubentes , Cmox manisellius In pii stulas cocrescunt interdum humidiores,& varis similes, interdum sicciores, & similes ijs exanthematibus,quae ex calore selent pueris eueni. re,quas Vulgus suffersuras vocat:vtrςq; mox tenui quada pituita,& sanie replentur, ac per ipsas seluitur aegritudo, facillime quidem pueris,difficilius autem grandioribus:propter quod matres optare solem febres hasce filljs aduenire, quum tenera in aetate sunLContagiosae igitur sunsiqni, quod exhalat in putrefactione, letum admodum est,& seminarium contagionis in alterum,eo pacto, quo in aliis fieri diximus: maIori autem ex parie salubres sunt:qm ebullitio'purificatio quaedam sanguinis est:neq; enim contemnendi sunt, qui dicunt insectionem a sanguine menstruo contractam in utero matris s emi per eiusmodi ebullitionem,& putrefactionem eius, ac sic desbari sanguinem per quandam quasi crisim a natura factam: propter quam causam omnes sere hunc assediam patimur, qm omnes eam infinionem menstrualem deferimus 1 ventre matris: qua de causa non perdit ut plurimum febris haec per se, siret purgat magis. Pueris vero benignior est,si adulti qm,siqui Per aetatem ten ram eam sanguinis infinionem non expurgant,signum est essse mile idoneam sep raructuare mox,quum in grandiori aetate fit separatio illa, contingit quide vi multa,& affligit magis,minus autem, quum mollior est sanguis, S aptior, ut separetur ab eo labes illa. Ob id etiam, quum semel accessi,non reuersi prςterea let qῶ -rsta Iam sit insectiori Isa tamen quandoq; fuit bis accessissλ quibus scilice prius non exacte secreta suisset. Si igitur sanguis pituitosior sit, pustulet varisirmes fiunt albet.
rotundae, mucore quodam pletiae: i vero biliosior extiterit, pustulae sicciores erumpunt: analogia autem mus contagionis ad ram singuinis superfluitatem eth, quae e Dmestruo sanguine contracta fuit:quare ad eos selum analoga est hec insectio, quibus purificatio sanguinis non estiae propter quod nec omnes inficit, nec hum res omnes.Nec plura de his dicantur.
NVnc de pestilentibus vocatis pro uamur, quarum aliae ut plurῖmum perdui,
vere pestilentes V .atse aliae multos solii in perdui, mal nae appellat . communi alitem vocabulo omnes pestilentes nuncupari istet: de quibus accurat illine perquirendum es omnes enim peculiarem quandam 8c rationem, & curationem habere existimant, quae autem seculiaris ratio sit, nondum plane assignarum videor quidam breui sese ab hac diili cultate explicantes ad occultas proprietates recurriit, de quo multa in superioribus dicta sunt, quae hic non aliter repetentur, tanquam nihil dicentibus, S: docentibus,qui difficultates prohositas per ignota soluere studet: Galenus vero interdum videtur dicere pestilentes febres habere quandam venenositatem,& pcr hoc differre ab aliis, interdum peculiare ijs inesse, ut putrefictio circa cor sit, quandoque quidem in substantia eius, quandoque in contentis: de quo rectum est rationem habere, nam quid sit venenositas illa, non declarat Galentas,& virum veram venenositatem In teli at, an magis assimilationem quadam interficie di. Qii bd si veram venenostatem intelligit,oportebat dicere,in quo consisteret:venena enim aut per materiales qualitates, aut per spirituales necant :qubd vero dicit peculiare esse his febribu ut aut cordis substantiam putrefaciant,aut contenta, rursiis dubitationem non parua habet: qua de re Io. BAn TisTA MONTANV sciuis noster primarius iam, & nunquam satis laudatus in re medica, & in quem, si Pythagorice
226쪽
A Pythamrἰce loquI licet Galen I anima naigratie videtur, subtiliterquἰde multa dis seruit l)io Galeni placi iis, quatit ira quidem vider Otui ex scriptis quibusdam,quaesiib eo ordinaria Medicinet Patauij legente ab auditoribus notata,& literis mandata
secrerq irae, quum forte ad manus nolitas tu peruenilient quu & ipse de hisce febKbus scrἰl, et em, si is pensum me admodum reddidere,quum ego alia via forte fortuna incederem: nam si incerils nothris persistere voluis leni, non solum timor oboriebatur,qtio modo mihi ipsc considerem is euianti ab eorum calle. sed& rem valde arrogantem videbar aggredKu a primo Gatcno,& a s ecudo dissentire audere:quo circa,quum quasi decreui licita retractare, q uaecunq; de ea materia scripsissem, rem tamen cum quibuidam amicis coicaui, qui ingenue contulentes persuaserui, quae ego iam sci ipsi item, tametsi viderentur nouo calle procedere, emittenda tamen esse noper assertἰonem aliquam sed uti problemata magis. igitur MONTANV snostet ex Galeni plac tis tradit, haec sere sunt. Febres, q:iae pestifcrae vocantur, differre ab alijs, quoe in putrefactisne consistutim pestilentum putrefictio vel in substantIa cordis sit, vel in contentis: in alijs vero iam nec putrefactam esse cordis subitantIa nec contenta:transinitti quidem ad cotvapores putrido atque accendere tum cor, tum contenta , putrefacere autem non:
q, si eb veniant, ut putreficiant, iam febrem restilenteni elloeporro pestilentem omnem febrem hechleam etiam esse, si quidem facta putrefietione in cord aut conteistis fieri non posse, ut iam confirmata non siti atque hinc illa contingere, quae in P stisetis apparent sebribus, no statire scilicet aegrum sesebr re, pulsus non magnos, non citatos percipi, maximam mortalium partem perireta onuenire autem petilenB tes febres partim cum putridis, partim cit hecticis,cum Putridis quidem, quia omnino febres lue a putredine pendent, cum hecticis vero , quia Iam confirmata sit sobris:verum neque simpliciter hiaticas dici debere, nec simpliciter putridas,scit pestilentes hecticas,& putridas: venenositatem autem earum non aliud esse, si gradum putrefactionis largioris circa con Atque haec sere sutar, quae ego scripta vid I: quet, si bene considerentur,non parmas habent difficultates, ac primit m, qtibd progressus luc non declarat, cur pestilentes febres contagio is sint, quod peculiare quiddam& pmprium videtur cum ipsis i gi. Praeterra, si quς ratur, cur in ijs putrefactio fit in cord aut contenti dicere quies videmur causam esse. φ ingens & larga quaedam fit rutrefacti perquam accidit &cor aut contema infici. Si vero rursus queratur,cur fiat ingens 1lla putrefictis, c5- tingere d cunt ex prςparatione, hoc est nimia humiditat quae velintrias aest, vesextrinsecus accedi quod certe non minorem habet dissicultatem . nam priso miari in videtur in decem millibus hominum, qui in pestilentia pereunt, eam esse praeparationem in omnibus, praesertim v videmus innumeros exae illime cinos existeres,& nullo vitioliumorum deprauatos concipere tamen contagem illam ex sola conuersatione cupestilentia assem, , aut ex illius vestibus quM na igitur in hoc freItala ingente putrefactione. quii nec obstructiones fecerint, nec humiditas aut,ppr au t ab aere acquisita quare aliqd aliud principiti assignari necesse est, quod in causa sit. Oporteb*tpr terra declarari, qualis nam esset ea inges putrefitino,num qualitate ingens & mole,an grad u achironis:nam si actione ingens cur ardentissimae causones,& surentes;non tamen pestilentes sunt quinimo nα illae, quς ex ruginosa choleta sunt:si vero quantitate ingens est,'quae necessitas erat ponere cor ipsi mp trcfieri poterat enim sussicere quantitas illa ingens putrefactionis. Ad haec Nili ad
227쪽
dubium est, si adeo ingens est putrefactio, cur non sentiat aeger se sebi ire, o utina esst Calloquin minoris putrefactionisin flammationem inducat: nec recurri ad Lecticam posse videtur, quando multo ante,quam hectica fiat,putrefictio illa Ingens fit, imo causa, cur hectica fiat, est putrefactio circa cor, illam autem facit ingens putre chio
per corpus reliquum:cur ergo prius non sentitur,quam heistricasio sit λ Postremo& mIrum illud videtur in his seoribus putrescere cor, aut & contenta, statim enim videretur animal perire, quoniam nec erysipelata tolerare potest delicatissimum membrummon perire autem hominem statim manifestum est, sed maiorem parte . peste assectorum ultra quartum & smtimum vivere, quin imo & multos euadere, quod certe fieri posse non videtur,si febris iam hectica confirmata est. Praeterea cur& aliet hecticae non sunt pestilentes,quando febris confirmata est in corder & si vapores putridi circa cor ad id venerunt, ut possint facere hecticam & confirmatam caliditatem in corde, videntur eclam posse & putrefiistionem facere aut in ipse, aut in contentis saltem: quod si sit, necessario perire oportere pestilentes omnes videtur ratq; haec sunt,quae dubitationem faciut circa positionem hanc: quare non tacebo, quae ego prius coceperam, paratus opinIonem mutare, si minus satisficere videbu-tur. Innaerendo Isitur fimtamentis illis,qiue circa c5tagionum naturam Iacta sunt,
dico pestilentes labres ab alijs putridis differre in multis: primum in principio agen. te,deinde & in materia seu modo putrefactionis,ac demum in accidetibus proprijs, uae sequuturi quippe in alijs putridis principia dc causae putrefactironis sunt aut obruistio, aut plenitudo, aut malitia humorum in quantitare, vel qualitate: voco autem Principia hςcagedi, quia causae sunt,cura caliditate loci putrefictio fiat: In pesti lentibus autem febribus nullia horum per se causa est, & principiu putrefareonis, possimi enim esse in aliquo meserate humores, potest abesse omnis obstructio omnis plenitudo, pestilen ita tamen ab alio cocipi: oportet igitur elIc aliud principium Fer se eius contagis. Nihil quidem prohibet quandoq; & has dispositiones adesse, sed accidunt quidem quantum ad id, quod per sc agit,aeque enim putresaetio fit sitiecitant,sueno: quin imo illud fieri potest, ut in aliquo praeparatum sit aut phlegma,
aut cholera,vt putrescant ex praedi s principijs, minus tamen corripiantur a conistagione, quamliumor alius, quod analogia non sit ad illos:quare nec omnes putre- fata ones,quq circa terras,& aerem fiunt,ctiam disponunt ad eam,quae circa pestem versatur, sed certae solum. Si igitur recte tradita sunt,quae de cotagione a nobis sunt
dicta, principia quidem contagionum per se sunt sesninaria ipsa, de quorum natura
tanta narrata sunt,quae qu dero, tametsi communi quodam principio cu vaporibus di loci caliditate conueniunt in agendo, peculiarem tamen quanda sortita naturain sent,&ratione putrefaciendi: in primis enim diximus habere ea vim & actionem multa, tum &mistionem sortem & elaborata, nec non δc mistionem in lentore costitutam,ac demii non materialem solum antipathiam ad calorem naturalem,& ad
animam ipsam, sed & spiritualem. Haec igitur quum ita se habeant, longe diuersam putresectionem ab alijs factu si quidem in alijs superficialis quodammodo fi t p uesictio, non profunda,& Qrdida, in his autem prosundiissima,& ad partes vel peis nitissimas esus, quod putrefit: quod quidem iccirco accidit,primo, φ seminaria non paruς actionis sunt, quemadmodu simplices vapores,sbi longe maioris pP sorte mistlanc, propter qua nec cito & facile alteran sed perstant,& actione cotinuant: pulentorem autem agglutinantur valde illi: humori, ad quem habent analogia,in que incumbentia cito diubluunt,activa multum quia snt, & humidand quod non pa
228쪽
Α rum radiurat spIciuius anti athla,quae naturale calorem fugit, &propcllli, a quo
destiturus humor esto contrahit putresectione prolandam: fit etia putre o illa non profunda selu,sed & valde larga, hoc est invitani partium, . liminaria hinc
inde dispersa sun h& haec alia ceu se lem henerat, Illa aliarrecta igitur dicebat Montanus magna putresectionem in pestilentibus sebribus fierI, sed ratione non dedit per se id facientem, allignans humiditate contractam, de praeparantem. Disserunt preterea hae febres ab asis putridis in accidentibus proprijs:ad has enim sequitasse contagiosas ad alliu, ius causa eslignari n5 aliter potest. si per rationem semitratiorum,quae ad alium delata tale In taundo factur,quale in primo suit: si pestilens aliqua febris primo In nobis fiat, nunq tamen esse pestilentem dicimus, niti tum, quia seminaria contagionis Ia facta sunt:quare aeque est sacta esse febrem ex seminariis. dcaptam esse ex ijs fieri,atq; ea per se includere. Si igitur licet pestilenie febrem diffinire, dicemus esse febresbrdidae, & profundae putrefactionis, includentem seminaria acutissimae cotagionis per se,pp quod & letnalis est,& ad aliti c5tagiosa, atque haec per se ratio est pestilentis febris, non autem qubd vel cor ,vel contenta in eo putrescant:nihil quide prohibet & ad illa putrefactionem deserri, praesertim si analogἰa
ad illa sit, sed siue hoc sit, si ite non ratio non est haec pestis, sed sorte ratio vehementioris pestis,& citius interficientis:quod aute per se est,& ut aiunt sermale, est esse febrem per se includentem seminaria cotagionis lethalis : Ppter quam causam, quς evenenis fiunt febres, lethales quidem sunt, non pestilentes, qili contagiosaen stiri,caren t enim eo, quod formale est.& per se ratio pustilen tiae.
h De disserentiis pestilentam febrium, o accidentibus earum. cap.
ΡEstilentum vero sebiIum aliae extrinsixus in nos veniunt, aliet in nobis prImo
fiunn aliae omnes perdunt,aliae maiorem partem, aliae multos ibiti. Diuersa pom. rb est earu analogia,& admirata quςdam ad sanguine pnecipue analogς sunt, quς-dam ad cholera,qu dam δc ad humores alios,aliq P miscuc ad omnes,& aliς ad spiritus istos,aut ad ipses maxime:&qinaedam citiis mc perduiat, qu da serius.Extrinsecus veniunt, quorum seminaria prius concepta sunt aut in ciere,aut terra,&alijs: oportet autem & ea prius corrupta fuisse, si proprie contagio diceda est, dico autem seminaria, non vapores simpli ces, multum enim diiseri ut diximus) inter seminaria& vapores. In nodis autem primo fiunt,quae ccommunibus quidem causis cu alijsor ginem habent,ut plenitudine,obstructionibus, & humorum malitia: verum patrefactio & iordida est,& cones usa, eiusmodi autem, ut in ea seminaria fiant coni
glonis pernicios, nihil enim prohibet f pe talem in aliquo primo sies, mox ab illo in alios importari. Omnes aut perdunt, quae ad iritus & spiritualia analogiam
habent, maximequet extrinsecus veniunt per anhelitum attracta con es: maiore
vero partem perimunt, quae ad acutos humores analom fiant, praesenim si & Ipsae extrinsecus apportentum multos autem istum, quae ad cralliores humores ratione habentiquo aute modo, & quibus de causis diueris sint analogiae earum ,siapra quiadem demonstratum uniuersiliter sint,quare nunc non aliter repetendum erit. iSed Iam de accidentibus earum dicatur, quatenus signa, & notitia earum haberi possin Eprimum ergo,qd per se has febres sequitur,estesIecotagiosas, quod & maximum est earu signu,quod qisi non semper datur videre posse, alia signa attendenis da sunt: commune autem est omnibus sere, per initia,omnia videri valde placida, ita, ut vix febrire existimetur, qui nihilominus latentem pestem concepit: pulliis
229쪽
minae Hattestamur, sed ita tamen ut perlium n6 lateam:per processum poreb t Cmetsi sua sunt augumenta, tota tamen per se febris placida videtur,&lenis:calor inetia mordax non est, introrsum vero morosus magis, quam acris Percipi nisi quippe interrogati,qui aegrotant, num sebriat, non febri re se dicunt, sed tamen in angustia quadam verrari:decubitus supinus est, dorsum perinde ac verberat , anhelitus solito longior pulsus non citatus,n5 altus,sed prellius niagis, & vix aud cns se attollere: haec ergo signa per primos morbi processus apparent, quae quum vides, tum ad alios spectato, quos febr tenent ac quum multos emori vides e consimili morbo, tunc time pestilente inesse febre,cu; astas: in dies aute cert ra se ostendet signa,na vel maculis in cute apparebui, vel abscessus circa muctoria vocata: cui I ad nare subrubet, di vacillan anhelitus extraneo quodam foetore grauis est, quo selo signo periti fripe pestilentem librem deprehendunt verba iupedi tur multa, & interdum incopolita, caput grauescit,& modo vigili ,modo somnus nimius aegrum tenet: Hypochondria tenduntur, egestiones liquidae sunt,corruptae, longinquae a forma saecum&humorum,s mentes:vrinae aut sit biugalium similes, aut quasi vinum granatoru, aut tenues,crudae,aut consesse rubri, quandoque& similes sanis sunt: lingua sordescisivirtus omnis labat,& satiscinmala autem signa sunt, delirium perseverans, HI-nae detentio, sinus sangu Inis natium,ad quem leuatio nulla cons uitur, ventris desectἰo multa per initia oborta,vel e leui pharmaco fiet apparitio macularum,&abscessuum, subita mox delitescentia.
Rubd igitur per intria mites appareant hς febres,nihil mirum videri debet, quutoto genere,&in toto processu lenes plurimum sint: causam aliqui reddunt, nec nos tangentes ardorem febris sentiamus, nec eger ipse, nos quidem,quia sebris si cextrorsum quieta cst,introrsum turbans, Ner vero neq; ipse sentit, quoniam hecti- eam librem patItur,de quo supra dictum latis fuit. Nos e nostris principijs causam Inde esse arbitramur , v profunda admodum fit putrefactio,in qua acrimonia omnis multum obtunditur,& hebescit humido multo simul evaporante,& lentore tam saeto In sebribus autem,quae in sicco cosi liunt, quales sunt cholericae,acrimonia, di seruor sentitur membra exuriantur, si iis vexat, ariditas linguae si siqisi igneum est, quod evaporat,& siccum, propter quod nec contagionem Git, quoniam non agglutinatur,quanquam m. 'gnae actionis si laest sertasse & alia concausa, cur pestet borantes sebre non sentiat, in sensus illis magnopere obtusi sunt, obseptI tanta putredIne,in qua virtutes Do liaum dissetuuntur,sed nec tras mittunsad sensi clua me-bra.* vero pulsus parui lint,& rariores,rursus causam allignant alij, v pestilentes
hectici fiam, quare, quum nec caliditatem noua percipiant, pariter nec noua euentatione indigensi unde Nullus no valde diuersi sunt a seipsis lanis existentibus. Nos, si licet aliam causam allignamus, illud praenotates, v natura semper illud eligit, qd aut melius est, aut minus malum,ut in ijs diximus, qliae de sympathiis tractata sunt:
sicuti mr oblato istore aliquo a natura fit,ut vix anhelemus, vix li alitum per nare tranamus quasi sic minus aperiatur aditus foetori, ita lata ingenti, atque abominabili putrefactione, seu exhalatione ad cor vix audet natura ipsum dilatare, vix venas tollere, quo minus via putredini aperiaturiqitare tantum tollit, quantum vix satis est vitae & metationi cordis:lpter quod pulsus paruus fit, & rarus,& anhelitust 5etior,& angustior, strictio vero scu expiratio velocior , si dilatatio & insipiratio: qιν & In pulsibus etiam venenatoru contingit,ut siepe vidimus. Urinae autem ut plurimum subiugaliu similes sunt propter multa & diuersbrum ebullitioncm,q, si hu-
230쪽
A moremdior silerical biti sepe utina fit,& subtilis,si vero stam is exerementa redundent, rubra exit, & confusa propter ebullitionem, quae u subadusta & subrilia: fuerint,aut tenui melancholiae admissa, similem vino granatorum innanis lib. Sed iam particlitares febres pro uamur. De ephemerapsemihi Britannia, cap. s. IN Britannia insula,quet nunc Anglia vocatur, genus est pestilentis subias&c
tagiosoqiue ad ephemeras resexta videtur, ψ die una aut hominem perdit, aut liberaties autem non contagiosa tum de uno in alium, sed dc vagatur etiam deciuitate in ciuitatem, no tantum per eam insulam, in qua sere una videri solet, saepe& ad vicinos Besgas deferri visa est Quapropter& vitio aeris praecipue enasci cesm-du est:cur aut in initis uia pricipue oboria uniuersalis inlide causa est analogia esus aeris, par taculatim vero, in quo ea consistat analogi dimcile certe est nosse: quandsi int, qui dicant id E soli ratione contingere quod maxime gypstam est, unde & ΑΙ-bion olim appellatam suἰlla volunt: certis igitur constitutionibus humidis vapores 2 ilo illo accidit eleuari subtilissimos quidem, corruptos tamen,qui & siabsilem etiam inferunt talagionem,cuiu s analogia est ves ad spiritus, vel ad tenuem spuma, quae sanguini supernatat. linecunq; autem causa sit,constat analogiam es con gionis me ad subtile finguinis, propter quod die una aut finitur reritudinaui Wm ut plurimum autem finitur gritudo per sudorem, unde & febrem etiam sudoremappestat incolae: nullis vero alijs medicamelis ututur aduersus Ipsi , si expotatione sudoris, nam quibus adueni omnes sese evadunt,quibus autem retinetur,maxia B ma pars periti quarς cura omni & diligentia procurant, ne impediatur sudor,quod vel facillime accidit,si tantum mersitu atq; accubitum mutet: qua decausa iubet medici,ut aeger integra die una stam no muteti quam molestiam quitare possum mercedem laboris recipiunt, &evadunt,qui vero sene non valan sed se Iavit, d
eubitvin mutant, nouum aerem aucupantur,impedito sudore sua causa pereunt.'
SVnt & aliae subres, q mediae quodamodo sunt Inter vere pestilentes & non pestilentes, qui ab ijs mulsi quidem pereunt, multi etia evadunt conmiosae autem sunt hiccirco naturam pini lentum sapiunt,appellari aute selent malignae magis, quam pestilentes:quales illς suere,quq annis MDv & MD xxviii in Italia primum apparuere qtate nostra no prius notet,certis vero regionibus similiares, ut dipto,& vicinis intulis,maioribus etiam nostris cognitae r vulgus lenticulas,aut pun-eticula appellat, , maculas proferat lenticulis, aut puncturis pulicum similes:qui tam mutatis literis peticuin dicunt: de quibus dii senter agendum videtur, , de nunc quoque ebro visantur modo communes multis, modo quibusdam pati culatim contingetes:vis etiam sunt,qui ex Italia in allias regiones profectI, ubi nuuinentes usmodi stares,ex iis tame perierint,quasi serum insinonem detulerint quod clarissimo&doctissimo Viro ANDRE AE NAVGERIO ORATORI pro Serenissima Venetorum Repub. apud Franciscum Regem Gallorum annotausis
M D x x x x contἰgitata hac enim lade interῆt in ea puincia, in qua ne nomine quiadem nota eratainitudo eiusmodi,vir eius doctrinae & Ingen q,uthulla maior hiera. rum iactura sit sacta iam multis annis: Fuit. n. vir ille, non omni modo optimara
scietarii genere omarus,sed multis magnisq; -dis rebus ad patri comoda &s