Petri Salii Diuersi ... De febre pestilenti tractatus, et curationes quorundam particularium morborum, quorum tractatio ab ordinarijs practicis non habetur. Atque Annotationes in artem medicam de medendi humani corporis malis à Donato Antonio ab Alto

411쪽

conueniat in morbis acutis mulierum prae τιμιιum.

Medicis verba solii Hippocratis, & non ipsam re ponderantibus neglectum, fuit in causa, ut conceptus saepe una cum matre a plenitudine, & seruore sanguinis sui aliis miserabiliter perierint. Quare commendo in simili cala copi sam sanguinis missione in c teris aut moderata,& ad uncias facta. tua ad praeseruationem ab abortu, ubi a plenitudine immineat, summopere probo, nec ista contra Hippocratis Galeniq; sententiam erunt, quia salutem aegrotantium,non vanas opiniones sectati sunt .. & haec de secundo auxilio. i Tertium auxilium erat pharmacum. quod an conueniat,& quando conueniat in utero gerentibus, clarissime docer Hippocrates lib. q. Apho. primo, & Galenus ibidem. quo loco habetur, in his mulieribus nunquam conuenire pharamacum, nisi materia turgente . nec turgente materia semper admittendum esse, sed solum a quarto mense usque ad septimum . Hunc aphorismum audiui nonnullos Medicos ad indicationem sectionis venae transtulisse. Sed longe alia lest ratio sectionis venae, &alia pharmaci. sectio enim v nae suspecta est,quia per eam alimentu fartui subtrahitur.at pharmacum non ratione subtractionis alimoniae, sed quia in utero gerentibus maximam facit comotioneni, unde diruptio ligamentorum, & abortus impedet, periculi plenuest. Quod perpendens Hippocrates abstinebat a pharmaco primis, & vltimis mensibus;in medio autem tempore nonni si turgente materia concedebat. hoc idem ponderans Galenus duo dicebat ; alterum, quod cum primis, & vitiamis mensibus facile ex validis motibus, in illis ex ligamentorum mollitie, in his autem prae grauitate hius, dirumpatur ligamenta ; ideo nec primis, nec ultimis mensibus umquam pharmacum admittendum esse . in medio autem tempore,quo firmiorem habent conceptus coalitum,unde tunc mulier potest sertiores sustinere motus sine litus offensi ne,nonnunquam administrandum sore. alterum erat, quod in intermedio hoc tempore non indiscriminatim ςonueniat

412쪽

pharmacum; scd solum quando materia itirget .ratio est, quoniam in materia turge e inhibito pharmaco,nec magni sit incorpore conaotio; quia humores turgentes spontes cile hincinde defluunt, naturaq; motum adiuuante facilli. me leni pharmaco educuntur . cuius merito dicebat Galenus.Cuin natura ad hos expellendos humores incitatur, novehementi pharmaco,sed aliquo manum porrigente, di huc humorum motum ad aluum deducente solum indigere.c ius ratione satis liquet minorem ex materiae turgetis, quam fixae purgatione in corpore comotionem fieri. & ideo nec hinc utero gerentibus discrimen abortus in intermedio tempore, praecipue cum tu his mensibus fartus externis caussis tum quia coalitum simiorem habent, tum quia grauitate non ponderant, non ita facile cedunt, imminere potest. &ideo summa cum ratione ab Hippocrate statutu ess, a qua to mense usque ad septimum, si materia turgeat, ha4 medicandas esse. Quam Hippocratis sententiam Galenus lib. primo Epid. seel. 3. commen. 29. amplificat etiam ad ter tium mensem, haec vciba habens. Iam illud quoque memianisse par estcitum trimesti em, & quadrimestrem praeter caeteros iniui ijs resistere. J His igitur omnibus praedictis mensibus poterit Medicus, materia turgente, pharmacum admin, strare. at quae crunt pharmaca haec e non profecto electiva illa, & vehemςntiora medicamenta; tum quoniam haec maximam in corpore commotionem faciunt, tum etiam, quo niam in materia tui gente ista non conueniunt. quae materia turgens manum porrigente pharmaco, & ideo leni tantum indiget. tale erit syrupus rosatus solutivus,Manna , Caiasia fistula, Rhabarbarum, di huiuscemodi lenia, & benedicta phai maca, quibus urgente .necessitate parum quid vel Diaphniconis, vel ellectuarij de succo rosarum addere poterit Medicus, nunquam tamen ista transcendens. At his eisdem medicamentis ausi sunt nonnulli uti etiam in utero

gerentibus,non turgente, sed firmata materia, confisi benici . ta gnitate

413쪽

gestate eorundem medicamentorum, ac opInantes Heu pharmaca in infirmata materia Hippocrati, & Galeno si specta futile ; quoniam aetas illa tali genere medicamento. rum caruerit. Sed animaduertant hi ex Galeno, quod tulia medicamenta sunt ca, quae administranda ipse docet turgente tantum, & non firmata materia, quam firmatam nullo pacto mouere pharmaco praecipit. Unde cum vehem tiora ph rmaca nullo conueniant tempore gestationis HGri, & lenia tantum conueniant turgente materia, nec etiam ista unquam conuenient, ubi materia non turgeat, sed fr-mata sit. haec enim medicamenta, quae turgente materia, quoniam comotionem,& agitationem eadem turgente iacorpore non faciunt, conceduntur, si firmata fuerit mate. ria , cum ad motum naturam adiuuantem, & incitatam nohabeant, materiaq; de se sit segnis,ut ex immobilitate a paret , magnam erunt apta inducere comotionem, valdeq: agitare poterunt utero gerentes , & faetus, cuius validi, a

importuni motus ratione disrumpi facile ligamela, ct abortus subsequi poterit . quare semper in tali casu haec eadem

medicamenta valde suspecta crunt,& ideo nunqua invium recipienda sunt, nisi materia turgeat . Quod si interdum proficue, nulloq; subsequente incommodo haec a quibusdaMedicis administrata fuerint, ut in nonnullis contigisse v di, hoc robori mulierum, & sttus firmitudini, quorum ratione vidi etiam tolerata medicameta abortiva in aliis, quae sponte abortum procurabant, non rationi,quar in hoc nus quam est, adscribant, regulamq; ex his, quae praeter rationem, & artem fiunt, non condant. At dices, quid igitur excluso pharmaco agendum erit ξ alia habemus ingenia quibus possumus superare morbos, sicuti victus rectam rationem, praeparantia humores, concoquentia, clysteria lenia, ea, quae possunt materias ad vias ductuum deducere, alia similia,quae tentanda sunt relicto pharmaco,& hoc prancipue in febribus ipsis. cuius pharmaci memivit quideme a Galenus

414쪽

i Galenus in taris Methodi, in quibus persectissimam on

'ium febrium curationem , di curandi methodum docuit, innuens non summam curationis febrium in solo consistere marmaco. Sed contra hanc sententiam videtur esse Galeni lacus lib. I. Apho. in commen. Aph. 33. ubi reddens ramitionem, quam utero gerentes febre detentae vel abortiunt, vel cum mi iculo pariunt , inquit,st hae mulieres aliqua O ,

LOrripiuntur febribus adeo vehetiantibus. Rex ne aessita- ztis is

te abortiant.aliquando aute corripiuntur quide febribus no preetibus.vM,' Renistinus.. mediocrilaus,in quibuscum a medicis no ma non turpalumcienter purgentur,ut pote qui valida medicamenta enhibere. mulieri grauide no possint, aliquid superest reliquiam humorum vatiosorum in corpore , ex quibus postea froslum a filmi recidivae, &diu laborant, unde tandem vesabortiunt, vel difficulter parium. Ex quibus, vobis pat xe videtur,Galenum concedere purgantia medicamenta in, etiam in quibus materia non turgeat. bienim lubres fiunt mediocres, non turget materia ; cum tuo gere, ut ubique habet Hippocrates, iit promu Murimor Di, in quo non mediocres, sed vehementes fiunt sebres: disi valde purgantia medicamenta non concedit, innuit tameIema exhiberi posse. dum habet haec vel ba. Ibed cum non purge i ar uiuacienter, aliquid si pe est reliquiarim in cor porc vitiosoru humoni. quibus paulo post subdits No p tentibus radicis mulieri grauidae aliquod validum auxilia aciaiberς. & ideo purgationem, licet non a valido pharmaco iactam, concedat . quare ad mentem Galeni lenientia. benedicta pharmaca conuenire videbuntur. At res so ge aliter se habet a quoniam Galenus clarissam e pharmacu cludat per ea verba , dum habet, ulteri grauidae nullum idum 'illima adhiberi .posse. vadisini enim auxiliu est arm cia, ut ubique ipsemet docuit. LI m aut linquit. . v mulieres vreto gerentes in febribus mediocribus noni 1usucscnt purgantur, ta at in his excivianduin esse

415쪽

Pharmacum.non purgantur enim sufficienter ; quoniam lacis illa tantum purgatio adhiberi potest, quam docuit lib. h. Meth. cap. 9. in febribus putridis administrandam ego, ubi monuit expellenda esse ea, quae putruerunt, per urmas, ec aluum, & sudorem, & quanaoq; per vomitum, si materia sua sponte eo impetum capiat; ad quam intentione pii fanam proponiti & aquam mulsam,& imcle, & a m Ie,& decoctum radicis apis quod si venter sponthnihil reddat,aquam mulsam cum oleo inijciendam per clystere ivitat. talem purgationem, quae imminuere materia Potest, - in utero gerentibus administrare possumustat eam, quae eradicare materiam peccantem potest, ut γε pharmaco eloctivo tentatur , non utique debemus, cum in his validar sidia adhibere nequeamus: & ideo iure dicebat Gai nus, quod cum hae sufficienter non expurgentur, quoniaintegro pharmaco expurgari non possunt, superest in his aliquid vitiosorum humorum, cuius merito febres, Ipro. trahuntur, vel recidivae fiunt. Qua de re concludatur,pharmacum in utero gercle nunquam nisi turgente materia, ad. ministrandum esse. Qui priscam hanc medicorum antiquorum sententiam

iis Ibist eis non animaduerterunt,Vel neglexerunt, non tantum ade viocare abortia purgandas mulierra utero gerentes , sed etiam ad prouocidam praereu- dum abortum pharmacum . exhibere ausi sunt. Hi conspiras morbo la- cientes mulierem grauidam pleuritide, peripuemonia,angilatant. na, stare ardenti, & simili alio acuto detineri morbo, alia casum esse lare impossibilem curatu . quoniam ratione gestationis uteri mulier debita, & opportuna his morbis non potest ferre remedia. undE necessarium est,ut vel mater,vel stetus pereat. iudicant autem, ut saluent matrem, sectum excludendum, & abortum procurandum esse, ut matera statu hoc naturali liberata tutius possit omne remedii genus admittere ;& ideo ad hanc intentionem nonnulli ausi sunt exhibere pharmacum latuens,& alia abortiva medica,

416쪽

menta, dicentes satius esse,scetum interfici, ut salvetur mater, quam eundem una cum matre periclitantem ex praeter

Opharmaco conseruare velle, quod postea in utriusq;

perniciem cessurum esse affirmant. Haec sententia nequa quam admittenda est , ut pote quae nec monumentis antia

uor una, nec rationi consona iit. Hippocrates in Iusiurano suo promittit se nulli s minae, quo partum abigat , perdatue, medicamentum unquam daturum esse, monetq; in lib. de natura muliebri, ubi mulier conceperit, & praegnas sit, si erysipelas in utero fiat, cum tamen eam peritura cen stat, non utendum elle his cibis, ac potibus, a quibus se

tus corrumpatur . Galenus nunquam docuit abortum procurandum esse , laetusq; ita semper curam habuit, peri de ac viventis hominis. & in morbis acutis mulieru prae gnantium monuit lethale esse abortum causari. Vnde lib. . Apho. comm. 3 o. explicans Hippocratis sententiam di centis, Mulierem utero gerentem capi ab aliquo morbo acuto lassiale esse, huius rationem assignabat,iria nenteni abortum, qui ex duobus pendere potest, primo ex magnitudine febris foetum occidentis, secundo ob tenuem vi ctum in morbis acutis necessarium, qui Obseruatus, ex alia menti defectu, conceptum destruit: quare cum lethale sit mulieri praegnanti capi morbo acuto ex parte foetus, quia eius imminet abortus, hinc clare liqueat, in morbis grauibus nunquam abortum procurandum esse; cum enim hic

casus per se semper sit discrimine plenus, si in morbo grauiori contingat, cum malum malo addatur, res in extremuvitae pericissum deducetur: quare nunquam nec pharmacu, nec abortivum medicamentum ad hanc intentionem exhia beatur, sed semper incumbat Medicus conseruationisc itus , quantum in eius potestate erit, Omnia recte circumis spiciens,& mensurans, foetus , & matris simul summam habens rationem, ne partu interscino, una & matrem inter

417쪽

oppositum nonnunquam visum sit, ut superiis dixi hoc norationi, sed robori mulierum, per quod errata medicorum tolerare potuerunt, adscribant. & haec de usu horum trium auxiliorum in mulieribus , dum utero gerentes morbo acato laborant, administrandorum. De Morbis acutis puerperarum. Cap. XXIII.

Partu solent accidere puerperis plura incommodi eis tantum peculiaria, sicuti secundae retentio, doli res ad imum ventrem, & circa uterum , mensium dimma ta, vel suppressia, vel superflua expurgatio, vul eorundem deprauatio, ex lactis generatione febres validae , Si quartaiulce sunt classis. de quibus hic non agam, cumis omnibus in proprijs eorum capitibus exquisite pertractata sint . His autem aliquando superuenire solent acuti morbi re pre hendutur vel a pleuritide,vel a peripueomonia,velabaris na,vel a phrenitide, vel a febre ardenti, vel ab aliquo si E, & graui morbo. quare perscrutandum erit, cum hoc

ita liqueat, quomodo in his, sicuti & in superioribus, medicus gerere se debeat, &quo ad victum,& quoad vena sectionem, & quo ad pharmacum Quo ad.victus rati

Victus ratio nem sciendum est, commune esse fere omnium mulierinnsorvamia in errorcm, existimantium a partu statis optimis alimentis remorbis acu- siciendas, & nutriendas esse puerperas, unde ad iura caps ris mulieris num, ad eorundem carnes, ad aromata d vina.vinosa si r P Ἀμ- tim deueniendum esse opinanturiin qua occasione nisi prudens assistat mulier ,vel diligens advocetur Medicus, quo iuxta Hippocratis Galeni sentcntiam lib. 2.Reg. acui. 3.asierentium, ab euacuatione ad pleniorem victum maproperandum esse ,haec errata animaduertant, subsequi co-sueuere grauissimi morbi. caueant igitur puerperara tali genere victus,& utantur ferculis tantum in iure primis diebus, abstinentes a carnibus, &vino, & aromatibus, ac interis,

418쪽

esa deuenient subsequenti tempore pro ratione & virium,& status mulieris. Si autem hoc tempore contingat, puerperam apprehendi acuto morbo, victus tenuis imperetur, &hoc maxime,sii hoc prianis diebus euenerit, quo tempore facilius, quam in processu puerperis,solent mulieres tenuem victum tolerare; tunc igitur exhibeatur ptisana,quar, si optime parata, & cocta fuerit, nullos poterit edere flatus, &haec diluatur iure pulli tenuioris, quod idem pro potu commendo exhibendum est: vinum enim omnino excludenda est, & potus aquae ctiam optimo alteratae in pluribus mulieribus solet ventriculi, vel uteri dolores ob flatus inde geniatos inducere, consueuitq; puerperis mirum in modum adsuersari. si tamen habeamus patientem boni habitus, robu' iti ventriculi, & quae uterinis aflectibus molestari non comsueuerit, in hac poterimus aquae potum cum cinamomo,vel in aliquo semineodorato alteratae, admittere, ut interdu ego

feci, qui puerperas tales cum potu huiusce aquae in acutis passonibus usque ad septimam, & nonam diem saepe detinui . lutea ouorum, di caetera, quae pleniorem reddere victum solent, non admittantur, nisi vires, quae semper in quocunque casu manutenendae sunt , hoc idem iudicent.

a quibus semper iudicatio cibi reguletur, qui & quo ad qua litatem, & quo ad quantitatem semper sit talis , ut numquam hinc morbus ingrauescat. Quo ad sectionem venae considerandum est,an morbus acutus vel in principio puerperii, vel in medio tempore,vel in ultimis diebus partus puerperam apprehenderit ι si enim hoc a principio factum sit, licet in morbis acutiS florente samuinis mita state, & constantibus viribus,semper sit secanda vena: ta- fio quo,σ qnmen cum a partu statim, & per primos illos dies copiose parata in moenaturaliter expurgentur mulieres,nulla alia tentada est sanis bis puerper guinis euacuatio quam quae anatura recte & naturaliter rum. operante dirigitur: que tamen si supprimatur, vel imminuatur, tum ad tollendum morbum di affccium prater natu-

419쪽

xam, tum ad prouocandam naturalem euacuationem secratur venae inferiores, & copiose mittatur sanguis; quoniam copiosa etiam esse debet ex priscripto naturae mensiu tunc temporis purgati', Si autem medio tempore acutus superueniat morbus, duo consideranda erunt 1, primum, an mabus pendeat vel a materia in particulari loco conculcata, vel a materia sparta secundum,an mulier conuenienti ex purgatur mensura, vel non. si a sparsa generetur morbus

materia, ut fit in febribus, mulierq; non perfecte inpurgata sit, statim ad sectione venaru inferioria descendere debemus ; quonia hinc materiae minorationet, &naturalis expurgationis prouocatione habebimus. Si aute mulier suffici

ter expurgetur, morbusq; inualescat, nec euacuatio natu

ratis morbo satisfaciat, venas inferiores secabis, tantumq; detrahes,quod ex coniunctis ambobus , ciatur,quod pinnulat morbus, ut docuit Galenus lib.9. Meth. cap. s. si tγmen febris admodum intensa, inccndiumq; magnum aderit , id fiat, quod nunc in morbo a materia in loco particiniari conculcata ,& putrescente facto agendum esse declaro . Vbi particularis aderit acutus morbus,ri puta pleur,

iis , vel angina, vel similis alius affectus, si grauis is sit, vis

deq; instet,& indicet de sectione venae, siue expurgetur sussciente siue non, statim deueniendum est ad sectionem v narum superiorum e directo loci assecti existentium , & ei

proximiorum; quoniam ita a loco affecto euacuantes morbum facilius tollemus, quam si inferiores secemus, quae nec proximae sunt loco affecto, nec ab eo euacuari possunt, ii mo has secantes virtutem ex euacuatione labefactabimus, ct materiam in loco particulari conculcata non minuemus.

hoc pateat exemplo anginae,qua instante secanda statim est humeralis vena, ut a loco affecto educatur, & reuellatur materia: si autem inseriores secuerit, vel totum fere sam Intrem educes ad reuellendam, & euacuandam materiam

acantem, vel ex ea sectione adeo tarda succedet utili-

420쪽

eas , ut prius mulier ex angina ea extincta fuerit, quam persenriat reuulsam fuisse materiam a loco affecto. Hoc tamecum hac conditione exequatur, quod antequam minister ad secandam accedat venam fiat frictiones ad coxas,& cru ra; quibus factis, fiant ligaturae dolorosis in medio coxarii, itaquod detineantur, quoad secta fuerit vena. a misso sanguine paulo post soluantur, & tunc cucurbitulε iisdem ad coxas in parte interiori applicentur,vel salte frictiones illae repetatur. hinc habebimus materiei peccatis minoratione , loci affecti alleuiatione,& purgationum naturalium conse uatione. Hoc idem censeo faciendum esse in febribus arde-tibus, & vehementioribus. quoniam licet materia sit sparsa, tamen incendium tantum est circa cor , & viscera, ut ex eorum longinquar venae sectione non ita mitigari, & cxtin Rui flamma possit, sicuti ex proxima, di maiori, qualis est basilica. Quem curandi modum non solum praedictis rationibus persuasus seruandum esse censeo, sed etiam assirmo me hoc felici experientia confirmasse. quod idem non sola in puerperis, sed etiam in caeteris mulieribus morbo acuto

detentis, dum menstrua purgatione naturaliter euacua tur, seruaui, hoc unum tant tim ani aduertens, ut dum in

principio copiose purgantur, rem naturae dimittam: post principium autem statim, supradictis conditionibus obseruatis,ad superiorum venarum sectionem deuenio, indeq; utialitatem aegnotantium salutari euentu consequor. Si autem in ultimis diebus puerperae morbo acuto laborauerint, ijsdeconditionibus habitis, & obseruatis idem agatur, quod docui agendum esse in medio tempore, hoc animaduertens, quod semper quo magis distamus a die partus, eo tutius possumus ad venarum superiorum sectione ascendere; quo autem magis illi appropinquamus,etiam in medio tempore, hoc idem maiori cum primeditatione agendum erit. nisiq;

instet morbus, urgeatq; eius acuties ,sique naturalis expurgatio copiosa fuerit,ab eis abstinere poterimus. si aute non -i . CC A copio c