장음표시 사용
461쪽
natio per multa phantasmata comprehendit : plures denique conclusiones quas ratio per varios δc multipli
plices discursus collegit , sub uno conspectu, atque in eodem velut principio intellectus perspicit . XIII. Gloriosa quidem illa, Scgrandiloqua Platonicorum Philoso phia extra praescriptos limites longius me duxit: nam de liberius isti Philota sophi evagari solent, nec exiguis qui'
busdam finibus,ut Peripatetici circumscribi se patiuntur. Neque ab ijs multum diversa tradunt Mystici, cum vires animi rerum cognitioni destinatas
explicant. Magna quippe est inter Platonicam Philosophiam, Se mysticam Theologiam vicinia r cum ambς in Dei, dc animae contemplatione potissimum versentur. Ijsdem quoque nituntur principijs, eodem spectant,
nempe ut mens a rebus corporeiS aVΟ-cetur , eaque purgata ad Deum omnis veritatis fontem couVertatur , ut
divino fulgore radiet, atque ex intima cum summo bono conjunctione perficiatur. Utrique animum in duas partes secant, quarum una cognoscit,
462쪽
amat altera : illam in tres itidem vires partiuntur, mentem , rationem , sensum: mentem a Patre luminum,
non a corporeis simulachris irradiari constantissime docent: haec divini vultus lumine signatur : seu lumen illud sit menti congenitum, seu ab idearum luce dimanet. Nam satis constat quod ea facultas firmitatem , puritatem , veritatem, sinceritatem continet, quς circa ea quae semper eodem modo, &. simplicissima sunt, nempe circa ideaS, EU prima rerum principia occupatur. Hanc mystici coelum supremum, spiritum, intelligentiae lumen, rationis apicem, intellectus Angelici umbram, 8c alijs plurimis nominibus dessignant. Suprema sui parte ad Deum erigi, infima rationem contingere non semel diximus. Sic ratio in duas itidem vel ut portiones secatur. superiorem quae ex principijs ab intellectu traditis conclusiones suas colligit ; ut inferior ex sensuum experimentis motuum siIorum ducit initia. De sensu nihil attinet
dicere, nunc enim eam dumtaxat animae partem , quae spiritalis, Sc rationalis est persequimur.
463쪽
38 DE MENTE Hu MANAXIV. De objecto quoque facuItatis intellectivae nihil necene est plura subjicere, cum ex dictis constet tam late id patere quam entis notionem. Qu9d enim primo concipitur objecti titulo , est ens. Prima a tem ratio intelligendi est Veritas, quae ut seperius dictum fuit, in conformitate rei cum suo exemplari posita est. Haec quippe intellectum assimi
lat, Sc adaequat cum re cognita. Quare verus est intellectus , cum perfecta rei similitudine similatur: res itidem quae cognoscitur est Vera , cum suae ideae concinit. Ex utriusque comparatione ipsa veritas percipitur, ut similitudo ex duorum similium nota habitudine comprehenditur. Sic veritas proprie in mente residet: nam quid aliud est verum , ut definit Ganda-vensis, quam ens declarativum ejus,
quod est apud intellectum ὶ quid vero
potest rem cum alia contendere', nisi
intellectus 3 Nec veritas imaginis peγcipi poterit, nisi δc imago, dc res per imaginem expressa perspiciantur , at
que una cum altera comparetur. Jam
lux illa sui manifestatrix, quae maxi-
464쪽
L1BER QuARTus. 439 me ad veritatem pertinet, CXtra intellectum non consistit. Res quidem CXtra mentem positae sunt in actu pris imo, ut loquuntur , sui declarativae :sed ipsa manifestatio opus est rationis: neque in ijs, rebus essentialis veritas inest , quatenus cum mente nostra comparantur, sed ad Divinum intellectum ex quo fluxerunt, sunt reVO- Candae. Quemadmodum veritas domus ab artifice , non ab otioso speculatore dependet. Forma itaque idem lis est prima regula ad quam formae participatae veritas exigitur; neque illa veritas nobis explorata esse potest, si nullam participanilis formae cognitionem habeamus. Haec de objecto intellectus in universum sussiciant.
465쪽
I. CI quis forte has vires intellecta
i tum dc voluntatem non re, sed cogitatione tantum, a se invicem distingui contenderit, cum hoc mihi minima pugna . futura est. Nam si lux corporea cum eadem sit, Scuniusmodi, tantam effectuum varietatem procreat ; multo magiS anima,
quae spiritalis est, dc insectilis, in plara officia vim suam impendet: tametsi in varias partes aut facultateS eam dividimus, quo distinctius illius func-ὶ tiones, & munera percipi possint. Esti igitur vis eadem quae intelligit , dcl amat. Quatenus se ad aeterna erigit, i Zc quae sunt si apra se contemplatur , t intelligentiae nomen , ut dictum est, i usurpat; ratio ipsa res universales , quaeque sunt circa mentem attingit ;l ut sensus res corporeas , dc quae: nobis subjecta sunt, contuetur. Cum
466쪽
L1BgR QuA R T v s Imens rerum duntaxat imagines vel excipit, vel depingit, nec quicquam praeterea molitur , tum nihil aliud quam cognoscit, & intellectiva, aut rationalis vocitatur. Sed ubi agit aut
molitur quid, aut objecti bonitate ilia . lecta , in ipsum nititur , quo sit persectior, de quod sibi deest consequa
tur, tum motu quisim impellitur , quem appetitionis, aut voluntatis nomine insigniunt. Itaque ut perceptio ad intellectum , sic actio omnis ad voluntatem pertinet. I I. Varia quoque haec Vis appeten- ldi nomina sortita est. Suprema illius lportio synd resis , media voluntaS , infima animalis appetitus Vocitatur. Synderesis voluntate superior a Mycticis statuitur: haec ab ijs portio virgi natis animae dici solet, eaque nulla praevaricationis nota violari potest, Scpuram contemplationem subsequitur :haec,inquiunt, in extremis maris inhabitat; &: in littore stabili conquieLcit: postquam mens assumpsit pennas diluculo. Voluntas ut variaS eX xit functiones , diversis quoque sa- gnatur nominibus: nam ubi in finem
467쪽
simplici motu nititur, Voluntatis nomen retinet; cum ad eum finem quo dam velut itinere contendit, intentio:
cum media, quae ad finem ducunt resispicit . electio appellatur. Sic voluntas exequendi, quae jam decreta sunt, Scelecta, propositum; cum ad agendum quodam Velut pondere aut inentiae di istamine Sc morscripto impellitur , conscientia dicitur. Cum denique sui juris est , Sc actuum suorum domina , aut seipsam ad agendum determinat , libertatis nomen sibi vindicat. Omnis
oluntatiS motuS, atque omnis appetitio aliquam cognitionem subsequitur. Nam & voluntatem nostram percipimus , ut perceptiones omneS
III. Est tamen & circa hoc quae tio, atque utrum voluntas in id feratatur necessario , quod ab. intellectu fuit judicatum , multum ambigitur. Sunt enim in hac opinione non pauci qui indifferentiam in voluntate nullam esse putant; sed in ipso dumtaxat intellectu eam reperiri pertendunt: cum voluntas ultimum judicium, quod Practicum vocant, necesskrio cons
468쪽
L1BrR QuARTus. ε 3 quatur, neque illud detrectare , aut declinare possit. Est quippe voluntasVis quaedam caeca, omniS cognitionis expers , quae nisi intellectum ducem , praemonstratorem habeat, moveri
nequit. Nulla si quidem est rei ignotae appetitio: quocirca nisi voluntas ul-rimi judici j sit sequax, impotcnS Crit, irrationalis, inconsulta. Quorsum i vero id quod ab intellectu praescriptum est, repudiabit Θ an velut judex rationis decreta probat, vel improbat , eaque inter se contendit ξSed nihil perspicit, caeca supponitur
neque adeo potest unum cum altero, quod proprium rationis munuS est, componere. Quod si unum alteri praeponit , aliqua ratione ducitur: Ergo nec fle est ut ultimum sequatur rationis judicium: nisi sorte impetu Vo-
, t untas ruat in id quod libet. Sed hoc . ipsum dijudicare non potest , nisi mens
facem praeserat. An forte ultima rationis conclusio ad prudentiam , Voluntatis autem motus ad injustitiam
pertinebit 3 Quod si ita sit, homo erit prudenter injustus : nescio an qui quam absurdius fingi possit. ν
469쪽
DE MENTE HuMANA. I V. His sane argumentis essectum putant Sc conclusum, quod voluntas ea semper, quae meliora sunt judicata prosequatur , deteriora fugiar. Nam ut necessitate quadam beati esse Volumus, & miseriam horremus: ita quae ad beatitudinem propius videntur accedere, magis expetimuS, quaeque deteriora judicantur, magiS aVersamur : nemo quippe magnos dolores , aut longiores cruciatus exoptata Non igitur voluntas peccat, nisi cum error intellectus judicium corrumpita Errant enim omnes qui operantur
V. Alij contra voluntatem ita esse sui juris , dc indifferentem existimant
ut ratione etiam reclamante huc aurilluc se inflectat, Sc quae ab intelle . tu proposita sunt, amplecti libere pota
sit aut respuere: consulit enim intellectus, non vim infert voluntati ; per-l suadet, non cogit, atque omniS n bcessitas saltem antecedens procul a Vo-' luntate abest. Secus nullis virtutibus , nullo habitu voluntas erit excolenda. Satis erit intellectiam instruere,
& docere: si quid peccatum fuerit,
470쪽
LIBER Qu. ARTus. ψφs solus error in vitio erit, non hominis perversitas. Discutiendae erunt ignorantiae tenebrae , quae rationem obscitrant, omnes statim virtuteS una cum prudentia aderunt.Quod s1 accipimus, nihil usui, nihil exercitationi relinquimus : praeceptis, & doctrina
omniS vitae ratio continetur. Quoties
ipsum quod judicatum est bonum rejicimus , in malum reclamante coim
scientia praecipites ruimus, & scientes deteriora sequimur V I. Verum inquiunt, voluntas non erit vis rationalis , nisi rationi ipsi obsequatur. Quasi necesse sit ut judicium rationis expectet ; sepissime nudas perceptiones sequitur , nec semper deliberat, sed in bonum arprehensum subito nititur, & om ne rationis judicium praecurrit. Sed enim tum est irrationalis, & inconsulta, esto imprudenter, & tem re operetur: est tamen vis rationalis, quia ad supremam animae partem per tinet , & rationem sibi praelucentem audire debet ; tametsi non raro praevolat. At saltem inquies, cum rationem in consilium adhibet,