장음표시 사용
131쪽
pore destitutum. Nam & dolium vino v vacuum dicimus, tametsi aere plenum est. Quamobrem nihil aeque controversas ruinuit, & apertas essicit men-HS notiones , quam Vocum, ubi est aliqua ambiguitas,expositio, quae ΠΟ- minis definitio solet appellari, quam-Ve praeter caeteros Mathematici adhibent. Et quidem cum nulla est interreS, quae eadem Voce designantur, similitudo , perraro accidit, ut homonymia nos in errorem inducat. Nemo enim Taurum montem, cum tauro
animali , aut signo, quod in coelo est,
confuderit. Sed quae ex hominum errore nata est homonymia, ea nos fallit maxime. Quod in Vitae, animae, sensus, Sc aliarum rerum appellatione contigit. Ea quippe Vocabula a majoribus recte imposi credimus , confusas, an claras in nobis designent notiones non admodum solliciti. Hinc tot verborum pugnae, & tumultuaniatium Philosophorum certamina. Nec
aliud huic vitio , quod latissime fuasum est , remedium Occurrit. quam si ante omnia vocem ipsam definiamus, aut certe quid per eam a nobis intel-
132쪽
- L1BER PRIMUS. Iosligatur, planum faciamus. Non quod
voces usu receptaS mutare, aut novas
fingere necesse sit: nam quisque de .bet esse In verbis etiam tenuis , caurusque serendiS . Ac fictio nominis Graecis inter maximas habita virtutes , vix nobis permittitur. Quid tamen cujusque vocis
appellatione quisque intelligat, explicare potest , imo & debet, si vocabuli ambiguitas incertum intellectum facit. Hinc si quis neget calorem igni inesse, quid caloris voce sibi velit,
ante erit explicandum si sensuila quem ignis essicit, aut qualitatem huic conia similem intelligat, recte igni calorem detrahit: tametsi hujus motionis, aut impressionis causa, quae talem sensum procreat, in igne viget. Sic recte antimam plantis ademerit, si animae nomine non aliud intelligat, quam id quod sentit, aut percipit, aut cogitat. II. Verum non ita his vocum detalnitionibus abutendum , ut a receptis I& usu firmatis sine causa recedRmus. l. Cum enim vox certam ideam designas. I
133쪽
1οί, DA MENTE Au MANA vix potest ad alias transferit. Unde nec definitiones a Mathematicis usum parae, nisi si quae forte minus fiuit dilucidae, erunt omnino convellendae. Vim quandam menti inserimus , cum voci id eam communi saltem eruditorum consensione alligatam detrahimus.
Sed neque ea quς per se sint aperta &dilucida,sunt definitionibus evolvenda: Sic ens , res, tempus , Vel duratio , vel cogitatio , idea, extensio, ordo , numerus, & alia id genus bene multa per se notissima definitionibus saepe
III. Definitiones nominum recte ut principia qu tam aMathematicis conutituuntur : nam ex hominis pendet arbitrio , ut certa voce certam quoque ideam designet. Neque id in conte tionem venire potest. Placet Arithmeticis numerum , quem sola metitur unitas, numerum primum vocitare, ut quinarium si vero numerus aliquis
minor eum metiatur, compositum V
cant , qualis est novenarius , quem ternarius ter repetitus efficit, aut metitur. Cum id ante quis admonuerit, nemo potest hoc in controversiam re-
134쪽
L 1 3 g R p R. t Mus . to Vocare , aut moleste ferre, numerum primum, aut compositum sic esse definitum. Nam omnino ijs licuit talis numeri ideam ea voce designare, Imo id utile fuit, .cum ad brevitatem, tum ad perspicuitatem demonstrationum; ne cum hujusmodi numerus saepe occurreret, turba inanium verborum taedium, Sc obscuritatem afferret. Quocirca nominis definitio aut brevitatis, aut vitandae obseuritatis, vel etiam emroris fugiendi causa utiliter adhibetur.
IV. Ac ne illud quidem omitten- ldum, Verba plerumque plus significa- fre, quam eloquantur ; adeo ut vox in- lterdum non unam , sed plures simul ideas una conjunctas designet. Nam lpraeter ideam, cui potissimum vox illigatur, alias quoque velut pedissequas lin animo excitat. Quod & in pro- lprijs, & in figuraris dictionibus usu lvenit. Sic versa obscaena non nudis nominibus enuntiantur. Imo quae nihil habent deformitatis, sed mala consuetudine in obscaenum intellectum sunt detorta , vitari quoque debent ;quatenus inquit Fabius, verba honesta moribus perdidimus. Plerumque eVe-
135쪽
nit ut crura duae voces eumdem habeant intellcctum, diversas tamen in animis audientium imagines excitent. Sic alia
vis est in proprijs , alia in vocibus figuratis , quae animi indicant motus , de praeter rem ipsam quam potissimum exprimunt, multas excitant imagines. Hinc transsata Sc figurata vocabula saepe intellectum adjuvant, res Velut oculis mentis subjiciunt, dc quomodo assectus sit qui loquitur , exprμmunt. Unde & permovendis animis, sic signandis rebus, ac sub oculos ponendis inserviunt. Cujus generis est illud pervulgatum Ciceronis in Catis, linam. Quousque tandem abutere, C D tilina patientia nostra Θ & patere tua consilia non sentis ZId multo altius animum subit, quam si diceretur Diu abuteris patientia nostra, dc patent tua consilia. Et quidem cum docere Volumus , non assectus concirare, proprias , Sc simplices voces adhibemus , quae dum planae sint, apertae , sic rebus exponendiS aptae, non humiles de infra rerum dignitatem , non sordidae, non obscurae, dc ab usu remotae ; quid amylius. requiratur non
136쪽
'L1BIκ PMMus.' Ioti ideo. Ac plerumque optima quaeque sunt magis obvia, non accersita; simplicibus , & ab ipsa veritate prosectis similia. At figuratae voces quae movendis affectibus sunt aptatae , ad Oratores magis quam ad Philoso phos pertinenr. Hae quippe plures secum ideas simul imprimunt, quibus animus impellitur , nec sui potens
manet, tot velut machinis concussus.
Sic viva vox, ut dicitur , plus afficit: Nam excitat qui dicit, spiritu ipso , Vultu, oculis, actione denique, & in
dicente vivunt omnia, Zc moventur: adeo ut vox ad intellectum , non rei
imaginem, sed rem ipsam perferre
Videatur.Non enim vox quaeque ideam in mente nudam & incomitatam, sed multis simul instructam relinquit. In lectione eertius est judicium : nam delibera est , Sc mentis assensum impetrat , non extorquet : Ideas quoque magis distinctas, nec tanto famulitio, aut aliarum imaginum turba impeditas in animo procreat.
V. Alia quidem est ratio definitionis, iquae rem explicat, quaeque non prop- lter verbi ambiguitatem, sed ut distinc - l
137쪽
nem efficiat, adhibetur. Haec quippe velut partes prῶcipuas ideae,quam suo intellectu complectitur, breviter, Scdilucide exphcat. Quare nec principij
loco sumi potest: cum in controversiam siepius vocetur: neque arbitratu cujusque constitui debet; cum ex hominis voluntate non pendeat, ut idea quaevis haec vel illa comprehendat attributa. Hinc merito Oratores breves
illas & concisas a Philosophis usurpatas definitiones adhibere nolunt, quod
facile ex eorum velut manibus excutiantur. Iis adeo uti periculosum censent, ne, inquit Antonius apud Tutialium , si uno verbo sit erratum , tota causa cecidi ite videamur. Ac definitione plerumque uti solent, sed non stibiatili Sc ad morem Dialecticorum formata, quae constrictum in vinculis suis, ut loquitur Fabius, habent eum qui responsurus est ; sed latiore varioque
tractu rem definiunt: ita ut res proponatur , non verba periclitentur. VI. Ac nescio an non saepe multo titilius esset, expositis rei proprietatibus , latius oratione ducta , rei cujusi,
138쪽
L BER PRIMus rique naturam explicare, quam brevi
complexu Verborum eam comprehen
dere. Scio quidem optimam finiendi rationem esse, quae brevis est , quae clara , quae genere proximo constat Scdifferentia. Sic enim liquet in quo res
cum maxime cognatiS conveniat; in
quo ab iis discernatur : tumque definititio plena est , non diminuta ; tantum patet, quantum res definita. Et genus quidem proximum superiores gradus , aut genera , vel attributa complectitur. Quod autem artis est ma- xime, ostendere in quo res ab ijs quae magis sunt amnes , discrepet, hoc differentia specifica essicit, quae rei est lintima , ex qua reliquae proprietates ducuntur , quae demum essentiam rei
VI. Haec sane non negaveritas, si fieri possint, esse facienda. Sed raro CVPnit ut genus rei proximum, dc disserentia specifica nobis nota sint, Scexplorata. Hinc consultius foret praecisa illa comprehensione non uti, quae plerumque falsia est, ambigua , non plena. Definitiones in scholis usitatas perpende, perpaucas ostendes
139쪽
quae rem non magis obscurent, quam
illuminent. Ne illa quidem vulgata hominis definitio his forte viiijs carer. Cum enim finitur animal rationale: mihi sane notius est quid sit homo,quam quid animal. Hoc utique definitur , quod vita & sensu est praeditum. Sed quid sit vita , quid sensus, obscurum admodum est ; nec quid homini cum brutis sit commune, satis est explicatum. An inbel luis sit quaedam perceptio, an forma seu anima a corpore discreta, quae vitae principium sit, valde ambigitur. Deinde homo magis cum Angelis con-Venit, quam cum brutis . Ac mens
ipsa qive est praecipua hominis pars,
naturali forsitan lumine notior est, quam corpus: cum mihi nihil sit notius' quam me intelligere. Quod si errore, aut consuetudine , aut ineuntis aetatis praejudicijs ad ea quae sunt corporea nos abjicimus, hunc errorem a philosophis correctum, non atustum oportuit. Hi quidem potius ad res a materia secretas de intellectu praeditas, cum quibus homo magis convenit, quam ad corporeas
140쪽
L13ER' PRIMus ir attendere debuerunt. Nec minus armbiguum est quid per rationale intelligant. An idipsum quod c-itat 3 At
forte non omnis perceptio brutis est deneganda. An cognitio dianoetica, vel discursiva 3 Sed ea videtur quaedam nostrae cognitionis imperfectior & quo rem melius intelligimus, mi-nUS ratiocinamur: ac demum no brutis quidem, ut multis videtur, impersectum quoddam ratiocinium deest. Quid ergo , an illa pervagata hominis definitio adeo est plana, certa, inexpugnabilis , ut in exemplum aliarum afferri debeat 3 Sed ut vera sit, habet sane homo quiddam sibi proprium , quod desinitione explicaniadum fuit, nempe quod ex renus diversissimis constet, mente scilicet , & corpore. Hinc sorte hominis desi
nitio a nonnullis usurpata accuratior futura est: quamvis genere dc disserentia non constet. Homo est res ex mente & corpore organico composita. Neque enim homo est quiddam simplex & unius generis, sed ex diverosissimis coalescit.