장음표시 사용
81쪽
LIB. I. CAP. I. DE IURIS PRUD.
41. Dicunt autem di docent Peripatetici; sensus omnes cognoscere b objecta sentibilia, externos quidem passive, internos active. Sed uti isti cognitio gusteta est non ens, sic activa cognitio quomodo absque cogitationeelse queat, non quidem percipio. c de sic vel ipsi qui haec docent, ne cesse habent concedere sensus internos ab animae rationalis facultate cognoscente haud differre, vel quid doceant, ipsi nesciunt. N)43. Porro uti in scholis eὶ appetitus fusti describitur, nihil aliud est, quam voluntri approbans id objectum, quod corpus delectat, qui quidem si legi non repugnet bene est, sin repugnet, erit voluntas hominis pervcria. fὶ Non magis tamen ob istam perversitatem poterit voluntas illa ad animam aliquam sensitivam homini cum bestiis communem relegari, quam ratio perversa. Nam utrobique homo dum per verse ratiocinatur, S dum perverse appetit, cogitatis 44. Restant itaque intel Iedius 6c voluntas. Intenctus missis antiis quorum fabulis de intesiectu quodam agente g extra hominem. vel late sumitur, ut memoriam intellectivam sub se comprehendat, vel stricte, ut eidem opponatur. h Scilicet intellectus hominis vel simpliciter a prehendis objecta sensuum externorum, propositionem aliquam de illorum
natura aut bonitate ex accidentibus eorum organa sensuum ferientibus, ac corpus de ectantibus. sormando. aut etiam de objediis jam antea sensa perceptis confuse ideas sibi formati vel de veritate earum propositionum
et de objecti bonitate, item de id eis ulterius per discursum meditando
-- 43. Prior facestas intenctis nomen retinet, altera memoriae inted Quae voce communiter insignitur. Nos illam appellabimus primam i teructas operationem, hanc secundam, Quae tamen secundum magis & mianiis infiniti modis variare poterit. Quod si primam malles rationem, secundam autem ratiociuationem appellare, nec sic refragabimur.
82쪽
. 46. Ita non opus habemus. ut sudemus in vulgata controversia de tribui, aut quatuor, aut pluribus mentis operationibus, i praeprimis cum prima mentis operatio, quae in scholis constituitur, sit non ens, di nostra divisio ma)orem praebeat usum, de quo mox.
r. Igitur ex internis sensibus, qui communis dicitur, ad primam in tellectus operationem pertinet, ad utramque plantasia dc memoria. l 43. Stilent equidem intelIectam insuper et in Theoreticum di Practia eum dividere: Sed praeterquam, quod ista divifio videatur inventa olim ad ostendendam differentiam inter rationem brutorum di hominum, di preterea idem hic, quem supra n occasione habituum Theoretico
rum Sc Practicorum detegimus, Iateat anguis in herba, etiamsi vel maxime intuitu objecti hanc divisionem toleraremus, nescio tamen, an ea dem magnum nobis usum sit exhibitura.
q. Uri vero intellectus de rerum natura Si habilitate ad hominem iudicat, ita volumin, quae facienda sint homini, determinat. Et quidem determinatio ista sequitur statim vel primam intellectus operationem, vel secundam. Prior facultas sim citer appetit, posterior eligit, οὶ posses adeo illam appetitus, hanc Hectionu seu voluntatis stricte a me notae
so. Primi motus in appetitu sen ivo, prout vulso describitur, spectant ad appetitum simplicem, reliqui motus appetitus sensitivi, ut SintUer appetitus rationalis, pertinent ad electionem. si. Igitur talis est procelis ordinarim ratiocinationis, di actionum hominis. pὶ Postquam objecta externa impulerunt sensus externos, se suitur prima intellectus operatio, hanc excipit appetitus, qui vel statim imperat locomotivae, q vel remittit r rem trutinandam secundae in- intellectus operationi, ac postea eligit di locomotivam impellit dae. ει
dicis: vellem. Postreior volo. Ita homo esuriens videm cibum alienum non mpedire
se potes. quin objecto graviter somachum moveniri etiamsi jusus sis, etiamsi jam paruerit, quos nolit eo uti, intrinsece cogitur vellem, si liceret. Nam primi motur jumodi lorae reuerantur. quoties o ecta sensius movent. s p Diuor de lominibu Multis sprevoco ad experiensiam. q) Tunc non dicit: vellem,sed I volo. Et tune vestimas hominis vitio laborat. Unde mro hoc y Non a fila assuefactione esse, si quod uoluntas hominis jam ante intellectum secundum nostrum concipiendi mota sis insecta, Traj-ιcia voluntatis inficiant imum intellectum.fusius probavi in Praxis Ethices seu de rearedio amoris cap a. rὶ 1 uasaicis: vellaui, id volo sub cenda . eo trutinavero, arat si non δμω. Disiligod by Cooste
83쪽
ra LIB. I. CAP. I. DE IURIS PRUD
his patet verum S illimitabile esse axioma: Nihil es in intrisse , quod non fuerit insensu, s item illud: Ignoti nulla cupido. tin
z. Cum ergo homo vivat, nutriatur, crescat, loco moveatur, sentiat, intelligat, velit, jam videndum, quaenam actiones a lege dirigantur' Summatim istae, quae sunt in hominis arbitrio. u 'Non sunt autem, quae ad vegetantem animam communiter referuntur, neque passiones sensitum externorum, x neque prima in inteliectu operatio, neque primi motus in appetitu. Remanent itaque quae in arbitrio hominis sint, risu sio voluntatis ad secundam mentis operationem, ipsa suo modo y secuπ-da mentis operatio, eamque subsequens electio, item regulariter Locomotiva. 3. Quod vero statuitur communiter appetitum jubesse voluntatis minterio, et de primis ejus motibus non procedit, sicut nec quod de loco motiva asseritur, sa) eam in universum ab hominis arbitrio dependere. nam S hic excipienda est locomotiva, qua homo ad depellendum b imminens corporis malum utitur.' c
Vide Patrem p. 283. qu. 66. seqq. ubi tamen non admittimus limitationcm
in qu. 68. addo elegantem dissertationem Deusingit de cognitione eorum, qui surdinati sunt, in dissem selia p. 174. seqq. Confers quae disserui in Introd. ad Logicam
passim. t in Non obsant exempla eorum, qui amasias in somno visas, nec ante in guttas depereunt. Ex illis tamen ta similibus exemplis Me proverbium sin eo vox: Ignotum limitationem accipiet. Cons. dicta lit. q. uin Lex enim es norma. Unda requiritur, ut homo viribus naturalibus psim I secundum, s contra legem viversi quod faciis patet, si quis consideret essentiam volautatis G disierentiam ejus a nat ra brutorum. Immo velle potes etiam impisibilia. s ex pessibilibur quae eommuni Iura nocent. In prioribus jam ades vinculum naturale: imp sibilitas. Posteri rem libertatem coercet vinculum morale. lex. x Observa tamen s hie s m rei quis distinctmnem inter ing m nes sensium, vel earum perceptionem, S inter i eomotivam sensibus conjunctam, aut eos praecedentem, quae onu ino legi subest. Unda juberi potest Aius, ne audiat comoediar, ut attendat horologium. ut memoriter discat carmen, se. Et ita in reliquis. ly i. e. ut intellectus in veritatem rei inquirat, quae dicitur locomotiva intellecto. Ut non turbetur in speculationibus , aut ut verse Latem consequatur m voluntate scit infectita, aut si res talis sit, tu ad certam verse ratem deduci nequeat, in arbitrio non est. set UideTab. Patris ... Phil. Praeh. lin. 4a. Similiter, quod additur, appetitum posse reluctari, non placet, si NLctatione totalis uelligatur. Nam si bonum jucundum praedominari honesto patitur homo, σιαι ν Us voLutatis est. S adeo ad voluntatem supra retulimus appetitum sensitivum. d. l. lin. 43. Ubi dicitur eam ita subesse imperio voluntatis, ut non posm reluctari. b) Aut carundum: v. g. taenii mn einen gelahrlichen Spruns ibun fea; idetin nran
84쪽
M. Uti autem pro certo statuendum est, in iam is nostro it pra ae is in ejus operatione secunda naturalem inesse rectitiainem, quae deis tuta attentione adhibita nos decipi circa res morales d) non patiatur, H sic voluntas stricte dicta in homine est omnino libera, D 8c verum axioma: voluntatem non posse cogi, quamvis s) bonum in genere semper appetat, & saepe tum intrinsece a peculiari ingenii dispontione, &.h
morum temperamento, a coeli solique genio, semine, victu, valetudine, studiorum ratione etc. provenientibus, a conformatione item Orsanorum corporis, agendi consuetudine, affectibus, h & morbis quibusdam, tum extriniecis aliorum actionibus valde incIinetur; ab obligatione autem a superiore ipsi imposita semper inclinari debeat. i s . Atque ob hanc etiam voluntatis libertatem imputantur l) homini actiones, h. e. homo pro earum autore re te habetur, ac ad reddendam de iis rationem adstringitur, & in ipsum essedius, m qui ex illis
proveniunt, redundant, unde magis arridet sententia Celeberrimi Rachelii, n unum saltem esse principium actionum humanorum, pro resim, non quatuor, ut vulgo; o) Conscientiam, voluntatem stricte diliami consultationem atque electionem. . Porro quemadmodum actiones humanae in relatione ad legem morales appellantur, ita in specie judicium intellectus circa istas aeti nes cognitione legum imbuti vocatur eonficientia. p Haec vel est ant cedens actiones humanas, vel consequens. e 37. Antecedeas vel recte judicat, di prout lex est Iara, vel erronee inde altera divisio conscientiae in rectam di erroneam. q) 38. --α Si velis manum dextrorsum, pedem fini rorsum momore, loco otiis re---tiis. Et si id faeera non ι plane imp bile. dὶ aliud in naturalibus d pueritualibus. e Vide Dia. Putend. de Ostic. Hom. I. I. 4. α de Iure Nat. I. 3. 3. I Pusend. de I N. I. 4. 4. ubi nota quod de Atheis dicit. g Latius Poend. deo. H. I. l. s. ria usque ad LIMG deI. N. I. 4. F. 4. usque ad 8. ih Et hic tameniae linguendum inter assectus qui bonum prosequuntur, G qui aversantur malum. pus deo. H. d. l. ἔ. I iὶ Sed debeat. Revere enim nititur in vetitum. In cinns carusas inquiritur. Forie appetitur libertatis naruralis conservandae, aut eriam di enita in superistem, es imaginario rei vetita Fub Fhemate boni hie impeliant. Cons tamen M. Pufend. de J. N. I. 4. 8. in nova edit. il risend. de J. N. I. 3. 4. 9. an Scilicet paena, praemium, obligario ad dandum vel faciendum. in Peculiaritvaeum de primipis actionuin humanarum. io Vid. Patris Tati Ethie. de primcipiis action. humau. pa Derit autem in moralibus ange omnia constare de deinnitions eonficiemia. Nam multi ea .r eonscientia scin erunt. - en eri 'ut m
85쪽
i. LIB. L CAP. I. DE JURIS PRUD.
18. Recta vel iudicii sui rationes ex certis ac indubitatis principiis deducere novit, vel saltem argumentis topicis nititur. Hi ne rem nam erronea saltem potest esse probabilis, sub dividitur in rectam in specie nos vocabimus demonserati rinn, di probabilem. r sq. Addunt equidem Scholastici & conscientiam dubiam, cum iudicium intellectus anceps haeret Sc discernere nequit, bonum aliquid vel malum, adeoque agendum aut omittendum sit. Asthaec quidem non est judicium, sed judicii suspenso, adeoque nec conscientia. so. Magis huc referri pollet dubiae assinis conscientia scrupulosa, quando anxia sormido iudicium intellestus comitatui, ne sorte id ipsum malum sit, quod bonum aliquis existimaverit & contra, quae sepius ad
errantem reserenda erit, quam ad recham.
6 i. Quas vero reguIas s pro direttione harum, quas diximus conscientiarum, Doctores formariunt, vel sua sponte ex dictis propullulant.
6r. Conscientia consequens prout vel bene facta approbat, vel secus commissa damnat, in tranquiliam & inquietam subdividitur . nostro idiomate das gute und bdse Cheretisset . 63. Voluntariis hominis actionibus, quae etiam spontaneae appellan- 'tur, opponuntur invitae. κ) Hae tales sunt partim ob deficientiam intel lectus , partim ob defectum volum alis. 64. Intel Iui opponitur ignorantia & ereor. Uterque desectus est vel vincibilis vel in vincibilu , item vel sicax vel concomitans. Quae omnia ex libellis ethicis patent. 63. Voluntati opponuntur coactis it metus. n Metus est vel justusues injustus. Desumitur vero haec metus denominatio pati m. a persona inferente, utrum scilicet ea potestatem habeat incutiendi metum, an mi nus, Vel a metum patiente, utrum sit vir constans an non. χ
66. Ex dictis hactenus facile responderi potest ad quaestiones speciales de imputativitate ac moralitate numanarum astionum, dc quat
dubia. vel serupuisse, vel erronca.-Md nos maluimus per dichotomiam procedere, ut
res evadat clariam irὶ Dicendum his aliquid de Probabilimo Jesultarum. Confriis de J. N. I. 3. s. in Vide ear V. Pu senae de I. N. I. 3 ν. s. 6 8.' t v.g. in rebus magni momenti debemur sequi partem tutiorem Pus. ibid. β. 6. u qualis illa G, .lii: In rebul dubiis. ubi neceinaris aliquid agendum s. debere eligi, id quia minus est iniquum. Pus L 8. xj Uid. Patr Tab. de spontaneo ct invito. Pubend. deI. N,I. 3 ieq. α l. 4 β. 9.io. yὶ Μαιus inita actio a Peripateticis dicitur mixta . s refertur ad spontaneam. g ὶ Ita v. metus mortis a latrone ineus ules injustra ex parte infercnitis sns 1 ex parte Patientis, σα
86쪽
nos esse possint obiectum legum. Nam I. Actiones ab alio patratae, a
ut & operationes quarumvis aliarum rerum, a nec non quivis e Ventus non possunt alteri imputari, nisi quatenus ille potest & tenetur istas moderari, vel quatenus ad istas alias concurrit. 67. Concurrit d) vero ad actiones alienax, qui eas aluvat, iubet, iis consentit, receptum agentibus praestat, aut de eorum lucro participat, qui consilium dat, laudat, assentitur, qui non vetat, e non impedit, non dissuadet, non manifestat, cum haec omnia facere deberet.
68. His singulis igitur aliena actio imputari poterit, quamvis siliu primario, aliis Iecundario, de quo suo loco. f 69. II. Quae in quolibet homine sunt vel non sunt, quae pmes ipsum non fuit, ut adessent, vel non adessent, g) non potant ipsi imputari, ni fi quatenus debitam diligentiam in ejiciendis defectibus, it introducendis persectionibus non adhibuit. 6o. III. Cui occasio agendi citra suam cuIpam deest, illi non imput tur, quod non egerit. b,
II. IV. Quae per ignorantiam aut errorem invincibiIem Sc essicacem Perpetrantur, non imputantur. i) Ubi vero ignorantia vel error saltem est concomitans aut vincibilis, quorsum pertinet ignorantia legum rite Publicatarum , ibi actio imputaturi lin7r. V. Error tertii live vincibilis lit, sive in vincibilis, non poterit alteri, qui non est in culpa, cur tertius aberraverit, imputari, sed i ejusmodi concursu aequius est, ut imputetur erranti. m 7s a Pus de O. H. I. L IS. & de J. N. I. s. β. 3. 6. & I4. b Naturales etiam,v.g. quod ignis calefaciat, consumat auet urat. Dictum hie obiter de aruiquorum
ymba per ignem, de imputatione rempestatis Ionae facta, cessantis pluvia Eliae, polis Davidi. s c Niss Hos praesare promiserit. Tunc enim eventus seu promissio im putatur. Aut potius resolvitur promissio alias pura quoad veria in conditisnalem sub conditione casuali, 'g. Fusceptitreassuum in locatione se. d) Pui deI. N. d. . iq. dc de o. H I. I. uli. e Exemplum ex Tacito apud Pusend. de I. N. p. 74- Π Vide interim Pu f. de ρ. I4. α d. I. ult. Procedit autem V usum halet haec disimmo non tam in obligatione ad poenam, quam ad res itutionem damni. g Vitia in oris, animi, Ianitatis M. Pus de I. N. I. . I. d. o. H. I. in v. sed adde declarintionem in dissert. procem. ν 4I. sh Ii eludit autem occasio objecitior, locum, tempus, vires. Pusend. de O. H. I. r. aa. de J. N. I. s. s. i de proprie paena non es, cum infantes reuelli. paramen verberam et, vapidant, non magis ac si earis ing. Vapulat. l) Pus de O. H. I. r. m. an α de I. N. I. s. io. Ubi nota exemplam de nautis ritu lum immolantibus, item de muliere plastrum propimante. In quorum tameu ultimo
87쪽
J LIB. I. CAP. I. DE IURIS PRUD. in
a. VI. Quae sunt ultra vires alicujus, non imputantur, nisi quatenus in causa est. n) ut ea impossibilia sint falla. Huc specta regula: Ad impossiduis nemo obligatur. o 74. VII. Quae quis coacte patitur, non imputantur: n ue. VIII. Quae quis gravi metu inductus agit, sive actio alias coniatra leges sit, sive licita, uti promissio, modo imputabuntur, modo non imputabuntur, prout ex illis, quae in capite de ossiciis hominis intuitu sui ipsius, di in capite de ossiciis circa promisia fusius disseremus, appa
6. IX. Aetiones hominum usu rationis carentium ipsis non impuis
r. X. In foro humano rarissime imputari possunt, quae perpetrantur
8. Autor legis vel Deus est vel Isomo. Ille imperium exercet si
iure creationis cura consensum hominis. Homo imperium vel immediate ex concessione divina nanciscitur, vel intercedente consensu alte
rius hominis. Hinc prima divisio legis in diuinam Sc humanam. 9. Contraria legum sunt mutatio, cum ipse iussus vel ex toto vel ex parte tollitur, cuὶ di dispensatio, cum inferiorum unus di alter jussu in
reli Sed addendum fuit ob ea, qua ipse habet in materia contractuum, ubi dissentiem quando putati a contractu me posse resilire, si v.g. Dpum nuncium acceperim, equos meos domi periisse, novss emam, postmodum autem nondum dato pretio deprehemiam. falsum fuisse nuntium. . u Exemplo hominis Ias. baneomptoris σα o) Pus de I. N. I. s. 8. α d. O. II. I. 1. 23. 0 Pus de O. H. I. I. M. de I. N. I. s. 9. q) Ita haec pinueram in prima ciιiομοῦ sua quis metu inductus agit, Aquidem metus intuitu inserentis justus, intuitu patientis is justus fuerit, semper, si actis tam tra leges M. imputantur. Ouod si contra inferens istisse metum incutiat. patieni justum metum sentiar, tum demum actio ex metu inita imputabitur, si lex non habeat tacitam ex crytionem nece Daris, A qua sio loco, ut is G imputationa metur in pactis. Respiciebam autem sum maxima ad ea qua habeι m. Pufeia dd. ll. Sia' cum ιιι quadam Gerat exempti. v. g. vi j o homicidio . item ri jusse sub meis mortis inesti EF sumo. contra qua multa opponi pausint aut moneri cui de simia quod habet a gladio vel securi desumto.9 nisi priuι quasio do exceptione necessitatis ex fundamento fueris solusa, squod facio infra lib. a. c. I. placuit . ea in hinc modum iuri. r Vide qua modo notavi lit. i. Pus de o. H. I. I. as. & de I. N. I. s. io. a u.g. incesus, Iursimcntum in somno commissum Piis de O. H. I. i. 26. de J. N. I. s. 11. i t in m quo e p. i. F. TO. seq. u Hujus minationis varia ab aliis speciis e duntur, videlicet ut aliud sit derogatio, aliua abrogatio eri. subtiliter magis quam utiliter. Vid. Placcii Iustitutiones concinnatas p. m. 29.
88쪽
Veteliqua salvo manente a lege alias ad ipsum pertinente & ejus obligati ne eximitur.' x so. Hinc errant nonulli, qui dissensationem cum interpretatione restrictiva confundunt.ἰ Dsi. Mutare legem O Hspensare is saltem potest, qui potes legem ferre. 81. Ius pro attributo personae sumtum est qualitas moralis activa extantes one superioris personae competens ad aliquid ab altero homine, cum quo in secietate vivit, juste habendum vel agendum. Σ qi. Qualitas moralis a 'activa hic illa dicitur, quae hominis libertatem extend it, etsi quandoque per eam connotetur passio physica, e. g-jus pauperis percipiendi eleemosynam, &opponitur qualitati morali paristiae, quae libertatem hominis coarctat, quod facit obligatio, etsi ista coarctatio saepe connotet actionem physicam, e. g. obligatio divitis ad dan.
84. In exponendo juris fonte Doctores vel silent vel mire variant: alii naturam, alii legem, alii dominium, consensum. viii, horum alterutrum jus producere asserunt. bingue. Nobis ante omnia secernendum videtur jus Dei & Hominum. Illad analogice tale est. S ab hominum jure multum discrepans. Hahet enim istud Deus a se ipsio mediante creatione. At ius hominis ultimo a voluntate Dei, & ingenere a voluntate superioris est deducendum , quae quatenus libertatem laxat, jus producit, quatenus coarctat, sex dicitur& obligationis origo est. Consensus.aliquando saltem utrobique cc est
s xὶ Osiander in typo legis nat. p. m I9. th. Sa. y Vid. Da. Reeman. Medit. Polit. differt. E. th. ia. in nitri item differt. Ia. th. 8. α in Polit. Parall. dissert. a. th. io. αὶ Πι sinitio hae ex Grotio desumta es, nisi quod certis de causis verba aliis i is bieimpressa sint a mibis adjuncLt. a bicitum eur hac qualitat dicatur moratis. V δε insistentia radicamentorum vulgarium. tb Hobbesius dicit,jus esse Iibertatem.
libertati vero contrariari legem, de eive cap. 14. . I3. item C. I. F. T. Cons Leviath. e. R. unde ex ejus menIa nec libertat nec lex fomes juris esse possunt. Videtur vers
Naturam feci a juris fontem, quam cum aequalitate hominitar dedisse jus tu omnia dcmonstrare conatur alibi. de cive c. I. ix in Leviath. e. 13. Georgius Felo de jure agendi inaraliter j. io. p. 6. eausis juris duas esse asseris, legem eo dominium libertatemque rescit. Dominus Pulendo us utrum n turam, an legem, vel eonsensum, ex hii quaeilam conjunctim pro fontibus jurir agnosecat. definire in iis eris Daria ejus Dea adspicientibus. de j. N. I. 6. 3. III. s. 3. item III. 4. 3. Pro lege tamen aperte pugnant Franciscus Iulius Choptur l. 1. de potestate re obligatione c. 3. 3. 37. p. 66. 18 p. 67. I. aT. p. 7 . α c. q. f. ult. P. 8I. seqq. I Davidamvius in prodrom. ju-
89쪽
causa occasionalis. Natura ut ens physicum huc non quadrat, uti nee
Dominium, utpote juris species. 86. Ius personae competit. Persona d) hic denotat hominem consideratum cum suo statu. Status est qualitas hominem afficiens, secundum quam ipsius jus variat. 8 . Persona est vel simplecte, scilicet unicum individuum humanum, quamvis gaudeat pluribus statibus vel composita ex pluribus individuis certo statu unitis, se S dicitur Codegium, Societas, Universias, ecc. 88. Hinc excluditur Fus Dei & Angriorum, cujus tractatio huc non spectat. f) ... esq. Tu aliquid in definitione juris intelligo creaturam corpoream g in genere, sive homo sit, sive homini inferior, sive substantia, sive accidens, h sive res in commertio, sive extra commercium. i se Unde iterum huc non spectant nec Deus nec Angeli. 9o. Postulatur hoc jus ab altero homine, cum quo quis in societate vivit. Nam sitas homo es immeriatum O primarium juris objectum.' i si. Est vero societin unio m) plurium personarum ad certum sinem.
92. Sumitur tamen etiam Vox Reietatis tam late, ut analogicam societatem, quae est inter Deum & homines. sub se comprehendat, n 93. In hoc lato significatu Societatem divido in inaequalom, quae est inter personas diverse essentiae, quarum una alteri imperat, aequalem, ubi haec auo diverse se habent, di mixtam, quae est inter personas ejusdem essentiae, quarum una imperat alteri. - 94. In- .risprild. commvn. insim q. t. iit. p. 43. o i. e. intuitu qua juris, quiι obligurionis. d) Exposita homonymia persuae. e 3 Ubi unio deficit, ibi non es persona Ompssso, etsi ad ι idem flatus. Ita v.g. minores. rustici, studiosi caeci absque uuione δε-
cmuι prures quidem personas simplicer, non vero. uuam compositam. Unis illa es voluntatum plurium ad Anem commvuem, declarata per ista unanimia vel pluras fὶ quia Deus cs Angeli n- sunt homines. E. nee personae. g Unde non datur actio ad spiritur aequirendos. h Voce creatura hic late utor. Nam alias notum es, quod sola subsantia dicantur creaturae, accidentia concreata. si Nam disinctio Me rerum in eas qua fiunt in eommercis N extra commercium, magis usum habet injure privio, quamvis er hie res extra commer um Perantur per a. Inmeryraejudiciales.' i Mediata σFecundaria fiunt creatura reliquae corporea Prirer hominem. m in Soloni alia, ita definire, quod H satur personarum consisteres iutinione seu ordine earum. Uide Patr. b. 33. Pliit. Prai'. Nos malumus absinensa vocabulo ordinis. quia fere sub hac voce quidam includunt imperium, quod ad e
sentiam societatis misi periinet.' n In hoc lato significatu Deus etiam perso i ivr. . Et jam facile desiniri poteris Iocietas late accepta.
90쪽
4. Inaequatas sola est est societas inter Deum O Is minem. o manae vel aequales sunt vel certe mixtae. p ys. Societas humana est vel naturalis, ad quam ineundam homo ex Jussu divino q) aut ex studio utilitatis r) toti humano generi communis
instigatur, vel arbitraria quam homines ex utilitate particulari ineunt. 96. Quae utilitates particulares cum varient infinitis modis, hinc Ssocietates arbitrariae sunt insinite. Naturales vero dividuntur in sim iaces, quae sunt: nuptialu, herilis ac laterna, di compositi. V .Ex simplicibus societatibus 1mediate componitur domus velfamilia. Εκ pluribus familiis componitur modo visus, seu pagus, seu municisium,m do respubl. s) Quae ex pluribus vicis constat,modo respub. dicitur, modostro secia. Demum ex pluribus rebuspubl. quae componi tu r,e ocistingentium. 93. Quae ultima inter naturales in statu post lapsum sola est aequatis. Inter arbitrarias plures dantur & aequatis & mixtae. t) . . 99. Haec notanda fuerunt ob dissensum varium. Alii enim divisionem societatis priorem plane negligunt; uὶ Alii inaedua m cum mixtis confundunt; x Alii societatem divinam vel pro aequali habent, . y vel ad vitam civilem spectare negant. Σ Pro inaequalibus omnes societates habent alii, sa) alii pro aequalibus. b Sic ic altera societatis divisio a quibusdam omittitur, c a quibusdam naturatas vel reicitur, d) vel haud recte describitur. eὶ Alii denique compositionem vici S reipublicae aliter efferunt, f aut de societate gentium aliena docent. g
o De scietate inter Deum cI homines plura dixi in disp. de Philosophia juris. p) memplo vel scieratis civilis. q nu' latis ty paterna. uὶ Ut herilis T civilis. s Exempla reipublica Romanae lub Romulo. t Cape exempla ex
feletatibus mercatoriis, inter tutorem pupillum, praeceptorem G discipulum σα u Ut Peripatetici communiter. x Ita Gratiar l. r. a. ubi societatis inrequalis species etiam facit illas, quas nos mixtar diximus. sy Sic Cicero paradoxa sic, eorum secutur, sapientem μιm Deo exaequantium, videtur eam pro aequali habuisse aut certe που mixta. Dixi in philoc iuris F. 8.& 9.φέΣ . Uid. P.ur. annot. 177. ad Philos. Prai'. in fine. a) Ut vidensur faeere Rachelius instit. Iurisprud. I. l. tit. Is. th 8. p. S . ct tit. 3I. th. 52 p. II6. Srim ut in praxiol. apodiei. c. 3. ρ. ii. η Vid. Dii. Recman.Smedit. Polit . diiteri. 4. th. io. c) Ut sit communiter. dὶ in Beemati. d. differt. q. th. 3. dc 4. de ) Du. Rachcl. d. l. l. tit. 2a. th. a. p. 4 . referens videlicet eo Iolana naturalem necessitatem exclusa utilitate. f Vid. I atri
Tabb. . dc 39. M) Vide an Me faciat, quando Dominus P endo, stas statum
naturalem epponit sociali, s gentes in flatu naturali collocat. Hic vero ante ornuia praesuppone, ad id, ut cum aliquo in helerate vivam, nequaquam requiri, ut i um