장음표시 사용
81쪽
voluptas ita insecit, dc corrupit: ut si etiam adhibeamus in consilium munquam possimus recte de rebusagendis judicare. Sicut inquit Cic. in Catone, Impedit consilium voluptas, rationi inimica, ct mentis perstringit oculos Et lib. r. Oisc. Voluptates blandistinare dominae:sepe majores partes animi a virtute detorquent. Quo s.icto Aristoteles hocpraeceptum cons mar 3 A praecepto simili, quod Homerus lib. 3. Iliad. scribit se,niores Trojanorum dedisse regi Priamo: ut Helenam potius ad Graecos ablegaret: quam ut propter eam totum remium suum in periculum coniiciat. In quam senteritiam Cicero lib. 3. de Fin. scribit: voluptatem demittamus, &suis se finibus tenere jubeamus : ne blanditiis ejus, illecebrisque capiamur.
Quo es argumentum, oe quassuesturtes Terris I fra tmχως diu T V AE sunt partes hujus libri. Nam in primis quinque δὴ Qui L capitibus agitur de quibusdam adiunctis actionum, , ut e quae solent conliderari: quando verὲ & recth de illis judica-πραξMι re,& pronunciare Volumus: utrum bonae, & laude dignaeia snt: an vero vitiosae, & reprehensione atque paena dignae. - ἐ. In altera patie hujus libri, in specie agit de duabus virtuti-xsσi4ιii bus, nempe fortitudine usque ad decimum caput: & de temperantia usque ad finem libri.
Quae sine issis adjuncta, secundum que dix saetioncsiare Uimari iininque: τ, Spontaneum & inviisiatum: η πηγώρειυς, electio, consultatio: ηρουλησις voluntas: Et Sαυὸι σιον liberum arbitrium. Quo
82쪽
Quo referuntur haec dius naue 3 Ad duo, quae in onmni vera actione sunt necessaria: nempe Noticia rei agendae, & voluntas agentis oportet enim agentem de scire quid agat: ct id ipsum quoque velle. uomodo HWinruuntur actionesse undum haec duo λ
Ratione cognitionis,actiones dicuntur fieri vel a scientibus, vel ab ignorantibus. Ratione autem voluntatiS, actiones dicuntur fieri a volentibus, unde existunt voluntariae ct spontaneae actiones:vel dicuntur fieri a non volentibus,h. e. ab invitis,aut coactis: unde existunt actiones in-Vitae,aut coactae, quae interdum vocantur Violentae.
Quid est Pon Ameum, Θ ἐκ ιεν pSpontaneum dicitur, cujus principium est in ipso agen- δίξ... serte, & sciente singulas actionis circumstantias. v ἡ-c. ik αυτ' MAN - η n. G οις ἡ πώλ. , uides .nsiisum το ακδειον ώ ηαρλη Invitum dicitur, quod quispiam vel vi coactus, vel per ' ἡ ignorantiam admisit, τὸ ἀγ nem casiuotvlexes το pilis. Duplex est violentum β ovis Q vel profectum est ex igno--μrantia,&nominatur Ila τέω αγνοια Hosos ora uides Qiolentum, το πιοώον Violentum est, cuius principium est extra agentem, αγνο α zadeo ut is qui agit, aut patitur, plane nihil adjumenti ad QM., billam actionem conferat. ου ἡ πνιαυτi vis.
Antiochus rex Iudaeos hedera coronatos vi pertinaxit ad fa-crificia Bacchi: aut cum vehemens ventus navim abripit, &violanter impellit in scopulos, nauclero renitente. ςuod
83쪽
ET HIC o Ru M. Quadregiaruntuν adrimonstrandam at' nem stolentam 'Tria. Primum. ut principium seu eausa movens sit emtra agentem. Deinde, ut principium illud, sit satis validum ad motum illum perficiendum. Tertio. ut agem vel patiens plane nihil adjumenti conferat ad illam achiopem. Veluti eum duo aut plures robusti lictores aliquem ligatis manibus & pedibus deportant in carcerem. . λω
Quotv x ect seu neum PDuplex. Vnum dieitur absolute & simplieiter violentum: cuiusmodi est illud, de quo modo dictum est. Aliud autem dicitur violentum secundum quid : quando vel metu evitandi alicujus mali. vel spe consequendi alicuius boni, vel aliqua alia nece ista te urgente movemur ad aliquid suscipiendum, vel agendum , quod alias nunquam faceremus. Ut cum mercator oborta tempestate ad evitandum naufragium, S ad salvandum se, atque caeteros. qui simul in navi sunt, merces suas in mare proiicit. Aut si viator latronibus pro redimenda vita, promittit certam summam pecuniae.
Aristoteles ait eas posse nominari mixtas: quia sunt partim voluntariae , partim invitae. Γώod moris igitur conisaee nrur ZDuobus modis. vel simpliciter, & exse ipsis: vel respectri causae finalis, aut temporis, cur, tu quando fiunt. Quando simpliciter constderantur, tum videntur magis invitae, quam voluntariae esse : quia nemo ultro , & sua siponte eas susciperet, si voluntas ejus plane e sici libera. Quando vero con syderantur ratione finis propter quem. de temporis quo suscipiuntur: tum magis sunt voluntariae . quam ii vitae nominandae.
84쪽
Primum, quia earum fines, de circumstantiae sunt in nostra electione & potestate. Etsi enim tunc voluntas nostra non plane sit in illis libera: tamen quia datur agenti optio, ut alterutrum eligat & faciat: ideo dicuntur voluntariae. Nam ut Iureconsulti aiunt, voluntas coacta etiam est voluntas. Deinde quia earum principium & causia,unde motus proficiscitur, est in agente. Nam etiam ipse me cator admovet manus mercibus, quas in mare projicit: Maliis, ut idem faciant, author est. Tertio, quia proptere usimodi actiones interdum recte possumus laudari S e cusari, aut reprehendi, & puniri: quod certe fieri non poGset, si prorsus essent invitae. Qua sunt hujusmodi actionum Esserentia Variae & multiplices sunt mixtarum actionum differentiae : possunt tamen fere ad quatuor redigi species. Quarum prima species est earum, quae merentur laudem: quando propter magnum aliquod bonum consequenὰum indecorum quippiam,attamen sine scelere, admitti inus: ut Solon simulavit insaniam, & furibundo similis in forum procurritriit legem quandam perniciosam abrogaret. Zopyrus turpiter faciem suam dilaceravit & foedavit: ut posset regi Dario Babylonem prodere. Qua eis altera decies 'Est earum quae merentur reprehensionem: quando exi- tui alicujus commodi gratia , turpe aliquid admittimus :ut Esau propter pulmentum vendidit fratri suo Iacobo jus primogeniturae. Imperator Vespasianus propter turpe lucrum, tributum exegit E lotio. Qua ect tertia series 'Est earum, quae merentur excusationem & veniam : ν' 1 ρε auando indecorum aliquid Admittimus gravissimis de μηγμ' I ' eausis
85쪽
causis impulsi: quas contemnere, aut sustinere non potuimus: ut si servus gravi tortura heri sui consilia prodit filo. modo Cicero excusat Pub. Rutilium, quod vestitus muta tione effugit crudi litatem Mythridatis.
Est earum, quae nullam merentur excusationem aut veniam : quando vel gratiam aliorum, vel ad evitandas poenas , supplicia, aut mortem, facinus aliquod admittimus: quod est cum impietate, aut scelere coniunctum: veluti siquis metu carceris amissionis bonorum, e illi, aut mortis, abnegat fidem & agnitam veritatem: si pecunia corruptus prodit patriam, falsum dicit testimonium, injustam pronunciat contra innocentes sententiam, aut aliud aliu uod sagitium & scelus admittit.
Nequaquam. Primum si jucunda cini violenta: ioitu
omnes actiones hominum, quas ultro dc volentes sustipi unt, enent violentae nominandae: & sic nulla esset liberta hominum in agendo. Nam omnibus actionibus, Qua homines ultro sulcipiunt, Videtur inesse aut praesens, aut sublecutura aliqua voluptas.
Deinde, Omne violentum est molestum. Quod autem iucundum est, id non est molestum. Ergo iucunda non possunt'dici violenta. Tertio, Quae violenta sitnt, ad ea dissiculter pertrahimur. Sed a iucundis ultro nos ipsios praebemus capiendos. Igitur lucunda non sunt violenta. V
honestae actiones essem violentae nominandae. Quoniam honestis actionibus vera, ct maxima milest voluptias. Expδε π
86쪽
LIBER TERTIus. sic Evocain unum membrum τῶ ακουσίου invisis
Alterum membrum et, ἁκωσέω inviti nominatur S A I A g
αγειαν, factum per ignorantiam. αγνο ae. Nare ad instrum etiam senorantia refer αγ Quoniam ad spontaneam seu voluntariam actionem ἐών. non solum requiritur agentis voluntaS, Verum etiam notaticia : ut sciat finem suae actionis: & media, quibus possit finem illum assequi. 'Omnis ne ignorantra re Fr factum ἀκήειαν, ia erip msurum Minime. Alioquin etiam omnis ignorantia mereretur excusationem, & veniam. Qua igitur hie notanda fune d inmonet Tres. Quarum prima sumitur ex consequente.Factum . per ignorantiam,vel subsequentem habet dolorem & pee nitentiam : & nominatur : atque ejuΩ Ρ modi factum potest dici invitum. Nam, quia agentem poenitet ii errati, indicium est. eum praeter animi sui vo luntatem egisse, vel non habet subsequentem poenitenti ''am,& vocatur ..p.υπω: haec non reddit factuiri in vitum : quoniam enim agentem non poenitet sui errati: indicium est, eius voluntatem non prorsus a facto abhor rere. Itaque prior meretur excinationem & Veniam : posterior autem minime.
Qua My alteralis tactio 3 Ea sumitur a persona agentis. Agens enim dicitur,vel ἔ-- η ignorans agere, Vel per ignorantian; - εια, Q θ
Ignorans agero dicitur is: qui tum, quando in actione versatur, ignorat quidem, quid agat, sed tamen illa ipsa ignoranti
87쪽
ignorantia non est causa malae actionis r sed aliud quid dam, quod ignorantiam illam induxit. Exempli gratia: Ebrius ignorat quidem se peccare: sed tamen ignorantia illa non est causa peccati, verum ipsa ebrietas, per quam sibi tenorantiam illam accersivit. si is dicitur per igno Antiam vere 'Per ignorantiam agere dicitur is: cui simpliciter ipsa
ignorantia fuit causa malae actionis. Vter ex his duosm meretur Qeniam 3 Posterior, si eum peccati sui poenitet. Prior autem non meretur veniam: quatenus propria sua culpa sibi ignoram tiam advocavit. Hinc Pittacus eos, qui ex ebrietate petacassent: judicabat duplici poena assiciendos esset parturi propter ipsum peccatum: partim propter ebrietatem , per quam sibiipsis ignorantiam accersivissent.
i3ύλ. . Tertia distinctio sumitur ab ipsis rebus & circumstin
.m λέγι- tiis- circa quas agens, ejusque actio Versatur. Ignorantia alia est του καιόλου rei universiae, sive universialis ignorantia: αγ-ω- vulgo nominatur ignorantia IuRI s: alia est in καρ ἡ., τὸ συμφι- rerum singularium, seu ignorantia particularis: alias diacitur, ignorantia FACTI.
Cum in universum ignoramus, quid in actione, circa quam versa ir. sit honestum aut inhonestum, sustulia, utile aut inutile, eligendum aut fugiendum: hoc est, ut brevius dicam Cum quis ignorat finem tuae actionis. Qid e 7 ignorantiri parricularis, es FACTI' Quando ignoramus singulares quasdam circumstantias in quibus totius actionis vis praecipue consistit: quas ipse
η opagens e ante actionem, non potuit praevidere, aut praedio caVerc.
88쪽
Ignorantia universialis seu tu ars non reddit factum ἰnvitum, neque meretur excussitionem aut veniam : quia causa peccati non est proprie ipsa ignorantia, sed potius voluntas & perversitas agentis: qui noluit ea scire, quae potui iIet, & debuisset scire , antequam actionem sussciperet: si saltem mediocrem idiligentiam adhibere voluisset. Ευ enim actionem suscipere, & non prius de fine , aut qualitate eius cogitare, non sold in stultum & temerarium est, verum etiam gravi rept ehensione dignum.
Hac gnosentia quisue ab is nominilis appellatur PAssectata supina, Crassa:ab Aristotele nominatur
si ignorantia circumstantiae unius, aut plurium caret dolo: nec fuit nostra culpa accersita: & subsequentem ii, het poenitentiam ob admissum peccatum. Quae ιnr i gae cireumfantia, quarum Quo an ria potes factum reddere inis um 'Aristoteles octo enumerat: quarum quaedalii sunt prinacipales: nempe Res ipsa seu objectum circa quod actio vera satur: & Finis propter quem actio suscipitur:quaedam vero furit minus principales: ut locus, tempus, ii strumenta,&nsodus agendi. Neque tamen om nes simul possunt igno Hri nisi forte agens sit plane stultus aut ρ M. ορ-νω fuistiosus. Quare harum cireumfantia-m Unorantia
reddit factum insitum tQuia voluntas hgentis peream impeditur: aliud enim volebat agere, Nam egit. Iove Ari
89쪽
perturbatione sunt a issa e Cicero quidem in Topicis,& Partitionibus ait, in ignorationem quoque cadere metum , cupiditatem, dc alias animi perturbationes. Verum si diligentius rem perpen, dere voluerimus: non possunt prorsus invita nominari, quae hoc modo fiunt.
Quo pacto id prelatur flI, G, iis, Primum si ea , quae ex ira, cupiditate, aut alio aliquo
vehementiore assectu fiunt, sunt invita: tum omnia, quae A, iti 13 3 pueris, & brutis animalibus fiunt, erunt invita nomi- γ nanda, quia nihil ex ratione, sed omnia ex affectu agunt. V Deinde non solam turpes, sed etiam multae honestae actio- , . nes, quae ex bono affectu fiunt,essent invitae dicendae. Prae- ., terea sequeretur, quod vir bonus invitus faceret offficium: e ' , ' eum expetit virtutem, eruditionem, laudem , honorem dca is, δε gloriam, lalutem patriae, sanitatem & selicitatem ta suam, ιλλώώ quam suorum: item cum amat patriam, parentes, libros, . . Viros bonos : denique cum irascitur sceleratis & improbis, gaudet rebus prosperis, dolet adversis, &c, Omnia enim . .. - proficiscuntur ex affectu. Insuper omnia, quae ex ' a ra & cupiditate fiunt, estent molesta , λυ πη ἀ οῦ quia
omne est Irit ρον r cum tameni non Lolum ea,
V quae expetimus videantur esse jucunda: sed etiam in ira sit Lia quaedam jucunditas, propter vindictae cupiditatam, cuius ' prohibitio etiam est irato moIesta. Ad haec, si ea quae perrat iram aut cupiditatem fiunt , ideo sunt invita nominamia. L e . quia sunt mala & vitiosa: igitur etiam ea, quae ratiς
, peccantur, poterunt eodem modo excusiari: quod tamen falsium esse etiam ipsimet fatentur. Postremo , quoniam invita proprie dicuntur ea, quorum principium est extra agentem : ira autem & cupiditas, rcliquique affectus, licet sint irrationales, tamen non sunt extra hominem.
90쪽
suumque principium habent in animo hominis: istitutvictiones,quae inde proficiscuntur, non possunt invixae n minari.
Quoniam de Isson aneo Sinω ο expue rume Π: quia jam segniture T Tetiam meu et foωρέσεωe, de electione dicatur r PtIV mum, quia virtuti valde est cognata ponitur enim in μένων aejus definitione: de supra dictum fuit: virtutem aut esse Tars εκου
res hominum magis cognoscuntur, quatri ex ipsis actioni- οἰκουAου zbus. Siquidem actiones possunt esse simulatae di fietie, quales sunt hypocritarum: ut ex illiis interdum vir bonus a malo vix pomi discerni. Multi enim sunt, ut Persii ait, Qui Curios simulant & Bachanalia vivunt: Introrsus turpes. dc summa pelle decori. Vocasulum σπι--εσεώς quomodo a L-
Plerique electionem, alij animi consilium. vel propositum, vel institutum, Vel delectum vertunt. Multi quoque
Graecam appellationem tanquam magis accommodatam retinent. Apud Ciceronem eas προωρέαως πωτὶειν, est
consulto de cogitato, item de industria, de data opera aliquid facere.
cuia ect arctia asta, λrIesaiaeεσιν est praemeditata appetitio eorum quae in stra sunt Diestate, aut per nos possunt fieri : Graece,