장음표시 사용
191쪽
DE MENTE Hu MANAram; sed instar lucis omnibus elle communes , & quasi publicas non
immerito praeter caeteros statuere vi I. a. deis detur S. Augustinus. Nam veritatis
c. a .ra luX , aut lapIentiae, non multitudineis audientium stipata secludit venien-ra tes, nec peragitur tempore, nec mi ar grat locis ', nec nocte intercipitur,sa nec umbra intercluditur, nec sensii, bus corporis subjacet. Quae si concedimus , veritatis judiciun non in sensu, sed in mente , quatenus sese ad ideas convertit, est constituendum. lato Cum enim de re firma, Sc stabili, Sc
intelligibili disseritur , stabiles , im
mutabiles, dc quam maxime inexpli- ,, gnabiles rationes esse oportet. Sed quae selisibus persipicimus , quam citissime fugiunt, falluntque inquirentes sepe , ac decipiunt. Cuni enim res corporeas sensus non attingat, nisi per interjectum medium : hoc sane diversimode constituto, necesse est ut varia quoque judicia adhibeamus. Hinc sydera varijs tincta coloribus apparent , modo subrubra, modo pallentia videntur , ut crassiis , aut purus aer nobis ossunditur. Or-
192쪽
LIAIR SΕeu NDus. Iosgana denique ipsa in quibus rerum imagines excipiuntur , non uno semper modo affecta sunt. Hinc judicia ob varietatem organorum quasi in speculis variantur: cum illa facies veritatis una dc immutabilis ma
Sic igitur ratio tibi rerum prava necesse est, Α Falsaque sit, falsis quaecumque a sensibus orta est. X. Jam redeo ad illas regulas quibus Veritatem cernimuS , quae cum ubique fulgeant , ac communiter
praesto sint omnibus, ac semper sint uniusimodi, & immutabiles , quid
aliud esse possunt,quam rationeS aeter nae, Vel ideae ex quibus lux omnis veritatis in mentes nostras delabitur 3 non enim in rebus corporeis veritas
occurrit, nisi participata, diminuta,Ec dispersa. Sed in rationibus aeternis pura, sincera, integra, Sc participabilis invenitur. Ex his ergo cognitio nostra formatur , dc dirigitur: in his solis criterium veritatis , judicium certum , dc firmum videtur constiis tutum. Judicamus enim secundum in-I.
193쪽
166 Dn MENTE Hu MANA- is teriores illas regulas Veritatis, quas communiter cernimus: de ipsis vero se nullomodo quis judicat. Sunt igitur, , mente nostra superiores. Nam ut ii , , lud in animo humano praestantissi- mum est , non quo sentit sensibilia,
,, sed quo judicat de sensibilibus: ita
, , leges, Vel regulae veritatis sunt ,, mente nostra longe excellentiores, ,, cum illae sint immutabiles, & de ipsis es mentibus nostris secundum eas judi
X I. Quod quidem in omnia quae
mente conspicimus valet. Nam de corporum specie aut pulchritudine , unitate , aequalitate, proportione secundum leges illas sola mente comprehensas, atque ipse longe praestantiores, cum eae sint incommutabiles, αν decernimus. Quod si enim minora ον & majora spatia figurarum atque motionum secundum eam legem pa-M Tilitatis, vel similitudinis , vel congruentiae judicantur , ipsa lex major ,, est his omnibus, sed potentia. Caeterum spatio aut loci, aut temporis, nec major, nec minor: quia si major
esset , non secundum eam judicare-
194쪽
mus minora : si autem minor esset , qnon secundum eam judicaremus ma- εjora. Quid porro illa lex , quae ju- 'dicia nostra dirigit 3 An forte notio, sive species impressia, aut formulamenti impressa3 neutiquam. An potius est ars ipsa divina , in qua res approbatur facta , ubi videtur fui fle facienda3 Haec autem lex omnium arta tium cum sit omnino incommutabilis, FinenS Vero humana, cui talem legem μ' videre concessiim est, mutabilitatem pati possit erroris , satis apparet supra mentem nostram esse legem , quae ve- litas dicitur. οε
Quomodo immutabiles illa rationes' videri posset. I. TAM ulterius progrediendum, de ratione duce, qui fieri possit,
ut rationes a ternas , vel interiorem veritatis lucem nobis intueri liceat, acriori animo contemplemur. Quod
jam alio loco jecimus, Principij loco
195쪽
t nunc constituendum videtur : aliam Iesse veri , aliam veritatis notitiam. Tum verum intelligimus , cum rem uti est, novimus. At veritas cum sit,l ut S. Anselmus definit, rei conso i mitas ad suum exemplar, non simplisci ea mentis intuitu, sed perfecto j l dicio intelligitur. Nec satis est duas
notiones, aut ideas in unius rei existentia, Velut in centro conjungere :sed ipsam rei cum suo exemplari convenientiam intueri oportet: Atque adeo exemplar ipsum , cum quo res cognita componitur , ignotum elle
non debet. Si quidem ut res bona censetur, cum fini ad quem destin tur, congruit: ita de vera judicatur, cum ideae artificis convenit. Nec bonitas igitur ignorato fine, nec veritas non cognito exemplari Perspecta essa potest. Nam uniuscujulque vel veriutas in hoc posita est, ut formae secundum quam facta est, sit simillima.& quod cujusque naturae conditio postulat, quantum fieri potest, complectatur. Verus est homo, qui omnem hominis rationem participat Forma autem, ut ita loquar, imparticipata
196쪽
Lis p R SECUN Dus. I 6sticipata , seu idea divina est rectitu- l. do δc regula, quae manifestat veritatem formae participatae. Atque ut i imaginis ab exemplari suo , sic. rei creatae veritas ab idea divina ducitur. Non potest autem imaginis cum suo Exemplari conformitas cognosci, nisi utriusqM quaedam motitia praeluceat. Qui enim sciam num imago aliqua Caesarem exprimat, nisi. Caesarem utcunque noverim Θ Ita nec rei cujusque Veritas, nisi perspecta incommutabili forma, quam res imitatur innotescet. Nondum quaero quo id modo fieri possit, ut in divinas ideas noster fera tur aspectus 3 An quosdam idearum
velut charactereS mens exprimat an earum duntaxat luce perfundatur 3
id paulo post viderimus. Nunc satis fuerit ostendisse sinceram veritatem percipi non polle, nisi mentis aciem ad illas incommutabiles & imparticipatas formas convertamus: nosque lex regulis super mentem nostram incommutabiliter radiantibus, quae pla- icent approbare,vel quae displicent cor- trigere: sormas etiam per sensus haustas, idc memoriae quodammodo infixas ad
197쪽
r o Da MENTE HuMANA eas leges exigi, ac de universis quae intelligimus nos consulere intus praeis sentem nobis veritatem, de qua m D cat omne , quod menti rationali tu
cet. Cum enim animus Verita tem
cernit, illius similitudine quodammodo informatur. Est quippe mens ex se mutabilis, 3c formabilis , .nec potest sibi largiri ι d ipsa non possidet. Quid igitur veritatis conceptum, Ec quali characterem menti imprimit, nisi prima dc exemplaris veritas, inter quam, & animum nostrum nulla natura interjecta est 3 Aut cedo quid aliud mentem nostram signare, Scformare possit 3II. Quod sit , ut saepe dictum est , veritas nihil sit quam rei cum exemplari suo perfecta similitudo: exemplar autem in duplici positum sit dista rentia : aliud quippe est causa , dci quasi forma rei Archetypa , aliud abi ipsa re ducitur : fatendum est purae,& liquidae veritatis perceptionem nono formis per sensus haustis, atque exnnultorum singularium cognitione collectis; non a speciebus abstractis ex-
rrimi , sed a prima Sc originali for-
198쪽
ina proficisci. Illa quipqe cognitio in
certa est, δc obscura : haec pura, constans Sc certa: illam August. cum I. s. leaere crasso, Sc nebuloso , hanc cum T ' sereno, atque ab omni vapore libero comparat. Claret desuper judicium ve- ccritatis, ac sui juris incorrupti stimis regulis firmum est : etsi corporalium imaginum quasi quadam nebula sub- texitur. Sed interest utrum ego sub ccilla, vel supra illam caliginem, tan- quam a coelo perspicuo secludar : si- cccut in altissimis montium accidere so- let: Sc inter utrumque acre libero fruens, Sc serenissimam lucem supra, ςς Si densissimas nebulas subtus aspi-
ΙΙΙ. Sed quia multi arbitrantur nos de veritate secundum imagines a rebus acceptas judicare: nec fieri poste
putant, ut mentis aciem ad rationes rerum aeternas in arte divina sui ren-
tes intendamias: minuenda est haec opinio, & cum Henrico Gandavensi In sum- demonstrandum , vix ullum a nobis de 'ν rebus certum per phantasinata, aut
species ab iis mutuatas fieri polle judicium, nec veritatis criterium in ijs
199쪽
1 1 DE MENTE HuMANA formis vel abstractis, vel effictis es.se constituendum. Primum nemo se re ignorat res ipsas, ex quibus ima gines desumuntur, essis mutabiles; inconcussam adeo veritatis notitiam
ex ijs non posse deduci. Hinc fatetur Aristoteles longe certiores esse Ma , thematicas , quam Physicas disciplinas, quod res de quibus agitur in Mathesi, non sint adeo fluxae δc caducae , quam quae naturali scientiae subjiciuntur. Ι V. Mens humana cum sit ipsa mutabilis , eaque nunc vera, nunc falsa; nunc perita , nunc imperita inveniatur ; ad quam se regulam inflectet , quid illius auferet inconstantia 3 Profecto si nullam normam, aut ducem sequatur nullum praeter imagines ab objectis desumptas, nusquam erit ab erroribus tuta, nec quicquam habebit explorati: major quippe in iis , quam in mente ipse est mobilitas.
Quare veritatis regulas non inferio-TCS mente, neque etiam aequales este, , colligimus. Mens quippe mutabilita-- tem pati potest erroris, veritatem aliquando minsis, liquando plus videti
200쪽
Lia R S EC uNDus ' I 3ω ex hoc fatetur se esse mutabilem :cum illa in se manens nec proficiat,
cum plus a nobis videatur , nec de ficiat , cum minus : sed integra dc in- Corrupta , dc conversos laetificet lumine, Sc aversos puniat caecitate. Vi Species a phantasmatis abstractae, obscurae sunt δc confusae, nullam habent insignem notam , quavera possint a falsis discerni : nec possunt adeo certa essicere judicia.
Ex his quidem multa esse vera cognoscimus, secundum generat S notitias , vel a natura nobis insitas, vel experientia collectas. De ijs etiam quae non vidimus interdum licet recte judicare. Communem ex . gr. figura
notionem ex diversis illius speciebus, sensu , aut ratione perceptis efformatam menS gerit, cum qua quidquid
occurrit, utrum sit figuratum confert. Ita ex multis experimentis sensu perceptis artium principia, dc univer siles regulas constituimus: dc secundum eas de artificiosis operibus judicamus. Quin etiam ex imagine alicujus vita, possumus eum si occurreritognoscere : atque ex omnium crea