De re metallica libri XII. Quibus officia, instrumenta, machinae, ac omnia denisque ad metallicam spectantia, non modo luculentissimè describuntur, sed & per effigies, suis locis insertas, adiunctis Latinis, Germanicisque appellationibus ita ab oculo

261쪽

tula ramenta uel lapilli in posteriore: nam aqua ex una in alteram influit,& tandem per eius foramen defluit in lacum. Maiuscula autem metallorum rameta uel lapillos nigros ex canali elei hos denuo lauant in canali devexor minutula uero ramenta uel lapillos rursus in hac area linteis extensis conteista: quae isto modo quod affixa maneant, diutius durant: & sere duplu os pus ab uno lotore tam cito perficitur,quam altero simplum a duobus.

Area A. AsMm linteis agundens B. Situla. c. Alterius generis fiuia D. Ramema uel lapillos ex canali epiciens E.

Cribrum etiam angustum nuper in usu metallico esse coepit: in hoc materia metallica coniicitur,cribratur in uase aqua sere pleno: succutitur criobrum: quo succussu id quod est insea erui magnitudinem transinittit in uas. reliquum in eius lando remanet:hoc duplex est: metallicum,quod inserio. rem locum obtinet: saxeum & terrenum, quod superiorem: graue enim semper descendit leue uis aquarum sursum scr*quod aufertur radio qui tabel, la tenuis est fere semicirculi figura longa dodrantem,alta semipedem: sed leue priusqua aufertur, radio decussati solet, ut eo citius aqua penetrare poGx a sit Postea

262쪽

st. Postea iterum alia materia in cribrum coniicitur & succutitur. Vbi uero. multa metallorum ramenta in cribro resederint, in alueum aliquem pro positum eiiciuntur. At quia cum limo non solum auri uel argenti ramenta, sed etiam arenae, pyrita: cadmiae, galenae, lapidum liquescctium aliorum p. decidunt in uas,nec eas aqua quod graues sint, a ramentis metallicis separa re potest item limus ille mistus lauatur,abrjciturq; quod inutile est. Ne auis tem eam arenam mox cribrum rursus trasmittat, lotor ei substernit lapillos aut glareas. Quoniam uero si cribrum non recte succusserit sed inclinauerit ad latus, lapilli uel glareae ex una parte amouentur, ac iterum tam metallica materia quam inanis decidit in uas,labor* frustra suscipitur, angustius et am cribrum fecerunt metallici nostrates,quod ne inertes qui de lotores pou

test Allere:ad quam loturam eis nihil opus est fundo ex lapillis substratis iacto: qua lauandi ratione limus cum minutulis metallorum ramentis decidit in uas:maiuscula in cribro resident quae inanis arena contegit: ea radio auo fertur: ramenta collecta simul cum aths excoquunturitimus cum minutulis rametis mistus tertio lauatur in cribro angustissimo, cuius landum setis est contextum: id quod radio est ablatum, si uena metalli diues suo rit,in area linteis extensis contecta lauatur:

si pauper, abiicitur.

Persolvi

263쪽

Persolui lauandi rationes plurium metallorum uenis communes, ueni nunc ad aeteram uenarum tundendarum rationem: nam de hac priu quam

264쪽

de iis lauandi rationibus,quae cuius metalli uenis propriae sunt, dicere couenit. Cum anno M. D. Nil. Georgius illustris Saxonum Dux in Misse, natus omnium tumulorum dinis egestorum dedisset nobili & prudenisti uiro Sigismundo Matthicio patri Ioannis episcopi Miseni & Henrici: IkDippol desualdi & Aldeberpi quibus in locis iadiutur lapilli nigri ex quisbus plumbum candidum colicitur reiectis pilis siccis,cribris amplis, mola, inuenit machinam quae uenas udas pilis praeserratis tunderet. Venas autetidas vocamus aquis,quae in capiam influunt, madefactas quo modo etiam interdum pila uda nominamus item aquis madida: contra pila sicca uel uenas siccas appellamus nullis aquis,dum pilis tunduntur,madefactas:sed reis deamus ad nostrum propositum. Haec machina non multum dissi illa estes,quae uenas siccas pilis praeserratis tundit: horum tame pilorum capita diis midio sunt maiora quam illorum: nec capsa, quae, ex trunco querno uel tiso ino consecta, in spacio quod est inter tigna statuta locatur, e seonte patet,led ex altero latere: ea longa est pedes tres,lata dodrantem,alta pedem & dioitos sex: si caret lando, similiter statuitur super saxum durum at* planum, in terra paululum effossa positum: dc qua colunguntur undi musco ac linteolis rallis obturantur: sin habet fundum, Iea serre longa pedes tres, laista dodrantem, crassa palmum in ea locatur,qua patet ad ipsam ferrea lamina foraminum plena a gitur,ut inter eam & caput proximi pili spatium duo rum digitorum sit: at tantundem inter laminam & tignum statutum, in cuius soramine postus est canalis paruus & longiusculus per quem argensti uena minutim contusa cum aqua defluit in lacu: id,quod in canali remanis

sit batillo ligneo elicitur in proximum solum as Ieribus tectum: quod in laiso subsedit, batillo ferreo separatim in solum: pleri* faciunt duos canales,

ut dum operarius unum, eo, quod resedit,resertum, exinani .interea aliud in altero resideatiad alterum capsae latus quod est prope rotam,quae machinam uersat, aqua per canaliculum in eam influit: qua etiam operarius uena

contundendam injicit in capsam,ne stagmenta, si in pila fuerint coniecta, iapsis sint impedimento: at* hac ratione uena argenti uel auri minutim pilis

tunditur. A. terus erga poem B. goum e. Solea ferrea P.

265쪽

Cum uero plubi candidi uena istiusmodi pilis praelerraqs tu clitur, ut prima ludi coepit,tum canalis,qui pertinet ad lamina soraminu plena,deserta qua, cu lapillis nigris ec arenula permistLin caniae trasuersum: ex quo mox

266쪽

per canaliculu,qui per cociauis parte penetrat,defluit in alterii magnu canalem subiectu.Na iccirco duo sunt, ut dii lotor altem lapillis nigris & arenis resertu estundit in alteru Gederes influant uter* longus est pedes duodeacim altus cubitu latus sesquipede lapilli nigri, qui in luprema canalis parte residet,maiusculi ut sunt, nominantuchi saepius batillo c5mouentur,ut Iaapilli mediocres & limus cu minutulis permistus defluant: sed lapilli mediocres pleru* residet in media eiusde canalis parte eost abiegnus ramus coauolutus retinet uimus uero qui cu aqua defluit, inter ramu ς tabellam quae claudit canale,hoc est in ultima canalis parte cosistit. Seorsum aut ab aliis nigri lapilli maiusculi batillo e aciuture canaliseorsum mediocres,seorsum lis mus. Etenim separatim in area linteis extensis cotecta Scin canali devexo lauantur, & torrentur,& excoquuntur: exceptis lapillis qui in media canalis parte resederunt. Hi. n. etsi semper separatim lauatur in area linteis extensis cote sta tame si magnitudine sere exaequauerint eos lapillos, qui in suprema canalis parte resederunt, simul cu eis in canali devexo lauantur, simul torrentur simul excoquutur: sed limus una cu atris, neq; in area linteis ex tess c5tecta ne* in canali devexo lauatur,sed separatim:atq; lapilli,ex eo cosecti, sea

orsum etia torretur & excoquutur. Duos aut canales magnos excipit iraris uersus: at cum rursus rectius in lacum,qui est extra conclaue,exonerans. Caralis at lamina pertinens A. Caralis transuersus B. QDuliculus C. Carales magni D. Ba

tilla E. Ramus conuolutiu F. T. bella eluvientes eanales G. Alter cinalis transiuersis Η.

267쪽

veru haec lauadi ratio nuper iid parii est immutata: ira canalis, qui exciapit aqua cu lapillis nigris et arenialis permista quae per laminae soramina efffluit ad nullii canale trasuersum, tui est extra coctav pertinet, sed recita per eius pariete penetrat in lacusculii id aut, id in canali recito extra coclaue subsedi t adolesces trideli rastro radit,clmodo lapilli maiusculi residet in fundo: quos lotor batillo ligneo ei j citi in coclaue importat: in canale deuexu coie dios rutro ligneo agitat & lauat: quinetia lapillos, quos aqua rapuit in canale devexo subieetu usin eo resumptos lauat dii puri fiantireliqui uero lapillicii arena mista influut in lacusculu,qui est in coctaui. Is aut exonerat in duos illos canales ma nos:in quom superiore parte lapilli mediocres cum aiusculis permisti residet in inferiore minutuli sed utriq; impuri: quare illi separaatim eleeti bis lauatur prius in canali sina plicis assimili, posterius in canali deuexo. Hi ite bis prius in area linteis exies is cotecta, posterius in canali deuexo. Canalis simplicis assimilis ab eo dissere capite: id hic totu habet decliue. alter in medio depressum. Hic praeterea habet axiculii ligneu, qui in foraminibus duoru crastarii asseru,ad latera canalis affixoru uersaturi u t adolesces batillu quo lapillos facit puros,in eu possit imponere: id ni faceret nimiu iastis laborib.defatigaretur:in sis stans totos dies insumit: sed canales magni, simplicis assimilis deuexus arca lintris extensis cotesta propterea costruuntur in c5 laui cui sornax est calore per fictilia uel tabulas ferreas ex quib. costat, essundes, ut etia hyeme, si flumina prorsus no c5glaciauerint, lotores suum munus exequi possint. talis primus A. Rastra tridem B. Lacu eulus c. Corales nugni D. Cfralis simplicis asp-mila E. Axiculus F. Asseres G. Eoru foramina H. Batillum I. Conclaue c. Fornax M

268쪽

In area autem linteis extensis cotecta lapilli minutuli cum limo misti qui subsederunt in infima parte magnorum canalium & canalis simplicis allia milis & devexi lauantur eius lintea in lacu ex una arbore cauato, R duabus tabellis ut tres capta fiant, distincito abluuntur: & primum quidem & si cundum in prima tertium & quartum in secunda quintum & sextum in tertia. Sed quia in istis lapillis minutulis aliquae lapidis saxi marmoris arenulae inesse solen t, eos magister in canali devexo puros facit scopis supremam eo

rum partem leniter uerrcns,non aequalibus ductibus,sed modo rectis, modd transuersis: quo modo aqua arenulas quod sint leuiores,per canalem sepit in lacum: lapillos,quod grauiores in canali relinquit. Canalibus autem omnibus tam intra quam extra conclaue subiiciuntur uel lacus, uel cana les transuersi, in quos exonerant: ut aqua perpaucos lapillos minutulos in flua. men deferre possit. Sed lacus mannus qui est extra conclaue,plerunU cono. scitur ex contignationibus quadratis: atq; longus,& latus, & altus est pedes octo in quo cum multus limus,cu minutulis lapillis nigris milius, sub sederit, primo aqua turbine extracto cinittitur: deinde limus eiectus laua. tur extra domicilium in area linteis extensis contecta: tum in canali

devexo,qui est in conclaui: quibus modis minutissimi

lapilli fiunt puri .

Sed limos

269쪽

Sed limus,cum minutulis lapillis comitas,qui nec in magno lacu, nec in canali transuerso qui extra domicilium est sub linteis jubsedisiis emuit in riuum ues

270쪽

uum uel fluuium, ater in eius alueo residet ιVt uero etiam Iapillorum paratem metallici capere possint, plures in alveo riui uel fluuii faciunt extruetio nes similimas his, quae conficiuntur supra moletrinas,ut impetus aquarum deflectant ad sollas in quibuscursu suo ad rotas profluunt.Ad alterum a

tem cuius extructionis lanis est area ad quinin uel sex uel septem pedu alatitudine depressa & quaquauersus si loci natura ita serekpedes habens anseplius sexaginta: ita* cum aqua riui uel fluuii autumno & hyeme inundauerit terram,tunc sores extruetionum claudunturiquo modo uis aquarum lismum cum lapillis permistum, rapit in areas: qui uere & aestate similiter lais uatur in area linteis extensis contecta & in canali devexo: colligunturin i pilli nigri sed minutuli. At cum alueus riui uel fluuii a domicil is, in quibus lauantur lapilli nigri, iam coeperint distare quatuor millibus passuum, morallici tales extructiones non seciuiit,sed in pratis sepes obliquas & ante singulas eiusdem longitudinis sossani, ut limus cum lapillis nigris mistus, riui uel fluuin i nudationibus raptus in his subsideasiad illas adhaerescatiqui colis lectus ite in area & canali lauatur,ut lapilli nigri ab eo separenturi certe cuiudem tales areas 8c sepes plurimas, quae istius generis limum excipi ut, in Misena sub Aldebergo uidere licet ad Mogelicium fluuium illum semper subsrubrum, cum saxa cum lapillis nigris permista,tunduntur pilis.