장음표시 사용
251쪽
21 Da MENTE HuMANA evidentes demonstrationibus involvunt. Quo quidem vitio ne Euclides quidem vacat, si Ramo & aliis credimus. Et certe libri quinti pars melior demonstratione non egebat. Sed molestior est ea demonstrandi subtilitas a Metaphrsicae scriptoribus usurpata, qui accersitis probatio nibus , dc quaestionum minutiis apertissima quae sunt,interdum obseurant. In his omnibus notiones doctis Mindoctis communes , quaeque magna ex parte clarae sunt Sc distinctae,
consulere oportet, non Voces tantum,& sonos. Sic nemo est qui essentiae
aut naturae nomine statim non intel
ligat id quo res est id quod est: per
existentiam id quo adhu est: Adeo ut quaerenti quid res sit, essentia , quaerenti an sit, existentia proseratur. Jam utrum duae sint res, essen tia & existentia, an sint a se mutuo distinctae , nescio an qui sitas ideas tantum consuluerit, n0n id clare percipere possit, rem nihil esse nisi cum existit. II. Huius generis multa sunt in scholis agitata, ex. gr. an ratio e
252쪽
LIBER SECUNDUS. rastis Deo dc creaturis ,' substantiae de accidenti univoce conveniat, Scaliae ejusmodi quzestiones innumerae, quae parum utiles videntur, & res claras per se magis impediunt , quam explicant : aut certe in Vocum contro versias plerumque degenerant. Non quod utile non sit communes elatis assectiones , aut conditiones ad n-titias verbis explanare, Sc apte di tinguere. Cum enim in omni pene disputatione occurrant, nasi per des nationes.nominum dc divisiones distinguantur , homonymiam passim
aut aequivocationem creant. In quo
quidem doctrina de praedicamentis aquae stionum minutiis libera , non est repudianda. Sic res stricte sumpta . vel Libstantia, ab accidentibus vel modis commode secernitur. Utrum vero subsistentia , qua res in
se subsisti , dc suppositum, aut per
sona nominatur, sit modus a rei n,
tura distinctus, aut quid aliud, m gna contentione Sc olim disputatum fuit, & quantum auguror , adhuc disputabitur. Et tamen si nos adcinnm ma loquendi usum , de na
253쪽
a16 DE MENTE HuMANA tivas mentis ideas referimus , id mNnime obscurum videbitur : Suppositi vel personae nomen rei alicui tribuimus , cum in se ipsa existit, nec alteri ut nobiliori communicatur. Neque enim manus juncta corpori, nec corsus ipsum,ac ne anima quidem se pontum dici solet. Sed manus avulsa
jam in se subsistit. Sic gutta aquae se parata suppositum dici potest: ubi
cum alia confunditur, Sc Voce dc
ratione suppositi excidit. Jam infinita prope de quantitate, dc qualit tibus disputari solent , quae aut nul
lius sunt usus, aut nulla scientia comprehendi possunt. Atque ut materiae dissicultate acuant ingenia, certe nosa melioribus interdum avocant, Scquas habemus ideas magis distinctas plerumque confundunt. Quorsum enim illae quaestiones, quae de
possibili, vel impossibili, aut de infinito . tantis animis agitantur, quae nec solvi umquam possunt, δc solutae nihil ad vitam afferrent utilitatis3I V. Quocirca ut ad institutum non trum redeamus, quae clara sunt per se,
254쪽
L1BER SE CuNDUS. 227 quae non sunt adeo manifesta, quaeque idemonstratione egent, tamquam prin
cipia erunt supponenda. Ac forte id ex usu esset ea seligere axiomata, quae saepius occurrunt in scientijs, quaeque omnibus , aut pluribus sunt communia , quae ut principia & confessa haberentur. Nam principium illud quod in scholis, ut primum omnium cele- lbratur: impossibile est idem esse Mnon elle, verissimum quidem est, Scapertum, sed vix ullius est usus M rei
veritatem indagandam. Quaedam sunt aXiomata, quae majorem.forte utilitatem asserunt, Sc omnibus pene scienti js communia sunt. Quale est illud , quod multis quidem modis esserri solet. tu fuse explicat Claubergius. Nemo dat quod non habet. Nam eodem haec recidunt. Ex nihilo nihil fit.
Quidquid est in effectu , prius existit
in causa , aut aeque perfecte, si ea sit univoca Sc totalis, aut perfectiori modo, si sit causa aequivoca. Quandoque instar regulae proponitur , ut ne cui causae essectum tribuamus , quod ejus vim aut potentiam excedit. Atque probari non debent, nec vicissim
255쪽
iis D s MENTI HuMANA illud principium latius fusum est,quam ni facile existimari possit. Hinc enim
praeter caetera videtur sequi. I. Corpus a seipso moveri non polle: nam quod ex 1e non habet motum,hunc ab alio mutuetur necesse est. Σ. Quae aut natura aut arte fiunt, ab eo quod a
tu est,essiciuntur. Quo quidem princia pio saepe alitur Aristoteles. 3. Essecetum cause similem existere: causa enim id quod habet, essectui largitur. . e n entis nulla sunt attributa , nn adeo actio. Hinc etiam illud Platonis s. Quae nec habet quis, n noscit, alteri dare vel monstrare non potest. 6. Unde illa in Physicis adeo jactata activitaris Sphaera, quod esse
tus tribui non debeat causae cujus vi tutem superat. 7. Hoc etiam princi pium ad causam exemplarem,ut ad eΩfectricem pertinet. Nihil est enim in imagine, quod in exemplari non repe riatur. Nam si quae sit imago exemplari suo nobilior, quasdam perfecti nes, quae in re ipsa , ad cujus simili tudinem expressa est , non insunt, ea complectitur. Nec exemplar proprie .uitari, neque imago dici vere potesta
256쪽
L1BER SECUN Dus. Atque eas,quaecumque sint,perseel iones , ab ingenio pictoris mutuatur , ut aut formas pulchriores Vidit, aut excogitavit .Quo quidem principio utitur Cartesius, ut probet ideam vel cogitationem , seu imaginem entis summe perfecti , qualis est idea Dei, ut rei undequaque perfectae, a re aliqua extra nos posita proficisci: ne sit aliquid in effectu , quod in causa non
V. Sic unaquarque scientia sua habet axiomata incommutabiliter vera, qua te est istud Theologiae naturalis , Deus
necessario existit. Non enim morali tantum, quod omnium consensu com
probata sit, sed Sc metaphysica certitudine clara est : cum existentia sit 'ge ratione entis summe perfecti, ut de ratione circuli est , quod sit figura. Quod enim non existit , aut potest non existere, id quidem ut summe perfectum concipi nequit. Eodem x
cidunt, Deus est maxime em, aut ensimmutabile. Quod enim est und quaque perfectum, nullam acquirere, .am deperdere perfectionem potest .noc illius existentia potest deficere.
257쪽
L 13 Est SECu Nnus 231rum, & artium, imo dc civitatum de rerump. maximarum exigua sunt initia. Alia in hanc rem exempla profert V resamius, quae fatis sunt obvia.
Qua sint praecipua errorum causs squisque Us remedia sint adhibenda. Ι. V A v ε M pene sunt percepti ad num , quae judiciorum vitia. Nam quae in ideis confusionem, eadem quoque in judicijs errorem ingenerant. Atque ut ex multis perpaucas errorum causas afferamus , eaS commode ab intellectu , aut imaginatione potius , voluntate, & objectis ipsis
duci arbitramur. II. Communis & fere una errorum,
qui in judicijs nostris se produnt, Camsa est perceptionum confusio. Judi cium enim aut praeceps & inconsultum , aut falsum sit necesse est, quod ex rebus male perceptis essicitur. Nec fieri potest, ut recte judicem attributum subjecto convenire, si utrumque
258쪽
M1 DE MENT TH ANA confusa tantum M obscura copaitione mihi innotescat. Quace iis c potissi.
anum elaborandum nobis est, ut claraS rerum perceptiones nostra noupraecurrant judicia. Cumque ideas rerum non satis districtas habemus, ac sensum cohibeamus . qui cum ideis ita librandus est, ut de re quam clare per- cipimus, firmum & stabile de ceco fule cognita timidum judicim proferamus. Nec aetatis praejudicijs , consuetudini, authoritati plus quam n celle est tribuamus. Nam praejudic M opinio in multos errores nos abriatii ; cum sem ipsam olim jam clare a nobis perceptam arbitramur. Ac ius judicia repetita, langa consuetudine roborata ., consensus hominum, docentium a boritas , menti velut
compedes injiciunt, ne libero iudicio misit unumquodque permodere. NOCaliud huic morbo, qui omnes pene dicciplinas . re totam vitae sationem comaehubael, remedium afferri potest, quam in ea perceptionis opinione deposita , Principia ipsa, & axiomata ad novum
examen Levocentur. Quae ex rebus
259쪽
L 1 A Ε x SECUN Dus tineantur, reliqua non ita confidenter affirmentur. Neque in ijs quae ad religionem non pertinent, ultra quam par est,authoritati vel antiquitati concedamus. Quae quidem sic intelligi
Volumus, ut in ijs, quae ad vitam spectant, ita morosi de anxij non simus ut nihil agendum arbitremur, quod non clare a nobis distincte percep tum fuerit. Nam in his rebus, quod loco, tempori, personis magis conVenire judicamus, id omnino facere ne
cesse est , nec semper id quod verum
. est , sed quod magis est proba8ile sequimur. Nec demum fluxae dc praeci pites occasiones nos sinunt ita quςque circumspecto judicio expendere. SeAin rerum contemplatione nihil est
quod nos cogat praecipitare judicia r, quantum fieri potest, ultra rei perceptionem assensus non est promo Venias. Verum ubi nihil clare percipimus , judicium suspendere oportet. Nec tamen neganda res est,quod eam complecti animo non possimus. Multa enim sunt quae nec sensu, nec mente
consequimur. Alia quidem sunt quae clare dc distincte contuemur, tametsi
260쪽
quo ea modo existant, omnino no
latet. Nec res manifesta idcirco in dubium est revocanda , quod quaedam habeat annexa , quae nullo intellectu
assequi possumus. Ouod in divinis ,
aut Theologicis potissmum obtinet. Videndum itaque ubi claras, dc liquidas perceptiones exigere oporteat , quando judicium suspendere, aut cons tanter assirmare nece sse s r. ΙΙΙ. Habet etiam id viiij mens humana , quod assirmationibus magis moveatur, quam negationibus ; cum aequalis se utrisque praebere debeat. Hinc nata est, & aucta Astrologiae, Magiae naturalis, 3c aliarum artium vanitas, ac superstitio, quae tot hominum mentes oppressit. Nam quos Astrologia ex. gr. aut ex somniis di
vinatio delectat, ij diligenter obser Vant eventus , si qui forte contigerint: sed ubi fallunt,quod siepissime accidit,
ne attendunt quidem. I V. Ex prava quoque voluntatis a sectione plerique errores manant ,
quos leviter attigisse , & quasi digito indicasse satis fuerit. Nam plerumque rem ita esse judicamus , quod