Acta eruditorum Lipsiensia, anno 1682 à 1776

511쪽

ήρ NOVA ACTA ERUDITORUM

quem sacerdotem miriere, quem etiam nominat quo tota res transigi eo melius queat. Sequens autem non ita magni momenti est, donatur enim villa quaedam Chuten Monasterio alicui Sol edeliano in. 282. Tertium de altari aedificato in aede Arenseae quae est, agit 28 3. Quartum pariter donationem complectitur, qua oppidum Sutenet est curri quinque villis, ordini S militiae ut vocatur, ab Orionibus duobus archionibus Brandeburgicis dono datur. Quinto Albertus Marchit Brandeburgicus civitatis Εberswaldae terminos terminos agrorum et iurisdictionis sto. I 3oo describit. Sexto Otto et Holdemarus Marchiones Brandeb civitatem Prendito a censu immunem declarant si annuas centenas arcas argenti pensitet Ilos. Septimum noni magni momenti est, habet enim aliqua de donatione monasterio cuidam lacta. Octavo se nobiles qui in ditione Ame- burgens vivunt, cum aliis aliarum ditionum Marchicarunt nobilibus coniungunt. IX. X. XI. nihil habent memorabialis. Duodecimo ducis Brunsvicensis Ernesti apocha comprehenditur, qua tria millia arearum argenti ab oppidis Marchiae se accepisse testatur, antiquum debitum, profiteturque, neque se neque posterorum quenquam id denuo repetitui ui ab urbibus illis esse. XIII XIV XV. neque haec quicquam habent quod possit in comataentarios nostrosis ferri decimum sextum commemorabimus. Est enim ab Henrieo Episcopo Verdensi indulgentiarum litteras vocant, re ita abhorrente a Christitana religione, ut appellatio a latinitate omni. Habent vero haec Sol Melea- se cives pro pietate sua pauperes clericos sublevare constituisse. Cui rei cum sisti non sudficiant, recte, quis enim

omnes mendicos, praesertim ex inexsatiabili isto genere aleret 8 se hortari omnes, ut pro facultate subveniant et ipsi tam salutari instituto quod si fecerint per XL dies gratiam iis a poenis, ob crimina a sacerdotibus suis indissis, bre. Luneburgi 37o. Eadem de re sequentes eiusdem episcopi epistolae agunt. XVIII et XIX. nihil praecipui complectuntur XX et XXI continet donationes ab Henrico

512쪽

Sehulenburgie Monasteriis reves o et Arendae qua-

.dragenas mareas utrivis factas, ut pro se orarent, et sa-fiei pro mortui quiete sacerenti argo hoc monachi non secissent, nisi pecuniam accepissent. Magna se sortasse in

auctoritam apud Deum esse putabant, quod intercessionem suam tanti vendidere. omissis ceteris veniamus ad vicesimum sextum linia coniugii nobis servati inter Fride leum ducem iunsvicensem et Magdalenam riderici lectoris B tandeburgi filiam inita Habet hoc varia memoratu digna. uuae cui volupe est, apud auctorem Iegat, neque enim nostra brevitas ea sigillatim referri permittit. Tria proximo sequentia monumenta pertinent ad aliqua, o quibus intee Salχwedelenses et Wuurowienses convenit. Plura porro sunt e tabulariis Salaxwedellanis desumta, quae ad res huius urbis pertineant. Genuitur tricesimum sextum, quo Ioachismus Elector Academiae Francolariana ad Oderam ea donat, quae ante ad collegium aerum Nicolaitanum Stendati

pertinuerant, quo madiis maior felicitas esset Dignum est quod legatur et haud scimus an ex optimis totius libelli

monumentis sit. Sequitur iam narratio de Marchionissa Inge- burga, eoniuge Ludovici Romani, Marchionis. Brevibus itaque ea, quae apud auctorem latius enarrantur, complectamur. Ludovicus senior pertaesiis eurarum fiatri imperium suum ao. 3FI. concerui, Ludovico Romano. Huius Lindovici res gestae, cum multa obscuritate tegantur, auctor hoeibi negotium iniungit, ut eas dilucidius exponat. Erant tum res Marchicae valde tristes Namque ementitiis Wal.

demarus sibi vindicare Marchiam volebat, qua opportunitate principes, qui Mandeburgis iniquiores erant, usi sent, ut quantum postent carperent, elici plerumqus cum sue. eessu Pace tandem facia, inter conditiones pacis ceteras etiam haec suit, ut Ludovicus Romanus filiam Alberti Megalopolitani, cum hoc enim bellum praecipue erat, uxorem duceret. Ingeburgae ei nomen fuit, quae dotem --dovie Lentium tulit. vidua facta est anno circiter Lolli decimi quarta sexagesimo quarto, cum circa quinquagesimum Rr ta

513쪽

4ys NOVA ACTA ERUDITORUM

ei nupsisset sueeedebat autem Lud te Otto Dater, Caroli lV. imneratoris gener, acceperat enim eius filiam uxorem hac lege, ut sisne liberis moreretur, universa ditio Carolo tu cederet. Quo pactum cum libenter otio retractasset, iniquius enim erat coactus est a socero ut pepuniam non exiguam acciperet, Marchia vero omnino cede ret. Ingeburgam autem invenit auctor genu nupsiisse;

dieitur enim Comitissa de Hoylein Nupse itaque Henrico,

comiti Holato tempus non satis constat. Peperit vero tres in hoc coniugio filios, Gerardum, Albertum, et Henricum, et filiam, quae deinceps duci Pomeraniae collocata est. Henricus vero maritus, Ferreus dicitur, usitato iis temporibus encomio, si quis domi bellique strenuus fuisset. Corollarii loco additae sunt tabulae quaedam, quae de don tionibus agunt, ab hac Ingeburga in res sacras factis. Dnem iaciunt geographica quaedam. quae ad Pagos et Provincias lavicas Marchiae Brandeburgicae pertinent, collatis inter se finibus, qui nunc sunt, et qui olim fuere e scriptoribus et monumentis litterarum coaevis a nostro auctore collectis. Marchia vetus olim incolas habuit Suevos et Longobardos, postea ducatui Saxonico annumerabatur. Nam cum Albis tunc temporis inter Saxonas et Venedos terminaret, ea ditio limes imperii Saxonici fuit. Erant autem eo tempore terrae in pagos, Gaum dicebant, divisae.

qua in re illud queruntur istarum rerum studiosi, tam exbgua a nobis colligi e geographia istorum temporum posse.

Nos vero, quoniam omnia transscribi tamen non possunt, nomina saltem pagorum, quos auctor illustravit, hic collocabimus, ut cupidus earum rerum quid invenire possit iahon libello sciat. Marchiae veteris pagus fuit Belelem sed illud nomen varie immutatum est, ut quinque synonyma, sono assini habeat, quorum uniuscuiusque idoneos auctores Gerchenius laudat. Qui ubi situs fuerit etiam de hoc varia annotantur egregie. Similiter alias pagus, qui Barden-gow dicitur, easdem distorsione i perpessus est. Nomen habere videtur a Baidorum natio , qui in Lunebui Dca tione

514쪽

eione habitavere. iennego etiam prope Marchiam vato rem sirum fuit. Assinis hinc suit eliringicus pagun. Dre. va sequitur, quem pagum aiunt a stivosa natura regionis nomen obtinuisse. Cuius incolae priscorum enodorum more et linguam usque ad nostrum sere saeculum servarunt, sed id nune abolitum est. Sed tamen et nunc aliqua servare e prisca consuetudino dicuntur. Geyn Hellanga, elinga Pariter pagi de quibus varia diligenter e priscis scriptoribus Gerckenius collegit. maior pagus orditi ingo fuit. de quo plures docti viri varia, ut notum erit omnibus, annotavere, sed non minus digna, e variis libris vetus is colle-εta, hic inveniuntur, uti etiam de alio pago, qui Mosdi solet appellari, aut tamen ad hunc modum. Sequuntur pagi. qui in Prignitia siti fuerunt. Manc aiunt ali tetanis vetustis ineolis nomen traxisse, sed ipsum,' men adeo antiquum non est Antiquissimi Venedorum, qui cam inhabitave e Linones et Nilei fuere. Illius tres pagos servavit, is auctor. Ninaggam, Diniam et Metelicum, cuius ad latus Ruppina sita fuit. Habitarunt eam Wilei, qui inter lavicos populos suere. Marchia, quam mediam solent dicere Suevos Semnona antiquissimos incolas habuit, sicut id Ptolemaeo eonstat, quibus Venedi successers. Reliquos locos Wilini, Rhedarii, Stodorani tenuere, sed sede interdum instabili, Lebusi etiam et Lusiei. Tum de Lusii et Selpoli, ditionibus, varia accurate monentur Spreva nomen a quinine

Spree habet, sita enim ad hoc fuit Magnus etiam pagus Marchiae mediae loni, aut ad hunc sero modum dii ii Zucha, Hevellin, Riaeiani pariter pagi senti ad hane a ctiam pertinentes. Iuni tres praeterea alii pagi Licini Zameti bi et Moraetani. Marehia chera, ut appellatur, a Wileis euita est, qui etiam Redarii et Uchri appellari solent. Marchia nova Gothos et Venedos incolas ἔλuit. Dubii

Pagi sunt Mintga et Ostemaida, qui ubi sti fuerint, niihil

eerti potest afferri. Hare quidem oculis Lectoris benevoli sistimus, et industriam auctoris merit, commendamus. Nam si quis id

515쪽

praestat, quod se praestare velle profitetur, viresque ad eam rem idoneas et habes, et declarat, ut Gerchenius noster in Geographia et Annalibus illius aetatis declaravit, is dignus omni laude est.

VITA GUSTAVI AD OLPHI, MAGNI REGIS

Geriae, Anglice conscripta a MALTHERO HARTI quam versam inlinguam Theodiscam a GDURG. HE . MARTINI, L. A. M. praefatione et animadve Aonibus additis curavit M. GOTI L. BOLI IUS IB-soriographus Regius atque His in Acad. Liafri P. O . TOMUS L et II. Lipsiae apud Dolum II 6o et i 761 Alph. g. plag. .

eum fg aen ii in In comparatione Regis Suecies cum Polonico multum salis, sed nee minus libertatis inest. Sigismundo non defuisse virtutes, multi agnoverunt, et paullo aequiores ipsi erunt, qui dissidii mussam fuisse reputaverint iacturam regni, quamvis culpa amissi exemplo tamen paullum inusitatiore nomdum tentatis lenioribus remediis, ad aliam familiam translati Inde Polonorum in comitiis contra regem suum expostulationes et tergiversationes, ininitibus artes amicorum G tis avi ipse Hartius non dissitetur, explicantur. Ubi bene Boe, iis do Ioanne iuberio, tertio riliorum Sigismundi, perpetuo Warmiensis episcopatus administratore, auctorem in viain revocavit. Circa haec tempora mortem Iacobi I. R. Angi resei ens, ipse descriptionem ingenii et morum eius eallide recusans, Nani etiamsi iudicia interponit, et monbituri successori Carolo de caussa Palatini derici non negligenda datum ex Sparilemio depromti Quae de decreto comitioruin Sueciae A. cIo Io SU memorantur' Loccinio potissimum, sicuti et sequentia deri.ae induciarum, mutua disceptatione et motis rursus a Gustavo propere armis repetita sunt bi post alia monita praeclaram Boetimii de

516쪽

Ioanne Salvio observationem ossendimus, ut et de nomine Semegallia notationem. In transcursu illud etiam adnotamus martium Curoniti qui non alia, quam Lettica lingua antiquitus utuntur, ex vulgari errore perperam dialectuna linguae Stavicae tribuere, quum nihil reperiri possit abhorreitius. In proelii Valliovensis commemoratione auctor quaedam ex arte militari observat, de pedite lanceis contra equitatum opportune armato Primum hoc perspexisse Gustavum dum fatuit, licet non absimilis Liventi Maiis sel-diani mentionem faciat, sorte pIures adsentientes non habebit qui antiquiores historias legerint. ibi de rursus imiis tentatae pacis consiliis aliorum narrat auitor proposuit, de origine et rep. Casichorum ex occasione quaedam repetere voluit, praeclare quaedam correxit Boelimius nos vero, quae compertiora sint, adferre possumus. sachi uoti et antiqui, lavorumippulus, iam Constantis Porphromnotae bene noti fuerant, qui supra Papagiam posuit. Tantum abest, ut a voce Podonica coeta, . e capra disti suerint; quod ex mera adlusione obscena uturpatum, seu detortum convitium in Saporogenses , recenti aevo fuit quum ipsi veri et genuini Casachi suo hoc vocabulo non nisi ad delignandam nobilitatem liberam et ingentiam, sicuti Poloni Schlaechtiatorum adpellatione utantur Signincat vero vocabulum senes erat, hodieque in lingua Turcica. Vetustiores autem Casachi, non convenarum multitudo, sed iii corporis gens, origine lavica haud secius quam Poloni, et Rini, et Bohemi, et Croatae vel Constantino Imp. t

ste, quod et sermo et instituta insuper evincunt Hi ad Borysthenem captis sedibus sui primum iuris, variante inter

finitimos fortu.ia, accessio plerumque victoriae pomimum ex dulcedine praedae potetitiorum adsectae, in invidiam ex levitate incurrere ut aliquoties Poloniae tutela electa, et cito rursus mutata fide, auda iam tandem libertatis vindiscandae, aut sumendorum dominorum induerent. Inde, quia a. quam in strinam provinciae redacti aliquamdiu Hramerses soliun dacti ebant, post, emum, repetita avita adpe,

Rr 3 latione,

517쪽

latione Casachos tam sese, quam socios et foederatos omnes, vocari voluere. Quia autem ex Tartaris. Turcis, Polonis.

Moldavis, lachis, et Ge manis demum variis satis profugi ipsis accesserant, his ob discrepantes mores quietis in medio impatientibus regio sterilis, et solis commerciis apta, Borysthenis ad Cataractas, sera pulsis Potinegis, Paχinac.tassere Graeci vocant, quorum rellauiae ipso notarine supe sunt Bbsiaci, seu Boanis es, ore Turcorum enuntiati, cum

proprii regiminis forma, disciplina prorsus nati tari, conces.su eusodiendi ad limitis instar Ab his cataractis, lavice

Por gis, hodieque Vorogi, i. e. trans cata actas colente . iidem mydamachi. In hos solos convenlt descriptio, ut sint colluvies advenarum. Nos haec alio tempore uberius et necessario cum adparatu proponemus. Ceterum recentiores ad rebelliones Caiachorum nosce id facit etiam libellus rari sumus quem possidemus Aaronis Hiemtauissem ratio iuratim stitim de Cooris, anno, quo

apertius prodiderit quam quod de totius gentis excidio doliberatum fuisse declamator indicat. -- De Buckingliami du- eis miro ingenio dignissima sunt posterorum memoria, quae Hartius tradit Ubi idem redintegratum in Porusis bellium narrat, varie et docte a Bochmio cori igitur, ut de suspicione in Brande urgicum, de pacto huius a partibus abstinendi, do sinus marini prope Pillaviam ambitu, de Porussia non ab origine, sed ab anno demum Chr. cI,CCXXX. ab equitibus Teutonicis possessa, de Elbingae praesidio , de clementia postulatorum Gustavi in deditione, de occupatione Mariae. burgi, de 'gitata cum Gedanens bus, sed discussa rursus p ctione, de Sigismundi ad Graudentium occurrentis copiis,

de Turriano comite iuniore, de tentata denuo pacis recon- ciliatione, ea adnotantur, quae non acre minus iudicium inhvstoria, quam optimorum eius subsidiorum cognitionem adprobenti ah nata eo tempore Christina, et suceessioni

518쪽

in eunis iam sollemni ordinum iureiurando destinata, ut omnes Sigismundi spes iam inde abrumperentur; liberius paullo

iudicavit Hartius, et Boelimius antitheta auctoris plus ex studio artis, quam veri, habere recte Agnoscit, qui idem de ordinum decretis, et educatione eius praeelare quaedam admonet. Domi hinc quae Gustavus egerit, auctor narrat, duos eius conatus do extulibus, ob religionem qui pelleremtur, in Suecia recipiendis, et de coloniis in Americam deducendis, ut iure laudat, ita utrique non, respondis evenόum satetur. In iis, quae de progressibus Suecorum in Porussi sequuntur, multa rursus egregia Boelimius adiecit. Qualia sunt, de Streiiu et eliselli deditione demesemarchia, qvulnera Gustavi prope caput istulae, quod vocant accepto de eiusdem in brdinem periscelidis cooptatione de

Murmbrandio, inventore tormentorum coriaceorum; de

Grebino de pugna navali prope edanum de irrita Belgarum pacificatione de Ferdinandia . consilio et pallione cum Sigismundo, de mandati Wallensteinio imperii in

mari Baltico ratione de Masoria provincia, quam a ScheL sero deceptus Hartius pro urbe habuit, de Electoris Brande burgici conatu conciliationis de Turriano patre et nonnulla alia, in quibus passim reconditiora monumenta laudantur. Tandem ad ea accedit auctor, quae summum operi quam curioso et utili, tam per partes etiam expolito, quamvis non aequaliter, pretium inter no constituunt, quando caussa et occasionem belli Ge manici a Gustavo suscepti, aperire incipit. Duo maximi momenti ad hunc plane impellendum, ut sua arma diisidiis nostra interponeret, uno tempore acciduis statuit, oblidio iem Stratfundae, et conventum, paci pangendae Lubecae institutum. Secutus quidem . est ipsam Gustavi professionem, an praetextum 3 Sed, qui disceriter caussas invitantes, et iuris specie quatastas, norunt, sorte longe alia subdidisse sacem oleo novo, in late iam grassans inceidium euuso, haud dubita. verint. pio aliquoties iam supra Agenio et aetate ei bdiorem regem irritatum, ob savorem Ferdinandi Poloniae

519쪽

io NOVA ACTA ERUDITORUM

praestitum non dissimulavit. Et sane quis Austria iuste sue- censeat, si Poloniae, ob communis hostis Turci metum. rationem esse habendam dixeriti dem Hartius alibi dubitat, inim sola religionis cura ad arma incitaverit. Quidquid sit, trais da tuendae titulus ius dare ad arbitria in Germania interponenda non poterat et negata legatorum Lu-beeae admissio utut offensioni iustae locum praebuerit, bellum tamen aegre sorte excusaverit. De rebus vero Strallandensibus plura supplenda et emendanda quum bene Bochmius e Meranssiluri annalibus observet, nos etiam lectori bus, qui his sorte careant, ne erant historiam continuatam l. XLV. commendainus. Egregia quoque huius est adnotatio de soluta obsidione, quamvis nominis signum ab operis omissum sit. Nee minoris momenti sunt, quae circa conventum Lubecensem idem adiecit. Quae inde sequitur satis acris Ferdinandi II reprehensio, summatim saltem et oratorie concipitur, hi quisque cum notatione personarum,

locorum, atque temporum, paullo digniora historici Teio exspectasset. Nemo iniquius cum religionis ex Augustana formula instituta cultoribus actum fuisse negabit; sed quis laudare potuisset Bohemorum et Friderici Palatini destinata, quibus exacerbandis animis saces subditae fuerant. Vere autem et perspicaciter testores Boelimius monet de quibu clam ipsos inter Romanis sacris addictos, qui edietum restitutionis non improbaverant tantum sed satis libere Imperatorem etiam dehortati fuerant. De actis Augustae Vindel. optimum est indicium Boelimianum, ubi tamen pro errato operarum legendum f. in des Hrn Don Steuenish dis TR SIad Augiburg Th. II. Cop. I. Iure Hartius Io Georgii I. Saesonis sollicitudinem hic praedicas, qui tamcn alibi pariam aequus tanto principi est. Acutae fiant coniecturae Histianae de caussis, ob quas Wallensteinius de severitate erga Magdeburgenses repente remiserit, quas aut Gustavo indignationis occasionem, aut terris Mecklenburgicis propinqui belli materiem praeber veritus, sponte in aliud mutatus fueriti mos crudere non poenitet, ea arte usum, qua

ostem

520쪽

ostentatis durioribus clementiam praeserendo voluntates passim colligeret, et imperatorem paullatim nec opinantem ab exsecutione edicti de bonorum sacrorum restitutione veluti per necessitatis excusationem deduceret. Paullo ingratius haud paucis lectorum fore putamus abruptum hoc, quo Hartius, has Germaniae res linquens, in Poloniam tam cito revolat, ut reliquias istius belli nairet. Novimus hunc re. Centiorum Gallorum morem sed quibus intelligentibus is valde probari potuit Aliter certe, et longe meliore exem. plo veteres, apud quos alio transeundiipportunitas ex intervallis temporum, aut aliis proposti rationibus sine ditacultate nascitur. Sed apud Hartium aliquot eventus, ex se stinatione omissos, scite adnotavit Boelimius, cui et in reliquis utilissimas notitias tam rerum, quam librorum periti lectores debent, unde rectius iudicare liceat. Quam praeter meritum etiam in plerisque nimium fide Sirotii, varia ex rumoribus narrantis, auctor tribuerit, percommode docemur. Ad res tandem Germaniae persequendas redit Hasetius, ubi more suo rationum nostrarum parum gnarus Io. Georgium, integerrimum reip. tunc vindiem, indecore et mira levitate tarpit, tanquam Austriae et perfidis administris obnoxium. Sed Britones ignoscant nobis, longe aliter statuentibus, ut etiam Germaniae restitui tranquillitatem huius consiliis potuisse arbitremur nisi turbarum auctores varia contra moliti suissent, et Sueciae postremum arma, a Richelio callide in nos advocata, pacem orbi excussissent. Boeli. mius certe breviter, sed vere quaedam, ad tuendam optimi

principis famam monuit et quanta ex ipsis actis publicis, Iae manent, addi possent Nee iustiorem censuram Chri-ianis IV. R. Dan ob pacem Lubeoae factam existimabunt, qui caussas, ab Holbergis proditas, suis ponderibus examinaverint. Ubi Gustavi deliberationes de bello in Germaniam transferendo exponuntur, quaedam aut non legisse, aut dissimulasse videtur Hartius, quum neque tum desuerint, qui callida regis destinata improbarent, et hodieque non desint, qui haud alia ex initio fata Suecos urgentia computare Ss leant,