De mente humana libri quatuor in quibus functiones animi, vires, natura, immortalitas, ... pertractantur. Authore J.B. Du Hamel P.S.L

171쪽

t g. D E Met NYT HI MANA principalis dicitur, extrinsinus accedat, recte propositio adjuncta vel in

cidens nominatur ; de qua cum multa & scitu digna Author idemtidem laudatus scri pserit, perpauca ex ijs d libasse satis fuerit. II. Illud imprimis constat, adjunctam illam propositionem esse vel subaiecti, vel attributi partem aliquam , nec obstare quominus praecipua propositio una sit, & simplex. Eadem quoque propositio , quae principali

quodammodo inseritur, interdum non minus patet, quam subjectum , vel attributum , cui conjungitur: tum- quae explicat, & planiorem duntaxat efficit rem, cui annectitur. Ut si di-Xerim , Deus qui est sapientissimus hoc universum regit, una est, & simplex propositio praecipua, cujus subjectum ex annexa propositione fit clarius e sed nullomodo ex ea restringitur. Tumque ex adjuncta illa propositione, si relativum pronomen sustuleris, efficies propositionem aliquam, quae principalis futura est, nempe , Deus est sapientissimus. Hujus gen

ris est complexa illa propositio.

Prudens

172쪽

LiagR SECuNDus. I sPrudens futuri temporis exitum Caliginosa nocte premit DeuS. Hujus propositionis subjectum est , Deus ; adjuncta, aut incidens propositio voce illa , prudens , continetur. Idem enim sola esticit, ac si diceretur, Deus qui est prudens : tumque e vox subjectum non determinat, 4ed magis explicat: atque ex ea, ut dictum est, alia fieri potest propositio Deus est prudens. Quod si

aut adjuncta propositio, aut terminus adjectivus subjectum , vel attributum determinet, tum ex incidente principalis quaedam propositio non effici

tur.

Vis consilij expers mole ruit sua. Aut quae huic proxima: Vim temperatam Dij quoque provehunt In majuS.

Ex illa propositione, vis quae est consilij expers , principalis fieri nequit propositio, vis est consilij expers , aut

vis est temperata.

III. Ac sepe hujus generis propositiones ita velut ex transverso incurrunt, ut tamen ad eam, quae praecipue

173쪽

1 6 DEMENTE HuMANA attenditur , propositionem omnino pertineant. Tum enim attributum subjecto convenit, additione termini adjacentis quodammodo determina

tum.

Ira furor brevis est. Minus commode dixisset, ira est furor. Interim plures simul hujus generis propositiones cum subjecto, veΙ attributo conjunguntur et ut illud eseodem Poeta. Notante

Judice quem nosti, populo , qui stultus honores Saepe dat indignis , & famae servit ineptus, Qui stupet in titulis, dc honoribus νI V. Interdum evenit, ut complexio , seu extrinsecus accersita propositio non ad subjectum, vel attributum, sed ad formam ipsam, seu copulam praecipuae propositionis referatur , uesi dixerim, nego materiam ex se ipsa moveri posse: contendo motum om-Dem a prima causa, non ab inerti materia derivari. Cumque non solum

subjςcto attributum dicimus , sed

174쪽

Lin ER S E C u N D u S. I 'quo etiam modo unum alteri cohae Teat , efferimus, tum emergunt pro

positiones illae motales in scliolis adeo pervagatae . Ut necesse est corpus ante immotum ab alio moveri fieri potest ut partes minutae & inser

1ibiles corporis etiam firmi, & solidi moveantur ; id corpori accidit, ut durum sit, aut fluidum : impossibile est fluidi corporis partes minutiores esse penitus immotas. Quatuor illi fiant inischolis adeo decantati modi, necesse, 'impossibile, contingens, possibile, de quibus nihil opus est plura disserere ,

cum nec magni sint usias , neque ab alij s omittantur. Cum itaque hae voces adjiciuntur, probabile est, opinor, censeo, ut - Quam scit uterque , libens cens

bo exerceat artem.

Et alia his similia. Tum quae propOsitioni adduntur , ut non dubium, Ve-Tum est : Ea, inquam, omnia assisma tionem ipsam , aut copulam propositionis determinant. Recte nos admonent nonnulli ex his formulis eas p tissimum selisi oportere, quae modes- lium magis sapiunt, quam authorita

175쪽

1 8 DE MENTE Hia MANAtem quasi magistralem. Pleraque velut dubitantes, lectorum judicio sub mittentes , & timide tradere ma-o is decorum est, quam sua dogmata , ut oracula proferre. V: In discreta propositione judiciorum diversitas particula, sed, tamen , non, aut similibus indicatur. Non agimur tumidis velis Aquilone secundo: Non tamen adversis aetatem ductimus Austris, Viribus, ingenio , specie , Virtute , loco, re Extremi primorum, extremis usque prioreS. VI, Saepe conditionalis cum discreta conjungitur, dc compositae proposindones varijs utique modis muceri solent. Nec fere quicquam frequentius in omni pene disciplina occurrit,quam conditionatae prop*sitiones, quarum pars prior cum ipsa conditione juncta, antecedens , posterior consequens dici

solet , ut si quiescit terra , sol move

tur.

Si non

ιntendes animum studijs , dc rebus

176쪽

Aut illud eiusdem Poetae.. Ludere par impar: equitare in arum dine longa, Si quem delectet barbatum, amentia versiit. Conditionalis propositio vera est, ubi conjecutio est legitima , aut neXuS antecedentis cum consequente indissolubilis. Itaque negari solet illa conne aio , cum refellitur: ut, non si mutis animalibus finis voluptas, idem erit homini. Sic in reliquis propositioni bus compositis , aut negatur relatio inter extrema, ut in relativiS , aut ne-Xus, ut in copulativis. Ac si una ex

copulatis est falsa, neganda est copulata propositio. Sic immediatam esse oppositionem in disjunctis necesse est; secus falsae erunt: ut si quis dixerit, aut pax est, aut bellum, falsa est propositio, possimi enim esse induciae.

Diversitatem in discretis , aut unam in ijs quae causales dicuntur, alterius esse causam tum negamus, cum refellimus. Sic discreta illa:

G iij

177쪽

abo D E MENTE FHI MANANon in caro nidore voluptas Summa, sed in te ipso est. negari debet : cum neque in se ipta quisquam summam inveniat voluptatem. Ne illa quidem copulata vera est :Et genus, dc virtus nisi cum revilior alga est. Nam virtus etiam sine re est quid prς- clarum. Verum cum haec sint minime obscura , nihil est quod in ijs --

VII. Aliae sunt propositiones, nolliam re , quam sensu compositae, uvquae comparationem aliquam indol cunt Ut vilius agentum est auro, Virtutibus aurum.

vel illud. Segnius irritant animos demissa per

aures,

Quam quae sunt oculis subjecta fi delibus. Hae quidem simplices videntur: sene tamen compositae: nam duplex saltem judicium innuunt ; Virtutem ex. gr. suum habere precium , idque majus quam aurum. In eodem sensu sunt

178쪽

LI aER SE CuNDus. isrexclusivae, & exceptivae. Utriusque exempla sunt infinita. Exclusivae.

Nil admirari prope est est una Nuis mici , Solaque quae possit facere , & se

vare beatum.

Atque ejusmodi propositio saepe duplici nomine falsa esse convincitur , quod nihil admirari non faciat beatum , dc si Acit, non ea res sola est , quae hoc praestet. Ejusdem sere ratio nis est exceptiva. Ut Nihil sine magno Vita labore dedit. Eodem enim haec recidit propositio ac si deceretur, id solum a natura datum, quod magno labore compara

tur.

VIII. Postremo propositiones quae tempus , quo res coepit, aut desijit, innuunt, in earum numerum adscribi debent, quae sensu, aut intellectu sunt compositae r duo quippe affirmant , rem ante non fuisse, dc postea incoe

pisse ,

Olim truncus eram ficulnus, inutile lignumsCum faber incertus faceret-ne Pri .

179쪽

Maluit esse Deum, Deus inde ego furum, aviumque. Maxima formido. Aut illud ex eodem Poeta , in quo pleraque exempla deprompsi :Postquam omnis reS mea Ia

Ad medium fracta est, aliena ne gotia curo

Excussus proprijs. CAPUT ΤERTIUM. De propositionis in veram , ct fal- Iam divisione , ubi de criterio

veritatis.

I. S T alia propositionis diligen-IAtius spectanda divisio, qua in

veram, Sc falsam tribui solet, quaeque ob argumenti dignitatem, paulo uberius videtur exponenda. Ac primum quidem illud satis est manitestum , veritatem propositionis in nexu attributi cum subjecto esse constitutam, ita ut affirmans vera sit, cum subjecto attributum cohaeret : negans itis

180쪽

L 1 A p R SECuNDus. I33dem vera , si attributum subjecto non conveniat. Haec Veritas , quae in utriusque extremi cohaesione, vel dis . sensu posita est , objectiva dicitur : ut subjectiva, aut formalis nominatur judicium, seu actus mentis , quo propositionis extrema inter se nectuntur, i aut a se mutuo dirimuntur , quatenuSid judicium cum re ipsa convenit. Sic in rebus veritas quaedam inest, quatenus ad ideam supremi artificis revocantur: sed falsitas nulla elle potest, nisi forte ad mentem nostram referantur. Certitudo quoque objectiva innexu attributi cum subjecto consistit: eoque est major, Suo neXUS arctior est, dc magis indissolubilis. Hinc alia est Moralis, quae ut plurimum contingit: alia Physica, quae in omnibus servato naturae ordine reperitur: ut hominem esse bipedem: Alia Metapnysica , cum necessario , & ut aiunt , per se , attributum subjecto convenit: cum scilicet aut genus, aut differentia , aut illius demum est proprietas. Adeo ut vel Metaphysica certitudo varios habeat gradus, ut . nexus ille major est, aut minor. Sic