장음표시 사용
221쪽
una sextula at binis quaternis siliquis amenti, una duella Sc semisextula
ac unis quaternis siliquis aeris. Vicesima secunda ex duabus &uiginti d ellis auri,una duella unacp sextula, aloe binis quaternis siliquis arieti, semio sextula ac unis quaternis siliquis aeris icesima tertia ex duab.& ut inti duellis auri,una duella unacp sextula argenti,una sextula arris. Vicesima qua ta ex duabus Sc uiginti duellis auri,una duella et semisextula, ac unis quaternis siliquis argenti,una sextula at* binis quaternis siliquis aeris. Vicesima quinta ex tribus & uiginti duellis auri, sesquisextula ac unis quaternis silio quis argenti, binis quaternis siliquis aeris. Vicesimasexta ex tribus 8c uistinisti duellis auri, sesquisextula argenti, semi sextula arris. Vicesima septima ex tribus 8c uiginti duellis auri, una sextula atm binis quaternis siliquis amet
semis tuta ac unis quaternis siliquis arris. Vicesima octaua ex auro puro. Sequitur quartum genus acuinquibus argenteos numos, qui ars in se continent,aut aereos,qui argentia,exploramuSues aut quo argctu ponderamus,
distribuitur duplicitemuel enim duodecies in quin* drachmas 5c unu scri, pulu,quar pHdera uulgus numOs nominat: quoru quod* rui ius partimur in quatuor 8c uiginti quaternas siliquas, quas ide uulgus etranula appellat: uel in sedecim semuncias,quas lothones nuincupant quaru quae rudus diuiditur aut in decem Sc octo quaternas siliquas, quas uocant granula, aut sedecim semuncias, quarum ut quae* distribuitur in quatuor drachmas. ita quar* drachma in quatuor numos. secundu utran* bestis diuisionem sor, mantur acus secundu priore ad numeris dimidioru nummu quatuor 8c uis ginti secundu alteram ad numeru dimidiaru semunciam, hoc est sicilicorriuna 8c triginta. nam si conficerentur ad numeru minoru ponderum, iterum numerus acuti essiceretur nimis magnus, & ex eis non pauca propter exi gua arilenti uel aeris portionem nihil significarent nobis: utrisin tam uirguis las quam monetas, quae ex argento Sc aere constant, experimur. Alterae sic
se habent. Prima est icitur ex tribus 8c uiginti arris partibus, 3c una amenti parte: quare quaecunP uirgula uel numus coticular attritus ipsam ita toto, rat ut haec acus,in ea inest quarta Ec uicesima argeti porito: atm ita quoq; sic cundu argenti portione,cύm superat ars iudicandu est. secuda acus conficitur ex duabus Sc uiginti aeris partibus 8c duabus argeti .Tertia ex una & ui. ginti aeris partibus,& tribus amenti. Quarta ex uiginti arris partibus et qua tuor amenti. Quinta ex decem dc noue aeris partibus 8c quinq; argen ti. Sexta ex decem Sc octo aeris partibus 8c sex argenti. Septima ex dece 5c septeaeris partibus 8c septe argenti. Octaua ex sedecim aeris partibus 5c odio aris
genti.Nona ex quindecim aeris partibus 8c nouem argenti. Decima ex quatuordecim aeris partibus 8c dece argenti. Vndecima ex tredecim aeris parti bus& undecim argenti. Duodecima ex duodecim aeris partibus &totidei argen ti. Decimatertia ex undecim aeris partibus 8c tredecim argenti. Deciamaquarta ex decem arris partibus 8c quatuordecim argenti.Decimaquinta ex noue aeris partibus 8c quindecim argeti. Decima sexta ex odio aeris parii
bus de sedecim arileti. Decima septima ex septe aeris partib.&dece Sc septeargeti. Decimaoctaua ex sex aeris partib.5 dece 5c octo argeti. Decimano.na ex quin in aeris partib.&dece & noue argen ii. Vicesima ex quatuor aeris
partibus Sc uiginti argeu. Vicesima prima ex tribus aeris partib.& una S ui
222쪽
DE RE METALLIc A2o sinti argett.Vicestinase da ex duab.arris partib.& duab. ac uiginti argἔti. Vicesima tertia ex una arris parte ac trib. ac uiginti argeti partib. Vicesima quarta ex puro argento. Alterae uero acus ita se habent. Prima conficitur ex quindecim semucris aeris,& una semucia argenti. Secuda ex quatuordecim semiiciis & sicilico aeris,& seni ucia at* sicilico argenti. Tretia ex quatuo decim semunciis arris,& duabus argenti. Quarta ex tredecim semunctis &ficilico aeris,& duabus semunciis & sicilico argenti. Quinta ex tredecim semunciis arris & tribus argenti. Sexta ex duodecim semunciis&ficilico inris 8c tribus semunciis at sicilico argenti. Septima ex duodecim semulis cris arris S quatuor argenti. Octaua ex undecim semunciis Sc sicilico aeris& quatuor semuncijs atm sicilico argenti. Nona ex undecim semunciis aesris & qninin argenti. Decima ex decem semunciis & sicilico arris, ac quin semunctis atin sicilico argenti. Vndecima ex decem semunciis avis 5 sex argenti. Duodecima ex nouem semunciis & sicilico arris, & sex semunciis at* sicilico argenti. Decimatertia ex nouem semunciis aeris, & septem se muricris argenti. Decimaquarta ex oesto semunciis & sicilico aeris, Sc septesemunciis re sicilico argenti. Decima luinta ex octo semunciis aeris,& totidem argenti. Decimas exta ex septem semunciis & ficilico aeris, ac octo se, mune s & strilico argenti. Decimaseptima ex septem semuciis aeris,& no uem argenti. Decimaoctaua ex sex semunciis & ficilico aeris & nouem se mutici js at* sicilico argenti. Decimanona ex sex semunciis aeris, S decem argenti. Vicesima ex quinin semunciis & ficilico aeris, ac decem semunciis at* sicilico argenti. Vicesimaprima ex quin* semunciis aeris, S undecim argenti. Vicesima secunda ex quatuor semiiciis & scilico aeris,ac undecim semunciis 8c sicilico amenti. Vicesima tertia ex quatuor semunciis aeris, Mduodecim argenti. Vicesima quarta ex tribus semunciis & sicilico aeris, ac duodecim semunciis & sicilico argenti. Vicesima quinta ex tribus semiano eqs aeris,& tredecim argenti. Vicesima sexta eae duabus semunciis & ficiliaco aeris ac tredecim semunciis S sicilico argenti. Vicesima septima ex dua bus semunciis aeris, & quatuordecim argenti. Vicesima octaua ex una se muncia Sc ficilico aeris,& quat ordecim semuncijs at sicilico argenti. Viocesima nona ex una semuncia aeris,& quindecim semunciis argenti. Trice sima ex sicilico aeris 3c quindecim semunciis atm ficilico argenti. Tricesima. Prima ex argento puro. Haec hactenus. DIuribus fortasse uerbis quam Oaptimarum artium studiosi desiderent, tamen ad harum rerum cognitionem necessarin s. nunc de ponderibus dicam quoru saepe mentionem redi: ea duo plicia sunt metallicis maiora scilicet& minora. Centum pondium est primu& maximum pondus,nimirum centum librarum, at ob id centenariu dioctum. Dimidium centupondium secudum:& quidem quinquaginta librarum .Quarta centumpondii pars,quae est quinu & uiginti librarum, est tertium pondus. quartu sedecim librarum: quintum, Octo: sextum,quatuor: se Primum, duarum: octauum librae unius. Haec ueta libra est sedecim unci rum: cuius dimidia pars nempe selibra quam nostri marcam nominant, est
unciarum octo: sive,ut ipsi diuidunt semunciarum sedecim: quae selibra estia i nonum
223쪽
nonum pondus. At decimum est semuciarum octo: undecimum, quatuora duode num duarum, decimum tertium unius semunciae: decimumquars tum sicilici:decimum quintum, unius drachmae. decimumsextum, dimidiae drachmae. Ita distribuuntur maiora pondera. Minora uero sunt portiones sectar ex argento uel orichalco uel aere:quarum prima 5c maxima plerun Pendit drachmam unam: quanto enim minora fuerint, tanto utiliora sunuminus enim dc uenae uel metalli experiessi,& plumbi nobis opus est. Ea autem portio nominatur centumpondium, respondet* maiori librarum nua mero:quas item centum pendit.Secunda est librarum quinquaginta tertia, quin S uiginti quarta sedecim: quinta, cto sexta,quatuoriseptima,duaorum octava, unius librae:nona,selibrae:decima octo semunciarum: undeciama,quatuor: duodecima,duarum:decima tertia unius: decima quarta, siciliaci. quae est ultima. Nam portiones, quae respondent drachmae & dimidiae drachmar non sunt usitatae. In his autem portionibus ponderum minorum omnibus nunieri librarum & semunciarum sunt inscripti. At metallici quiodam aeram minora,ut etiam maiora pondera aliter distribuunt in partes: estenim eorum maximum pondus pendit libras centum & duodecim, quae
prima particula est: secunda, quatuor & sexaginta: tertia, duas & triginta
quarta sedecim. quinta octo sexta, quatuoris tam duas octaua,unam: nona,selibram, siue semuncias sedecim: decima, semucias octo: undecima, quo tuor: duodecitna,duas: decima tertia, unam.
Verum minorem selibram,quam nostri ut saepe dixi,appellant marcam Romani bessem nominaret,aeque ac maiorem monetarii, qui cudunt auru, partiuntur in quatuor 8c uiginti binas sextulas: singulas binas sextulas inquatuor semi sextulas: singulas semisextulas in tres quaternas siliquas. Sina
gulas praeterea quaternas siliquas quida in quatuor siliquas: sed pleri oa
224쪽
mittentes semi sextulas, mox binas sextulas diuidunt in duodecim quater,nas siliquas:nec has partiuntur in quatuor siliquas . ltam prima oc maxima particula quae bes est,pendit quatuor & uiginti binas sextulas: secunda uodecim tertia, sex: quarta, tres: quinta,duas:sexta, singulas siue quatuor somisextulas: septima duas semis tulas: octaua,unam: siue tres qualemas sili
quas: nona duas decima unam. inetiam monetam,qui signant argentu,
Desiem minorem similiter atq; maiorem partiuntur: nostri quidem in semucias sedecimsemunciam uero in decem & octo quaternas siliquas. Ipsis aut particulae sunt decem quibus in alteram librae lancem impositis,ponderant argentum,quod,cum igni experiuntur misturam,superest aere iam consumpto quarum prima est bes,& pendit semuncias sedecim:secunda,octo: teristia,quatuor:quarta duas quinta una, siue decem & octo quaternas siliquas: sexta nouem quaternas siliquas:septim sex octaua,tres: nona duas: de ama,unain. At Noreber i monetarii qui cudunt argentum bessem etiam diiiidunt in Enucias sedecim sed semunciam in quatuor drachmas drachmam quatuor nummulos quibus sunt nouem particulae: quarum prima penodit semuncias sedecim: secunda octo tertia,quatuoriquari duas:quinta, nam. Bessem enim non aliter ac nostri distribuunt: sed quia semunciam partiutur in quatuor drachmas sexta particula pendit duas drachmas: septima,
unum, siue nummulos quatuor: octaua,nummulos duos: nona unum. Veis
in Agrippinenses & Antuemiani diuidunt bessem in duodecim quinas
drachmas & singula scripula,quae pondera nummos appellat. Quodi uesro rursus distribuunt in quatuor & uiginti quaternas siliquas, quas nomisnant grana: cis autem sunt decem particulae: quaru prima est bes,& pendit
duodecim nummos:secunda,iax:tertia,tres: quarta,duos: quinta,unumsisue quatuor & uiginti quaternas siliquas: sexta, duodecim quaternas ulis quas: septima sex octaua,tres: non auas: decim unas.Ita his aeque ac nostris bes diuiditur in quaternas siliquas ducentas octoginta octo: Norebergns uero in nummulos ducentos quinquaginta sex. Postremo Veneti bes lem partiuntur in uncias octo:unciam in quatuor scilicos: sicilicum in siliis quas sex & triginta: qui duodecim particulas facere possunt,quibus utatur, si quando misturas argenti Sc aeris experiri uelint: quarum prima erit bes &pendet uncias octo: se da,quamoritertia,duas quarta, unam, siue sicilicos quatuor:quinta,sicilicos duos: sexta, sicilicum unum septima, siliquas dece& octo: octaua nouem:riona,sex: decima,tres:Undecima,duas: duodecima,
unam. Quoniam uero Veneti distribuunt bessem in siliquas mille centum quinquaginta duas, & quaternae siliquae ducentae octoginta octo, in quot nostri diuidunt bessem essiciunt totidem siliquas,utrim idem sentiunt: etsi
Veneti bessem minutius concidunt. Atm ponderum tam maiorum quam minorum,quibus metallici utuntur haec fere ratio est: item Q ininom, quiabus monetari, & mercatores cum metalla & monetas experiri solent. Maiores uero bes Ies,quos adhibent cum magnas earundem rerum massas ponaderant, explicaui libro De restituendis mensuris Sc ponderibus inscripto,& secundo De precio metallorum & monetis. Tres autem minores librae
sunt,quibus uenas,metalla,additamenta ponderamus:prima, quasliimbji
225쪽
& additameta:ea inter minores istas libras est maxima:& octo maioris ponderis unciis in eius alteram lancem, & totidem in alteram impositis uitium nou facit. Secunda subtilior est,qua ponderamus uenas experiedas uel mea talium: ea centumpondiu minoris ponderis bene ferre potest in altera lanoce aio in altera uenam uel metallum tam araue quam tantulum centuponsilium est.Tertia est subtilissima, qua ponderamus massulam auri uel argenti,quae experimento persecto in catilli cineres lando resedit. Quod si quis secunda libra ponderabit plumbum, uel tertia uenam multum eis nocebit. Quod autem mctalli pondus minus ex uenae uel metalli misti centum ponadio minore conficitur, idem metalli pondus maius ex uenae ues metalli mism centumpondio maiore conflatur.
De re Metallica Libri v I r IN I s.
226쪽
UEMADMODUM uenas experimenti gratia traoctare conueniat superiore libro explicaui nunc agrederer ad maius opus id ipsum scilicet, quod nois parit metalla, nisi prius uenarum praeparand
rum rationes essent exponendae: cum enim natura
metalla plerunq; procreare soleat impura & mittacum terris Sc succis concretis.& lapidibus, neces le est eas res fossiles plerasin a uenis metallicis ante quam excoquantur,quoad fieri potest,separare. Iota quibus modis uenae ediscernantur,tundantur malicis urantur, Iundans tur pilis, molantur in sarinam cribrentur, laventur, torreantur, crementur nunc dicam, ordiarin a prima laborandi ratione. Periti metallici cum v nas sediunt, mox in ipsis puteis aut cuniculis materia metallicam discernuta terris, succis concretis, lapidibus: preciosam cp in alueis,uilem in uasis res ponunt. Quod si fossior aliquis rerum metallicarum imperitus non secerit, aut peritus etiam necesssitate, cui parendum fuit, coactus facere non potu rit quam primum id quod effossum est ex sodina fuerit extractum omne lustrari debet, uenaeq; pars metalli diues discerni ab eius parte metalli experiste, siue terra siue silccus concretus, siue lapis fuerit. Nam uenam inutilem mmul cum utili excoquere damnosum est. siquidem impens, pereunt, quod ex terris & lapidibus constentur, recrementa tantummodo inania & inusialia: ex succis concretis quidam impediant metallorum excocstionem, & das ninum dent. At saxa, quae sunt ad uenam diuitem etiam ipsa, ne quid metatili perea sunt tundenda, comminuenda, lavanda. Vetam si sessores uel ignari,uel incauti uenas, dum cas cauarent, cum terris & saxis commiscuerunt, munus metalli rudis secernendi, uel uenae praestantis non uiri modo suscio piunt sed etiam pueri uel mulieres:eam uero misturam in abacum longum, cui totos sere dies assident inssciunt & ab ea metallum separant: separatum in alueos colligunt colledium in uasa inii ciuntiquae in officina in qua uesnae excoqui solent, inuehuntur. Mumbitu A. Rlaei B. Vas. c.
227쪽
Sed metallorum,quae pura uel rudia sunt effossa, quod genus sunt argentum purum aut rude plumbei uel cinerei coloris, massas praesides sodinarulapidi superimpositas malleis quadrangulis & crassis percutientes dilatanuquas laminas deinde uel trunco impositas serreis cuneis malleo percussis secant in partes: uel serramento, forficis simili concidunt: eius altera chela in trunco immobili infixa,longa est pedes tres: altera quae metallum concidit, sex. Eas autem metalli partes posthaec excoctores in catillis serreis calfactas in secundis sornacibus excoquunt.
228쪽
DE RE HE et ALLI ea aio Et si uero sessores in puteis aut cuniculis res sessiles discreverunt, tamen uenae metallicae ex ipsis extraestae aut me lae malleis in partes stangenodae sunt, uel minutim contundendae,comminuendar ut isto etiam modo praestantiores Sc meliores partes a uilioribus & deterioribus discerni poc. sint quod in uenis excoquendis plurimum ualet etenim si discrimine remoto uenae excoquantur preciosa non raro magnum detrimetum accipit, pristisquam uilis igni liquescat: aut una alteram consumit: quod ne fiat parturi hac diligentia partim additamentis possumus cauere: sed si uena metalli ali cuius uilis fuerit,eius extraestae uel euelliae meliorem partem conficere OP Prtet in unum aliquem locum deteriorem uero item*fixa abjicere. Disserestores autem cuiq; abaco durum & latum lapidem imponui. Abaci pleru longi & lati quatuor pedes constant ex asseribus inter se coagmentatis: ad quorum latera & tergum asseres,ex eis circiter pedem eminetes, affixi sunt: Dons,cui secretor assidet, patet.Eorum uero alii uenae auri uel argenti, diuistis massam lapidi superimpositam & malleo lato sed non cras Io, percussam modo in partes tangunt & in unum uas conficiunt: modo tangui 5c praeos antes a uilioribus viscernentes, unde nomen inuenerunt, eas separatim in diuersa uasa injiciunt& colligunt. Alii uero uenae minus auri uel argenti diuitis massam item lapidi superimpositam malleo in lato & cras Io percussam minutim co mundunt: ac,cum multa fuerit comminuta,colle stam in unum
229쪽
uas iniiciunt.Vasoriam duplex genus est: alterum altius,& in medio paulo amplius quam in infimo uel summo: alterum humilius. Quod cum in imo amplius sit, continuo sursum uersus aliquanto est angustius: illud superius operculo tegitur, hoc non tegitur: sed bacillum ferreum per eius ansis penetrans utrinw recuruatur: quod manibus,cum uas deportadum est, prouenditur. Discretores autem in primis assiduos esse oportet. Abacis A. Asberes eminentes B. Mallevi c. Hallem quadrangulus D. Vas alti κs E. vas bumlius P. Bucillam ferreum
Alter modus uenas tundedi malleis hic est: magnae u enae durae stagmenta contunduntur anteaquam urantur.Operariorum certe, qui Goselariae is sto modo magnis malleis tundunt pyritas,pedes sunt corticibus quasi ocreis armati, manus chirothecis praelongis: ne glareae de fragmentis desilienates eos saucienti raritae A. Cortices s. Ubirothecae c. MalleM D.
230쪽
At iri magnae Germaniae regione quae Vestosalia dicitur, & in Germ nise inferioris regione quae Et talia nominatur, operarii contra uenarum prius utamin fragmenta in rotundam aream, lapidibus durissimis arcte stra, tam,conteista terunt serramentis, quae figura sere malleis similia sunt, usu tribulis:nam longa pedem,lata palmum,crassia digitum in medio sicuti mallei habent foramen, in quo includitur manubrium ligneum n5 admodii cras sum sed longum ad pedes tres & dimidiu, u t operari j eius pondere inclina
tiore uehementius uenam fragmenta percutere possintilata uero serramenisti parte percutientes ea conterunt: quo modo etiam tribulis, quanquam ea lignea & teretia sunt,atcp ad perticas appensa,frumenta in area teratur. V nas autem comminutas scopis couerrentes in ossicinam inuehunt: in qua lauantur in area curta ad cuius caput lotor stans rutro ligneo sursum uersus trahit aquam quae rursus delapsa id,quod leue est, rapit in subiectum can iem: quam lauandi rationem paulo postplanius explicabo. IN AArea lapidibus strata A. Veram fragrem B.
Area uenarum fragmentis referta C. remment in D. Eius narium E. Scopae F. Area inrta G. rum lιguelim M.