장음표시 사용
101쪽
6 a m S Si solum apparens bonum est obiectum voluntatis: igi-gitur nihil sua natura est bonum, aut expetendum e sed O- , mnia quae homines volunt aut expetunt, tantam opiniO-
νυm: cuia est aliorum Si λlum apparens bonum est obiectum voluntatis: igitur voluntas nullum habebit certum objectum: siquidem Id, quod uni videtur bonum, potest alteri videri non bo nturi: imo siepe idem, diverso tempore alicui videtur bonum, di non bonum. Sed ruare Arastoteles a mat, omne B o Μ, Μ μῆοsit serum, Ne apparens, es objectμm soluntatis 3 Quia nemo, qui modo sana mente praeditus est, vult MALu Μ,quatenus est malum propterea quod malum est piaeρmGNh. e. adfert interitum suo isbjecto cui adest. Vnde recte Plato in Menone sic concludit, ου ais, βούλεται -
vel MALAZM n Nequaquam. Sed quisque de Bono & Malo iudicat ex
σα , - μή, proprio suo habitu. Itaque Viro bono, quia secundum re πιέ M. ctam rationem iudicat:id videtur esse bonum vel malum, quod revera tale est. Uiro autem malo, quia tar volupta- .,: tem depravatum habet sudisium, id bonum vel malum videtur:quod revera tale non est. Proinde etiam voluntatis utriusque, non est idem objectum. Nam voluntatis viri boni obiectum est verum bonum : voluntatis autem viri mali obiectum est,apparens bonum. Qua de re Plato lib. a. de legib. ita scribit, in Ap-M μνοι, αγαθἀ Misas,
102쪽
T E hac quaestione diversae fuernnt veterum Philosopho serum opiniones. Nam Stoici, dum amrmant omnia fatali quadam necessitate fieri: re ipsa mentem hominis libertate voluntatis circa actiones spoliant: ut inquit Cicero: etiamsi verbis id dicere nolint. Aliqui vero ex Platonicis concedunt quidem hominem in Bonis actionibus habere liberam voluntatem: ad malas vero actiones ajunt, eum invitum,& contra suam voluntatem pertrahi. Ex quo conantur concludere id, quod aliquoties apud Platonem legitur,Neminem sponte esse malum, & improbum. Qua es aurem Ar ore is sententia de hac quamone 3
Aristoteles assirmat non solum virtutes hoc est ben a gere'. sed etiam vitia, hoc est, math agere, esse in hominis arbitrio, & potestate. uibus argumentis id prosar 'Duobus praecipue et quorum primum sumitur ex linco causarum: S est tale, Quorum causae, & prineipia in t io hominis arbitrio,&potestate: ea ipsa quoque sinit in ejus arbitrio,&potestate. Sed actionuna tam bonarum, quam malarum , ex quibus habitus virtutum & Vitiorum generantur, causa & principia sunt in hominis arbitrio &potestate. Ergo & ipsae virtutes, & vitia sunt in hominis arbitrio & potestate. Minor probatur: quia in actionibus duo praecipue considerantar: Finis, & Media, quibus ad finem pervenitur: haec autem utraque voluntati&electi osti
103쪽
86 ETHico Ru M. electioni hominis ita sunt subiecta ut finem possit velle,
vel non vellet: media itidem eligere, vel non eligere. Proinde si penoe hominem est, ea quae honesta sunt, velle eligere , & agere : etiam penes ipsiam erit , ea non Velle, non eligere, & non agere. Atqui honesta non velle non eligere neque agere: nihil aliud est, quam esse malum ' improbum. Ex qxio emcitur quod utrumque sit penes hominem : nimirum ut pro suo arbitrio possit bonus vel ma- llus, probus vel improbus csse. Sed hae liber in Qaluntatis ιene Qel mage agendae
ὲφ ἡμῖν t.' Nequaquam. Nam in iis, qui sibi iam habitum. bonunim ἐπιεικε- Vel malum contraxerunt: aliter se res habet: quia non pos ψ ML sunt aliter velle,aut agere, quam secundum eum habitum,
λοισε, γαμοῦ quo Praediti simi. Exempli gratia qui habitu justitiae prae ditus est, non potest nisi velle & agere ea quae justa sunt: sic qui habitum injustitiae contraxit, non potest nisi injusta velle & agere. Similiter etiam judicandum est de caeteris virtutibus A vitiis., . ore litur Plato scribit in T;maeo, Menone, tantus locis, neminem Ponto esse m
iam cs improbum Z 3 Plato hoe dicto non voluit omnino tollere libertatem
' humanae voluntatis, circa malas & pravas actiones : sed κων πεν tantum ostendere, rectam rationem in ejusmodi actionicos i bus, aliquo modo invitam,& contra naturae ordinem subiici vitioso appetitui, & ad peccandum pertrahi. Idem:. passim monet, hujusmodi vitiosis affectibus fortitet es id resistendum, eosq; partim lembus, minus at lite poenis propositis coercendos: partim etiam dileiplina & honestis exercitiis corrigendos, & ad virtutem assuefaciendos. At.b hoc modo Platonis sententia in tellecta, est vera. Si velisipi accipiatur, quasi voluerit diccre homines invitos po care eorumq; peccata prorsus este tum est falia.
104쪽
Quia eorum causa quaerenda esset extra hominem , neque ηhomo posset dici esse principium omnium marum actio- ναυ st eη-nu quod tamen etiam falsum est. Siquidem tam bonae. μοις quam malae actiones ab eodem fonte iv principio prosciscuntur: nempe ab hominis voluntate, & electione: quae υφνοῦ sunt in ipso homine. Quod es Moerum aYumentum,quoprosa ur m h minis se olun af e Us arbitrio positum esse, bene veImale agere e Alterum argumentum sumitura fine legum, & facto του πισLegumlatorum. Nam si vi ut es & vitia, item bene vel Πικε male agere, non sunt in hominis arbitrio & potestate: igi- τνρω.tur frustra seruntur leges: quarim nisest. homines exhortari ad virtutes, dehortari a vitiis: Iniuste quoque bonis praemia & honores: inalis vero poenae & supplicia proponuntur: siquidem in ipsorum arbitrio & potestate non positum est talia agere.
Quidsero judicandum est de θι, v. dicunt, se non possis
sinae ns inre eranter, injuste, G Asarelagare e Etsi verum sit, eos, qui habitum alicuius vitii contraxe- ἀή ι rassrunt, non posse postea aliter,quam Vitiose agere: Ron pro- τοιου ςpterea eorum peccata dicuntur esse ἀυυσια. Nam quia πιν ἐον ipsi ultro, & volentes ex crebris vitiosis actionibus sibi ejus- ας ε μὴ modi habitus vitiosos compararunt: ideo etiam corii peccata, quae inde proficiscuntur, recte dicuntur esse voluntaria. Quemadmodum etiam ij, qui licet sciant intempe-perantiam nocere valetudini, sua tamen intem rantia sibi morbum aliquem contraxerunt : dicuntur voluntario morbo laborare: etiamsi eo tempore inviti aegrotent: nec
possint pro suo arbitrio iterum ab ejusinodi morbo libe
105쪽
ὐtrum nominandum 3 conssideratur: Primum simpliciter & per se : quatenus est sensus interioris quaedam facultas, qua externae rerum species a sensibus oblatae, an im concipiuntur. Atq; hoc modo considerata, est omnino a natura, neque in hominis po, etestater ac proinde nor luna malae, verum etiam bonae actiones, quarum ipsa causa dici posse videtur, invitae essent nominandae. Deinde consideratur Phantasia cum adjun chione: quatenus aja dicitur esse bona & vera, alia mala de falsia, Hoc autem modo considerata, non est omnino a natura: sed existita bono, vel malo habitu: quem quia assidua consuetudine ultro &sponte contraximus: ideo, quae per talem Phansam peccantur, non possitnt invita nominari. Prout enim quisque bono vel malo habitu sive ingenio praeditus est : ita etiam habet bonas vel malas de rebus agendis imaginationes se ii opiniones. Sic Aristo
Eonorum somnia meliora esse , quam quorumlibet aliorum. ἰμs M. Minime. Nam actiones, ex quibus generantur habi-
3 is, exol. bitus ita sunt in nostra potestate : ut eas utroque modo εὐαέksa bene, Vel male agere, aut non agere possimus. Habitus au-σ..ιῶ , tem ratione quidem principii, dum adhuc in nobis generantur: sunt in nostra potestate : postquam verti jam sunt
Eeneravi 2 confirmati: non amplius tin sunt in nostra po- testate:
106쪽
testate: ut possim his eos, pro nostro arbitrio iterum vel mutare,vel omnino deponere: aut aliter agere, quam ipsi postulant.
. De actionibus externis, ' civilibus, ad hanc vitam pertinentibus. Nam in actionibus sipiritualibus, &ad animae salutem pertinentibus, longe aliter se res habet: in illis enim nullum est hominis liberum arbitrium . nulla naturalis facultas: qua possit homo ex se ipso, & suis pro-l priis viribus, absque ipiritus sancti auxilio, aliquid eorum,l quae ad salutem ejus pertinent, praestate. Sed hic locumr habet illud Apostoli Pauli dictum in secunda epistola ad Corinth. cap. 3. Non sumus, inquit, idonei de nobis ipsis cogitare quicquam , tanquam ex nobis ipsiis. Sed si ad aliquid idonei sumus: id ex Deo est. Imo quicquid boni etiam in his civilibus externis actionibus praestamus: id quoque divinae gratiae & benignitati est ascriben-ἐum, & no nobis ipsis quemadmodum idem, Apostolus r- Coi . . ait, Quid habes, quod non accepisti 3 Quod si ae.
cepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis 3
generatim dictum esto cupio Iam mi , explicari singulis: Et primum quaero, cur Aristite.
V o ordine virtutes explicentur, non multum refert: siquidem nee Plato. nec Aristoteles, nec Cicero eun ἡem ordinem servarunt. Cur autem Aristoteli placuit, sortitudine initium facere e variae ab interpretibus adseruntur rationes t ex quibus hae quatuor videntuc esse praecipuae. Prima,quia, haec virtus Vertatur circa res a duas ' di Scillimast Virtutis autem proprium est, versari
107쪽
eo ET HIC ORI MAltera causa est, quia sortitudinis usus est in rebus mammis,ad tuendam & conservandam inter homines civi
societatem, pertinentibus. Tertia causa est, quia ut Cic.
admodum apud Latinos virtus a viro, ita apud Graeco - τοῦ a viro, di ista est απι α sortitudo. Quarta causa est, quia fortitudinis actiones maxime splendenti ct in oculos & admirationem cadunt. Vnde Plato in La-Chete dixit, νι ἁνυμ α ςι τῶν ν , Et CiceIO L I. Ossic. ait splendidissimum videtur, quod animo magno factum est. Uuomois ab Arisoreis defin/tur . Η ανδ α σςὶ uirinis essem Fortitudo
F ', mediocritas circa metum, & fiduciam. h. e. Fortitudo 'r' in virtus, quae mediocritatem servat in ijs, quae metuim aut fiduciam animo adferre possunt, in adeundis, & perferendis laboribus, & periculis, honestatis, & publicae utilitatis gratia.
uasῖnt Obe fortitudGnis In genere sunt omnia h. e. ea quae metum,aut fiduciam homini in periculis adferre posIunt: in specie vero, proprium objectum fortitudinis sunt belli' i pericula, & mors bellica.
dycuntur esse φοςεροι e πήδη- omnia ea, quae sunt mala. Nam Qόco, hoc est, metu φηλ'' definitur: quod sit -σδοκώ του ,γκου, expectatio seu opbmo mali impendentis.
Hersaturne fortitudo circa omnia mala pNU. Non. Quaedam enim mala talia sunt, ut ab omnibus sint na eluenda: quia honestum est ea metuerer turpe autem ea non metuere. Veluti sunt offensio & ira Dei: a- inusio verae religionis, aut libertatis: excidium patri ei, in
108쪽
samia & dedecus nostri,vel nostrorum. Quaedam vero sunt talia,ut circa reprehensionem metui, vel non metui pocsint: nimirum non nostra culpa, nostroque vitio nobis contingunt: ut paupertas, morbus, orbitas, captivitas,servitus, exilium, invidia,inimicitiae,& suntlia: i quibus omnibus sortitudini nullus est locus.
cons Arur ZEst ipsa Morus, quae dicitur omnium malorum estς φοῖν, maxime formidabile malum. P .
si are mors Horur esse maximum , is res malum Z π
Quia non solum omnibus bonis hominem spoliat: sed etiam omnem spem,quae in caeteris malis unicum est sola itum,hoirunt adimit: quemadmodum dicitur, Eλοί. . e. ζώοι. ν, ἀνελπιςM 3 Θαγόνris, hoc est, Spes est inbivisi, non est spes ulla sepultis.
Cum autem sanaestar mortis ae erentiae, umnam mors dicitur, esse rostrium obje-
um fortitud/nu ri Mors bellica.
Quamobrem . lQuia haec mors est honestissima, de pulcherrima: quoniam causa, propter quam appetitur, est honesta: nempe pro defensione patriae, religionis, libertatis, legum, parentum, coniugum, liberorum, amicorum, & caeterorum civium: ac ut ira verbo dicam: pro Lege R pro Grege. Hanc ob causa tritiam olim Graeci,& Romani maximis praemiis, honoribus & laudibus dignos este judicarunt: qui hoc genere mortis vitam suam fini jssent. Imo felices, & fortunati passim a sttiptoribus praedicantur: quibus contingit, hoc modo mori. Vt AEneas apud Virgil. AEneid. r. Terque quaterque beatos praedicat eos, quibus contigit in acie de
109쪽
pugna ante Troiam mortem oppetere. Et Cic. in i . Phi lip. inquit, O fortunata mors, quae naturae debita,pio Patria potissimum est reddita. Sed an am periculis ρο mortis generabus, 'μέμ-cto sermor isse gerit 3 In caeteris periculis, de mortis generibus, vir Tortisiqidem etiam se decenter gerit, ' animi siti praesentiam constantiam ostendit: sed tamen dolet ejusmodi morte sibi pereundum esse: ex qua neque ipse laudem de gloriar reportare, neque aliis utilitatem aliquam adferre possit.
Dixis fortitudinem se sari circa form/dab glae 'quot voci unt ea tits ζερω, sunt duo genera : quaedam enim dicunt else ζα-ν ω, θρωπε . supra hominem: hoc est, quae majora sunt, quam ut possint ab humana natura contenant,aut sustineri: Ged merito quemvis hominem sana mente prae ditum perterrefaciunt, & attonitum reddunt. Veturi sui terrae motus, exundationes fluminum, magnae & inussit: tae tempestates, fulgura, fulmina, item alia pCxtenta,&prodigia, qtiae Dei iram,& publicas calamitates de nunciat Ugne /n hoc priano generes . ν bilin or LeuHnis αυquu uri s 3 In his sortitudo non habet locum. Nam qui ea contemnunt, aut fiunt mente destituti, aut planc αγιοι. Quod es alterum Genus formidabiliam 3 Alterum genus τῶν est eorum , quocunt eme -τ' α,γραπ' secundum hominem, h. c. quae possim α viro sorti, de cordato sustineri,& contemni: atque cx hialia sunt majora, alia minora: ideoque aja magis, alia mi nus solent nos perterrefacere : cujusmodi sunt ea, de quibus in praecedenti capite dictum est-: atque circa haec viri fortis virtus potest cirospici.
110쪽
νebusformisia bibbus t . 6 Primum, vir fortis in periculis est quidem impetu dus, sed ut homo, non autem ut brutum animal, aut ut l-pit, ,.άω . vel truncus: in quibus nullus est intellectus, aut fensus periculorum. Deinde non temere qhuevis adit pericula: i edeantum ea, quae sunt honesta, & in quibus potest aliquid laude dignum, quodque aliis utile sit, praestare. Tertio,
adit pericula cum consilio δ ratione, h. e. eo modo, loco, ct tempore, quo δc quando oportet: idq; firmo animi proposito. Quarto, omnia haec facit τω- εκμ, honesta tis gratia: hic enim est praecipuus finis omnium actionum virtutiS. E' .ne extrema,sive s ista, qua ore sua
Duo,unum est in excessu audacia,sive temeritas, 'ἀ- θ H G cui cognata est a metus vacuitas. Alterum est in desectu timiditas. ἡ . λον πων ἀ
udaces c fortes tu quo consirent ne, ' φ.aa. quo dis 'emne 'Conveniunt in eo, quod utrique pericula intrepidE a' mω -- deunt pericula: audaces vero id faciunt temere, & ex quadam arrogantia. Deinde, quod fortes in periculis sustinen- στιν. dis praestant constantiam : audaces vero nullam praestant δειλι ι, constantiam. Tertio, fortes ante pericula sunt ηε γασυς, id est, quieti, non clamosi, aut minaceS, neque contume- e a ἀν-liosi adversus hostem : in ipso vero periculo dc certamine sunt .ξί , acres, animosi, de strenui. Contra, audaces ante pericula sunt praecipite clamosi, minaces, de jactabundi : in ipso vero periculo & cei tamine, animuri remittunt, resiliunt,& in fugam se coni j ciunt: habentes ut Vergilius lib. D. AEneid. ait, Martem in lingua ventosa,&pedibus fugacibus. Unde etiam λοι nominari tur, eo quod habent timiditatem cum audacia conjungam.