장음표시 사용
141쪽
nitiones, quae genere proximo, SE differentia specifica continentur, ac brevi veri prum complexu efferuntur. Sed in abstractis notionibus eae fre
quentius occurrunt, Sc majorem mijs habent utilitatem. Verum ubi ad res natural cs ventum est, tum saepe nos destituunt. Unde Sc commodius per congeriem attributornm, aut pro
prietatum explicantur. Ut si quis magnetem velit definire , quod illius genus proximum , quam specificam disserentiam asseret Atque Omnino necesse est, ut plura simul attributa congerat. Ut 11 dixerit corpus esse ex ferro dc lapide compositum , quod libero situ constitutum ad mundi cardines aut polos dirigitur , alium magnetem , aut serrum ad se rapit r& serrum sibi admotum utraque Viimbuit, tum ea per quam ad polos mundi convertitur , tum altera qua trahit ad se serrum. Deinde alia , si volet, magnetis attributa explicabit, quibus ejus natura fiet apertior, quam si genus quoddam proximum, aut disterentiam excogitaret.
VIII. Divisionis idem est usus ,
142쪽
L 1 a s R PRIMus. IV qui definitionis , quo scilicet rem magis distincte percipiamus: quae cum uno vel ut conspectu perspici non pos
sit , per partes cognoscenda pro ponitur. Nam universa rei cognitio, eadem est admodum imperfecta & obscura. Hinc Tullius divisione adjuvari definitionem tradit. Neque enim genus rei proximum, ac disserentiam , seu primum & proprium illius attributum aliter quam dividendo consequimur. Ac divisionem a partitione disserre nos admonet: Quod haec sit totius in partes , illa generis in formas, vel species. Cum
corpus humanum in partes integrarites , ut Vocant, caput, truncum, Marius tribuitur , tum ea dicitur partitio , totius scilicet, aut rei singularis in partes. Sed numeri in parem dc imparem ; lineae in rectam & cumam , aut universalis in inferiora, seu partes
ut loquuntur, subjectivas divivo appellatur. Ut si dixeris' tres esse sp
cies rerum publicarum, quae populi, quae paucorum, quae uuius potestate reguntur. 4d partitionem referri potest totius in partes essentiales distri-
143쪽
rtis Da MENTE Hu MANAbutio , ut hominis in corpus & aniamum. Alia quoque est divisio subiecti in attributa:ut corporum qu dam lucem emittunt, ut stellae : alia re sectunt, ut terra, Planetae , & opaea quaeque corpora : nonnulla tranimittunt ut aer, Sc aqua, dc quae dicuntur
diaphana.Alia denique est accidentis, seu attributi in subjecta distributi out bona sunt vel corporis,vel animi. IX. In his omnibus cavendum ut rem divisam ipsa qquet divisio : ne quid in ea desit , ne quid supersit, uti jam de definitione dustum tuit. In quo quidem peccari admodum solet. Multa enim sic inter se opponuntur , ut interj ecto medio secernam
tur. Sic inter extrema vitia virtutes suot constituiq. Non ego avarum
Cum veto te fieri, vappam jubeo
Sic inter doctum, & ignarum, se pientem & insanum, est modus quidam aut eruditionis, aut sapientiae, aut probitatis. Virtus est vitium fugere, Sc Ω-
144쪽
LivrR PRIMus. 1I X. Quare cum cura intuendum est genus quod dividitur , ne partem ilialius omittamus: deinde membra di visionis quam fieri potest,maxime inter se distent: ut linea vel est recta vel curva. Unum etiam altero concludi non debet. Sed praecipua laus divisionis est perspicuitas. Nam ut pulchre Fabius , quid turpiusquam id esse obscurum ipsum, quod in eum solum adhibetur usum , ne sint caetera obscura 3 Quare divisio opportune adhibita efficit, ut clariora sint quae dicuntur , rebus velut ex turba extractis, & in conspectu positis. Quod si fieri possit, ex intima rei natura, non ex ijs quae acci dunt, erit repetenda divisio. Sic res vel substantia melius in corpoream &intellectualem , quam in visibilem, de invisibilem distribuitur. praeterquam enim quod ex vocabulis positivis, rei quae dividitur attributa melius intelluguntur,quam ex negativis: quod res fidivisibilis aut invisibilis , id ei extra
rium est; ac multa sunt corpora, quae non videntur aut sentiuntur. Cum
itaque res quae dividitur est positiva,
145쪽
x18 DE MENTE HuMANA primas illius species positivis quoque
verbis efferre optimum fuerit: dumis modo verborum penuria , aut meritis infirmitas non obsit. Cum inter partes dividentes oppositio est contradictoria vel privativa , tutior est divisio, nec metuendum ne minus sit adaequata ε, ut cum dicimus numerum esse parem vel amparem. Cum ea est oppositio quae contraria dicitur, qualis est inter ea quae maxime inter se distant, tum ea majorem perinceptionibus nostris lucem affert. Sic prima divisio rerum irintelligentes, magis pevidetur, quam si res in corporeas& immateriales tribuantur ; in corpora & spiritus nam Voces spiritus& animae valde ambiguae sunt & con fusiae: ) vel demum in res intelligibiles Sc imaginabiles. Nam & corpora intelligimus, Sc multa ex ijs ne imaginari quidem possumus, ut figuram Iocio. lateribus , vel angulis
servat Claubergius, infantiae errore occaecati existimant res corporeas, aut
sensibiles esse veriores, aut saltem fa-i corporeas ocrspicua multis
146쪽
L1BER PRIMus. Π cilius percipi, quam quae a sensibus si int remotae: illas adeo verbis positivis, has negativis esserunt.
De perceptionum ordine. I. O Equitur ut quo ordine perce otiones nostras disponi opo teat, breviter aperteque dicamus. Neque enim satis est multas rerum notiones, aut imagines congerere, nisi eae certa ratione d gerantur. Ac d visio quidem nisi sit cum ordine conjuncta , mentem potius confundit, quam iuvat. Neque mihi ea docendi ratio placet , aut methodus quae tota definitionibus & divisionibus contunetur. Ac si audiendus hac in re est Verulamius, nihil augmento sese tiarum aeque obfuit , atque eorum studium ptaeposterum , qui scientias in certam methodum redigere, aues immulas definitionum & divisio num congestu efficere voluere. Nam ut adolescentum corpora , ubi sunt
147쪽
rio DE MENTE HuMANA membris absoluta , & lineamentis estormata , vix crescunt, sie scientia quaeque certa methodo circumscripta, expoliri quidem, non augeri potest. Speciem enim habet perfectae & absolutae disciplinae , eaque omnia quae ad subjectam materiam pertinent , complecti videtur. Ac pleraque ita sunt perspicua, ut definitionibus obscurentur. Sic motum omnes intelligunt, cum nihil sit quam corporis eloco in locum transsatis , sed definitio quam adhibent , interpretatione
eget. Actus entis in potentia, quatenus est in potentia. Scio corpuS antequam moveatur, esse in potentia admotum e & cum actu movetur, adi huc remanere in potentia. ad termital num motus. Sed quid necesse est rem planam per se, & omnibus no-l tam tot verbis involuere' luam ut optime P. Cabaeus, actus & potentiae vocibus passim abutitur Aristoteles, atque his ut fatali gladio omnes pene dissicultatum nodos resolvit. Sic
temporis nomine rem eandem omnes intelligunt: nempe durationem cujusque rei, quae ab ipsa non distinguitur
148쪽
gustur, quaeque Vulgari definitione multo fit obscurior: tempus anquiunt, est numerus motus secundum prius ct posterius o hoc est , secundum partes quae sibi mutuo succedunt. Quid
enim , an rerum quietem non metitur tempus
ΙΙ. Eadem est divisionis ratio, quae parce , & cum res exigit, est adhi-Denda. Res ita minutim concisis frangunt ingenij aciem. Supervacua enim
est eorum diligentia, qui subtilius, &copiosius quam par sit, dividunt :Nec tam membra faciunt, quam frusta: qui cum mille fecerint particulas , in eamdem incidunt obscuritatem , contra quam partitio inventa
est. Nam ut definitio claram , sic divisio distinctam essicere debet perceptionem. At si haec sola adhibeantur instrumenta, ad summum quod res existant, non quae sint earum cauta docebimur. Cumque uni perceptioni esserinandae incumbimus, judicium cum simplex, tum dianoetsecum deserimus. Mentem denique nostram actio multiplex, ut corpus varius motus delectat: unde acervus
149쪽
. 301 DE MENTE HuMANA ille definitionum & divisionum , nec
mentis indoli consentaneus est , nec doctiores nos essicit: languorem dumtaxat & taedium affert, vim ingenij obtundit coarctat , scientiarum augmenta remoratur. Haec imprimis utilia sunt, cum certo ordine inter ledevinciuntur, dc connexio ipsa non accersita est, & contorta. Sic partitio
seu dispositio, quae ut Fabius definit , est rei in partes discretas ordo , Ec recta. quaedam collocatio priorubus sequentia annectens, multum lu-l e s rebus afferre solet. Sed quae priori loco, quq posteriori sint cognoscendae,
usus ipse aut experientia docet: ut rerum quas gestare VolumuS , pondera humeri, aut manus sentiunt. III. In universum tamen quae prae t ter caeteros praecipit Cimbergius, non sunt omnino contemnenda: sitn-plicia magis compositis, propinqua remotioribus , pauca multis prius esse cognoscenda. Rerum quae nasi cuntur naturam magis perspectam habebimus, si ab earum ortu capiamus exordium. Sic Harveus pulli
nerationem , dc incrementa pulcre
150쪽
LiBER PRIMus. I 23 explicat, dum quς partes ex ovo cui Gallina incubat, singulis diebus ese formentur,dilucide ostendit. Sic plantam longe accuratius cognoscimus , cum ejus initium, progressiam , sum
mam contemplamur. Atque eam cum
germinat, crescit, in flores effunditatur, semina , aut fructus procreat, duligenter intuemur. Eadem est in omnibus quς fiunt, & nascuntur ratio. IV. In rebus jam procreatis hic vi-ldetur esse human et mentis progressus. 'Primum res singulares intuetur, tum lad magis universales conscendit: un- Ide ab effectis ad causas progredi-l tur : quς est analytica methodus , re lrum inventioni serviens. Sed doctrint lmethodus , quς compositionis , aut synthetica dicitur , primum genera tradit magis communia , tum ad pro piora , quςque non tam late fusa sunt, ad species tandem & individua descendit. Sic mens seipsam , Sc suas functiones si velit attendere , clare 3c distincte primum seipsam cogno cit, tum sui opificis confusa quadam notione perfunditur. Novit enim se