장음표시 사용
51쪽
tissimum venenum continet. In homine ipso longiori jejunio aeri, dirodens evadit, ita quidem, ut os inde doleat, demes vacillent, halitus sceleat, & pustulae exoriantur. At in morbis stequenter admodum mutatur: saliva phthisicis saepe dulcescit, in scorbuticis acerrima est, in putridis morbis saepe sit tam stetita & amara, ut nauseam aegris creet; in aliis salsa, in aliis acida evadit. - Naturaliter nec acidae, nee aleatinae indolis est, nec in Symp. Violata ullam coloris mutationem producit. Conquassata multum spumat, & sub antlia pneumatim iii bullas innumerabiles surgit. - Si igni commissa fuerit, non spissatur,
ut lympha solet, sed tota sere volati Iis in auras avolat. - Cum actis dis mineralibus mixta non coagulatur, nec cum alcohole. - Sibi r lim, in aere moderate calido, tandem putrescit, & aleatinam naturam
Si vegetabilibus salinaceis admisceatur, sementationem in iis eiu excitat & auget, quam aqua; nam panis cum aqua nondum incipit sementari, dum in misceta ex pane & saliva jam peracta est semen
Chemice tractata saliva sub destillatione i . Ingentem copiam legmatis insipidi praebet. αφ. Hoc exigua quantitas spiritus libriviosi sequitur, & perparum olei empyreumatici. 30. Ex residuo majori igne combusto, nonnihil salis alcati fixi potest elixari; remanet tandem duplex terra, una ealearia, altera felenitica, quae crustas lapideas , quibus dentes saepe obducti sunt, formare videtur. An saliva apo dici potest' Constat quidem ex aqua, exiguo oleo &sale inter se mixtis, & quassata spumas agit, veram tamen soponaceam vim
52쪽
vim non exserit, facultate olea cum aquis miscendi non gaudet, abstergendi quidem vi praedita est, nam maculas delet , vulnera mundat& ad consolidationem disponit; canes hinc nonnisi lambendo vulnera sua sanant.r- Si tumoribus induratis mane saepe illinitur, etiam resolvit. Saliva est valde penetrans, salinas particulas ciborum citissime extricat, & saporem auget; hinc ad manducationem valde invitat. Quando cibi . diutius in ore retinentur de convolvuntur, ab admixta saliva proprium saporem & odorem plerumque amittunt, singularique blanditie imbuuntur, & odorem peculiarem --graeei aemulum spirant. Ex dictis manifestum est, salivam esse humorem tenuem penetrabilem , sementi vice quodammodo langentem, quo alimenta in Ore jam solvi incipiunt, & ad bonam in ventriculo coctionem subeundam Praeparantur. - Qui salivam pro excrementitio succo habent & semper spuunt, in ita ciborum appetitus deletur, concoctio non bene procedit, ventriculus gravatur & languet, nutritio desinit, emaciatur corpus, oriuntur obstructiones & insaretus viscerum, vix, nisi saliva iterum deglutita, sanabiles. Haec, nisi salior, satis superque monstrant si gularem hujus succi vim, & absolutam in digestione necessitatem. Suecus gastrisur. Λ saliva ad alium liquorem, nee sane multum illi absimilem, transeuna eum est, qui quidem ex ultimis arteriolarum finibus, in villosa ventrieuli tunica patentibus, secernitur, & ingestis identidem admiscetur. illic succus, quem gastricum appellant, est limpidus, blandus, subsalsus, inte dum ab admixto muco viscidulus: mane jejuno ventriculo, & corpore
53쪽
antrorsum inclinato talis tape eructatui. - Λd ignem totus exhalat. Me acidam, nee alcesinam indolem aperte monstrat; sed tamen vim solvendi alias res plane ineressibilem habin; praecipue in voracioribus an, malibus; atque etiam dotes quasdam offert, ob quas non absurde Missis Chemi eorum menstruis comparari solebat. Imprimis singularem vim lac coagulandi possidet; neque tamen haee vis ejus acidae naturae potest
adscribi, nam dum putrescit hane vim in lacte adhuc exserit. Unde intel-IIgitur, non salino principio tribuendam esse hane facultatem coericem , quae huic lacco inesse videtur, sed singulari eius ingenio, e qualitatibus ad sensum nostrum apparentibus non explicabili. Etenim experimenta eum succo gastrico instituta nuIlam stre in sanis corporibus aerimoniam
monstrarunt. - Quae quidem apparens lenitas esse id, ut Mechaniel nullam singularem vim huic succo tribuerent, sed sola fere triturations ciborum concoctionem in ventriculo peragi contenderent. His autem phaenomena in vivis animalibus observata evidenter contrariantur; nam
lanis tantum fibrarum ventriculi est actio, & motus peristallicus placide admodum in massam ciborum agit; nec premit adeo, nec atterit; Et quod magis etiam hanc opinionem refellit, animalia membranaceo tenui ventriculo praedita, pisces ex gri alios deglutitos pisces in ventriculo satis cito in liquamen mutant, dum pars extra ventriculum in gula 4aerens integra manet ; idem in serpentibus aliisque aimalibus saepe observatur. ---, . Itaque alii physiologi, cum hoc mechanismo digestionem perfici non posse pervidissent, ad mlorem ventriculi Coniuge runt; & In hoe veram digestionis causam posuerunt; at hi quoque, dum Scyllam sugere tentabant, in Charybdim inciderunt: non enim an,
54쪽
madvertebant etiam frigida animalia durissim saepe corpora digerere, quo Mo argumento illud de calore dogma landitus evertitue. - Prois habilior issorum physiologorum videbatur sententia. qui omnia digestionis phaenomena ex sementatione derivarunt I verum si rem Meuratius perpendamus, non usque quaque vera illa deprenhendetur. In tium quidem sementationis, sed neutiquam plenus effectus, secundum naturam in stomacho locum habeti muta ingeruntur quae lament soni vinosae, aut aeetota non sunt idonea, & tamen optime δρο-runtur, ut in carnivoris animalibus observare Iicet. Noe vegetabilia quidem In entriculo acidum suum penitus explican denique sermentatio multo longius temporis intervallum nequirit, quam concoctio , quae saepe fiatis cito peracta est. Quodsi praeter naturam spontanea se mentatio sit, ut in debilibus saepe contingit, concoctio valde retardatur, acescunt cibi in ventriculo & multas molestias creant; Hinc enim ructus acidi, cardialgia, tormina. Quae ingesta sunt remanent cruda, ct in olore suam indolem demum sequuntur, acescunt, ramescunt. putrescunt; aer elasticus erumpit, ventriculus expanditur, oritur nam in & vomitus, & ta natura a corruptis se liberare tentat. Haec au. 3em in sinis, nisi nimio cibo sese ingurgitarint, nunquam conti'guntiat ex adverso concoctio placida fit, absque omni molestia, absque ru etibus, blandus ehymus in stomacho paratur, qui nulla sementationis signa monstrat. - Cum itaque nec Uritur, nec calor, nec fermen. Urio digestionem ciborum absolvant, & tamen assumta, inter quae admodum saepe dura sunt, in similarem subcineruam pultem redigantur, nihil superest, quam ut hanc amonem singulari & solventi hujus liquoris gastris ingenio adscribamus. Tametsi quidem singularis ham sacultas G a ex
55쪽
- ex qualitatibus eius sensibilibus explicari nequeat, certa nihilominus experimenta eandem declarant, imprimis ea, quae nuperrimo ab ingenioso quodam Anglo in hanc rem instituta fiunt t),&hoc Ioeoyroduci merenturii Curavit sibi parandas sphaerulas, unam ex argento, plures ex ebore, quae ex duobus hemisphaeriis, interventu colit jungendis, ne separandis constabant , atque disse mento in duas cavitates divise , ct ubivis in ambitu foraminibus erant perluta. Ullas est oportimitate, quam ipti kcit I Iungatus quidam silices devorare solitus, ut hoc specticulo tu. crum saceret, H quasi lapides in panem converteret. -- In primo tentamine carmin bubulam spirarae argenteae inclusit, & hane Ilum garo devorandam tradidit. Elapsis 38 hoxis globus de alvo excretus est vacuus , caro bubula plane ditatuta erat. - Ergo a Q. cum si usto carnis suillae & casei simile experimentum instituit; quae expulso 48 horis poli deglutitionem globo, persecta etiam sui sie soluta vidit. - 3 .. Cum mmis & rapis, tam crudis, quam coctis idem succes: sit. - 4 . Globulum granis tritici, hordei, secatis, & pius imple vit, qui dum per longum tempus in tubo cibali retentus, ct dem excretus suillet . nullam in contentis mutationem saetam fuisse Mandit; nisi quod pise paululum ab humiditatu, quam imbiberant, turgidi ra essent. - Ossa. si modo: inclusa & deglutita nequiequam in stomacho de pondere suo amuerunt, articulorum vero ligamenta persecla dest sta sum. - 6Q. Hirudo & lumbricus terrestris in vis.
lam materiem mutati sunt. -IC . Quatuor sphaeraeas eburneas, quarum Prima continebat carnis ovillae xvj. gran Pcunda eandem quanti
56쪽
tatem piscis coecti, tertia tuberum solani, quarta si serum coctorum aequale pondus, cani devorandos dedit. Dein, inciso animale, vidit in stomacho ipsas sphaeras insigniter mutatas, utpote plus quam ἰ partes depondere suo amiserant. Caro inclusa & piscis erant digesti, portio imberum aliquid' amiserat, at siseres nullam mutationem passi sunt. 8 Dehinc ovi quatuor tubulos cylindricos puri modo ac sphaerulae fabrefactos intrusit, quorum duo bubulae crudae, & frustum salmonis
a X gran. duo reliqui par pondus raparum & tuberum esculentorum Continebant. Cum sex horis elapsis stomachus aperiretur, piscis ct bu bula integerrima inventa fiunt, rapis & tuberibus interea plane diGlutis. - 9 . Coetae ani males substantiae in experimento novo cum Ove facto, inὲmutatae manserunt. - ro . Tostae bubulae frustum gr.
xij. cuin liquoris gastrici 3β ex ventriculo canis, cui cibus per quinde cim horas erat denegatus, desumti, in phialam immisit. In alia phiala aequale pondus carnis bubulae cum aquae 3 ιδ miscuit. Ambas dein incalore tost grad. digestioni exposuit. Octo horarum spatio, bubulacum liquore gastrico mixta, ditatuta erat, dum alia nullam plane mintationem subierat. . Post et q. horas ambae ab igne remotae, illa cum liquore gastrico pungentem, non autem putridum, at haec vere putridum odorem spirabat. ' t l . - . . IQuae hactenus recensui experimenta, nonsolum vim dictiventem sinre gastrita propriam, sed diversam simus indolem in hominibus, ca nivoris, & ruminantibus es. clare satis evincunt. - Carnivom viri digerunt herbas & vegetabilia, quae ruminantibus optime cedunt, duci haec contra carnem indigestatu relinquunt. Succo hominis gastrico du
57쪽
plex quasi vis inesse videtur; quandoquidem & herbas & earnem beat,
concoquit. - Ηaec autem nec ab attritu, nee Calore, nee a se
mentatione possunt explicari, sed verius dici potest: succum gastricum esse menstruum arcana naturae methodo paratum, & usibus cujusque anumalium generis ita accommodatum, ut cibos cuique convenientes di, soIvat & ad plenam coctionem praeparet. Succus Pancreatis AHie laceus a natura salivae parum diversus esse videtur. Eum pam eas glandula conglomerata pone ventriculum decumbens secemit, unoque ductu in intestinum duodenum, inter primam & secundam ejus sexuram, effundit. -- Si organi hujus magnitudinem, quae Omnes alias salivales glandulas sines sumtas, multum superat, si ejus situm. quo alternis diaphragmatis pressionibus perpetuo expositum est consideramus, insignem liquoris pancreatici essiuxum esse intelligimus. Nomnulli ejus copiam intra xxiv. horas tribus libris aequalem posuerunt. Tumente ab ingestis ventriculo, majori adhue copia exprimitur & tota glandula sere emulgetur. De indole hujus liquoris acriter olim disputatum eZ - Multi eum vere acidum, bilem vero alcatinam statuebant, & ex horum intra se mixtorum orta sementatione chyli originem & motum, ac calorem sanguinis, derivabam. Sed satis nunc constat, suaeum paneremicum mi ivae valde similem, adeoque liquorem colore subalbido, sepore su silis. supra ignem exhalabilem, nee iamlina, nec acida natura praeditum esse, qui lac nequidem coagulat. - Effectus ergo hujus succi sui.
58쪽
vae similes erunt. I Q nempe chymum magis magisque diluere, a ad resolutionem disponere 30 in nostram naturam veriere nimiam talis aeritatem temperare, eamque accuratius chymo miseere.
Alis. Sed diversus ab omnibus, quos adhue recensui, succus est bilis,
hare nempe pariter ac paneremicus liqvor ad duodenum per duetiam choledochum vehitur, ex maximo totius corporis viscere, quod h par Focatur, veniens. -- In hepate autem non eo modo, quo in
aliis visceribus fieri solet, sanguis arteriosus ad secernendum adhibetur; sed venae singulari modo construsis hoc opus persiciunt: scilicet sanguis ex ventriculo, emento, liene, intestinis, pancreate, & me- sonterio redux, multisque oleosis Malescentibus particulis imbutus per venas ad hepar tendit, quae venae prope hepar in unum truncum, quem venam portarum appellant, colliguntur. Haec inter lobulum Spigelii ejusque appendicem caudatam sulcum reansversum hepatis labit; quo simulac ingressa in duos ramos secedit, qui dein arteriarum more dispersi per totam hepatis substantiam distribuuntur. Ultimi horum fines tandem cum radicibus minimis duimis hepatici comjunguntur. - Ubi haec conjunimo facta est, singulares acini forma sexangulari specie glandesarum apparent, qui totam sere hepatis substantiam constituunt. -- Hos acinos cavos esse, bilemque in lis dem, ni statuerunt: verum nec inie stio, nec accuratior anatome ullos sollicuisliis in iis detegere potest. Cera per venam portae injecta continuo filo, sine intermediis nodis, directe in ductus biliseres transit. Quare
59쪽
putarem potius formari hos acinos ex concursu vasculorum, nam praeter ramum venae portar. & poror biliarios etiam ramus arteriae & venae hepaticae in his diffunditur. Ex horum itaque concursa glomervasculorum cellulosa conjunctorum formatur, quem acinum vocant.
In his acinis diversa hepatis vasa ultimis sinibus inter se inosculantur, superfluus autem a secretione & nutritione hepatis sanguis in venas
hepaticas transit, & majoribus truncis collectus in venam cavam se exonerat. - Ductus bili seri sensim in majores ramos convergunt, unum que tandem canalem formant, qui antequam ad duodenum pervenit,
in itinere alium adhuc ductum recipit a vesicula sedea ortum: Horum prior he Iicus, posterior esticus ductus audit. In hunc bilis hepatica, quoties aditus in sinum duodenalem prohibetur, transit, &in vesie la fellea deponitur; ubi postquam paululum morata, & tenuiori sua parte per absorptionem privata fuit, spissatur, majoremque aerimoniam acquirit. Hanc viam, ob retrogradum angulum, quem hiecansis cum hepatico facit, multi in dubium vocarunt, sed levissima compresso bilem ex hepate in vesiculam urget, & obstructo ductuehuel octo ante insertionem et Uri, aut ligato, nil praeter aquam te nuem, aut mucum in vescula superessi - Hi etiam succi praeter majorem acritatem & spissitudinem non disserunt inter se , quae in tablico, ob factam in receptaculo moram, omnino majores esse debent. Cystica bilis non nisi pleno ventriculo emulgetur, dum hepatio sereeontinenter in duodenum ossiuit. Veteres bilem in hepare secretam , ob notabilem , qua gaudet acrimoniam, pro succo excre identitio habuerunt; sed inter succos inquilinos
60쪽
Iinos merito numerandus est, plurimum quippe ad chylopolasin contribuit, &ob insignem vim, qua in oeconomia animali, sive prospera sit, sive adversa valetudo, vicere solet, magnam meretur attentionem. Est humor quasi balamicus, ad corruptionem variam in primis viis facile nascentem, a natura datus. - Non exigua copia ad ductum choledoetam bilis affuit, quae ex caleaeo nonnullorum intra horas ad duas libras exsurgit. - Nunc singulares hujus succi dotes, easque sensibiles, perlustremus. Bilis recentissima caret omni sere odore, excepto illo communi, qui ex abdomine recens mactati animalis ascendit. -- Sapor est amarus, in stetu tamen saluus, subsalsus, bilis istica amarior est hepatio. In nonnullis animalibus ex. gr. piscibus insignem acritatem monstrat: si guttula bilis ex Crocodillo desumta linguae adspersa fuerit, non modo insignem ardorem excitat, sed inssammationem etiam gravem producit. - Color bilis in diversis animalibus disseri, savus GDnivoris & hominibus proprius est, piscibus viridis, at herbivoris mistus. - Pondere admodum variat, dum tamen muco cedit, parum ab aqua distat, ad quam se habet ut Io Ist ad Iooo. --- Uisclia ditate quadam in universum gaudet, haec tamen in statu sano pro varia aetate dispar est, plerumque adeo notabilis, ut sta ducat, nee guttatim effundi possi. - Si aliquamdiu stetit, color ejus mutari incipit; primum nempe leniter rubescit, & tandem intense rubet, simulque aliquid serosi cadit. - Non tam facile. quam vulgo put tur, corruptionem patitur, quippe quam per duos annos servatam nondum penitus vidi corruptam. Unde a veritate aliena esse videntur,