장음표시 사용
121쪽
DE MENTE HuMANAporis partes insensibiles; in perpetuo verseri motu , quod motus ille oculorum aciem fugiat. Quin εe plerique Philosophi, qui mentem suam norares ipsas in consilium adhibent, qu
que non experimentis , sed argumentorum Vertigine aguntur , motum ilia
Ium partium insensibilium, ut commentitium rejiciund, c os loco quin litatem quandam a rebus humidis di tinctam fingunt,qua res ipsae nequeunt
in se consistere, aut1uis terminis cor tineri. Hinc vox maxime confuse ex male abstracta notione orta est.. Nam
humidum quidam esse volunt, quod madesecit ; sicque aer humidus non erit. Alij quod suis terminis non continetur, sed alienis: sic flamma erit humida: nec glacies hoc nomine donanda est. Aliis placet humidum id cile, quod calore liquatum fluit: sic glacies quidem, imo dc vitrum humidum futurum est.
X VI. Inissitae sunt hujus generis vo-Ces, non solum a vulgo, sed de ab iis , qui certas disciplinas profitentur, usurpatae , quae ex notionibus perperam abstractis onae magnam confusionem
122쪽
L1BER PRIMu S. progenerant. Sic apud Chymicos sa- Iis nomen quam Varium, quam ambiguum est Z Non solum enim sal --rinus, qui condiendis cibis adhibeti solet, hac voce donatur : sed etiam eo ora quaeque fossilia, aut factitia ,
quae in aqua exsolvuntur, ut vitrio tum , alumen, nitrum, seu falpetrς ,
sal gemmet aut fossilis , quin & acria
qu dam eorpora, quq ex cineribus per lixivia , seu aquq calentis affusionem eliciuntur, quae & Alcesi voce Arabicae dicunt, seu fixa sint, ut ea de quibus diximus, seu volatilia , ut quae ex urina, ossibus , partibus. an malium ignis calore extrahuntus, sales appellari solent. Nec minor in voce Mercurii, aut spiritus. est homon
mia: nam argentum vivum liquod res quosdam e corporibus extillatos
qui Jc spiritus dicuntur, hoc nomine insigniunt: seu acidi sint, dc penetra tes , ut spiritus vitrioli ; feci inflammabiles, ut spiritus vini. Sic uoce sist 'phuris non solum corpus illud fossile ,
istidum omnibus notum. sed etiam esea, quae ex plantis per distillationem exeunt , confusa admodum V
123쪽
y6 DE MENT 1 Hu MANAce designantur. Quin Sc ipsius terraenomen valde ambiguum est. Nam &varia sunt terrarum genera, quodque in cineribus, sale per lxivium extracto remanet, Chimici terram damnatam, aut caput mortuum, quasi nullius esset usus, appellant.
Qua remedia tam multiplici confu
I. TAM qua ratione tot animi mo
bis mederi possimus , paulo di
ligentius intueamur. Nam permagni cum ad judicium excolendum , tum ad rationem omnem vitae interest, ut claras & distinctas rerum ideaS, non Eo fusas, & obscuras habeamuS. A Cprimum nihil aeque notiones nostraS , aut perceptiones conturbat, quam illa , de qua diximus , evagatio animi, aut inconsiderantia : quodque huic adhiberi debet remedium, attentio, consilli quidem , aut praecipi potest, non dari. Quantumvis attentionem con-
124쪽
L1BER PR IMus. 'Icilies , quod res quae proponitur sit magni momenti, quod nova , quod
mentem magna voluptate compleat,
quod in ea exploranda plerique sint eta rore lapsi e tanta est in multorum ingenijs velut mobilitas quaedam, & le-Vitas, ut res transilire malint, quam serio perpendere. Idque potissimum evenit in rerum intellectualium consideratione, ad quas vix animum intendimus , rebus corporeis penituS addicti. Quod tamen proponitur, si bre-Viter , & non per ambages, si dilucide,
si ea methodo tradatur , ut ingenio nullam vim inserat, nec rapiat invitum , attentionem conciliare poterit. In exotericis, aut dialecticis sermoni bus, ubi exquisitis rationibus non est locus, cum plerique audientium sint imperiti, aut varijs cogitationibus occupati, tam intenta cogitatio non exigi solet; nec tam quod Verum, quamu quod verisimile , aut credibile eth, in ijs exquiritur. Siquidem Dialecticus de rebus sepe obvijs verbosius dic serit, δc ad ostentationem totus fere componitur. Atque haec docendi ratio potissimum apud G taecos obtinuit,
125쪽
98. DE MENTE HuMANA sive ij vagarentur per civitates, ut sapientiam suam Venditarent, quos ScSophistas per contemptum dixere; seu fixas haberent sedes, dc sesaolas aperirent, ut qui sectas ex suis nominibus fecerunt. Omnes enim eam sapientiam coluere , quae , ut Videtur Verulamio, puerilis quodammodo est, dc ad garriendum prompta, operum sterilis, professoria, assectata, in dic putationes effusa, non ad veritatis inquisitionem comparata. Haec tamen pene sola ad nos usque manavit, quod ad vitae usum , & vulgi captum sit magis accommodata. Cum Leucippi, Democriti, Parmenidis , qui scholas non aperuere , Sc Veritatem majore um silentio coluerunt, scripta tractu temporis extincta omnino fuerint rtempore, inquit idem Author, tanquam fluvio leviora dc magis inflata ad nos devehente, graviora, Sc solidat demergente. Atque haec tamen ratios dialectica, quae politicis Sc moralibus,l quam Physicis scientijs utilior vide
tur , minorem , ut diximus , attentio- l nem exigit, quam analytica, vel acroa-l matica, aut quocumque alio donetur
126쪽
L1BER P R IMUS. yynomine. Simplicior haec , dc severior docendae veritatis via , quae vocibus utitur proprijs, non figuratis; ad verbiatem nititur , non ad ostentationem: Errores denique non tam contentionibus, quam accensa veritatis luce dinjicit. Haec utique a Mathematicis pene solis trita est, dc calcata. Sunt
enim rebus acuti, non Oratione magnifici. Nec quicquam esse putem, quod attentionem firmiorem essiciat, l& mentis evagationem coerceat magis,
quam Matheseos studium. Nam si paululum cogitatio aberret, demon tratio de integro facienda est: quod cum per se molestum sit , magis intenta evadit cogitatio ; paulatim fit usus, Sc animus attentior. Sed habent hoc viiij eae disciplinae , quod nos a rebus civilibus abhorrentes , Sc ali nos plerumque essiciant. Nam ad se ipsas nos plus satis trahunt. Quamobrem adolescentum ingenia acuere possunt, Sc exercere: sed nihil necesse est, ut in ijs studi js consenescant, ac ratio habenda est aetatis 5c ingenij , quodque vitae genus maxime amplecti velint, intuendum. In pueris de a-
127쪽
xoo DE Mae N TE HuM AN Adolescentibus sensus , memoria ', vis imaginatrix vigent. Itaque id temporis in linguis ediscendis, in Mathematicis quoque utiliter impenditur: maturiorem aetatem Moralis, Logica etiam fortassE , δε Physica postulant. Exploranda quoque ingenij vis, Sc eo
ducenda , quo naturq impetu fertur. Non enim omnes ad omnes disciplinas idonei sunt, aut nati. Nec quicquam prςcepta valent, nisi adjuvante natu ra. Ac frustra de attentione excitanda quicquam prςcipimus, si ingenium sit prqceps , instabile, arrogans, ne que in ullius rei contemplatione immoretur. Quin dc intentio animi ipse voluntate, quq cogi non potest ,
II. Id etiam quod moneamus, non indignum videtur, quod silentium , seceu is , dc undique liber animus plurimum attentionem adjuvent. Nec in plura mens distrahi debet: non enim se bona fide, ut loquitur Fabius , ire multa simul intendere animus totum
potest. Ne id quidem erit inutile, ad m, quς cognoscenda proponitur si
sic corporea) plures si fieri potest,
128쪽
sensus adhibere. Sic plantet melius,& attentius dignoscuntur, si & visu ,& gustu , dc odoratu explorentur.
Non dissimili modo , quq ex idolis
cum adventilijs, tum innatis, qu que ex rebus male abstractis oritur confviasio , adhibita mentis attentione fugari potest. Id unum addimus, mentem humanam non sibi soli permitti oportere ; primas illius notiones, quas sibi relicta eslormavit, velut ad incu-, dem esse revocandas Ec novo examini subjiciendas nec multum denique mentis agitarioni fidere debemus, Non
enim aut ingeniorum multitudo, aut consensus , aut acumen quicquam pro
movent , nisi quibusdam velut machi m. nis adjuventur. Quemadmodum , ut exemplo Baconis utar , si obeliscus ingens estet in alium locum transferendus , frustra homines id nudis maianibus emcere conarentur, quantum NiS numerum augerent, aut validiores eligerent, aut arte Athletica ut rentur : sed idoneas machinas & instatrumenta adhibere oporteret. Sic mens
non sola Dialectica vulgari, ut Athle- ltica quadam arte instructa , sed expe- l
129쪽
rimentis, Sc velut idoneis instrumentis adjuta rerum distinctas concipiti imagines. Sensuum perceptioneS CX- perimentis firmandae, ab nis ad mentis ideas via est munienda ; nec mens sibi uni permittenda: ita ut instar araneae totum opus ex se ordiatur, de pertexat. Neque ea in congerendis perimentis, ceu formica, tota Ver
setur : a rebus ipsis non longius qui dem , quam par sit abducatur; nec tamen ita se ad singularia deprimat, ut ad ea quae sunt 1iviniora non interdum assurgat. Sed rerum ideas Scexemplaria , ut a Creatore sunt impressa, contempletur, eaque ceu apis. quaedam materiam ex rebus ipsis, ut ex floribus decerpat, eamdem Vt con genita digerat, & in mellis naturam
convertat. In summa mens caveat
sibi ab ijs quibus maxime capitur, aut delectatur: seu illa tumida sint, inflata, aut sublimia , quae vim imaginatricem implere solent, Zc imagines rerum minus distinctas efficere ; seu acuta magis sint & subtilia : nam se puram , & aequam praestare debet,
non instar speculi Magici distortas
130쪽
. rerum imagines reddere. Male verum examinat omnis
. . CAPUT NONUM. De desinitione ct divisione.
I. U M maxima , quae in ideis nostris est confusio , ex VΟ- cum ambiguitate ducatur ; ea quidem adhibita vocis distinctione , aut defi- initione tolli potest. Praecipua quippe linstrumenta, quibus ideae, aut mentis percretiones formantur & perficiuntur, sunt divisio. Si definitio. Utraque vel nominis est, vel rei. Ubi in voce quaed im est homonymia, seu aequiVocatio , ea. primum est distinguenda , aut certe definitione explicanda. Ut si quis plantas vivere contenderit, quid vitae nomine intelligat, prius explanet necesse est. Sic ubi de Vacuo quis disputat, videndum est , an Vacui nomine cum vulgo intelligat locum eo corpore , quo vas repserisolet, an spatium omni omnino cor-