장음표시 사용
111쪽
m H ' Tales etiamsi videantur quoque mortem contemnere, Θ tamen non possunt fortes nominari:quia non faciunt illuc v v m honestatis,aut publicae alicuius utilitatis gratia: sed tantum ex quadam impatientia, ui liberentur ab ijs rebus, quae ipsis sunt moleme. Est autem viri fortis proprium labo- res, dolores , ct molestias magno animo sustinere S pe
uoruplex es Fortitia δε ρλ IN 'plex est sortitudo: Vna vera, quae sola tionestate ex j α- 1 - citatur, & nititur, de qua hactenus est explicatum. Altera non vera, sed apparens fortitudo: quae etiam propici alias causas,quam propter honestatem, quosdam impellit ut labores, pericula, mortemque ipsam audeant adire, &sustinere. uot sunt hujus non sera fornrudisis Species rQuinque: quarum prima nominatur ἀπολιωὴ, fortitudo civilis. Altera, α.ώρμα--gν ἔμπειρία , sortii udo ab experientia nata, seu ἔμπειρικη. experimental is. Tcrtia, rues ιονίδε fortitudo ab ira excitata, seti οργι κ iracundia. Quarta, ἔλπ n, fortitudo propter spe ira: ab aliquibus nominatuta fiduciaria: Iκ λπιςικκ: Quinta, ανδαε α 2δέ που
γ sortitudo propter ignorantiam periculi: quasi imscia fortitudo. Ouid es sortitudo politica 'Fortitudo politica dicitur ea, quam leges a singulis civibus requirunt in defendenda & propugnanda patria proposit s praemiis, vel poenis, honoribus, aut ignominia iis, qui sese in defensione civitatis strenuos, vel ignaVos
112쪽
cuare haec non es vera fortitudo' Propter duas causes: primum ratione causa: esscientis quia non est omnino voluntaria, sed videtur proficisci ex quadam necessitate, & quodammodo esse coacta: quate-ῖ'nus nimirum leges eo ira pro cin uni, & a singulis civibus . necessarib, sub comminatione poenarum, exigunt. Deiri', de ratione causae finalis: quia non simpliciter spectat honeo statem: sed magis ut consequatur honorcs, & praemia, aut evitet ignominiam, & poenas, quae legibus continentur,
. O des fort/rudo g. Hia ἐμπει vim 3Fortitudo propter experientiam, est animositas fle confidentia in adeundis periculis, prosecta ab experientia eo- rum, qui antea saepius ex hujusmodi periculis latui evaserunt. Haec in lib, 3. Eundem nominatur ς9bωπιι 1 militarii: quia praecipue coaspicitur in veteranis, & exercitatis militibuS. Euid est iracunda fortitudo Iracunda sortitudo est animositas quaedam in adeundis periculis, profecta ex ira propter vindictae cupiditatem. Habet enim ira maximum incitamentum ad contemnenda pericula: unde Peripatetici dixerunt, eam esse cotem sortitudinis. Et Seneca ait, ira neces laria est, nec quicquam sine illa expugnari potest misi illa impleat animum, oc spiritus accendat. Euomodo dissere Dacian fortitudo, a ver οὐ tuaeFne PQuatuor modis. Primum causa efficiente. Vera enim: sortitudo proficiscitur Uκ προ--σεως, ex certo animi pro- posito & consilio. Haec autem ex dolore, aut aliqua osten- lione existit. Deinde causa materiali, seu subjecto. Uera fortitudo non est nisi in viris bon nis& prudentibus. Haec autem etiam est in malis,& stultis: interdum etiam in bestiis, quae ira concitatae , siepe in praesens periculum sese coniiciunt. Tertio, causa formali. Vera sortitudo in
113쪽
ET HIC Ru Madeundis periculis sequitur rectam rationem, δc servat me
dum. Haec autem rapitur ab affectu, neque audit rationem Quarto, causa finali. Vera fortitudo inllim hone- satis cita usia pericula adit & sustinet. Haec autem vindicta
:. . sv d es fortitudo at ἰ ἀ- 1λπίδα . Fortitudo propter spem est animositas in adeundis pc V-. - i lii, citata propter spem evasionis aut victoriae. Quomodo hae dissere a sera fortis
& recta conscientia: in hae autem omnis spes & fiduci. conssistit in praesidiis & externis auxiliis. Deinde causa nuteriali, seu ipsis periculis circa quae versantur. Sunt enis' μ' ' duplicia pericula: quaedam sunt praevisa quaedam Rut Tepentina. Veri fortes in utroque genere periculoruirsunt animo praesenti, & fortiter se gerunt. Qui autem sola spe fortes sunt, hi soldmin praevisis periculis stibi co stant: in repentinis autem animum despondent. Tertio, causasormali. Veri fortes in periculis per omnia decenter se gerunt: dc usque ad morte constantiam praestant Hi autem cum primum vident, se frustrari sua spe, &dest: stitui ijs auxiliis, in quibus confidebant: animum despon dent, & turpiter fugiunt. Quarto, cauta finali. Veri sortes omnia agunt honestatis causa etiamsi de victoria non possint sibi multum polliceri. Hi autem tantum ideo se in periculis animosos Ac cordatos ostendunt: quia libicertam spem de victoria conceperuul. uiae effortituri ara οἴγνει- ρε δ'' Fortitudo propter ignorantiam, est animositas in ad φ . undis periculis, profecta ex periculi ignorantia. Talis tor titudo plerunque est in Tyronibus seu novitiis militibu 'ἐγ q- quoniam ignorat belli mala & pericula: interdum ala-
114쪽
eriores esse videntur, chim ad bellum,aut pugnam eundum' est, quam vereiani milites. Unde natum est Proverbium, Dulae bellum inexperti S.
Tortitudo magis vertatur circa formidabilia: quia in illis . . , -- magis potest ejuSvis,&propria natura conspici: quate- ρηο p. nus ea magis solent animos hominum perturbare. Unde j3M η αν- etiam vulgo fere solum ij fortes solent nominari: qui in 'εία . ejusmodi rebus sunt praesenti, & magno animo. Sed quia act/ones fortistu u conjuncta sene eum mo- νε ηIUBA 2' dolore: quomodo vera sunt ea , quae supra ' ἀι fuerunt de jucundFrare. quae ψιν ἔutum actionibus in F Actiones virtutum considerantur vel solae, ge per siet vel ratione finis. Quando solae considerantur conjun me sunt cum labore, dolore, de molestia. Est enim, ut Hesiodus in ait, Virtutis via aspera, ardua, & difficilis , cum multo su- dore conficienda. Si vero ratione finis considerantur,tiim demum veracatum apparet iucunditas, ipsi nimirum beatitudo, quae per eas comparatur, quemadmodum in lib. i. dictum fuit. Adferunt ne sumera, mors seiro forti quosv d Iorem e S tamen mhιlomm/ωpores no-mrnarifore, λMaxime. Nam si instar lapidis, aut trunci nullum inde sentit dolorem : nulla esset ejus laus, quod ea pateretur, &sustineret: imo quo majorem inde percipit dolorem : tamen honcstat is causa ea perfert: eo: etiam majorem in- 'de consequitur laudem. ξ μ .' ἀν Ergone iscet Q mo forti mortem meruere 3 pG ia ρε-
Omnino. Plinium quia dignissimus est vita: quon ia: si υ a
115쪽
quamdiu vivit,potest sua virtute pluribus prodesse. Deinde, quia scit se per mortem spoliari multis di maximis boanis , quae ei merito charissima esse debent.
maximasubeunt per/cula. dentur enim rerum hi mortem contemnere ρ
Nequaquam. Etsi enim tales in bello interdum non sint inutiles: propterea quod patiuntur sibi ea imponi mi nia, quae fortasse viri fortes obire detrectaient. Tamen quia non honestatis, sed lucri gratia, temere, & sine ratio- rne, se in pericula coni j ciunt, & vitam suam quasi proii, tuunt: non possunt fortes nominari. .
T T Σωσ ρεσυνη ἔςὶ μεσο ς αῖε -δουὰς , λυπαια Tem-- perantia est mediocritas circa voluptates & dolore'. h. e.Temperantia est virtus, quae mediocritatem servat in expetendis & fruendis voluptatibus: aut perferendis ijsdoloribus, qui ex rei jucundae privatione animo concipiun
suasuns propria objecta re erant,ae ρVoluptates corporis, quae assiciunt gustum, & tamun: praecipue vero quae assiciunt tactum: & percipiuntur ex cibo, potu,& Venere. Hinc aliqui tres species constituuiit temperantiae '. quarum una est cibi, & nominatur Abstinentia: altera potus, & dicitur Sobrietas. tertia est Veneris, di vocatur Castitas. Plato lib. 3. de Republica, ἡ σώρει συνη ἔστι ἀν ἡδονων lata εαδάει πο-, ἀφροδίσDiacuare solum hae soluptates dicuntur esseρrvr umobjectum temperantia Z
Propter quatuor praecipue causas. Primum, quia hae voluptates
116쪽
luptates sunt homini communes cum brutis animantibus. Deinde, quia solum propter earum moderatum, vel immoderatum usum, homines proprie dicuntur esse temperantes,aut intemperantes. Tertio, quia ab homine expetuntur, non quatens est homo, id est, ratione & mente
praeditus: sed quatenus est animal sensu praeditum. Quarto,quia temperantiae proprium officium est: appetitum hominis moderari, ne in illis expetendis, aut perfruendis modum excedat ac bestiis similis evadat. Mare soluta es animi, aut rei quorum sensuum, nonsentproprium objectumlbtemperantia Z Quoniam propter illas nemo proprie, dc per se, tempe rans, vel intemperans dici potest:etiamsi in illis evete i dismodum servet,aut non serVet.
Quomodo Hὐiduntur soluptarum cupiditates tu Adem est cupiditatum, quae voluptatum di Vmo atque . ia avarietas: quandoquidem illae ab his excitamur. .
uauam es in ' - ναι Voluptates. earumque cupiditates, aliae sunt naturales, i ct communes: aliae accersiitae, dc propriae,sive peculiares.sua Heunturi naturales i Quibus naturaliter non solum homo, sed omne animal assicitur: ut est voluptas 3c cupiditas cibi, potus, fle Ueneris. Has Cicero lib. x. de Finib. & Aristoteles infra lib. 7.&Io. vocant necessarias: quia pertinent ad conservatio. nem vel speciei, vel individui. Quae disuntur accersita
quae non a natura , sed quadam consuetudine, aut pra
117쪽
va assectione, aut morbo, aut propria voluntate existunt. Has Cicero lib. I. de Fimb. vocat inanes, ' non necessarias: & ait, earum neque modum, neque finem inveniri. V opacto eccasur cra ca Voluptates ta earum cupiditates 3 Uri , Circa naturales voluptates uno seresbium modo ab ho-σὶι -bri. minibus peccatur: nempe in eo, quod est Nimium, sine in - excessii: ouo ὀ plus illis indulgent, quam debebant: quan-. . do plus cibi, vel potus assium unt, quam natura postulat. Circa privatas vero ' proprias voluptates. Ae cupiditates mult1s Ac variis modis ab hominibus delicatis, & intemperantibus peccatur. Ideoque etiam in iis moderandis, icoeucendis proprie temperantiae minus Versatur. Quae uni extrema temperAufra Duo, quorum unum consideratur in excessit, & n - minatur: ἀκηλα σόα , intemperantia. Alterum consideratur in desectu, Ac nominatur improprio voczbulo άν-QηΠων et , sensuum stupor. Quid ect infe erantia Est, vitium, quo citra delectinia, quaevis Voluptates, nulla habita ratione honestatis, immoderate expetuntur. uid e RI ἀν- δη Aae ZEst,ut Cicero in partitioni b. ait, immaritas quaedam inaspen randisi omnibus etiam necessariis, & honestis voluptatibus . t Hoc vitium quia alienum est a natura humana, quae ut doloris, ita etiam voluptatis sensu est praedita: ideo
etiam certo ct proprio nomine caret. cuoae e ct .se,um temperantis eιν ca
μισως -- ΟFcium temperantis circa voluptates ini duabus potis-O bυτα simum partibus videtur consistere: Nempe in moderata 3 : absentium voluptatum expetiti One,& praesentium seu tione.
118쪽
Io Ilione. Est enim hominis temperantis, Primum, honestas solum & licitas voluptates moderate expetere : turpes vero, de illicitas aversari. Deinde, voluptatibus honestisti licitis ita uti, dc frui: ut propter illas nihil committit: l quod vel famae, dc existimationi ossicere: vel valetudinem.& corporis vires laedere ac debilitare vel rei familiari damaum aliquod adferre possit.
yrum vitium magis eri reprehendendum, Aremis
Ntemperantia est id est, magis reprehen-P-denda, quam timiditas: idq; propter duas causas. ua eis poma c.tu 3 Quoniam magis est voluntaria. Nam intemperans ciens, ultro, dc volens intemperanteri agit: propter Volu- μὰ , ptatem, quam in se habet: ad quam naturaliter omnes hO- ik,, i mines sunt procliviores. Timidus vero, quia terrore de 'metu periculi animum habet perturbatum: videtur ali- - δυ quo modo inscius de invitus aliter quam proposuerat age- M. . re: nempe arma abjicere, turpiter ex acie fugere, hosti supplex fieri. Quae actiones, quoniam cum dolore sunt conjunctat, non videntur omnia a volentibus proficisci. Qua e G altera ea a 3 Quia intemperans potest facilius, dc minori periculo, imo cum magno suo commodo, a voluptatibus sibi temperate : quam timidus possit a suis actionibus abstinere ONam si velit in acie & pugna constanter perseVerare,& for- . ,riter pugnare: non solum multae molestiae, plagae, & vulnera ei sunt perserenda: verum etiam singulis momentisci mors est metuenda.
atis ρ quorum petulastia nondum est castigara, domita, ri Urib, 3
119쪽
& repressa: a particula privativa α, dc a verbo it λάιδε κῶαλας , quasi . non punitus cssienis,' indomitus: &:ακρλασία eorum quorum cupiditates, ct inordinati assectus nondum suiu domiti: sed ultra modum,nulla habita ratione honestatis, ad quaevis obvia se
suod es argumenenm sinari. 5όκί'IN quarto libro explicantur ordine octo virtutes mora-- les: quibus infine ad ijciuiarur duo alij laudabiles assectus: Verecundia nimirum, & Indignatio. Guasi ut istae octo seirtutes Liberalitas, Magniscentia, Magnanitas, Modestia circa honores, Mansuetudo, Veritas, Comitas, dc Vrb
Quare pecun/a dicuntur lyberisuetaeis esse objectum Quoniam propter solam hanc causam aliquis liberalis dicitur, dc laudatur: quia se recte gerit, in accipeindis, &erogandis pecuniis: quemadmodum etiam solum porpter earum malam tractationem, aliqui tanquam prodigiavrai
120쪽
vituperantur. Unde etiam Aristoteleri liberalem definie. αρι-χ6- τ' πλουτρε, eum qui recte divitiis utitur. EMa sunt aeri ιones tiber Araris nare si ve erogare, & accipere: mi λαμεάνειν : ma gis tamen ejus vis cernitur in dando, quam in accipieriado. EMιόω azumentis .d probrii primum, Quia usus divitiarum consistit in dando, &in faciendis sumptibus: non autem in accipiendo, aut custodiendo: quae duo ad possessionem magis: quam ad usu earum pertinent. Deiade, quia virtutis magis proprium est bene facere, de honesta agere: quam beneficium pati, aut turpia non agere: Praeterea, quia potius debetur gratia beneficium danti, quam accipienti. Ad haec, quia laudabilius est dare, quam accipere. Et quia virtu, versatur circa dissiciliora : dissicilius autem est dare, quam accipere. Huc accedit, quod nemo liberalis appellatur, quia accipit, sed quia dat beneficium. Denique, quia virtutis proprium est, aliis prodesse: atqui liberalis 1olum dando aliis prodest, non autem accipiendo. Eu sunt νn exercenda Lιer titata considerandis Duo praecipue. Primum finis, propter quem liberalitas exercetur. Deinde Modus, qui in exercenda liberalitate est observandus. Quo sane exereenda labe lyra, Solius honestatis gratia. Proinde qui beneficia sua aliis conserunt, vel ostentationis gratia: vel ut majora beneficia iterum ab illis reportent: vel ut sibi eorum favorem &gratiam concilient: vel ut per ea ad honores in magistra. tu pervenianti vel ut ab importunitate petentium liberen tur: vel denique propter quamcunq, aliam causam, quam propter honestatem: hi non sunt liberales nominandi.